Atlas voor gemeenten 2003

NYFER Straatweg 25 3621 BG BREUKELEN T 0346 291641 F 0346 291671 E nyfer@nyfer.nl I www.nyfer.nl Deze uitgave is totstandgekomen met financiële steun van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, en de dertig grootste gemeenten van Nederland. De visies en conclusies weergegeven in deze publicatie zijn uitsluitend van NYFER en komen niet noodzakelijkerwijs overeen met die van de subsidieverstrekker. Drukwerk Hoonte, Bosch & Keuning, Utrecht © auteursrecht NYFER, Breukelen, februari 2003 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen, of enig andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. ISBN 90 76443 64 5

Atlas voor gemeenten 2003
Gerard Marlet Clemens van Woerkens

Doelstelling NYFER NYFER streeft ernaar een kritische bijdrage te leveren aan het publieke debat over economie en samenleving. Daarvoor verricht NYFER onafhankelijk onderzoek op vele gebieden. Onderzoeksterreinen zijn arbeidsmarkt en sociale zekerheid, infrastructuur en ruimtelijke ontwikkeling, stedelijke vernieuwing, gezondheidszorg, financiële economie, marktwerking en regulering. Het onderzoek is multidisciplinair en combineert economische met historische en bestuurlijke inzichten. Er is veel aandacht voor een heldere presentatie. De onderzoeksresultaten zijn openbaar.

Adviseurs

Prof. dr. Arnoud Boot hoogleraar ondernemingsfinanciering aan de Universiteit van Amsterdam en directeur van het Amsterdam Centre for Corporate Finance Prof. dr. Lans Bovenberg hoogleraar economie aan de Universiteit van Tilburg en directeur van wetenschapsinstituut CentER Prof. dr. Harry Garretsen hoogleraar internationale economie aan de Utrecht School of Economics Prof. dr. Eugene Kandel hoogleraar microstructuur financiële markten aan de Hebrew University of Jerusalem (Israël) Prof. dr. Ton Kreukels hoogleraar planologie aan de Universiteit van Utrecht Prof. dr. ir. Jan van Ours hoogleraar arbeidseconomie aan de Universiteit van Tilburg, wetenschappelijk directeur van OSA en tevens verbonden aan wetenschapsinstituut CentER

Wo o r d v o o r a f

De nieuwe Atlas voor gemeenten liet langer op zich wachten dan gebruikelijk. De vorige editie verscheen in juni 2001. De reden is enerzijds dat belangrijke dataverstrekkers zoals het CBS rond de jaarwisseling nieuwe gegevens publiceren. Door de Atlas aan het begin van een jaar uit te brengen zijn de gepresenteerde data steeds optimaal up-to-date. De tweede reden is dat het concept van de Atlas aanzienlijk is gewijzigd. De Atlas voor gemeenten 2003 wijkt op vele fronten af van de Atlas voor gemeenten 2001. Het aantal gemeenten is uitgebreid tot vijftig (was veertig), zodat alle gemeenten die vallen onder het grotestedenbeleid in de Atlas zijn opgenomen. Ook de hoeveelheid variabelen is fors uitgebreid. Aan de Atlas zijn unieke nieuwe gegevens toegevoegd, zoals een kwaliteitsindicator voor het onderwijs, het culinaire aanbod, de voor kwaliteitsverschillen gecorrigeerde huizenprijzen, de mate van segregatie van allochtonen en sociale minima, het aantal startende ondernemers, de nabijheid van natuur en de zee, de beschikbaarheid van kinderopvang en de kwaliteit van het winkelaanbod. Van alle variabelen – en ook dat is nieuw – is zoveel mogelijk geprobeerd ook de historische data te tonen (tijdreeksen). Daarnaast is de bereikbaarheidsindex volledig geactualiseerd en verfijnd, zodat per gemeente duidelijk wordt hoe goed die bereikbaar is ten opzichte van andere gemeenten, of de auto of het openbaar vervoer voor zo’n gemeente de beste modaliteit is, en wat het effect van files is op de bereikbaarheid. Net als in de vorige Atlas is ook in deze de sociaal-economische index en de aantrekkelijkheidsindex opgenomen, waarbij de laatste volgens een geheel nieuwe methode is samengesteld. De Atlas voor gemeenten 2003 is samengesteld door dr. Clemens van Woerkens en drs. Gerard Marlet, met medewerking van drs. Gijs Schunselaar. Bijzondere dank gaat uit naar prof. dr. Ton Kreukels van de Universiteit Utrecht en drs. Stefan Koytek, dr. ing. Jaco Berveling en drs. Michael Berkenbosch van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties voor nuttige adviezen. En naar de NVM, ESRI Nederland BV en het Amsterdams Uitbureau voor belangrijke dataleveranties. Jaap Rosen Jacobson Voorzitter bestuur NYFER

Inhoud

Deel I Inleiding 1.1 Economie en vestigingsaantrekkelijkheid 1.2 Aantrekkelijkheidsindex 1.3 Sociaal-economische index 1.4 Bevolking en bebouwing 1.5 Sociaal-economische positie 1.6 Aantrekkelijkheid 10 10 11 14 16 18 21

Deel II Variabelen per gemeente Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn Arnhem Bergen op Zoom Breda Delft Den Haag Deventer Dordrecht Ede Eindhoven Emmen Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch

26 30 34 38 42 46 50 54 58 62 66 70 74 78 82 86 90 94 98 102 106 110 114 118 122 126 130

Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden Leidschendam-Voorburg Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer Zwolle

134 138 142 146 150 154 158 162 166 170 174 178 182 186 190 194 198 202 206 210 214 218 222

Deel III Ranglijst per variabele Aantrekkelijkheidsindex Sociaal-economische index Bevolking Vergrijzing Opleiding (hoogopgeleiden) Opleiding (laagopgeleiden) Inkomen Armoede Allochtonen Segregatie (allochtonen) Segregatie (lage inkomens) Koopwoningen Huizenprijzen Kantorenvoorraad Productie Groei werkgelegenheid Werkgelegenheid Industrie Dienstensector Starters

228 228 228 228 229 229 229 229 230 230 230 230 231 231 231 231 232 232 232 232

Werkloosheid Bijstand Arbeidsongeschiktheid Participatie vrouwen Bereikbaarheid buiten de spits Bereikbaarheid in de spits Bereikbaarheid per openbaar vervoer Nabijheid natuur Nabijheid zee Onderwijs Kinderopvang (hele dagopvang) Kinderopvang (buitenschoolse opvang) Misdrijven Geweldsmisdrijven Vernielingen Culinaire kwaliteit Theatervoorstellingen Musea Historische binnenstad Vooroorlogse woningen Woonoppervlak Bebouwingsdichtheid Aanbod winkels Diversiteit winkelaanbod

233 233 233 233 234 234 234 234 235 235 235 235 236 236 236 236 237 237 237 237 238 238 238 238

Deel IV Beschrijving van de data 4.1 Algemene informatie 4.2 Bevolking en bebouwing 4.3 Sociaal-economische positie 4.4 Aantrekkelijkheid Bronnen 240 240 243 245 246 251

Recent verschenen NYFER-publicaties

253

Deel I

Inleiding

De Atlas voor gemeenten dient diverse doelen. Allereerst is het een rijke bronuitgave, die kan dienen als naslagwerk voor overheden, bedrijven, huishoudens en onderzoekers. De Atlas presenteert van de vijftig grootste gemeenten veertig indicatoren (deel II). Daarbij worden niet alleen data van het CBS overgenomen, maar zijn talrijke bronnen bij elkaar gebracht en veel originele variabelen geconstrueerd (zie deel IV voor de verantwoording van de gemaakte keuzes, de bronnen en de gebruikte methodes). Op die manier probeert de Atlas overheden, burgers en bedrijven optimaal te informeren over zoveel mogelijk kenmerken van de vijftig grootste gemeenten. Daarnaast biedt de Atlas een vergelijking tussen de vijftig gemeenten. Deel III bevat ranglijsten van alle variabelen waarop de vijftig gemeenten met elkaar worden vergeleken. Dat is niet alleen informatief voor bedrijven en huishoudens die een vestigingsplaats zoeken, maar kan ook een prikkel zijn voor lokale bestuurders om met beleid de positie van een gemeente te versterken. In deze inleiding – na een verantwoording van de gemaakte keuzes – zijn de opmerkelijkste veranderingen in de positie van de verschillende gemeenten (stijgers en dalers) opgenomen. Bovendien bevat de inleiding de opvallendste conclusies die op basis van de gegevens in de Atlas over actuele thema’s zoals veiligheid te trekken waren. Verder staan er in deze editie enkele ranglijsten van variabelen die nieuw zijn, zoals het culinaire aanbod en de onderwijskwaliteit.

1.1

Economie en vestigingsaantrekkelijkheid Naast economische indicatoren bevat de Atlas veel variabelen die – zoals wordt verondersteld – op een of andere manier van invloed zijn op de lokale economie. Dat zijn niet alleen arbeidsmarktvariabelen, zoals het percentage bijstandsgerechtigden, maar ook zogenaamde aantrekkelijkheidsfactoren, zoals de bereikbaarheid. Uit onderzoek blijkt namelijk steeds weer dat niet alleen de beschikbaarheid van bedrijfsterreinen en een hoogopgeleid arbeidspotentieel van belang zijn voor de lokale economie, maar vooral ook de bereikbaarheid en in toenemende mate ook ‘zachte factoren’ zoals het culturele en culinaire aanbod. De uiteindelijke keuze voor de variabelen die in de Atlas voor gemeenten 2003 zijn opgenomen, is gebaseerd op internationale en nationale literatuur, onderzoek van NYFER, ervaringsgegevens van gemeenten en de beschikbaarheid van data.
1

Zowel variabelen die iets zeggen over de economische toestand van gemeenten (endogenen, bijvoorbeeld werkgelegenheidsgroei, de productie en het inkomen) als gegevens die daarop mogelijk van invloed zijn (exogenen, bijvoorbeeld de participatie van vrouwen of het percentage hoogopgeleiden) staan in de Atlas dus door elkaar. Om toch onderscheid te kunnen aanbrengen tussen oorzaak en gevolg zijn de aantrekkelijkheidsindex (paragraaf 1.2) en de sociaal-economische index (paragraaf 1.3) geconstrueerd. Aangezien de Atlas voor gemeenten in eerste instantie een naslagwerk is, is in deel II gekozen voor een
1

Zie bijvoorbeeld: Glaeser, 2000: Consumer city.

10 Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

thematische indeling. Deel II toont per gemeente de veertig indicatoren. Op de eerste pagina staat de algemene informatie over een gemeente, evenals de positie van die gemeente op de sociaal-economische index en de aantrekkelijkheidsindex. Bovendien is aangegeven hoe die positie door de tijd is veranderd. Pagina 2 bevat de categorie bevolking en bebouwing: een fysieke doorsnede van de gemeente. Hierin is informatie te vinden over de bevolkingssamenstelling, de voorraad woningen en de aanwezige kantoren. Op de derde pagina is de categorie sociaal-economische positie opgenomen. Daarin staan economische, arbeidsmarkt- en werkgelegenheidskenmerken. De gegevens op pagina 4 tot slot zijn samengevat onder de categorie aantrekkelijkheid. Het gaat hier om factoren die bedrijven en huishoudens in een stad verwachten, zoals culturele voorzieningen, onderwijs en een divers winkelaanbod. Omdat het concept van de Atlas voor gemeenten op fundamentele punten is gewijzigd, is de vergelijkbaarheid met eerdere edities lastig. Dit probleem is echter eenmalig, aangezien de komende jaren het huidige concept (en ook de verschijningsperiode) intact blijft. Alleen zullen nog meer variabelen worden toegevoegd en berekeningsmethodes verder worden verfijnd. Om de jongste cijfers toch vergelijkbaar te houden met die van eerdere jaren zijn in deze Atlas zoveel mogelijk de tijdreeksen gepresenteerd, waarbij oudere jaren zijn herberekend op basis van de nieuwe methodes maar met de cijfers uit die oudere jaren.

1.2

Aantrekkelijkheidsindex De aantrekkelijkheidsindex die in de Atlas voor gemeenten 2001 werd geïntroduceerd is in deze nieuwe editie volledig herzien (zie deel IV voor de verantwoording). Dat betekent dat de ranglijst er anders uitziet dan in 2001. De aantrekkelijkheidsindex bestaat nu uit variabelen die significant van invloed zijn op de vestigingsaantrekkelijkheid van een gemeente en daardoor de lokale economie. Bovendien is een weging aangebracht op basis van de mate van belangrijkheid voor die vestigingsaantrekkelijkheid. Sommige van de factoren in de index – zoals het culturele aanbod, de veiligheid en het percentage koopwoningen – zijn beïnvloedbaar door lokaal beleid. Andere variabelen in de index (historisch woningbestand en een natuurlijke ligging) zijn volstrekt niet beïnvloedbaar, weer andere (zoals bereikbaarheid) overstijgen de lokale beleidsarena en zijn afhankelijk van landelijk beleid. De aantrekkelijkheidsindex is in eerste instantie een maat voor de relatieve aantrekkelijkheid van gemeenten. De verandering in de relatieve positie van gemeenten door de tijd is afhankelijk van landelijk beleid, modes in het vestigingsgedrag en voor een belangrijk deel door lokaal beleid. De aantrekkelijkheidsindex kan dus ook worden gebruikt als een indicator voor het succes van dat beleid.

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 11

Figuur 1.1 Ranglijst aantrekkelijkheidsindex 2003
Amstelveen Amsterdam Utrecht Haarlem Velsen Haarlemmermeer Hilversum Den Haag Leidschendam-Voorburg Leiden Amersfoort Delft Zwolle Alphen aan den Rijn Rotterdam Gouda Ede 's-Hertogenbosch Arnhem Apeldoorn Hoorn Zaanstad Purmerend Eindhoven Tilburg Schiedam Dordrecht Oss Roosendaal Nijmegen Zoetermeer Alkmaar Breda Maastricht Deventer Almere Spijkenisse Vlaardingen Groningen Bergen op Zoom Lelystad Enschede Venlo Helmond Hengelo (O.) Leeuwarden Almelo Emmen Sittard-Geleen Heerlen 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10

Op basis van de nieuwe index is Amstelveen de aantrekkelijkste gemeente van Nederland, gevolgd door Amsterdam en Utrecht (zie figuur 1.1). Heerlen, Sittard-Geleen en Emmen zijn het minst aantrekkelijk. Volgens de oude index was Amersfoort de aantrekkelijkste stad, gevolgd door Haarlemmermeer en Amstelveen. De verschillen tussen de oude index en de nieuwe index worden vooral veroorzaakt door het fors toegenomen belang van de bereikbaarheid in de index. Vandaar dat de gemeenten in de Randstad volgens de nieuwe definitie in het algemeen aantrekkelijker zijn dan meer perifere gemeenten. Als bereikbaarheid niet mee zou tellen, stonden vooral Zwolle, Maastricht en Groningen veel hoger (zie figuur 1.2). Den Haag en Rotterdam blijken hun hoge positie vooral te danken te hebben aan de ligging in de Randstad. Amstelveen blijft onveranderd bovenaan staan en Heerlen zou ook met een betere bereikbaarheid nog steeds de minst aantrekkelijke stad onder de vijftig grootste gemeenten zijn.
2

Daarnaast weegt veiligheid zwaarder mee in de index. Dat verklaart de lagere positie van Amersfoort en de onveranderd hoge van Amstelveen. Nieuw in de index zijn de aanwezigheid van een universiteit, het culinaire aanbod en het aandeel historische woningen. Die grootstedelijke factoren verklaren, samen met het toegenomen belang van het culturele aanbod en de bereikbaarheid, de relatief hoge positie van de vier grote steden. Het belang van het aandeel (vooroorlogse) koopwoningen is – ten slotte – een verklaring voor de lagere positie van de new towns Haarlemmermeer, Zoetermeer en Almere ten opzichte van de oude index.
2

Met bereikbaarheid wordt hier bedoeld de bereikbaarheid van bevolkingsconcentraties. Een centraal gelegen gemeente heeft daardoor over het algemeen een betere bereikbaarheid van een meer perifeer gelegen gemeente. Files verslechteren overigens die relatief goede bereikbaarheid van centrumgemeenten. Zie deel IV voor een uitgebreide verantwoording.

