Archeologische verkenning Messchenveld te Assen door: Fred van den Beemt 19 oktober 2004 Ten noorden van Assen

is na de bouwvakvakantie gestart met de ontwikkeling van het nieuwe bedrijventerrein "Messchenveld". Het Messchenveld ligt ingeklemd tussen de A28, het wegvak Peelo en het Noord-Willemskanaal. Dit gebied moet de komende jaren plaats bieden aan zo'n 100 bedrijven. Uit bekende archeologische gegevens van het Messchenveld blijkt, dat hier bewoning moet zijn geweest vanaf de midden steentijd 8000 v.Chr. tot vrijwel zeker aan de Vroege Middeleeuwen. Naast de losse vondsten ligt er in dit gebied een Celtic field, een aaneengesloten patroon van door walletjes omgeven akkertjes uit de ijzertijd. Bij heideontginningen op de zgn. Polhoogten, in de hoek wegvak Peelo en het huidige Noord-Willemskanaal, kwamen in 1936 een neolithisch graf, een grafheuvel uit de midden-bronstijd en een urnenveld uit de late bronstijd/vroege ijzertijd tevoorschijn. Op grond van de mogelijk te verwachten vondsten tijdens het bouwrijp maken van het Messchenveld en het graven van bouwputten, heeft de gemeente Assen in 2001 door het archeologisch adviesbureau RAAP een archeologische verwachtingskaart laten maken. RAAP heeft een oppervlaktekartering en een verkennend booronderzoek uitgevoerd. Daarnaast werden de al bekende archeologische vondstmeldingen bestudeerd en in het veld nagelopen. Uit het onderzoek is gebleken dat er op een aantal plaatsen bewoningssporen zijn te verwachten. De verwachtingen waren dan hoog gespannen toen de eerste graafmachines het Messchenveld openlegden. Een fascinerend veentje in het Messchenveld bij Assen. Bij de eerste verkenningen in de tweede helft van augustus werd duidelijk dat het graafwerk voor de aanleg van de verkeersinfrastructuur heel snel ging. De gehele donkere bovenlaag tot aan het schone zand werd verwijderd waardoor alle mogelijk nog aanwezige archeologische overblijfselen werden gewist. Daarnaast werden alle oneffenheden, vaak ontstaan door geologische processen, geëffend. Hiermee verdwenen alle mogelijke bewoningsresten en geo(morfo)logische waarden. Een Pingoruïne ** of een hooggelegen veentje In het wegcunet aan de zuidzijde van Het Grote Veld, de doorlopende weg dwars door het Messchenveld, werd op een van de hoogtste gedeelten van het veld een veentje gevonden dat in vorm en afmeting kan duiden op een pingoruïne. Het is ook zeer merkwaardig om een dergelijk veentje van 40 meter in doorsnee met een diepte van ca. 1.70 meter op zo'n hoge plek aan te treffen. Het veentje is opgevuld met humeus materiaal en ingestoven zand. Rondom het veentje is een ringwal gevormd van ca. 30 meter breed met aan de zuidwestzijde een uitwaaier van enkele tientallen meters. Doordat voor de aanleg van de weg de gehele oorspronkelijke bovenlaag is afgegraven tot aan de schone bodem werden de contouren van de wal rondom het veentje goed zichtbaar. Bijna centraal in het veentje lagen twee grote zwerfstenen van rode Rapakivigraniet met een doorsnede van zo'n 70 cm en het kleinere exemplaar van waarschijnlijk Emarpporfier.