12 Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Figuur 1.2 Ranglijst aantrekkelijkheidsindex 2003, zonder bereikbaarheid
Amstelveen Amsterdam Utrecht Velsen Haarlem Zwolle Hilversum Haarlemmermeer Hoorn Leiden Amersfoort Maastricht Apeldoorn Ede Groningen 's-Hertogenbosch Roosendaal Eindhoven Tilburg Oss Zaanstad Leidschendam-Voorburg Den Haag Purmerend Arnhem Delft Alphen aan den Rijn Deventer Gouda Alkmaar Rotterdam Breda Enschede Bergen op Zoom Nijmegen Leeuwarden Venlo Almere Emmen Dordrecht Schiedam Hengelo (O.) Spijkenisse Lelystad Almelo Vlaardingen Sittard-Geleen Zoetermeer Helmond Heerlen 0 1 2 3 4 5 6 7

Doorgaans worden middelgrote gemeenten in de Randstad aantrekkelijk gevonden (figuur 1.1). Amstelveen staat 1e, Velsen 5e, Haarlemmermeer 6e, Hilversum 7e, Leidschendam-Voorburg 9e, Alphen aan den Rijn 14e en Gouda 16e. Dat zijn allemaal goed bereikbare, veilige gemeenten met veel koopwoningen. Amstelveen en Velsen onderscheiden zich bovendien met een relatief rijk cultureel en culinair aanbod.
3

Van de meer perifeer gelegen gemeenten valt de gunstige positie van de Overijsselse en Gelderse steden Zwolle, Ede, Arnhem en Apeldoorn op. Dit zijn steden die nog redelijk goed bereikbaar zijn, maar ook aardig scoren op de nabijheid van natuurgebieden. Zwolle onderscheidt zich in het bijzonder met zijn culturele aanbod en de historiciteit van de woningvoorraad. Om dezelfde redenen doet Maastricht het beter dan de andere – slecht bereikbare – Limburgse gemeenten. Van de Brabantse steden wordt ’s-Hertogenbosch het aantrekkelijkst gevonden, voornamelijk door een relatief goede bereikbaarheid en het culturele en culinaire aanbod. Van de vier grote steden staat Amsterdam bovenaan, op de voet gevolgd door Utrecht. Den Haag staat 8e en Rotterdam 15e. De vier grote steden hebben een goede bereikbaarheid, een groot culinair en cultureel aanbod en veel criminaliteit en geweldsmisdrijven met elkaar gemeen. Amsterdam verslaat Utrecht door een groter culinair en cultureel aanbod en meer historische woningen. Den Haag verliest door de afwezigheid van een universiteit. En Rotterdam is hekkensluiter vanwege het (ten opzich3

De gemeente Velsen bestaat uit Velsen, IJmuiden, Driehuis en Santpoort.

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 13

te van Den Haag en Utrecht) lage percentage koopwoningen en (ten opzichte van Amsterdam) relatief minder uitgebreide culturele en culinaire aanbod.

1.3

Sociaal-economische index De sociaal-economische index bestaat uit de arbeidsmarkt- en de werkgelegenheidsfactoren die van belang zijn voor de lokale economie (zie deel IV voor een uitgebreide verantwoording). Een belangrijk deel van de variabelen in die index is beïnvloedbaar door lokaal arbeidsmarktbeleid. Dit geldt bijvoorbeeld voor het percentage bijstandsgerechtigden door toeleiding naar werk, en de participatie van vrouwen door kinderopvangfaciliteiten. De verandering van de positie van een gemeente op die index kan dus een zeer globale indicatie zijn voor het relatieve succes van lokaal beleid. Net als vorig jaar en ondanks de toevoeging van tien nieuwe gemeenten staat Amstelveen weer bovenaan in NYFER’s sociaal-economische ranglijst (zie figuur 1.3). Ook Haarlemmermeer, Hilversum, Zoetermeer en Amersfoort zijn in de bovenste regionen te vinden. Van de nieuwkomers blijken Alphen aan den Rijn en Leidschendam-Voorburg sociaal-economisch sterke gemeenten. Van de vier grote steden doet Utrecht het sociaal-economisch het beste, gevolgd door Den Haag en Amsterdam. Rotterdam is de traditionele hekkensluiter van de G4.

Figuur 1.3 Ranglijst sociaal-economische index 2003
Amstelveen Amersfoort Zoetermeer Hilversum Haarlemmermeer Alphen aan den Rijn Utrecht Zwolle Leidschendam-Voorburg Gouda Delft Leiden Apeldoorn Breda Eindhoven 's-Hertogenbosch Velsen Deventer Hengelo (O.) Ede Roosendaal Hoorn Purmerend Haarlem Den Haag Amsterdam Alkmaar Almere Zaanstad Bergen op Zoom Groningen Arnhem Tilburg Oss Leeuwarden Nijmegen Sittard-Geleen Vlaardingen Schiedam Spijkenisse Maastricht Rotterdam Dordrecht Venlo Helmond Lelystad Heerlen Almelo Enschede Emmen 0 1 2 3 4 5 6 7 8

14 Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

De veranderingen van positie ten opzichte van vorig jaar staan in figuur 1.4. De grootste stijgers zijn Hoorn, Tilburg en Alkmaar. De grootste dalers zijn Almere, Vlaardingen en Haarlem. De daling van Almere is vooral het gevolg van toenemende werkloosheid en arbeidsongeschiktheid in die gemeente. Van de vier grootste steden blijft Rotterdam steken in de onderste regionen. Den Haag heeft eveneens een onveranderde positie, terwijl Utrecht één plaats stijgt en Amsterdam drie plaatsen.
4

Figuur 1.4 Sociaal-economische stijgers en dalers ten opzichte van 2001

Hoorn Tilburg Alkmaar Deventer Schiedam Amsterdam Roosendaal Oss Gouda Hilversum Amersfoort Dordrecht Zwolle Utrecht Helmond Apeldoorn Alphen aan den Rijn Breda Eindhoven Velsen Den Haag Almelo Groningen Hengelo (O.) Purmerend Ede Amstelveen Enschede Heerlen Rotterdam Sittard-Geleen Leeuwarden Lelystad Leiden Haarlemmermeer Zoetermeer Emmen Delft Nijmegen Spijkenisse 's-Hertogenbosch Venlo Bergen op Zoom Zaanstad Arnhem Maastricht Leidschendam-Voorburg Haarlem Vlaardingen Almere -10 -8 -6 -4 -2 0 2 4 6 8 10

Figuur 1.5 geeft een overzicht van de gewijzigde posities ten opzichte van 1997. Deventer maakte in die periode van vijf jaar de grootste sprong: van de 33e naar de 18e plaats. Ook Hoorn en Purmerend hebben hun sociaal-economische positie aardig weten te verbeteren. De grootste daler is Spijkenisse, van de 23e naar de 40e plaats. Ook Almere en Vlaardingen zagen hun positie verslechteren. Van de vier grote steden steeg Amsterdam flink, van 32 naar 26. Utrecht klom in de top van het klassement één plaats op, van acht naar zeven. Rotterdam schuift in de onderste regionen van de ranglijst drie plaatsen op, van 45 naar 42. Den Haag verliest als enige van de G4 terrein: van de 24e plaats in 1997 naar plaats 25.
4 Omdat het om een relatieve index gaat en bovendien de definitie van de sociaal-economische index marginaal is aangepast (zie verantwoording in deel IV) is de sociaal-economische index voor de voorgaande jaren herberekend.

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 15

Figuur 1.5 Sociaal-economische stijgers en dalers ten opzichte van 1997
Deventer Hoorn Purmerend Amsterdam Alkmaar Eindhoven Roosendaal Oss Helmond Nijmegen Gouda Amersfoort Tilburg Hilversum Rotterdam Leiden Sittard-Geleen Hengelo (O.) Apeldoorn Maastricht Breda Utrecht Lelystad Dordrecht Delft Zwolle Enschede Alphen aan den Rijn Amstelveen Almelo Zoetermeer Ede Haarlemmermeer Den Haag Schiedam Venlo Groningen Bergen op Zoom Emmen Heerlen 's-Hertogenbosch Leeuwarden Haarlem Zaanstad Velsen Arnhem Leidschendam-Voorburg Vlaardingen Almere Spijkenisse -25 -20 -15 -10 -5 0 5 10 15 20

Opvallend is dat de ‘voormalige’ industriesteden in Brabant en Limburg (Tilburg, Eindhoven, Helmond, Sittard-Geleen) zich wel weten te verbeteren, terwijl de industriesteden in de Randstad (Schiedam, Velsen en Zaanstad) steeds verder wegzakken. De zuidvleugel van die Randstad is onder de dalers trouwens helemaal oververtegenwoordigd: Spijkenisse, Vlaardingen, LeidschendamVoorburg en Schiedam; Zoetermeer blijft onveranderd. Alleen Delft, Dordrecht en Rotterdam weten zich te verbeteren.

1.4

Bevolking en bebouwing Een blik op de bevolkingssamenstelling van de Nederlandse gemeenten laat zien dat de vergrijzing zich vooral buiten de grote steden voordoet (zie figuur 1.6). Ofwel: de bevolking in de G4 wordt relatief steeds jonger.

16 Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Figuur 1.6 Aandeel 65-plussers van de bevolking
16% G4 G26 G50 minus G30 G50

15%

14% 13,7% 13,5% 13,3% 13,3%

13%

12% 1992

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Figuur 1.7 Aandeel niet-westerse allochtonen van de bevolking
35%

30% G4 G26 G50 minus G30 G50

30,4%

25%

20%

16,8% 15% 11,3% 10,6%

10%

5% 1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Die gemiddeld steeds jongere bevolking in Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Utrecht is voor een belangrijk en groeiend deel van allochtone afkomst. Het aandeel niet-westerse allochtonen stijgt in de vier grote steden sneller dan in de andere gemeenten uit de G50 (figuur 1.7).

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 17

Figuur 1.8 Mate van segregatie van huishoudens met een laag inkomen
0,20 G4 G26 G50 minus G30 G50 0,15 0,143 0,139 0,132

0,107 0,10

0,05 1995

1996

1997

1998

1999

Bovendien raakt de bevolking in die grote steden steeds verder gesegregeerd; mensen met een laag inkomen wonen in toenemende mate bij elkaar in de buurt. De kleinere steden in Nederland slagen er wel in dit proces te keren (zie figuur 1.8).

1.5

Sociaal-economische positie De totale werkgelegenheid is in de vijftig grootste gemeenten van Nederland met ruim 600.000 banen toegenomen van 3,2 miljoen eind 1996 naar 3,8 miljoen banen eind 2001. De percentuele groei van de werkgelegenheid (figuur 1.9) vond de laatste vijf jaar vooral plaats in de groeigemeenten Almere, Lelystad, Purmerend. Hier is sprake van een inhaalslag, omdat dit gemeenten zijn waar het aantal banen in absolute zin én als percentage van de beroepsbevolking achterblijft bij het landelijke gemiddelde (zie de ranglijsten in deel III). Die werkgelegenheid concentreert zich traditioneel in de vier grote steden. Wat opvalt is dat die grote steden relatief nog veel groei kennen. Den Haag en Amsterdam gemiddeld 4% per jaar, goed voor een 16e en 17e plek op de ranglijst (figuur 1.9). De werkgelegenheid in Utrecht nam tussen 1996 en 2001 met 3,5% toe (25e plaats). Dat is een opmerkelijke verandering ten opzichte van de periode ervoor (1991-1996), toen de groei in Utrecht van de vier grote steden het grootst was (2,1%, 16e). Amsterdam kende toen gemiddeld 1,3% groei per jaar (30e) en de economie van Den Haag groeide in die periode helemaal niet (48e). Rotterdam kende in die periode ook geen groei (47e) en klimt met een gemiddelde groei van 2,7% per jaar en een 40e plek dan ook langzaam uit een dal. Opvallend zijn verder de groeiversnelling van de Brabantse steden Helmond (van gemiddeld 1,1% tussen 1991 en 1996 naar 4,4% tussen 1996 en 2001) en Breda (van 1,0% naar 4,4%) en de relatieve verslechtering van de positie van Gouda en Spijkenisse (van respectievelijk een 12e en 14e plaats naar een 41e en 43e).

18 Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Figuur 1.9 Gemiddelde jaarlijkse groei van de werkgelegenheid, 1996-2001
Almere Lelystad Purmerend Haarlemmermeer Hoorn Amersfoort Zoetermeer Zwolle Almelo Helmond Breda Ede 's-Hertogenbosch Apeldoorn Amstelveen Den Haag Amsterdam Oss Leeuwarden Maastricht Eindhoven Enschede Roosendaal Leidschendam-Voorburg Utrecht Venlo Alphen aan den Rijn Groningen Hilversum Deventer Arnhem Tilburg Nijmegen Alkmaar Dordrecht Emmen Delft Leiden Heerlen Rotterdam Gouda Bergen op Zoom Spijkenisse Zaanstad Schiedam Hengelo (O.) Haarlem Velsen Sittard-Geleen Vlaardingen 0% 2% 4% 6% 8% 10% 12%

Figuur 1.10 Aandeel banen in de financiële en zakelijke dienstverlening
30% 29,3%

25% 23,7%

21,1% 20% 20,5% G4 G26 G50 minus G30 G50

15% 1992

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 19

De enorme werkgelegenheidsgroei in Nederland was in de jaren negentig het resultaat van veel extra banen in de zakelijke en financiële dienstverlening. Inmiddels stagneren de sectoren van de toekomst. Na een flinke toename van het aandeel van de werkgelegenheid in de zakelijke en financiële dienstverlening tot 1999, daalt dat aandeel de laatste twee jaar in de vijftig grootste gemeenten van Nederland. Opvallend is dat het aandeel in de vier grote steden stabiel blijft en in de kleinere steden afneemt (zie figuur 1.10).

Figuur 1.11 Afname bijstand, 1996-2001
Nijmegen Groningen Arnhem Lelystad Utrecht Amsterdam 's-Hertogenbosch Almelo Maastricht Leeuwarden Rotterdam Helmond Oss Tilburg Hoorn Den Haag Breda Alkmaar Enschede Eindhoven Leiden Bergen op Zoom Deventer Haarlem Zwolle Hengelo (O.) Sittard-Geleen Purmerend Heerlen Dordrecht Venlo Hilversum Amersfoort Spijkenisse Almere Apeldoorn Emmen Delft Schiedam Ede Amstelveen Gouda Haarlemmermeer Zaanstad Alphen aan den Rijn Zoetermeer Velsen Roosendaal Vlaardingen Leidschendam-Voorburg -8% -6% -4% -2% 0% 2% 4%

De werkgelegenheidsgroei van de laatste jaren zorgde voor een forse daling van het aantal bijstandsgerechtigden (zie figuur 1.11). Maar de verschillen per gemeente zijn groot. Nijmegen heeft over de periode 1996-2001 de grootste daling gerealiseerd, terwijl Leidschendam-Voorburg en Vlaardingen het aantal bijstandscliënten zelfs zagen stijgen. Van de vier grote steden, met traditioneel veel bijstandsgerechtigden, is de situatie in Utrecht, Amsterdam en Rotterdam flink verbeterd. Den Haag is daarin het minst geslaagd. Over het algemeen hebben gemeenten met een hoog bijstandspercentage de afgelopen vijf jaar de percentueel grootste daling gerealiseerd (zie deel III voor de ranglijst van het bijstandsniveau). Belangrijke uitzonderingen op die regel vormen Vlaardingen, Schiedam, Delft, Dordrecht en Heerlen. Wat opvalt is dat vier van de vijf gemeenten met veel bijstandsgerechtigden en een geringe afname in de laatste vijf jaar in de Zuidvleugel van de Randstad liggen.

20 Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

1.6

Aantrekkelijkheid In de Atlas voor gemeenten 2003 zijn vooral veel nieuwe zogenaamde aantrekkelijkheidsfactoren opgenomen: onderwijskwaliteit, bereikbaarheid van natuur, culinaire kwaliteit, kwaliteit van het winkelaanbod en de beschikbaarheid van kinderopvang. Ter introductie volgen van een paar van die aantrekkelijkheidsfactoren de ranglijsten (figuur 1.12 en 1.13).

Figuur 1.12 Beschikbaarheid kwaliteitsrestaurants (kwaliteitsindex), 2002
Maastricht Amsterdam Zwolle Velsen Leidschendam-Voorburg Venlo Hoorn Hilversum Den Haag 's-Hertogenbosch Haarlem Leiden Groningen Eindhoven Rotterdam Delft Apeldoorn Ede Oss Utrecht Heerlen Amersfoort Alphen aan den Rijn Amstelveen Roosendaal Haarlemmermeer Dordrecht Breda Deventer Alkmaar Arnhem Tilburg Enschede Bergen op Zoom Lelystad Zaanstad Almelo Gouda Purmerend Spijkenisse Schiedam Nijmegen Almere Hengelo (O.) Helmond Leeuwarden Sittard-Geleen Emmen Zoetermeer Vlaardingen 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10

De culinaire kwaliteitsindicator in deze Atlas is een maat voor de beschikbaarheid (gerelateerd aan het aantal inwoners) van kwaliteitsrestaurants in een bepaalde gemeente (zie deel IV voor de verantwoording). Maastricht is de culinaire hoofdstad van Nederland, gevolgd door Amsterdam en Zwolle (zie figuur 1.12). Van de vier grote steden is het culinaire aanbod in Amsterdam dus relatief het grootst, gevolgd door Den Haag en Rotterdam. Het culinaire aanbod in Utrecht blijft daarbij in relatieve zin fors achter. Van de kleinere gemeenten vallen de hoge posities van Velsen, Leidschendam-Voorburg, Venlo en Hoorn op. In Vlaardingen, Zoetermeer, Emmen en Sittard-Geleen is voor smulpapen helemaal niets te beleven.