Paalsporen, vuurstenen werktuigen en aardewerkscherven De graafwerkzaamheden gaan in een rap tempo. Schreven we eind augustus dat het wegcunet naar de A28 is uitgegraven, medio oktober is een groot deel van de weginfrastructuur uitgegraven. Vele honderden meters weg is dag in dag uit door leden van de Drents Prehistorische Vereniging nagelopen om te zien of er bewoningssporen werden aangesneden en deze te melden aan de provinciaal archeoloog. Op een paar plaatsen werden bewoningssporen gevonden. Zo werden paalgaten aangetroffen van waarschijnlijk huizen daterend uit de IJzertijd, zo'n 700 v. Chr. In de profielen van de wegcunetten werden bewoningslagen aangetroffen. Naast deze bodemsporen zijn er vuurstenen werktuigjes en afslagen gevonden daterend vanaf ca. 8000 v.Chr. en wat scherfjes aardwerk uit het Neolithicum en IJzertijd. Van vondsten zoals in de jaren '30 van de vorige eeuw zijn gedaan, werden niet aangetroffen. Hoe verder…… De graafwerkzaamheden gaan door. Inmiddels is er beroepsmatige archeologische begeleiding bij de het graven van de sleuven voor de wegen en rioleringen. Op de plekken waar bewoning is aangetroffen heeft de gemeente Assen het werk opgeschort tot dat door archeologisch onderzoek duidelijk is wat de bodem daar prijs geeft. Op dinsdag 2 november gaat op die locaties het het serieuze onderzoek beginnen. Vanuit de Drents Prehistorische Vereniging zal het doorlopen van de gegraven sleuven doorgaan. Vondsten zullen direct worden gemeld aan de provinciaal archeoloog. Het tel. nummer van de provinciaal archeoloog Wijnand van der Sanden is: (0592) 30 59 32. Vondsten kunnen ook worden gemaild naar w.sanden@drentsplateau.nl

Het Messchenveld laat niet van zich spreken…

… door: Fred van den Beemt Hierboven is aandacht besteed aan de archeologische vondsten die bij de aanleg van het bedrijventerrein Het Messchenveld aan de noordzijde van de gemeente Assen werden gevonden. Er werd een oproep aan de leden gedaan om het immens uitgebreide graafwerk in de gaten te willen houden. Een aantal leden hebben zich mede naar aanleiding van deze oproep ingezet om het graafwerk van de wegcunetten en de rioleringssleuven in de gaten te houden. Bijna dagelijks kwam je ze tegen, Jan van Rijn (onze nieuwe penningmeester) en op steenworp van Het Messchenveld wonende lid Hans van Reesch. Zij doorliepen de sleuven en zochten de stortbergen af naar sporen van bewoning. Deze speurtochten zijn niet zonder resultaat gebleven. Er werden in het geelkleurige zand prachtig donker aftekende paalkuilen gevonden die waarschijnlijk deel hebben uitgemaakt van een palissade. Een datering is er niet aan te geven. Materiele vondsten op deze plek ontbreken. De oorzaak hiervan is dat de prehistorische woonlaag vanaf de ontginning van Het Messchenveld, in het begin van de twintigste eeuw, geheel is verploegd. Op een andere plek werd een prachtige podsolbodem aangetroffen met daarboven de karakteristieke gebleekte uitspoelhorizont. In de podsollaag werden vuurstenen klingen aangetroffen die waarschijnlijk afkomstig zijn uit het vroeg Neolithicum of laat Mesolithicum. Deze vondsten zijn gemeld bij de provinciaal archeoloog en bij de gemeente Assen. Het graafwerk is op deze plek stilgelegd om het Archeologisch onderzoeks- en adviesbureau De Steekproef de kans te geven een verkennend onderzoek uit te voeren. Uit de verkenning van De Steekproef bleek dat er nog slechts een paar mesolitsche brandkuiltjes konden worden opgetekend.

Positiever is het gesteld met de oppervlaktevondsten. Vele vuurstenen schrabbers, klingen, spitsen en afslagen zijn opgeraapt. Naast deze vuurstenen vondsten zijn enkele scherven uit voornamelijk de IJzertijd en Neolithicum gevonden. Geen sporen zoals Van Giffen…… Vondsten zoals E.A. van Giffen die in 1936 in Het Messschenveld heeft opgegraven, zijn niet gevonden. Van Giffen trof een urnenveld en een grafheuvel aan. De verwachtingen van het vinden van meer bewoningsresten waren hierop gebaseerd. Ook gezien de oppervlaktevondsten die door verschillende vrijetijdsarcheologen in de loop van de jaren zijn gedaan, deed vermoeden op een rijk archeologisch gebied. Deze verwachting is tot nu toe niet uitgekomen.