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 21

Figuur 1.13 Kwaliteit van het secundair onderwijs, 2002

Leiden Maastricht Ede Roosendaal Delft Breda Eindhoven Almelo Haarlemmermeer Gouda Oss Sittard-Geleen Den Haag Purmerend Deventer 's-Hertogenbosch Tilburg Dordrecht Arnhem Bergen op Zoom Amersfoort Hoorn Venlo Groningen Velsen Alphen aan den Rijn Utrecht Nijmegen Almere Zoetermeer Spijkenisse Helmond Amsterdam Heerlen Alkmaar Hengelo (O.) Zaanstad Enschede Apeldoorn Leeuwarden Haarlem Rotterdam Emmen Amstelveen Lelystad Zwolle Leidschendam-Voorburg Hilversum Vlaardingen Schiedam 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9

Ook de kwaliteit van het secundaire onderwijs (zie deel IV voor de verantwoording) is in Maastricht erg goed (figuur 1.13). Samen met Leiden en Ede vormt de Zuid-Limburgse stad de top-3. Van de grote steden is het onderwijs in Den Haag het beste, gevolgd door Utrecht en Amsterdam. Rotterdam staat negende van onderen en ook veel gemeenten in de regio Rotterdam zijn in de onderste regionen te vinden. Tot slot besteedt deze inleiding extra aandacht aan de aantrekkelijkheidsfactor die het afgelopen jaar het meest in het nieuws is geweest: veiligheid. Het totaal aantal geregistreerde misdrijven in de vijftig grootste gemeenten in Nederland bedroeg in 2001 832.000. Dat is bijna 5% meer dan in 2000. De toename over de laatste vijf jaar bedroeg 17%, terwijl het aantal misdrijven tussen 1991 en 1996 met 0,1% afnam. Het veiligheidsprobleem is vooral een grotestedenprobleem: hoe groter de gemeente, hoe meer misdrijven (zie figuur 1.14). Het veiligheidsprobleem wordt ook steeds sterker een grotestedenprobleem (figuur 1.15). De toename van het aantal misdrijven tussen 1996 en 2001 komt voor een groot deel voor rekening van de G4 en volledig voor de G30. De twintig kleinste gemeenten in de G50 kenden in die periode een stabiel aantal misdrijven.

22 Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Figuur 1.14 Aantal misdrijven per 1.000 inwoners versus de omvang van de stad, 2001

250

misdrijven per 1.000 inwoners Utrecht

200

Amsterdam R2 = 0,4113

150 Rotterdam Den Haag 100

50

log(bevolking) 0 4,6 4,8 5 5,2 5,4 5,6 5,8 6

Figuur 1.15 Ontwikkeling van het aantal misdrijven per 1.000 inwoners

180

160

G4 G26 G50 minus G30 G50

161,8

140

120

120,1 111,9

100 86,4 80

60 1991

1992

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 23

Figuur 1.16 Toename van het aantal misdrijven versus de omvang van de stad (1996-2001)
0,7 groei misdrijven per 1.000 inwoners 1996-2001

0,5 Utrecht 0,3 Den Haag 0,1 Rotterdam R = 0,1887
2

Amsterdam

-0,1

4,8

5

5,2

5,4

5,6

5,8

6

-0,3

-0,5

log(bevolking)

Figuur 1.16 laat het verband zien tussen de toename van het aantal misdrijven in de periode 19962001 en de omvang van de stad. Conclusie: hoe groter de stad, hoe groter de toename van het aantal misdrijven. Maar dit verband is er niet altijd geweest. In de periode ervoor (1991-1996) was er geen duidelijk verband tussen de omvang van een gemeente en de toename van het aantal misdrijven (zie figuur 1.17).

Figuur 1.17 Toename van het aantal misdrijven versus de omvang van de stad (1991-1996)
0,6 0,5 0,4 0,3 0,2 0,1 0 4,8 -0,1 -0,2 -0,3 -0,4 Utrecht log(bevolking) 5 5,2 5,4 5,6 5,8 Rotterdam 6 Amsterdam Den Haag R2 = 0,0000

groei misdrijven per 1.000 inwoners 1991-1996

24 Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Deel II

Alkmaar

Met 92.992 inwoners de

e 29
Alkmaar

gemeente van Nederland

grotestedenbeleid: ja/nee aantal universiteiten: 0
Voor alle lijn- en staafdiagrammen geldt:

gemiddelde van de 50 gemeenten De bronvermeldingen en verantwoording staan in deel IV

Grondgebruik
overig 8,8%

landbouw 20,7% bebouwd 53,8% water 4,1% recreatie 11,2% bossen en natuurlijk terrein 1,4%

Aantrekkelijkheidsindex
waarde bereikbaarheid percentage koopwoningen aantal misdrijven nabijheid natuurgebieden cultureel aanbod percentage vooroorlogse woningen culinair aanbod universiteiten 34,8 50% 26,1 56,2 3,7 20% 1,1 0 ranking (30) (24) (36) (37) (9) (26) (30) (12) score 1,89 1,86 Ranking gemeente op de index (1 = hoogste positie, 50 = laagste positie)

0

10
-1,54 0,99 1,02 0,31 0,16 0,00

32 27

20

30

40

50

aantrekkelijkheidsindex:

(32)

4,69

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Sociaal-economische index
waarde bijstand werkloosheid arbeidsongeschiktheid armoede percentage laagopgeleiden participatie vrouwen banen percentage groeisectoren 4,1% 3,2% 15,9% 10,1% 29,3% 53,7% 109,4% 19,6% ranking (25) (16) (38) (29) (30) (24) (29) (29) score 0,52 0,70 Ranking gemeente op de index (1 = hoogste positie, 50 = laagste positie)

0

10
0,26 0,44 0,42 0,54 0,44 0,44

20

30

40

50

sociaal-economische index:

(27)

3,76

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

26

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Bevolking en bebouwing Bevolking
Totale bevolkingsomvang (index, 1992 = 100) 107 106,5 106 105 104 14% 103 12% 102 101 100 99 1992 2002: 92.992 inwoners 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 101,3 10% 8% 6% 1992 13,5% 12,8% 18% 16%

Vergrijzing
Aantal 65-plussers als percentage van de totale bevolking 20%

Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Arnhem Bergen op Zoom Breda Delft Den Haag

Opleidingsniveau
Aantal hoogopgeleiden als percentage van de beroepsbevolking 60%

Inkomen
Gemiddeld besteedbaar inkomen van de werkzame bevolking 20.000

50%

18.000 16.113 15.900

16.000 40% 33,2% 30% 26,8% 20% 12.000 14.000

Deventer Dordrecht Ede Eindhoven Emmen

10.000

10% 1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

8.000 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn

Armoede
Huishoudens met een inkomen < 105% van het sociaal minimum 25%

Allochtonen
Aantal niet-westerse allochtonen als percentage van de bevolking 34% 30%

20%

26% 22%

15%

18% 14% 10% 6%

16,8%

11,7% 10% 10,1%

11,3%

5% 1992

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

2% 1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse Tilburg

Segregatie
Mate van segregatie: geen segregatie = 0, volledige segregatie = 1 0,5 niet-westerse allochtonen mensen met een laag inkomen

Woningen
Aantal woningen (index, 1992 = 100) en aandeel koopwoningen 120 111,5 107,3

0,4 0,348 0,348 0,3

100

80

60 0,2 40 0,1 0,132 0,113 20 2002: 40.185 woningen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 49,9% 41,6%

0,0 1995

1996

1997

1998

1999

0 1992

Huizenprijzen
Gemiddelde huizenprijs in euro's per vierkante meter 2.800

Kantorenvoorraad
Voorraad solitaire kantoorruimte > 500 m v.v.o. (index, 1998 = 100) 120 116 114
2

2.400

116

Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer Zwolle

2.000 1.778 1.764

112

1.600

108

1.200

104

800

100 2001: 314.000 m v.v.o. 1999 2000 2001
2

400 1997

1998

1999

2000

2001

2002

96 1998

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 27

Sociaal-economische positie Productie
Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn Arnhem Bergen op Zoom Breda Delft Den Haag Deventer Dordrecht Ede Eindhoven Emmen Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer Zwolle
5% 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 10 % 15,9% 15 % 13,7% 45% 40% 35% 30% 1994 60% 20 % 55% 50% 54% 54% industrie 12,9% niet-commerciële dienstverlening 39,7% zakelijke dienstverlening 19,6% horeca 2,8% 40% 30% 20% 10% 0% 1992 2002: 6.190 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 16,0% 12,9% -5% 0% 1998 1999 2000 2001 10% Jaarlijkse groei BRP van de regio Alkmaar en omgeving 15%

Werkgelegenheid
Aantal banen binnen de gemeente (index, 1992 = 100) 135 130 125 120 129,6 128,3

5%

115 110 1,4% 1,1% 2002 105 100 95 1992 2002: 48.150 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Sectorale structuur
Aantal banen in de sector als percentage van het totaal aantal banen overig 5,2% detailhandel 19,7%

Industrie
Aantal banen industrie als percentage van het totaal aantal banen 70% 60% 50%

Dienstensector
Aantal banen zakelijke diensten als percentage van het totaal aantal banen 40% 35% 30% 25% 20% 15% 10% 5% 0% 1992 2002: 9.460 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 23,7% 19,6%

Startende ondernemers
Aantal startende ondernemers als percentage van de beroepsbevolking 1,8% 1,6% 1,4% 1,2% 1,0% 0,8% 0,6% 0,4% 0,2% 0,0% 1997 2002: 347 starters 1998 1999 2000 2001 2002 0,99% 0,79%

Werkloosheid
Aantal werklozen als percentage van de beroepsbevolking 18% 16% 14% 12% 10% 8%

Bijstand
Aantal bijstandsuitkeringen als percentage van de bevolking (20-64 jaar) 15 %

10 %

5,7% 6% 4% 2% 0% 1994 0% 1993 4,4% 3,2% 5% 4,1%

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Arbeidsongeschiktheid
Aantal arbeidsongeschikten als percentage van de beroepsbevolking 25 %

Participatie vrouwen
Werkzame vrouwen als percentage van de vrouwelijke bevolking (15-64 jaar) 65%

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

28 Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Aantrekkelijkheid Bereikbaarheid
Bereikbaarheidsindex (100 = best bereikbaar) + positie op ranglijst G50

Natuur
Bereikbaarheid van natuurgebieden en de kust (100 = best bereikbaar) 100

Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn

(31)
100

(28)

(30)

80 80 60 60
per auto buiten de spits per auto in de spits

40
per openbaar vervoer

40

20

20

0 1

0 natuur zee

Arnhem Bergen op Zoom Breda

Kwaliteit onderwijs
Gemiddelde kwaliteit secundair onderwijs (kwaliteitsindex) 8

Kinderopvang
Aantal kinderopvangplaatsen per 100 kinderen 30 10

Delft Den Haag Deventer
4,5

25 7 20 16,5 6 15 12,2

8

6

Dordrecht Ede Eindhoven Emmen Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg

4 10 5 5 2 2,3

4 1

0 hele dagopvang (0-3 jaar)

0 buitenschoolse opvang (4-11 jaar)

Veiligheid
Aantal geregistreerde misdrijven per 1.000 inwoners 280

Culinaire kwaliteit
Beschikbaarheid kwaliteitsrestaurants (kwaliteitsindex) 10 9

240

8 7 6

200

160

5 4

120

120,1 104,4

3 2 1

80

40 1992

0 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Cultuur
Aantal theatervoorstellingen per 1.000 inwoners en totaal aantal musea 10 80 70 8 60 6 50 40 4 3,7 2,6 20 2 10 0 theatervoorstellingen 0 musea 5,0 8,7 30

Historische binnenstad
Aantal rijksmonumenten 500 436 400 333 300

Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam
1

200

100

0

Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse
6

Kwaliteit woningen
Percentage vooroorlogse woningen, gemiddeld oppervlak en bebouwingsdichtheid 60% 150 600

Kwaliteit winkelbestand
Aantal winkels en diversiteit van het aanbod 900 800 836

Tilburg
5 4,7

50%

125

114 112

500 700 400 275 243 400 300 200 600 500 538

Utrecht
3,4

40% 28% 20% 20%

100

4

Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer

30%

75

300

3

50

200

2

10%

25

100 100 0 m / woning
2

1

0% vóór '45

0 m
2

0

0 aanbod diversiteit

Zwolle

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 29

Almelo

Met 71.026 inwoners de

e 44
Almelo

gemeente van Nederland

grotestedenbeleid: ja/nee aantal universiteiten: 0
Voor alle lijn- en staafdiagrammen geldt:

gemiddelde van de 50 gemeenten De bronvermeldingen en verantwoording staan in deel IV

Grondgebruik
overig 6,4% bebouwd 32,4%

landbouw 48,0%

bossen en natuurlijk terrein 6,8% recreatie 4,3% water 2,2%

Aantrekkelijkheidsindex
waarde bereikbaarheid percentage koopwoningen aantal misdrijven nabijheid natuurgebieden cultureel aanbod percentage vooroorlogse woningen culinair aanbod universiteiten 22,1 52% 21,6 53,4 0,3 21% 0,7 0 ranking (42) (18) (27) (43) (48) (23) (37) (12) score 1,21 1,93 Ranking gemeente op de index (1 = hoogste positie, 50 = laagste positie)

0

10
-1,21 0,94 0,07 0,32 0,11 0,00

47 48

20

30

40

50

aantrekkelijkheidsindex:

(47)

3,38

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Sociaal-economische index
waarde bijstand werkloosheid arbeidsongeschiktheid armoede percentage laagopgeleiden participatie vrouwen banen percentage groeisectoren 5,4% 4,4% 18,4% 13,8% 41,9% 43,9% 134,8% 19,4% ranking (39) (33) (46) (46) (49) (50) (11) (30) score 0,24 0,36 Ranking gemeente op de index (1 = hoogste positie, 50 = laagste positie)

0

10
0,10 0,10 0,04 0,02 0,80 0,42

20

30

40

50

sociaal-economische index:

(48)

2,08

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

30

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Bevolking en bebouwing Bevolking
Totale bevolkingsomvang (index, 1992 = 100) 107 106 105 104 14% 103 12% 102 101 100 99 1992 2002: 71.026 inwoners 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 10% 8% 6% 1992 106,5 106,4

Vergrijzing
Aantal 65-plussers als percentage van de totale bevolking 20% 18% 16% 14,0% 13,5%

Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Arnhem Bergen op Zoom Breda Delft Den Haag

Opleidingsniveau
Aantal hoogopgeleiden als percentage van de beroepsbevolking 60%

Inkomen
Gemiddeld besteedbaar inkomen van de werkzame bevolking 20.000

50%

18.000 16.113 14.600 33,2% 14.000

16.000 40%

Deventer Dordrecht Ede Eindhoven Emmen

30% 12.000 20% 17,3% 10% 1994

10.000

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

8.000 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn

Armoede
Huishoudens met een inkomen < 105% van het sociaal minimum 25%

Allochtonen
Aantal niet-westerse allochtonen als percentage van de bevolking 34% 30%

20%

26% 22%

15% 13,8% 11,7% 10%

18% 14%

16,8% 12,2%

10% 6%

5% 1992

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

2% 1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse

Segregatie
Mate van segregatie: geen segregatie = 0, volledige segregatie = 1 0,5 0,451 0,4 0,348 0,3 niet-westerse allochtonen mensen met een laag inkomen 0,2 0,164 0,132 0,1

Woningen
Aantal woningen (index, 1992 = 100) en aandeel koopwoningen 120 112,7 111,5

100

80

60 51,8% 40 41,6%

20 2002: 30.071 woningen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

0,0 1995

1996

1997

1998

1999

0 1992

Huizenprijzen
Gemiddelde huizenprijs in euro's per vierkante meter 2.800

Kantorenvoorraad
Voorraad solitaire kantoorruimte > 500 m v.v.o. (index, 1998 = 100) 116 114 114
2

Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer Zwolle

2.400 112 2.000 1.764 1.600 1.423 1.200 106 104 102 800 100 400 1997 98 1998 2001: 151.000 m v.v.o. 1999 2000 2001
2

110 108

104

1998

1999

2000

2001

2002

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 31

Sociaal-economische positie Productie
Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn Arnhem Bergen op Zoom Breda Delft Den Haag Deventer Dordrecht Ede Eindhoven Emmen Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer Zwolle
5% 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 10 % 15 % 13,7% 45% 40% 35% 30% 1994 44% 60% 20 % 18,4% 55% 50% 54% industrie 28,0% niet-commerciële dienstverlening 33,4% -5% 0% 1998 1999 2000 2001 10% 125 120 5% 115 1,4% 1,1% 2002 110 105 100 95 1992 2002: 38.270 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 Jaarlijkse groei BRP van de regio Twente 15%

Werkgelegenheid
Aantal banen binnen de gemeente (index, 1992 = 100) 140 135 130 136,6

128,3

Sectorale structuur
Aantal banen in de sector als percentage van het totaal aantal banen detailhandel 13,7% horeca 3,0% overig 2,6%

Industrie
Aantal banen industrie als percentage van het totaal aantal banen 70% 60% 50% zakelijke dienstverlening 19,4% 40% 30% 20% 16,0% 10% 0% 1992 2002: 10.710 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

28,0%

Dienstensector
Aantal banen zakelijke diensten als percentage van het totaal aantal banen 40% 35% 30% 25% 20% 15% 10% 5% 0% 1992 2002: 7.440 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 23,7% 19,4%

Startende ondernemers
Aantal startende ondernemers als percentage van de beroepsbevolking 1,8% 1,6% 1,4% 1,2% 1,0% 0,8% 0,6% 0,4% 0,2% 0,0% 1997 2002: 265 starters 1998 1999 2000 2001 2002 0,99% 0,93%

Werkloosheid
Aantal werklozen als percentage van de beroepsbevolking 18% 16% 14% 12% 10% 8% 6% 4% 2% 0% 1994 4,4% 4,4%

Bijstand
Aantal bijstandsuitkeringen als percentage van de bevolking (20-64 jaar) 15 %

10 %

5%

5,7% 5,4%

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

0% 1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Arbeidsongeschiktheid
Aantal arbeidsongeschikten als percentage van de beroepsbevolking 25 %

Participatie vrouwen
Werkzame vrouwen als percentage van de vrouwelijke bevolking (15-64 jaar) 65%

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

32 Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Aantrekkelijkheid Bereikbaarheid
Bereikbaarheidsindex (100 = best bereikbaar) + positie op ranglijst G50

Natuur
Bereikbaarheid van natuurgebieden en de kust (100 = best bereikbaar) 100

Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn

(42)
100

(43)

(39)

80 80 60 60 40 40
per auto buiten de spits per auto in de spits per openbaar vervoer

20

20

0

0 natuur zee

Arnhem Bergen op Zoom Breda

Kwaliteit onderwijs
Gemiddelde kwaliteit secundair onderwijs (kwaliteitsindex) 8

Kinderopvang
Aantal kinderopvangplaatsen per 100 kinderen 30 10

Delft Den Haag Deventer
4,5

25 7 20 16,5 6 15 9,6

8

6

Dordrecht Ede Eindhoven Emmen Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg

4 1,9

10 5 5

2

4

0 hele dagopvang (0-3 jaar)

0 buitenschoolse opvang (4-11 jaar)

Veiligheid
Aantal geregistreerde misdrijven per 1.000 inwoners 280

Culinaire kwaliteit
Beschikbaarheid kwaliteitsrestaurants (kwaliteitsindex) 10 9

240

8 7 6

200

160

5 4

120

120,1

3 2 1

80

78,0

40 1992

0 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Cultuur
Aantal theatervoorstellingen per 1.000 inwoners en totaal aantal musea 10 80 70 8 60 6 50 40 4 2,6 20 2 10 0,3 0 theatervoorstellingen 0 musea 3,0 8,7 30

Historische binnenstad
Aantal rijksmonumenten 500 436 400

Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse
6

300

200

100 49 0

Kwaliteit woningen
Percentage vooroorlogse woningen, gemiddeld oppervlak en bebouwingsdichtheid 60% 150 133 600

Kwaliteit winkelbestand
Aantal winkels en diversiteit van het aanbod 900 800

Tilburg
5

50%

125

112

500 700 400 352 600 500 568 538

Utrecht
3,1 3,4

40% 28% 21% 20%

100

4

Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer

30%

75

300

3 243 400 300 200 2

50

200

10%

25

100 100 0 m / woning
2

1

0% vóór '45

0 m
2

0

0 aanbod diversiteit

Zwolle

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 33

Almere

Met 158.902 inwoners de

e 9
Almere

gemeente van Nederland

grotestedenbeleid: ja/nee aantal universiteiten: 0
Voor alle lijn- en staafdiagrammen geldt:

gemiddelde van de 50 gemeenten De bronvermeldingen en verantwoording staan in deel IV

Grondgebruik
bebouwd 7,4% overig 9,3% bossen en natuurlijk terrein 10,6% recreatie 3,9%

landbouw 21,7%

water 47,1%

Aantrekkelijkheidsindex
waarde bereikbaarheid percentage koopwoningen aantal misdrijven nabijheid natuurgebieden cultureel aanbod percentage vooroorlogse woningen culinair aanbod universiteiten 35,8 57% 21,9 77,8 1,7 0% 0,6 0 ranking (27) (5) (28) (12) (33) (49) (43) (12) score 1,95 2,14 Ranking gemeente op de index (1 = hoogste positie, 50 = laagste positie)

0

10
-1,58 1,37 0,46 0,00 0,10 0,00

36 27

20

30

40

50

aantrekkelijkheidsindex:

(36)

4,43

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Sociaal-economische index
waarde bijstand werkloosheid arbeidsongeschiktheid armoede percentage laagopgeleiden participatie vrouwen banen percentage groeisectoren 3,4% 4,9% 15,3% 8,7% 29,9% 55,1% 76,5% 24,1% ranking (17) (38) (34) (18) (34) (20) (46) (13) score 0,68 0,26 Ranking gemeente op de index (1 = hoogste positie, 50 = laagste positie)

0

10
0,34 0,66 0,34 0,62 0,10 0,76

20

30

40

50

sociaal-economische index:

(27)

3,76

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

34

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Bevolking en bebouwing Bevolking
Totale bevolkingsomvang (index, 1992 = 100) 200 187,1 180

Vergrijzing
Aantal 65-plussers als percentage van de totale bevolking 20% 18% 16%

Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam
7,1%

160 14% 140 12% 120 10% 106,5 100 2002: 158.902 inwoners 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 8% 6% 1992 13,5%

80 1992

Apeldoorn Arnhem Bergen op Zoom Breda Delft Den Haag Deventer Dordrecht Ede Eindhoven Emmen

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Opleidingsniveau
Aantal hoogopgeleiden als percentage van de beroepsbevolking 60%

Inkomen
Gemiddeld besteedbaar inkomen van de werkzame bevolking 20.000

50%

18.000 16.600 16.113

16.000 40% 33,2% 30% 27,2% 20% 12.000 14.000

10.000

10% 1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

8000 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn

Armoede
Huishoudens met een inkomen < 105% van het sociaal minimum 25%

Allochtonen
Aantal niet-westerse allochtonen als percentage van de bevolking 34% 30%

20%

26% 22% 19,8%

15%

18% 14% 10% 8,7% 6%

16,8%

11,7% 10%

5% 1992

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

2% 1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse Tilburg

Segregatie
Mate van segregatie: geen segregatie = 0, volledige segregatie = 1 0,5 niet-westerse allochtonen mensen met een laag inkomen

Woningen
Aantal woningen (index, 1992 = 100) en aandeel koopwoningen 200 189,3 180 160 0,348 140 120 100 111,5

0,4

0,3

0,2 0,162 0,132 0,122

80 60 40 20 57,3% 41,6%

0,1

0,0 1995

1996

1997

1998

1999

0 1992

2002: 61.873 woningen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Huizenprijzen
Gemiddelde huizenprijs in euro's per vierkante meter 2.800

Kantorenvoorraad
Voorraad solitaire kantoorruimte > 500 m v.v.o. (index, 1998 = 100) 170 160 150 158
2

2.400

Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen
114

2.000 1.764 1.600 1.512

140 130 120 110

1.200

Zaanstad
2001: 337.000 m v.v.o. 1999 2000 2001
2

800

100 90 1998

Zoetermeer Zwolle

400 1997

1998

1999

2000

2001

2002

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 35

Sociaal-economische positie Productie
Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn Arnhem Bergen op Zoom Breda Delft Den Haag Deventer Dordrecht Ede Eindhoven Emmen Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer Zwolle
5% 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 10 % 15 % 15,3% 13,7% 45% 40% 35% 30% 1994 60% 20 % 55% 50% 55% 54% industrie 14,4% zakelijke dienstverlening 24,1% niet-commerciële dienstverlening 27,8% horeca 2,3% 30% 20% 10% 0% 1992 2002: 6.610 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 -5% 0% 1998 1999 2000 2001 2002 10% 200 180 5% 2,5% 1,4% 160 140 128,3 120 100 80 1992 2002: 46.040 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 Jaarlijkse groei BRP van de regio Almere 15%

Werkgelegenheid
Aantal banen binnen de gemeente (index, 1992 = 100) 260 240 220 247,7

Sectorale structuur
Aantal banen in de sector als percentage van het totaal aantal banen overig 6,3%

Industrie
Aantal banen industrie als percentage van het totaal aantal banen 70% detailhandel 25,1% 60% 50% 40%

16,0% 14,4%

Dienstensector
Aantal banen zakelijke diensten als percentage van het totaal aantal banen 40% 35% 30% 25% 20% 24,1% 23,7%

Startende ondernemers
Aantal startende ondernemers als percentage van de beroepsbevolking 1,8% 1,6% 1,4% 1,2% 1,0% 0,8% 1,25% 0,99%

15% 10% 5% 0% 1992 2002: 11.090 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

0,6% 0,4% 0,2% 0,0% 1997 2002: 751 starters 1998 1999 2000 2001 2002

Werkloosheid
Aantal werklozen als percentage van de beroepsbevolking 18% 16% 14% 12% 10% 8%

Bijstand
Aantal bijstandsuitkeringen als percentage van de bevolking (20-64 jaar) 15 %

10 %

5,7% 6% 4% 2% 0% 1994 0% 1993 4,9% 4,4% 5% 3,4%

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Arbeidsongeschiktheid
Aantal arbeidsongeschikten als percentage van de beroepsbevolking 25 %

Participatie vrouwen
Werkzame vrouwen als percentage van de vrouwelijke bevolking (15-64 jaar) 65%

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

36 Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Aantrekkelijkheid Bereikbaarheid
Bereikbaarheidsindex (100 = best bereikbaar) + positie op ranglijst G50

Natuur
Bereikbaarheid van natuurgebieden en de kust (100 = best bereikbaar) 100

Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn

(26)
100

(29)

(23)

80 80
per auto buiten de spits

60

60
per auto in de spits per openbaar vervoer

40

40

20

20

0

0 natuur zee

Arnhem Bergen op Zoom Breda

Kwaliteit onderwijs
Gemiddelde kwaliteit secundair onderwijs (kwaliteitsindex) 8

Kinderopvang
Aantal kinderopvangplaatsen per 100 kinderen 30 10

Delft Den Haag
6,4

25 7 20 17,5 16,5

8

6 4,5 4

Deventer Dordrecht Ede Eindhoven Emmen Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg

6

15

10 5 5 2

4 1

0 hele dagopvang (0-3 jaar)

0 buitenschoolse opvang (4-11 jaar)

Veiligheid
Aantal geregistreerde misdrijven per 1.000 inwoners 280

Culinaire kwaliteit
Beschikbaarheid kwaliteitsrestaurants (kwaliteitsindex) 10 9

240

8 7 6

200

160

5 4

120

120,1 87,1

3 2 1

80

40 1992

0 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Cultuur
Aantal theatervoorstellingen per 1.000 inwoners en totaal aantal musea 10 80 70 8 60 6 50 40 4 2,6 2 1,7 20 10 1,0 0 theatervoorstellingen 0 musea 8,7 30

Historische binnenstad
Aantal rijksmonumenten 500 436 400

Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal
0

300

200

100

0 1

Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse
6

Kwaliteit woningen
Percentage vooroorlogse woningen, gemiddeld oppervlak en bebouwingsdichtheid 60% 150 124 112 600

Kwaliteit winkelbestand
Aantal winkels en diversiteit van het aanbod 900 800 500 700 400 600 500 538 4 3,4 3 224 243 400 300 200 261 2 1,4 5

Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer
diversiteit

50%

125

40% 28%

100

30%

75

300

20%

50

200

10% 0% 0% vóór '45

25

100 100 0 m / woning
2

1

0 m
2

0

0 aanbod

Zwolle

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 37

Alphen aan den Rijn

Met 70.649 inwoners de

e 45

gemeente van Nederland

grotestedenbeleid: ja/nee aantal universiteiten: 0
Voor alle lijn- en staafdiagrammen geldt: Alphen aan den Rijn gemiddelde van de 50 gemeenten De bronvermeldingen en verantwoording staan in deel IV

Grondgebruik
bebouwd 17,5% overig 7,1% bossen en natuurlijk terrein 0,1% recreatie 6,8% water 4,4%

landbouw 64,0%

Aantrekkelijkheidsindex
waarde bereikbaarheid percentage koopwoningen aantal misdrijven nabijheid natuurgebieden cultureel aanbod percentage vooroorlogse woningen culinair aanbod universiteiten 50,9 57% 19,5 64,1 1,5 10% 1,4 0 ranking (7) (6) (23) (25) (39) (44) (23) (12) score 2,76 2,13 Ranking gemeente op de index (1 = hoogste positie, 50 = laagste positie)

0

10
-1,14 1,13 0,42 0,16 0,22 0,00

14 6

20

30

40

50

aantrekkelijkheidsindex:

(14)

5,68

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Sociaal-economische index
waarde bijstand werkloosheid arbeidsongeschiktheid armoede percentage laagopgeleiden participatie vrouwen banen percentage groeisectoren 2,0% 3,0% 8,5% 5,8% 24,8% 61,5% 75,4% 18,1% ranking (3) (13) (1) (3) (16) (2) (47) (38) score 0,96 0,76 Ranking gemeente op de index (1 = hoogste positie, 50 = laagste positie)

0

10
1,00 0,96 0,70 0,98 0,08 0,26

20

30

40

50

sociaal-economische index:

(6)

5,70

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

38

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Bevolking en bebouwing Bevolking
Totale bevolkingsomvang (index, 1992 = 100) 114 112 111,1 110 108 106 104 102 100 98 1992 2002: 70.649 inwoners 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 10% 8% 6% 1992 10,4% 106,5 14% 12% 13,5%

Vergrijzing
Aantal 65-plussers als percentage van de totale bevolking 20% 18% 16%

Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Arnhem Bergen op Zoom Breda Delft Den Haag Deventer Dordrecht Ede Eindhoven Emmen

Opleidingsniveau
Aantal hoogopgeleiden als percentage van de beroepsbevolking 60%

Inkomen
Gemiddeld besteedbaar inkomen van de werkzame bevolking 20.000

50%

18.000

17.500 16.113

16.000 40% 33,2% 30% 28,8% 14.000

12.000

20%

10.000

10% 1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

8.000 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg

Armoede
Huishoudens met een inkomen < 105% van het sociaal minimum 25%

Allochtonen
Aantal niet-westerse allochtonen als percentage van de bevolking 34% 30%

20%

26% 22%

15%

18% 14% 10% 6%

16,8%

11,7% 10%

9,6%

5% 1992

5,8% 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

2% 1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Segregatie
Mate van segregatie: geen segregatie = 0, volledige segregatie = 1 0,5 niet-westerse allochtonen mensen met een laag inkomen

Woningen
Aantal woningen (index, 1992 = 100) en aandeel koopwoningen 140 120 118,0 111,5

0,4 0,363 0,348 0,3 100 80 60 0,136 0,132 40 20 0,0 1995 0 1992 2002: 28.100 woningen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 57,2% 41,6%

Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse Tilburg Utrecht Velsen Venlo

0,2

0,1

1996

1997

1998

1999

2002

Huizenprijzen
Gemiddelde huizenprijs in euro's per vierkante meter 2.800

Kantorenvoorraad
Voorraad solitaire kantoorruimte > 500 m v.v.o. (index, 1998 = 100) 160 150 145 140
2

2.400

2.000 1.846 1.764 1.600 120 1.200 110 800 100 90 1998 2001: 119.000 m v.v.o. 1999 2000 2001
2

130

114

Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer Zwolle

400 1997

1998

1999

2000

2001

2002

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 39

Sociaal-economische positie Productie
Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn Arnhem Bergen op Zoom Breda Delft Den Haag Deventer Dordrecht Ede Eindhoven Emmen Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer Zwolle
5% 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 10 % 8,5% 15 % 13,7% 45% 40% 35% 30% 1994 60% 20 % 55% 50% industrie 17,4% zakelijke dienstverlening 18,1% niet-commerciële dienstverlening 28,1% horeca 2,9% -5% 0% 1998 1999 2000 2001 10% 125 120 5% 115 1,4% 1,4% 2002 110 105 100 95 1992 2002: 30.100 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 Jaarlijkse groei BRP van de regio Oost-Zuid-Holland 15%

Werkgelegenheid
Aantal banen binnen de gemeente (index, 1992 = 100) 140 135 130 135,7

128,3

Sectorale structuur
Aantal banen in de sector als percentage van het totaal aantal banen overig 7,0% detailhandel 26,5%

Industrie
Aantal banen industrie als percentage van het totaal aantal banen 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% 1992 2002: 5.250 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 17,4% 16,0%

Dienstensector
Aantal banen zakelijke diensten als percentage van het totaal aantal banen 40% 35% 30% 25% 20% 18,1% 15% 10% 5% 0% 1992 2002: 5.440 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 23,7%

Startende ondernemers
Aantal startende ondernemers als percentage van de beroepsbevolking 1,8% 1,6% 1,4% 1,2% 1,0% 0,8% 0,6% 0,4% 0,2% 0,0% 1997 2002: 319 starters 1998 1999 2000 2001 2002 0,99% 0,80%

Werkloosheid
Aantal werklozen als percentage van de beroepsbevolking 18% 16% 14% 12% 10% 8%

Bijstand
Aantal bijstandsuitkeringen als percentage van de bevolking (20-64 jaar) 15 %

10 %

5,7% 6% 4% 2% 0% 1994 0% 1993 4,4% 3,0% 2,0% 5%

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Arbeidsongeschiktheid
Aantal arbeidsongeschikten als percentage van de beroepsbevolking 25 %

Participatie vrouwen
Werkzame vrouwen als percentage van de vrouwelijke bevolking (15-64 jaar) 65% 62%

54%

2002

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

40 Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Aantrekkelijkheid Bereikbaarheid
Bereikbaarheidsindex (100 = best bereikbaar) + positie op ranglijst G50

Natuur
Bereikbaarheid van natuurgebieden en de kust (100 = best bereikbaar) 100

Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn

(12)
100
per auto buiten de spits

(2)

(19)

80

80 60 60
per auto in de spits per openbaar vervoer

40

40

20

20

0 1

0 natuur zee

Arnhem Bergen op Zoom Breda

Kwaliteit onderwijs
Gemiddelde kwaliteit secundair onderwijs (kwaliteitsindex) 8

Kinderopvang
Aantal kinderopvangplaatsen per 100 kinderen 30 10

Delft Den Haag Deventer
4,5

25 7 20 16,5 6 15

8

6

Dordrecht Ede Eindhoven Emmen Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg

4 10 5 5 2 0,7 4 1 0 hele dagopvang (0-3 jaar) 0 buitenschoolse opvang (4-11 jaar) 9,0

Veiligheid
Aantal geregistreerde misdrijven per 1.000 inwoners 280

Culinaire kwaliteit
Beschikbaarheid kwaliteitsrestaurants (kwaliteitsindex) 10 9

240

8 7 6

200

160

5 4

120

120,1 93,1

3 2 1

80

40 1992

0 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Cultuur
Aantal theatervoorstellingen per 1.000 inwoners en totaal aantal musea 10 80 70 8 60 6 50 40 4 2,6 20 2 1,5 10 1,0 0 theatervoorstellingen 0 musea 8,7 30

Historische binnenstad
Aantal rijksmonumenten 500 436 400

Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam
1

300

200

100

56

0

Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse
6

Kwaliteit woningen
Percentage vooroorlogse woningen, gemiddeld oppervlak en bebouwingsdichtheid 60% 150 600

Kwaliteit winkelbestand
Aantal winkels en diversiteit van het aanbod 900 800

Tilburg
5

50%

125

115 112

500 700 400 600 500 426 538

Utrecht
3,4

40% 28%

100

4 2,7

Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer

30%

75

300

3

238 243

400 300 200 2

20% 10% 10%

50

200

25

100 100 0 m / woning
2

1

0% vóór '45

0 m
2

0

0 aanbod diversiteit

Zwolle

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 41

Amersfoort

Met 129.720 inwoners de

e 17
Amersfoort

gemeente van Nederland

grotestedenbeleid: ja/nee aantal universiteiten: 0
Voor alle lijn- en staafdiagrammen geldt:

gemiddelde van de 50 gemeenten De bronvermeldingen en verantwoording staan in deel IV

Grondgebruik

overig 9,7%

bebouwd 38,0%

landbouw 37,9% bossen en natuurlijk recreatie terrein 7,8% 5,2%

water 1,4%

Aantrekkelijkheidsindex
waarde bereikbaarheid percentage koopwoningen aantal misdrijven nabijheid natuurgebieden cultureel aanbod percentage vooroorlogse woningen culinair aanbod universiteiten 44,6 52% 18,0 86,9 2,7 19% 1,5 0 ranking (14) (14) (17) (3) (19) (28) (22) (12) score 2,43 1,95 Ranking gemeente op de index (1 = hoogste positie, 50 = laagste positie)

0

10
-1,17 1,53 0,75 0,30 0,23 0,00

11 2

20

30

40

50

aantrekkelijkheidsindex:

(11)

6,04

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Sociaal-economische index
waarde bijstand werkloosheid arbeidsongeschiktheid armoede percentage laagopgeleiden participatie vrouwen banen percentage groeisectoren 3,3% 2,4% 11,8% 7,3% 22,7% 57,5% 105,2% 27,6% ranking (16) (7) (14) (7) (8) (11) (30) (5) score 0,70 0,88 Ranking gemeente op de index (1 = hoogste positie, 50 = laagste positie)

0

10
0,74 0,88 0,86 0,80 0,42 0,92

20

30

40

50

sociaal-economische index:

(2)

6,20

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

42

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Bevolking en bebouwing Bevolking
Totale bevolkingsomvang (index, 1992 = 100) 130 125 120 115 110 105 100 95 1992 2002: 129.720 inwoners 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 106,5

Vergrijzing
Aantal 65-plussers als percentage van de totale bevolking 20% 18% 16% 14% 12% 10% 8% 6% 1992

Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn

123,8

13,5% 11,8%

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Arnhem Bergen op Zoom Breda Delft Den Haag Deventer Dordrecht Ede Eindhoven Emmen

Opleidingsniveau
Aantal hoogopgeleiden als percentage van de beroepsbevolking 60%

Inkomen
Gemiddeld besteedbaar inkomen van de werkzame bevolking 20.000

50%

18.000 17.300 16.000 16.113

40%

39,9% 33,2% 14.000

30% 12.000 20%

10.000

10% 1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

8.000 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn

Armoede
Huishoudens met een inkomen < 105% van het sociaal minimum 25%

Allochtonen
Aantal niet-westerse allochtonen als percentage van de bevolking 34% 30%

20%

26% 22%

15%

18% 14%

16,8% 12,4%

11,7% 10% 7,3% 5% 1992

10% 6% 2% 1995

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg

Segregatie
Mate van segregatie: geen segregatie = 0, volledige segregatie = 1 0,5

Woningen
Aantal woningen (index, 1992 = 100) en aandeel koopwoningen 140 128,3 120 111,5 100 80 60 0,167 0,132 52,3% 40 20 41,6%

0,4

0,410 0,348

Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse Tilburg

0,3 niet-westerse allochtonen mensen met een laag inkomen 0,2

0,1 2002: 53.612 woningen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

0,0 1995

1996

1997

1998

1999

0 1992

Huizenprijzen
Gemiddelde huizenprijs in euro's per vierkante meter 2.800

Kantorenvoorraad
Voorraad solitaire kantoorruimte > 500 m v.v.o. (index, 1998 = 100) 130 125 120 125
2

2.400

Utrecht
1.903 1.764

2.000

Velsen
115 110 114

1.600

Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer Zwolle

1.200 105 800 100 95 1998 2001: 654.000 m v.v.o. 1999 2000 2001
2

400 1997

1998

1999

2000

2001

2002

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 43

Sociaal-economische positie Productie
Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn Arnhem Bergen op Zoom Breda Delft Den Haag Deventer Dordrecht Ede Eindhoven Emmen Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer Zwolle
5% 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 10 % 15 % 13,7% 11,8% 40% 35% 30% 1994 45% 60% 20 % 58% 55% 50% 54% industrie 13,2% zakelijke dienstverlening 27,6% niet-commerciële dienstverlening 31,6% horeca 2,6% -5% 0% 1998 1999 2000 2001 10% Jaarlijkse groei BRP van de regio Stadsgewest Amersfoort 15%

Werkgelegenheid
Aantal banen binnen de gemeente (index, 1992 = 100) 160 150 140 130 151,9

128,3

5% 1,5% 1,4% 2002

120 110 100 90 1992 2002: 70.370 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Sectorale structuur
Aantal banen in de sector als percentage van het totaal aantal banen overig 7,2% detailhandel 17,7%

Industrie
Aantal banen industrie als percentage van het totaal aantal banen 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% 1992 2002: 9.310 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 16,0% 13,2%

Dienstensector
Aantal banen zakelijke diensten als percentage van het totaal aantal banen 40% 35% 30% 27,6% 25% 20% 23,7%

Startende ondernemers
Aantal startende ondernemers als percentage van de beroepsbevolking 1,8% 1,6% 1,4% 1,2% 1,0% 0,8% 0,99% 0,76%

15% 10% 5% 0% 1992 2002: 19.430 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

0,6% 0,4% 0,2% 0,0% 1997 2002: 511 starters 1998 1999 2000 2001 2002

Werkloosheid
Aantal werklozen als percentage van de beroepsbevolking 18% 16% 14% 12% 10% 8%

Bijstand
Aantal bijstandsuitkeringen als percentage van de bevolking (20-64 jaar) 15 %

10 %

5,7% 6% 4% 2% 0% 1994 4,4% 2,4% 0% 1993 5% 3,3%

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Arbeidsongeschiktheid
Aantal arbeidsongeschikten als percentage van de beroepsbevolking 25 %

Participatie vrouwen
Werkzame vrouwen als percentage van de vrouwelijke bevolking (15-64 jaar) 65%

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

44 Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Aantrekkelijkheid Bereikbaarheid
Bereikbaarheidsindex (100 = best bereikbaar) + positie op ranglijst G50

Natuur
Bereikbaarheid van natuurgebieden en de kust (100 = best bereikbaar) 100

Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn

(15)
100

(15)

(12)

80 80
per auto buiten de spits

60 60
per auto in de spits per openbaar vervoer

40

40 20

20

0 1

0 natuur zee

Arnhem Bergen op Zoom Breda

Kwaliteit onderwijs
Gemiddelde kwaliteit secundair onderwijs (kwaliteitsindex) 8

Kinderopvang
Aantal kinderopvangplaatsen per 100 kinderen 30 10

Delft Den Haag Deventer
4,5

25 7 20 16,5 6 15

8

6 3,9

Dordrecht Ede Eindhoven Emmen Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg

4 10 5 5 2 8,3

4 1

0 hele dagopvang (0-3 jaar)

0 buitenschoolse opvang (4-11 jaar)

Veiligheid
Aantal geregistreerde misdrijven per 1.000 inwoners 280

Culinaire kwaliteit
Beschikbaarheid kwaliteitsrestaurants (kwaliteitsindex) 10 9

240

8 7 6

200

160

5 4

120

120,1 106,1

3 2 1

80

40 1992

0 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Cultuur
Aantal theatervoorstellingen per 1.000 inwoners en totaal aantal musea 10 80 70 8 60 6 50 40 4 2,7 2 10 0 theatervoorstellingen 0 musea 2,6 20 9,0 8,7 30

Historische binnenstad
Aantal rijksmonumenten 500 436 400

Lelystad
363

Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam
1

300

200

100

0

Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse
6

Kwaliteit woningen
Percentage vooroorlogse woningen, gemiddeld oppervlak en bebouwingsdichtheid 60% 150 121 112 600

Kwaliteit winkelbestand
Aantal winkels en diversiteit van het aanbod 900 800 500 700 400 284 243 600 500 3 400 300 200 2 590 538 4 3,2 3,4 5

Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad
1

50%

125

40% 28% 19%

100

30%

75

300

20%

50

200

10%

25

100 100 0 m / woning
2

Zoetermeer
diversiteit

0% vóór '45

0 m
2

0

0 aanbod

Zwolle

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 45

Amstelveen

Met 77.256 inwoners de

e 37
Amstelveen

gemeente van Nederland

grotestedenbeleid: ja/nee aantal universiteiten: 0
Voor alle lijn- en staafdiagrammen geldt:

gemiddelde van de 50 gemeenten De bronvermeldingen en verantwoording staan in deel IV

Grondgebruik
overig 6,6% bebouwd 28,8%

landbouw 43,8%

bossen en natuurlijk terrein 7,2% recreatie 8,5% water 5,1%

Aantrekkelijkheidsindex
waarde bereikbaarheid percentage koopwoningen aantal misdrijven nabijheid natuurgebieden cultureel aanbod percentage vooroorlogse woningen culinair aanbod universiteiten 47,5 52% 12,2 80,2 9,7 11% 1,3 0 ranking (11) (20) (2) (9) (1) (43) (24) (12) score 2,58 1,93 Ranking gemeente op de index (1 = hoogste positie, 50 = laagste positie)

0

10
-0,80 1,41 2,71 0,17 0,20 0,00

1 1

20

30

40

50

aantrekkelijkheidsindex:

(1)

8,19

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Sociaal-economische index
waarde bijstand werkloosheid arbeidsongeschiktheid armoede percentage laagopgeleiden participatie vrouwen banen percentage groeisectoren 1,9% 1,4% 10,2% 5,6% 16,6% 59,4% 102,2% 37,2% ranking (2) (1) (5) (2) (1) (5) (32) (1) score 0,98 1,00 Ranking gemeente op de index (1 = hoogste positie, 50 = laagste positie)

0

10
0,92 0,98 1,00 0,92 0,38 1,00

20

30

40

50

sociaal-economische index:

(1)

7,18

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

46

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Bevolking en bebouwing Bevolking
Totale bevolkingsomvang (index, 1992 = 100) 110

Vergrijzing
Aantal 65-plussers als percentage van de totale bevolking 20% 18% 107,5 106,5 16% 14% 18,5%

Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn

108

106

104 12% 102 10% 100 2002: 77.256 inwoners 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 8% 6% 1992

13,5%

98 1992

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Arnhem Bergen op Zoom Breda

Opleidingsniveau
Aantal hoogopgeleiden als percentage van de beroepsbevolking 60%

Inkomen
Gemiddeld besteedbaar inkomen van de werkzame bevolking 20.000 19.697

Delft Den Haag Deventer Dordrecht Ede Eindhoven Emmen

50% 42,0%

18.000 16.113

16.000

40%

33,2% 30%

14.000

12.000 20%

10.000

10% 1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

8.000 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse

Armoede
Huishoudens met een inkomen < 105% van het sociaal minimum 25%

Allochtonen
Aantal niet-westerse allochtonen als percentage van de bevolking 34% 30%

20%

26% 22%

15%

18% 14% 10% 6%

16,8%

11,7% 10%

9,7%

5% 1992

5,6% 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

2% 1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Segregatie
Mate van segregatie: geen segregatie = 0, volledige segregatie = 1 0,5 niet-westerse allochtonen mensen met een laag inkomen

Woningen
Aantal woningen (index, 1992 = 100) en aandeel koopwoningen 120 111,6 111,5

0,4 0,348 0,3

100

80

60 0,2 0,148 0,132 0,106 40 51,7% 41,6%

0,1

20 2002: 36.121 woningen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

0,0 1995

1996

1997

1998

1999

0 1992

Huizenprijzen
Gemiddelde huizenprijs in euro's per vierkante meter 2.800

Kantorenvoorraad
Voorraad solitaire kantoorruimte > 500 m v.v.o. (index, 1998 = 100) 116 114 114
2

Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer Zwolle

2.400 112 2.000 1.842 1.764 1.600 106 1.200 104 102 800 100 400 1997 98 1998 2001: 556.030 m v.v.o. 1999 2000 2001
2

110 108

105

1998

1999

2000

2001

2002

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 47

Sociaal-economische positie Productie
Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn Arnhem Bergen op Zoom Breda Delft Den Haag Deventer Dordrecht Ede Eindhoven Emmen Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer Zwolle
5% 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 10 % 15 % 13,7% 45% 40% 35% 30% 1994 60% 20 % 55% 50% 59% 54% industrie 4,9% zakelijke dienstverlening 37,2% niet-commerciële dienstverlening 25,7% horeca 2,3% -5% 0% 1998 1999 2000 2001 10% Jaarlijkse groei BRP van de regio Overig Agglomeratie Amsterdam 15%

Werkgelegenheid
Aantal banen binnen de gemeente (index, 1992 = 100) 140 135 130 125 120 132,9 128,3

5%

115 110 1,4% 1,0% 2002 105 100 95 90 1992 2002: 40.116 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Sectorale structuur
Aantal banen in de sector als percentage van het totaal aantal banen overig 8,1% detailhandel 21,8%

Industrie
Aantal banen industrie als percentage van het totaal aantal banen 70% 60% 50% 40% 30% 20% 16,0% 10% 0% 1992 2002: 1.982 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 4,9%

2002

Dienstensector
Aantal banen zakelijke diensten als percentage van het totaal aantal banen 40% 37,2% 35% 30% 25% 20% 23,7%

Startende ondernemers
Aantal startende ondernemers als percentage van de beroepsbevolking 1,8% 1,6% 1,4% 1,2% 1,0% 0,8% 0,99%

15% 10% 5% 0% 1992 2002: 14.918 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

0,6% 0,4% 0,2% 0,0% 1997 2002: 245 starters 1998 1999 2000 2001

0,62%

2002

Werkloosheid
Aantal werklozen als percentage van de beroepsbevolking 18% 16% 14% 12% 10% 8%

Bijstand
Aantal bijstandsuitkeringen als percentage van de bevolking (20-64 jaar) 15 %

10 %

5,7% 6% 4% 2% 0% 1994 4,4% 1,9% 0% 1993 5%

1,4% 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001

2002

Arbeidsongeschiktheid
Aantal arbeidsongeschikten als percentage van de beroepsbevolking 25 %

Participatie vrouwen
Werkzame vrouwen als percentage van de vrouwelijke bevolking (15-64 jaar) 65%

10,2%

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

48 Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Aantrekkelijkheid Bereikbaarheid
Bereikbaarheidsindex (100 = best bereikbaar) + positie op ranglijst G50

Natuur
Bereikbaarheid van natuurgebieden en de kust (100 = best bereikbaar) 100

Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn

(5)
100
per auto buiten de spits

(6)

(24)

80

80 60 60
per auto in de spits per openbaar vervoer

40

40

20

20

0 1

0 natuur zee

Arnhem Bergen op Zoom Breda

Kwaliteit onderwijs
Gemiddelde kwaliteit secundair onderwijs (kwaliteitsindex) 8

Kinderopvang
Aantal kinderopvangplaatsen per 100 kinderen 30 10

Delft Den Haag
5,7 4,5

25 7 20 17,2 16,5

8

6

Deventer Dordrecht Ede Eindhoven Emmen Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg

6

15 4 10

5 5 2

4 1

0 hele dagopvang (0-3 jaar)

0 buitenschoolse opvang (4-11 jaar)

Veiligheid
Aantal geregistreerde misdrijven per 1.000 inwoners 280

Culinaire kwaliteit
Beschikbaarheid kwaliteitsrestaurants (kwaliteitsindex) 10 9

240

8 7 6

200

160

5 4

120

120,1 80,8

3 2 1

80

40 1992

0 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Cultuur
Aantal theatervoorstellingen per 1.000 inwoners en totaal aantal musea 10 9,7 80 70 8 60 6 50 40 4 2,6 20 2 10 0 theatervoorstellingen 0 musea 4,0 8,7 30

Historische binnenstad
Aantal rijksmonumenten 500 436 400

Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal
26

300

200

100

0 1

Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse
6

Kwaliteit woningen
Percentage vooroorlogse woningen, gemiddeld oppervlak en bebouwingsdichtheid 60% 150 140 600

Kwaliteit winkelbestand
Aantal winkels en diversiteit van het aanbod 900 800

Tilburg
5 659 538 4 3,4 3 2,8

50%

125

112

500 700 400 275 243 400 300 200 600 500

Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer
diversiteit

40% 28%

100

30%

75

300

20% 11% 10%

50

200

2

25

100 100 0 m / woning
2

1

0% vóór '45

0 m

2

0

0 aanbod

Zwolle

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 49

Amsterdam

Met 735.526 inwoners de

e 1

gemeente van Nederland

grotestedenbeleid: ja/nee aantal universiteiten: 2
Voor alle lijn- en staafdiagrammen geldt: Amsterdam gemiddelde van de 50 gemeenten De bronvermeldingen en verantwoording staan in deel IV

Grondgebruik

overig 13,8% bebouwd 36,0%

landbouw 13,9%

water 25,1%

bossen en natuurlijk terrein 0,8% recreatie 10,5%

Aantrekkelijkheidsindex
waarde bereikbaarheid percentage koopwoningen aantal misdrijven nabijheid natuurgebieden cultureel aanbod percentage vooroorlogse woningen culinair aanbod universiteiten 50,9 19% 49,6 78,5 8,9 50% 5,4 2 ranking (6) (50) (50) (10) (2) (2) (2) (1) score 2,81 0,69 Ranking gemeente op de index (1 = hoogste positie, 50 = laagste positie)

0

10
-2,29 1,38 2,47 0,78 0,83 0,99

2 26

20

30

40

50

aantrekkelijkheidsindex:

(2)

7,66

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Sociaal-economische index
waarde bijstand werkloosheid arbeidsongeschiktheid armoede percentage laagopgeleiden participatie vrouwen banen percentage groeisectoren 9,6% 6,0% 14,4% 16,4% 24,0% 57,0% 133,4% 33,3% ranking (49) (45) (31) (49) (13) (12) (13) (2) score 0,04 0,12 Ranking gemeente op de index (1 = hoogste positie, 50 = laagste positie)

0

10
0,40 0,04 0,76 0,78 0,76 0,98

20

30

40

50

sociaal-economische index:

(26)

3,88

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

50

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Bevolking en bebouwing Bevolking
Totale bevolkingsomvang (index, 1992 = 100) 107 106,5 106 105 104 14% 103 102 101 100 99 1992 2002: 735.526 inwoners 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 10% 8% 6% 1992 103,1 12% 13,5% 11,8% 18% 16%

Vergrijzing
Aantal 65-plussers als percentage van de totale bevolking 20%

Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Arnhem Bergen op Zoom Breda Delft Den Haag Deventer Dordrecht Ede Eindhoven Emmen

Opleidingsniveau
Aantal hoogopgeleiden als percentage van de beroepsbevolking 60%

Inkomen
Gemiddeld besteedbaar inkomen van de werkzame bevolking 20.000

50% 44,3% 40% 33,2% 30%

18.000 16.600 16.113

16.000

14.000

12.000 20%

10.000

10% 1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

8.000 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn

Armoede
Huishoudens met een inkomen < 105% van het sociaal minimum 25%

Allochtonen
Aantal niet-westerse allochtonen als percentage van de bevolking 34% 30% 32,7%

20%

26% 22% 16,4%

15%

18% 14% 10% 6%

16,8%

11,7% 10%

5% 1992

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

2% 1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg Lelystad Maastricht Nijmegen Oss

Segregatie
Mate van segregatie: geen segregatie = 0, volledige segregatie = 1 0,5 niet-westerse allochtonen mensen met een laag inkomen

Woningen
Aantal woningen (index, 1992 = 100) en aandeel koopwoningen 120 111,5 108,5 100 0,363 0,348

0,4

80

0,3 60 0,2 0,132 0,130 40 41,6%

Purmerend Roosendaal Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse Tilburg
121

0,1

20

18,5% 2002: 374.952 woningen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

0,0 1995

1996

1997

1998

1999

0 1992

Huizenprijzen
Gemiddelde huizenprijs in euro's per vierkante meter 2.800 2.592 2.400

Kantorenvoorraad
Voorraad solitaire kantoorruimte > 500 m v.v.o. (index, 1998 = 100) 125
2

120

Utrecht
114

2.000 1.764 1.600

115

Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer Zwolle

110

1.200

105

800

100 2001: 4.714.000 m v.v.o. 1999 2000 2001
2

400 1997

1998

1999

2000

2001

2002

95 1998

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 51

Sociaal-economische positie Productie
Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn Arnhem Bergen op Zoom Breda Delft Den Haag Deventer Dordrecht Ede Eindhoven Emmen Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer Zwolle
5% 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 10 % 15 % 14,4% 13,7% 60% 20 % 57% 55% 50% 45% 40% 35% 30% 1994 54% industrie 8,4% zakelijke dienstverlening 33,3% niet-commerciële dienstverlening 31,8% -5% 0% 1998 1999 2000 2001 10% Jaarlijkse groei BRP van de regio Amsterdam 15%

Werkgelegenheid
Aantal banen binnen de gemeente (index, 1992 = 100) 135 130 125 120 130,0 128,3

5%

115 110 1,4% 1,3% 2002 105 100 95 1992 2002: 476.100 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Sectorale structuur
Aantal banen in de sector als percentage van het totaal aantal banen detailhandel 13,6% overig 7,3%

Industrie
Aantal banen industrie als percentage van het totaal aantal banen 70% 60% horeca 5,6% 50% 40% 30% 20% 16,0% 10% 0% 1992 2002: 40.200 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 8,4%

Dienstensector
Aantal banen zakelijke diensten als percentage van het totaal aantal banen 40% 35% 30% 25% 20% 23,7%

Startende ondernemers
Aantal startende ondernemers als percentage van de beroepsbevolking 1,8% 1,6% 33,3% 1,4% 1,32% 1,2% 1,0% 0,8% 0,99%

15% 10% 5% 0% 1992 2002: 158.470 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

0,6% 0,4% 0,2% 0,0% 1997 2002: 4.705 starters 1998 1999 2000 2001 2002

Werkloosheid
Aantal werklozen als percentage van de beroepsbevolking 18% 16% 14% 12% 10% 8%

Bijstand
Aantal bijstandsuitkeringen als percentage van de bevolking (20-64 jaar) 15 %

10 %

9,6%

5,7% 6% 4% 2% 0% 1994 0% 1993 6,0% 4,4% 5%

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Arbeidsongeschiktheid
Aantal arbeidsongeschikten als percentage van de beroepsbevolking 25 %

Participatie vrouwen
Werkzame vrouwen als percentage van de vrouwelijke bevolking (15-64 jaar) 65%

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

52 Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Aantrekkelijkheid Bereikbaarheid
Bereikbaarheidsindex (100 = best bereikbaar) + positie op ranglijst G50

Natuur
Bereikbaarheid van natuurgebieden en de kust (100 = best bereikbaar) 100

Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn

(8)
100
per auto buiten de spits

(7)

(4)

80

80
per openbaar vervoer

60

60

per auto in de spits

40

40 20

20

0 1

0 natuur zee

Arnhem Bergen op Zoom Breda

Kwaliteit onderwijs
Gemiddelde kwaliteit secundair onderwijs (kwaliteitsindex) 8

Kinderopvang
Aantal kinderopvangplaatsen per 100 kinderen 30 10

Delft Den Haag
6,7

25 7 20

23,4

8

16,5 6 15

6 4,5 4

Deventer Dordrecht Ede Eindhoven Emmen Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg

10 5 5 2

4 1

0 hele dagopvang (0-3 jaar)

0 buitenschoolse opvang (4-11 jaar)

Veiligheid
Aantal geregistreerde misdrijven per 1.000 inwoners 280

Culinaire kwaliteit
Beschikbaarheid kwaliteitsrestaurants (kwaliteitsindex) 10 9

240

8 7 182,6 6 5 4

200

160

120

120,1

3 2 1

80

40 1992

0 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Cultuur
Aantal theatervoorstellingen per 1.000 inwoners en totaal aantal musea 10 8,9 70 8 60 6 50 40 4 2,6 20 2 10 0 theatervoorstellingen 0 musea 8,7 30 80 68,0

Historische binnenstad
Aantal rijksmonumenten 8.000 6.965 7.000 6.000 5.000 4.000 3.000 2.000 1.000 0 1 436

Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse
6

Kwaliteit woningen
Percentage vooroorlogse woningen, gemiddeld oppervlak en bebouwingsdichtheid 60% 49% 150 600

Kwaliteit winkelbestand
Aantal winkels en diversiteit van het aanbod 900 800

Tilburg
5

50%

125

112

500 700 400 600 500 490 538

Utrecht
4,1 3,4

40% 28%

100

4

86

Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer

30%

75

300

3 243 400 300 128 200 1 100 2

20%

50

200

10%

25

100 0 m / woning
2

0% vóór '45

0

m

2

0

0 aanbod diversiteit

Zwolle

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 53

Apeldoorn

Met 154.859 inwoners de

e 10
Apeldoorn

gemeente van Nederland

grotestedenbeleid: ja/nee aantal universiteiten: 0
Voor alle lijn- en staafdiagrammen geldt:

gemiddelde van de 50 gemeenten De bronvermeldingen en verantwoording staan in deel IV

Grondgebruik
overig 4,2% landbouw 26,1% bebouwd 10,5%

water 0,2% recreatie 3,4%

bossen en natuurlijk terrein 55,5%

Aantrekkelijkheidsindex
waarde bereikbaarheid percentage koopwoningen aantal misdrijven nabijheid natuurgebieden cultureel aanbod percentage vooroorlogse woningen culinair aanbod universiteiten 33,9 55% 20,3 82,8 1,6 20% 2,6 0 ranking (32) (9) (25) (7) (34) (24) (17) (12) score 1,84 2,06 -1,16 1,46 0,46 0,32 0,39 0,00 Ranking gemeente op de index (1 = hoogste positie, 50 = laagste positie)

0

10

20 13

20

30

40

50

aantrekkelijkheidsindex:

(20)

5,37

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Sociaal-economische index
waarde bijstand werkloosheid arbeidsongeschiktheid armoede percentage laagopgeleiden participatie vrouwen banen percentage groeisectoren 2,8% 3,6% 13,4% 8,1% 28,6% 52,4% 110,6% 22,3% ranking (8) (20) (25) (11) (28) (29) (28) (17) score 0,86 0,62 Ranking gemeente op de index (1 = hoogste positie, 50 = laagste positie)

0

10
0,52 0,80 0,46 0,44 0,46 0,68

20

30

40

50

sociaal-economische index:

(13)

4,84

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

54

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Bevolking en bebouwing Bevolking
Totale bevolkingsomvang (index, 1992 = 100) 107 106,5 106 105 104 103 12% 102 101 100 99 1992 2002: 154.859 inwoners 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 10% 8% 6% 1992 104,1 14% 18% 16% 15,2% 13,5%

Vergrijzing
Aantal 65-plussers als percentage van de totale bevolking 20%

Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Arnhem Bergen op Zoom Breda Delft Den Haag

Opleidingsniveau
Aantal hoogopgeleiden als percentage van de beroepsbevolking 60%

Inkomen
Gemiddeld besteedbaar inkomen van de werkzame bevolking 20.000

50%

18.000 16.300 16.113

16.000 40% 33,2% 30% 25,3% 20% 12.000 14.000

Deventer Dordrecht Ede Eindhoven Emmen

10.000

10% 1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

8.000 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg Lelystad Maastricht Nijmegen

Armoede
Huishoudens met een inkomen < 105% van het sociaal minimum 25%

Allochtonen
Aantal niet-westerse allochtonen als percentage van de bevolking 34% 30%

20%

26% 22%

15%

18% 14% 10% 8,1% 6% 2% 1995

16,8%

11,7% 10%

6,3%

5% 1992

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Segregatie
Mate van segregatie: geen segregatie = 0, volledige segregatie = 1 0,5 niet-westerse allochtonen mensen met een laag inkomen

Woningen
Aantal woningen (index, 1992 = 100) en aandeel koopwoningen 120 112,0 111,5

0,4 0,348 0,325

100

80

0,3

60 0,2 40 0,132 0,1 0,090 20

55,3% 41,6%

Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse Tilburg
119

0,0 1995

1996

1997

1998

1999

0 1992

2002: 63.033 woningen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Huizenprijzen
Gemiddelde huizenprijs in euro's per vierkante meter 2.800

Kantorenvoorraad
Voorraad solitaire kantoorruimte > 500 m v.v.o. (index, 1998 = 100) 124 120 116
2

2.400

Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer Zwolle

2.000 1.777 1.764 112 108 1.200 104 800 100 96 1998 2001: 536.000 m v.v.o. 1999 2000
2

114

1.600

400 1997

1998

1999

2000

2001

2002

2001

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 55

Sociaal-economische positie Productie
Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn Arnhem Bergen op Zoom Breda Delft Den Haag Deventer Dordrecht Ede Eindhoven Emmen Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer Zwolle
5% 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 10 % 15 % 13,7% 13,4% 60% 20 % 55% 50% 45% 40% 35% 30% 1994 54% 52% industrie 17,6% niet-commerciële dienstverlening 38,9% -5% 0% 1998 1999 2000 2001 10% 125 120 5% 115 110 1,4% 0,9% 2002 105 100 95 1992 2002: 83.050 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 Jaarlijkse groei BRP van de regio Veluwe 15%

Werkgelegenheid
Aantal banen binnen de gemeente (index, 1992 = 100) 140 135 130 134,2 128,3

Sectorale structuur
Aantal banen in de sector als percentage van het totaal aantal banen detailhandel 14,2% horeca 3,4% overig 3,7%

Industrie
Aantal banen industrie als percentage van het totaal aantal banen 70% 60% 50% 40% zakelijke dienstverlening 22,3% 30% 20% 10% 0% 1992 2002: 14.600 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 17,6% 16,0%

Dienstensector
Aantal banen zakelijke diensten als percentage van het totaal aantal banen 40% 35% 30% 25% 20% 15% 10% 5% 0% 1992 2002: 18.500 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 23,7% 22,3%

Startende ondernemers
Aantal startende ondernemers als percentage van de beroepsbevolking 1,8% 1,6% 1,4% 1,2% 1,0% 0,8% 0,6% 0,4% 0,2% 0,0% 1997 2002: 588 starters 1998 1999 2000 2001 2002 0,99% 0,78%

Werkloosheid
Aantal werklozen als percentage van de beroepsbevolking 18% 16% 14% 12% 10% 8%

Bijstand
Aantal bijstandsuitkeringen als percentage van de bevolking (20-64 jaar) 15 %

10 %

5,7% 6% 4% 2% 0% 1994 0% 1993 4,4% 3,6% 5% 2,8%

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Arbeidsongeschiktheid
Aantal arbeidsongeschikten als percentage van de beroepsbevolking 25 %

Participatie vrouwen
Werkzame vrouwen als percentage van de vrouwelijke bevolking (15-64 jaar) 65%

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

56 Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Aantrekkelijkheid Bereikbaarheid
Bereikbaarheidsindex (100 = best bereikbaar) + positie op ranglijst G50

Natuur
Bereikbaarheid van natuurgebieden en de kust (100 = best bereikbaar) 100

Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn

(33)
100

(31)

(31)

80 80 60 60
per auto buiten de spits per auto in de spits

40
per openbaar vervoer

40

20

20

0 1

0 natuur zee

Arnhem Bergen op Zoom Breda

Kwaliteit onderwijs
Gemiddelde kwaliteit secundair onderwijs (kwaliteitsindex) 8

Kinderopvang
Aantal kinderopvangplaatsen per 100 kinderen 30 10

Delft Den Haag Deventer
4,5

25 7 20 16,5 6 15 13,3

8

6

Dordrecht Ede Eindhoven Emmen Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg

4 10 5 5 2 3,0

4 1

0 hele dagopvang (0-3 jaar)

0 buitenschoolse opvang (4-11 jaar)

Veiligheid
Aantal geregistreerde misdrijven per 1.000 inwoners 280

Culinaire kwaliteit
Beschikbaarheid kwaliteitsrestaurants (kwaliteitsindex) 10 9

240

8 7 6

200

160

5 4

120

120,1 95,0

3 2 1

80

40 1992

0 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Cultuur
Aantal theatervoorstellingen per 1.000 inwoners en totaal aantal musea 10 80 70 8 60 6 50 40 4 2,6 2 1,6 20 10 0 theatervoorstellingen 0 musea 8,0 8,7 30

Historische binnenstad
Aantal rijksmonumenten 500 436 400

Lelystad Maastricht Nijmegen Oss
122

300

200

Purmerend Roosendaal Rotterdam
1

100

0

Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse
6

Kwaliteit woningen
Percentage vooroorlogse woningen, gemiddeld oppervlak en bebouwingsdichtheid 60% 150 122 112 600

Kwaliteit winkelbestand
Aantal winkels en diversiteit van het aanbod 900 800 500 700 400 379 600 500 528 538 4 3,4 3 243 400 300 200 2 2,7 5

Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad
1

50%

125

40% 28% 20% 20%

100

30%

75

300

50

200

10%

25

100 100 0 m / woning
2

Zoetermeer
diversiteit

0% vóór '45

0 m
2

0

0 aanbod

Zwolle

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 57

Arnhem

Met 140.736 inwoners de

e 14
Arnhem

gemeente van Nederland

grotestedenbeleid: ja/nee aantal universiteiten: 0
Voor alle lijn- en staafdiagrammen geldt:

gemiddelde van de 50 gemeenten De bronvermeldingen en verantwoording staan in deel IV

Grondgebruik
overig 8,7%

bebouwd 25,6%

landbouw 20,9%

water 2,9% recreatie 8,1%

bossen en natuurlijk terrein 33,7%

Aantrekkelijkheidsindex
waarde bereikbaarheid percentage koopwoningen aantal misdrijven nabijheid natuurgebieden cultureel aanbod percentage vooroorlogse woningen culinair aanbod universiteiten 45,8 35% 27,6 82,9 4,4 27% 1,1 0 ranking (13) (45) (41) (6) (6) (13) (31) (12) score 2,49 1,31 Ranking gemeente op de index (1 = hoogste positie, 50 = laagste positie)

0

10
-1,61 1,46 1,24 0,42 0,16 0,00

19 32

20

30

40

50

aantrekkelijkheidsindex:

(19)

5,47

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Sociaal-economische index
waarde bijstand werkloosheid arbeidsongeschiktheid armoede percentage laagopgeleiden participatie vrouwen banen percentage groeisectoren 6,9% 6,1% 14,1% 13,7% 29,9% 56,8% 138,3% 27,9% ranking (46) (47) (28) (45) (33) (13) (10) (4) score 0,10 0,08 Ranking gemeente op de index (1 = hoogste positie, 50 = laagste positie)

0

10
0,46 0,12 0,36 0,76 0,82 0,94

20

30

40

50

sociaal-economische index:

(32)

3,64

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

58

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Bevolking en bebouwing Bevolking
Totale bevolkingsomvang (index, 1992 = 100) 107 106,5 106 105 104 14% 103 12% 102 101 100 99 1992 2002: 140.736 inwoners 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 10% 8% 6% 1992 13,5% 13,1% 105,8 18% 16%

Vergrijzing
Aantal 65-plussers als percentage van de totale bevolking 20%

Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Arnhem Bergen op Zoom Breda Delft Den Haag

Opleidingsniveau
Aantal hoogopgeleiden als percentage van de beroepsbevolking 60%

Inkomen
Gemiddeld besteedbaar inkomen van de werkzame bevolking 20.000

50%

18.000 16.113 15.500

16.000 40% 33,6% 33,2% 14.000

Deventer Dordrecht Ede Eindhoven Emmen

30%

12.000 20%

10.000

10% 1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

8.000 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond

Armoede
Huishoudens met een inkomen < 105% van het sociaal minimum 25%

Allochtonen
Aantal niet-westerse allochtonen als percentage van de bevolking 34% 30%

20%

26% 22%

15% 13,7% 11,7% 10%

18% 14% 10% 6%

16,8% 15,7%

Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn

5% 1992

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

2% 1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg Lelystad Maastricht Nijmegen Oss

Segregatie
Mate van segregatie: geen segregatie = 0, volledige segregatie = 1 0,5

Woningen
Aantal woningen (index, 1992 = 100) en aandeel koopwoningen 120 111,5 108,8

0,4

100 0,387 0,348 80

0,3

niet-westerse allochtonen mensen met een laag inkomen 0,192

60 41,6% 35,1%

0,2

40 0,132 0,1 20

Purmerend Roosendaal Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse
114 112

0,0 1995

1996

1997

1998

1999

0 1992

2002: 63.898 woningen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Huizenprijzen
Gemiddelde huizenprijs in euro's per vierkante meter 2.800

Kantorenvoorraad
Voorraad solitaire kantoorruimte > 500 m v.v.o. (index, 1998 = 100) 116 114
2

Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer Zwolle

2.400 112 2.000 1.764 1.603 110 108 106 1.200 104 102 800 100 400 1997 98 1998 2001: 882.000 m v.v.o. 1999 2000 2001
2

1.600

1998

1999

2000

2001

2002

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 59

Sociaal-economische positie Productie
Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn Arnhem Bergen op Zoom Breda Delft Den Haag Deventer Dordrecht Ede Eindhoven Emmen Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer Zwolle
5% 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 10 % 15 % 14,1% 13,7% 60% 20 % 57% 55% 50% 45% 40% 35% 30% 1994 54% industrie 11,9% niet-commerciële dienstverlening 39,4% zakelijke dienstverlening 27,9% -5% 0% 1998 1999 2000 2001 10% Jaarlijkse groei BRP van de regio Arnhem/Nijmegen 15%

Werkgelegenheid
Aantal banen binnen de gemeente (index, 1992 = 100) 135 130 125 120

128,3 123,9

5%

115 110 1,4% 1,3% 2002 105 100 95 1992 2002: 93.470 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Sectorale structuur
Aantal banen in de sector als percentage van het totaal aantal banen detailhandel 12,1% horeca 2,7% overig 6,0%

Industrie
Aantal banen industrie als percentage van het totaal aantal banen 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% 1992 2002: 11.100 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 16,0% 11,9%

Dienstensector
Aantal banen zakelijke diensten als percentage van het totaal aantal banen 40% 35% 30% 27,9% 25% 20% 23,7%

Startende ondernemers
Aantal startende ondernemers als percentage van de beroepsbevolking 1,8% 1,6% 1,4% 1,2% 1,0% 0,8% 0,99% 0,90%

15% 10% 5% 0% 1992 2002: 26.120 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

0,6% 0,4% 0,2% 0,0% 1997 2002: 608 starters 1998 1999 2000 2001 2002

Werkloosheid
Aantal werklozen als percentage van de beroepsbevolking 18% 16% 14% 12% 10% 8% 6% 4% 2% 0% 1994 6,1% 4,4%

Bijstand
Aantal bijstandsuitkeringen als percentage van de bevolking (20-64 jaar) 15 %

10 %

6,9% 5,7% 5%

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

0% 1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Arbeidsongeschiktheid
Aantal arbeidsongeschikten als percentage van de beroepsbevolking 25 %

Participatie vrouwen
Werkzame vrouwen als percentage van de vrouwelijke bevolking (15-64 jaar) 65%

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

60 Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Aantrekkelijkheid Bereikbaarheid
Bereikbaarheidsindex (100 = best bereikbaar) + positie op ranglijst G50

Natuur
Bereikbaarheid van natuurgebieden en de kust (100 = best bereikbaar) 100

Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn

(27)
100

(10)

(18)

80 80
per auto buiten de spits per auto in de spits per openbaar vervoer

60

60

40

40

20

20

0 1

0 natuur zee

Arnhem Bergen op Zoom Breda

Kwaliteit onderwijs
Gemiddelde kwaliteit secundair onderwijs (kwaliteitsindex) 8

Kinderopvang
Aantal kinderopvangplaatsen per 100 kinderen 30 10

Delft Den Haag Deventer
4,5 4,0

25 7 20 17,5 16,5

8

6

6

15 4 10

Dordrecht Ede Eindhoven Emmen Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg

5 5 2

4 1

0 hele dagopvang (0-3 jaar)

0 buitenschoolse opvang (4-11 jaar)

Veiligheid
Aantal geregistreerde misdrijven per 1.000 inwoners 280

Culinaire kwaliteit
Beschikbaarheid kwaliteitsrestaurants (kwaliteitsindex) 10 9

240

8 7 6

200

160 143,6 120 120,1

5 4 3 2 1

80

40 1992

0 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Cultuur
Aantal theatervoorstellingen per 1.000 inwoners en totaal aantal musea 10 80 70 8 60 6 4,4 4 2,6 20 2 10 0 theatervoorstellingen 0 musea 15,0 8,7 50 40 30

Historische binnenstad
Aantal rijksmonumenten 500 436 400

Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam
1

300 239 200

100

0

Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse
6

Kwaliteit woningen
Percentage vooroorlogse woningen, gemiddeld oppervlak en bebouwingsdichtheid 60% 150 600

Kwaliteit winkelbestand
Aantal winkels en diversiteit van het aanbod 900 810 800

Tilburg
5

50%

125

113 112

500 700 400 600 500 538

Utrecht
3,8 3,4

40% 27% 28%

100

4

Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer

30%

75

300

258 243

3 400 300 200 2

20%

50

200

10%

25

100 100 0 m / woning
2

1

0% vóór '45

0 m
2

0

0 aanbod diversiteit

Zwolle

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 61

Bergen op Zoom

Met 65.793 inwoners de

e 50
Bergen op Zoom

gemeente van Nederland

grotestedenbeleid: ja/nee aantal universiteiten: 0
Voor alle lijn- en staafdiagrammen geldt:

gemiddelde van de 50 gemeenten De bronvermeldingen en verantwoording staan in deel IV

Grondgebruik
overig 7,0% bebouwd 17,9%

landbouw 40,2%

bossen en natuurlijk terrein 22,0% recreatie 3,2% water 9,8%

Aantrekkelijkheidsindex
waarde bereikbaarheid percentage koopwoningen aantal misdrijven nabijheid natuurgebieden cultureel aanbod percentage vooroorlogse woningen culinair aanbod universiteiten 23,2 55% 19,6 54,8 1,6 19% 0,8 0 ranking (40) (11) (24) (40) (36) (30) (34) (12) score 1,26 2,03 Ranking gemeente op de index (1 = hoogste positie, 50 = laagste positie)

0

10
-1,27 0,97 0,44 0,29 0,12 0,00

40 30

20

30

40

50

aantrekkelijkheidsindex:

(40)

3,83

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Sociaal-economische index
waarde bijstand werkloosheid arbeidsongeschiktheid armoede percentage laagopgeleiden participatie vrouwen banen percentage groeisectoren 3,1% 3,9% 10,5% 8,5% 31,7% 51,9% 82,6% 15,4% ranking (13) (25) (6) (16) (38) (34) (44) (45) score 0,76 0,52 Ranking gemeente op de index (1 = hoogste positie, 50 = laagste positie)

0

10
0,90 0,70 0,26 0,34 0,14 0,12

20

30

40

50

sociaal-economische index:

(30)

3,74

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

62

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Bevolking en bebouwing Bevolking
Totale bevolkingsomvang (index, 1992 = 100) 110 108,3 106,5

Vergrijzing
Aantal 65-plussers als percentage van de totale bevolking 20% 18% 16% 14% 14,2% 13,5%

Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn

108

106

104 12% 102 10% 100 2002: 65.793 inwoners 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 8% 6% 1992

98 1992

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Arnhem Bergen op Zoom Breda Delft Den Haag

Opleidingsniveau
Aantal hoogopgeleiden als percentage van de beroepsbevolking 60%

Inkomen
Gemiddeld besteedbaar inkomen van de werkzame bevolking 20.000

50%

18.000 16.113 16.000

16.000 40% 33,2% 30% 12.000 20% 19,8% 14.000

Deventer Dordrecht Ede Eindhoven Emmen

10.000

10% 1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

8.000 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn

Armoede
Huishoudens met een inkomen < 105% van het sociaal minimum 25%

Allochtonen
Aantal niet-westerse allochtonen als percentage van de bevolking 34% 30%

20%

26% 22%

15%

18% 14%

16,8% 11,6%

11,7% 10% 8,5%

10% 6%

5% 1992

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

2% 1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg

Segregatie
Mate van segregatie: geen segregatie = 0, volledige segregatie = 1 0,5 niet-westerse allochtonen mensen met een laag inkomen 0,395 0,348 0,3

Woningen
Aantal woningen (index, 1992 = 100) en aandeel koopwoningen 140 120 115,0 111,5

0,4

Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse Tilburg

100 80 60

0,2 0,132 0,103

54,5% 41,6%

40 20

0,1

0,0 1995

1996

1997

1998

1999

0 1992

2002: 27.734 woningen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Huizenprijzen
Gemiddelde huizenprijs in euro's per vierkante meter 2.800

Kantorenvoorraad
Voorraad solitaire kantoorruimte > 500 m v.v.o. (index, 1998 = 100) 125 121
2

2.400

120

Utrecht
114

2.000 1.764 1.600 1.495

115

Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer Zwolle

110

1.200

105

800

100 2001: 81.000 m v.v.o. 1999 2000 2001
2

400 1997

1998

1999

2000

2001

2002

95 1998

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 63

Sociaal-economische positie Productie
Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn Arnhem Bergen op Zoom Breda Delft Den Haag Deventer Dordrecht Ede Eindhoven Emmen Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer Zwolle
5% 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 10 % 15 % 13,7% 10,5% 45% 40% 35% 30% 1994 60% 20 % 55% 50% 54% 52% industrie 29,0% niet-commerciële dienstverlening 32,2% -5% 0% 1998 1999 2000 2001 10% Jaarlijkse groei BRP van de regio West-Noord-Brabant 15%

Werkgelegenheid
Aantal banen binnen de gemeente (index, 1992 = 100) 135 130 125 123,0 120

128,3

5%

115 110 1,4% 1,3% 2002 105 100 95 1992 2002: 29.170 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Sectorale structuur
Aantal banen in de sector als percentage van het totaal aantal banen detailhandel 14,4% horeca 3,2% overig 5,9%

Industrie
Aantal banen industrie als percentage van het totaal aantal banen 70% 60% 50% zakelijke dienstverlening 15,4% 40% 30% 20% 16,0% 10% 0% 1992 2002: 8.470 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 29,0%

Dienstensector
Aantal banen zakelijke diensten als percentage van het totaal aantal banen 40% 35% 30% 25% 20% 23,7%

Startende ondernemers
Aantal startende ondernemers als percentage van de beroepsbevolking 1,8% 1,6% 1,4% 1,2% 1,0% 0,8% 0,99%

15% 10% 5% 0% 1992 2002: 4.480 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001

15,4% 0,6% 0,4% 0,2% 0,0% 1997 2002: 219 starters 1998 1999 2000 2001

0,62%

2002

2002

Werkloosheid
Aantal werklozen als percentage van de beroepsbevolking 18% 16% 14% 12% 10% 8%

Bijstand
Aantal bijstandsuitkeringen als percentage van de bevolking (20-64 jaar) 15 %

10 %

5,7% 6% 4% 2% 0% 1994 0% 1993 4,4% 3,9% 5% 3,1%

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Arbeidsongeschiktheid
Aantal arbeidsongeschikten als percentage van de beroepsbevolking 25 %

Participatie vrouwen
Werkzame vrouwen als percentage van de vrouwelijke bevolking (15-64 jaar) 65%

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

64 Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Aantrekkelijkheid Bereikbaarheid
Bereikbaarheidsindex (100 = best bereikbaar) + positie op ranglijst G50

Natuur
Bereikbaarheid van natuurgebieden en de kust (100 = best bereikbaar) 100

Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn

(40)
100

(41)

(41)

80 80 60 60
per auto buiten de spits per auto in de spits per openbaar vervoer

40

40

20

20

0 1

0 natuur zee

Arnhem Bergen op Zoom Breda

Kwaliteit onderwijs
Gemiddelde kwaliteit secundair onderwijs (kwaliteitsindex) 8

Kinderopvang
Aantal kinderopvangplaatsen per 100 kinderen 30 10

Delft Den Haag Deventer
4,5

25 7 20 16,5 6 15 12,5

8

6

Dordrecht Ede Eindhoven Emmen Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg

4 10 5 5 2

3,3

4 1

0 hele dagopvang (0-3 jaar)

0 buitenschoolse opvang (4-11 jaar)

Veiligheid
Aantal geregistreerde misdrijven per 1.000 inwoners 280

Culinaire kwaliteit
Beschikbaarheid kwaliteitsrestaurants (kwaliteitsindex) 10 9

240

8 7 6

200

160

5 4

120

120,1 86,2

3 2 1

80

40 1992

0 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Cultuur
Aantal theatervoorstellingen per 1.000 inwoners en totaal aantal musea 10 80 70 8 60 6 50 40 4 2,6 2 1,6 20 10 1,0 0 theatervoorstellingen 0 musea 8,7 30

Historische binnenstad
Aantal rijksmonumenten 500 436 400

Lelystad Maastricht Nijmegen
222

300

200

Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam
1

100

0

Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse
6

Kwaliteit woningen
Percentage vooroorlogse woningen, gemiddeld oppervlak en bebouwingsdichtheid 60% 150 124 112 600

Kwaliteit winkelbestand
Aantal winkels en diversiteit van het aanbod 900 800 500 700 400 317 600 500 243 3 400 300 200 2 543 538 4 3,7 3,4 5

Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad
1

50%

125

40% 28% 19%

100

30%

75

300

20%

50

200

10%

25

100 100 0 m / woning
2

Zoetermeer
diversiteit

0% vóór '45

0 m
2

0

0 aanbod

Zwolle

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 65

Breda

Met 163.427 inwoners de

e 8
Breda

gemeente van Nederland

grotestedenbeleid: ja/nee aantal universiteiten: 0
Voor alle lijn- en staafdiagrammen geldt:

gemiddelde van de 50 gemeenten De bronvermeldingen en verantwoording staan in deel IV

Grondgebruik
overig 7,2% bebouwd 21,1%

bossen en natuurlijk terrein 13,2% landbouw 53,7% recreatie 3,3% water 1,5%

Aantrekkelijkheidsindex
waarde bereikbaarheid percentage koopwoningen aantal misdrijven nabijheid natuurgebieden cultureel aanbod percentage vooroorlogse woningen culinair aanbod universiteiten 33,7 52% 23,3 70,6 1,8 19% 1,2 0 ranking (33) (14) (31) (16) (31) (31) (28) (12) score 1,83 1,95 Ranking gemeente op de index (1 = hoogste positie, 50 = laagste positie)

0

10
-1,39 1,25 0,50 0,29 0,19 0,00

33 14

20

30

40

50

aantrekkelijkheidsindex:

(33)

4,61

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Sociaal-economische index
waarde bijstand werkloosheid arbeidsongeschiktheid armoede percentage laagopgeleiden participatie vrouwen banen percentage groeisectoren 4,4% 3,2% 11,4% 9,1% 27,2% 54,6% 127,9% 20,0% ranking (30) (16) (10) (21) (23) (22) (18) (27) score 0,42 0,70 Ranking gemeente op de index (1 = hoogste positie, 50 = laagste positie)

0

10
0,82 0,60 0,56 0,58 0,66 0,48

20

30

40

50

sociaal-economische index:

(14)

4,82

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

66

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Bevolking en bebouwing Bevolking
Totale bevolkingsomvang (index, 1992 = 100) 108 107 106 16% 105 104 103 102 10% 101 100 99 1992 2002: 163.427 inwoners 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 8% 6% 1992 14% 12% 14,8% 13,5% 107,2 106,5 18%

Vergrijzing
Aantal 65-plussers als percentage van de totale bevolking 20%

Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Arnhem Bergen op Zoom Breda Delft Den Haag

Opleidingsniveau
Aantal hoogopgeleiden als percentage van de beroepsbevolking 60%

Inkomen
Gemiddeld besteedbaar inkomen van de werkzame bevolking 20.000

50%

18.000 16.500 16.113

16.000 40% 34,7% 33,2% 30% 12.000 20% 14.000

Deventer Dordrecht Ede Eindhoven Emmen

10.000

10% 1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

8.000 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse

Armoede
Huishoudens met een inkomen < 105% van het sociaal minimum 25%

Allochtonen
Aantal niet-westerse allochtonen als percentage van de bevolking 34% 30%

20%

26% 22%

15%

18% 14% 10% 9,1% 6%

16,8%

11,7% 10%

9,4%

5% 1992

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

2% 1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Segregatie
Mate van segregatie: geen segregatie = 0, volledige segregatie = 1 0,5 niet-westerse allochtonen mensen met een laag inkomen

Woningen
Aantal woningen (index, 1992 = 100) en aandeel koopwoningen 120 113,5 111,5

0,4 0,357 0,348 0,3

100

80

60 0,2 40 0,1 0,132 0,118 20 2002: 71.053 woningen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 52,3% 41,6%

0,0 1995

1996

1997

1998

1999

0 1992

Huizenprijzen
Gemiddelde huizenprijs in euro's per vierkante meter 2.800

Kantorenvoorraad
Voorraad solitaire kantoorruimte > 500 m v.v.o. (index, 1998 = 100) 116 114 115 114
2

Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer Zwolle

2.400 112 2.000 1.764 1.705 110 108 106 1.200 104 102 800 100 400 1997 98 1998 2001: 541.000 m v.v.o. 1999 2000 2001
2

1.600

1998

1999

2000

2001

2002

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 67

Sociaal-economische positie Productie
Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn Arnhem Bergen op Zoom Breda Delft Den Haag Deventer Dordrecht Ede Eindhoven Emmen Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer Zwolle
5% 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 10 % 15 % 13,7% 11,4% 45% 40% 35% 30% 1994 60% 20 % 55% 50% 55% 54% industrie 18,7% niet-commerciële dienstverlening 33,7% horeca 4,1% -5% 0% 1998 1999 2000 2001 10% Jaarlijkse groei BRP van de regio West-Noord-Brabant 15%

Werkgelegenheid
Aantal banen binnen de gemeente (index, 1992 = 100) 135 130 125 120 130,4 128,3

5%

115 110 1,4% 1,3% 2002 105 100 95 1992 2002: 91.050 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Sectorale structuur
Aantal banen in de sector als percentage van het totaal aantal banen overig 5,9% detailhandel 17,6%

Industrie
Aantal banen industrie als percentage van het totaal aantal banen 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% 1992 2002: 17.030 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 18,7% 16,0%

zakelijke dienstverlening 20,0%

Dienstensector
Aantal banen zakelijke diensten als percentage van het totaal aantal banen 40% 35% 30% 25% 20% 15% 10% 5% 0% 1992 2002: 18.200 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 23,7% 20,0%

Startende ondernemers
Aantal startende ondernemers als percentage van de beroepsbevolking 1,8% 1,6% 1,4% 1,2% 1,0% 0,8% 0,6% 0,4% 0,2% 0,0% 1997 2002: 718 starters 1998 1999 2000 2001 2002 1,01% 0,99%

Werkloosheid
Aantal werklozen als percentage van de beroepsbevolking 18% 16% 14% 12% 10% 8%

Bijstand
Aantal bijstandsuitkeringen als percentage van de bevolking (20-64 jaar) 15 %

10 %

5,7% 6% 4% 2% 0% 1994 0% 1993 4,4% 3,2% 5% 4,4%

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Arbeidsongeschiktheid
Aantal arbeidsongeschikten als percentage van de beroepsbevolking 25 %

Participatie vrouwen
Werkzame vrouwen als percentage van de vrouwelijke bevolking (15-64 jaar) 65%

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

68 Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Aantrekkelijkheid Bereikbaarheid
Bereikbaarheidsindex (100 = best bereikbaar) + positie op ranglijst G50

Natuur
Bereikbaarheid van natuurgebieden en de kust (100 = best bereikbaar) 100

Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn

(24)
100

(33)

(28)

80 80
per auto buiten de spits

60

60
per auto in de spits

40
per openbaar vervoer

40

20

20

0 1

0 natuur zee

Arnhem Bergen op Zoom Breda

Kwaliteit onderwijs
Gemiddelde kwaliteit secundair onderwijs (kwaliteitsindex) 8

Kinderopvang
Aantal kinderopvangplaatsen per 100 kinderen 30 10

Delft Den Haag Deventer
4,5

25 7 20 16,5 6 15 12,5

8

6

Dordrecht Ede Eindhoven Emmen Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg

4 10 5 5 2

3,8

4 1

0 hele dagopvang (0-3 jaar)

0 buitenschoolse opvang (4-11 jaar)

Veiligheid
Aantal geregistreerde misdrijven per 1.000 inwoners 280

Culinaire kwaliteit
Beschikbaarheid kwaliteitsrestaurants (kwaliteitsindex) 10 9

240

8 7 6

200

160 128,5 120,1

5 4 3 2 1

120

80

40 1992

0 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Cultuur
Aantal theatervoorstellingen per 1.000 inwoners en totaal aantal musea 10 80 70 8 60 6 50 40 4 2,6 2 1,8 20 10 0 theatervoorstellingen 0 musea 8,0 8,7 30

Historische binnenstad
Aantal rijksmonumenten 500 436 400 378

Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam
1

300

200

100

0

Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse
6

Kwaliteit woningen
Percentage vooroorlogse woningen, gemiddeld oppervlak en bebouwingsdichtheid 60% 150 127 50% 125 112 500 600

Kwaliteit winkelbestand
Aantal winkels en diversiteit van het aanbod 900 800 5 700 599 4,1 538 4 3,4 3 400 300 200 2 400 295 243 600 500

Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad
1

40% 28% 19%

100

30%

75

300

20%

50

200

10%

25

100 100

Zoetermeer
diversiteit

0% vóór '45

0 m
2

0 m / woning
2

0 aanbod

0

Zwolle

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 69

Delft

Met 96.936 inwoners de

e 27
Delft

gemeente van Nederland

grotestedenbeleid: ja/nee aantal universiteiten: 1
Voor alle lijn- en staafdiagrammen geldt:

gemiddelde van de 50 gemeenten De bronvermeldingen en verantwoording staan in deel IV

Grondgebruik
overig 9,3%

landbouw 29,3%

bebouwd 46,3%

water 3,1% recreatie 11,5% bossen en natuurlijk terrein 0,5%

Aantrekkelijkheidsindex
waarde bereikbaarheid percentage koopwoningen aantal misdrijven nabijheid natuurgebieden cultureel aanbod percentage vooroorlogse woningen culinair aanbod universiteiten 55,4 33% 18,4 58,7 1,6 27% 2,6 1 ranking (3) (47) (18) (33) (37) (11) (16) (3) score 3,00 1,25 Ranking gemeente op de index (1 = hoogste positie, 50 = laagste positie)

0

10
-1,10 1,04 0,44 0,43 0,39 0,50

12 11

20

30

40

50

aantrekkelijkheidsindex:

(12)

5,94

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Sociaal-economische index
waarde bijstand werkloosheid arbeidsongeschiktheid armoede percentage laagopgeleiden participatie vrouwen banen percentage groeisectoren 4,5% 3,6% 8,8% 10,2% 20,2% 59,3% 98,9% 24,8% ranking (32) (20) (2) (30) (5) (6) (36) (11) score 0,38 0,62 Ranking gemeente op de index (1 = hoogste positie, 50 = laagste positie)

0

10
0,98 0,42 0,92 0,90 0,30 0,80

20

30

40

50

sociaal-economische index:

(11)

5,32

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

70

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Bevolking en bebouwing Bevolking
Totale bevolkingsomvang (index, 1992 = 100) 109 108 107 106,5 106 105 104 103 102 101 100 99 1992 2002: 96.936 inwoners 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 8% 6% 1992 12% 10% 16% 14% 13,5% 13,0% 107,6

Vergrijzing
Aantal 65-plussers als percentage van de totale bevolking 20% 18%

Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Arnhem Bergen op Zoom Breda Delft Den Haag

Opleidingsniveau
Aantal hoogopgeleiden als percentage van de beroepsbevolking 60%

Inkomen
Gemiddeld besteedbaar inkomen van de werkzame bevolking 20.000

50% 44,4% 40% 33,2% 30%

18.000 16.300 16.113

16.000

Deventer Dordrecht Ede Eindhoven Emmen

14.000

12.000 20%

10.000

10% 1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

8.000 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn

Armoede
Huishoudens met een inkomen < 105% van het sociaal minimum 25%

Allochtonen
Aantal niet-westerse allochtonen als percentage van de bevolking 34% 30%

20%

26% 22%

15%

18% 14% 10% 6%

16,8% 14,0%

11,7% 10% 10,2%

5% 1992

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

2% 1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg Lelystad Maastricht Nijmegen Oss

Segregatie
Mate van segregatie: geen segregatie = 0, volledige segregatie = 1 0,5 niet-westerse allochtonen mensen met een laag inkomen

Woningen
Aantal woningen (index, 1992 = 100) en aandeel koopwoningen 120 111,5 109,6 100 0,348 0,345

0,4

80

0,3 60 0,2 0,154 0,132 0,1 40 41,6% 33,4%

Purmerend Roosendaal Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse
122

20 2002: 42.694 woningen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

0,0 1995

1996

1997

1998

1999

0 1992

Huizenprijzen
Gemiddelde huizenprijs in euro's per vierkante meter 2.800

Kantorenvoorraad
Voorraad solitaire kantoorruimte > 500 m v.v.o. (index, 1998 = 100) 125
2

Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer Zwolle

2.400

120

2.000 1.857 1.764 1.600

115

114

110

1.200

105

800

100 2001: 352.000 m v.v.o. 1999 2000 2001
2

400 1997

1998

1999

2000

2001

2002

95 1998

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 71

Sociaal-economische positie Productie
Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn Arnhem Bergen op Zoom Breda Delft Den Haag Deventer Dordrecht Ede Eindhoven Emmen Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer Zwolle
5% 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 10 % 8,8% 35% 30% 1994 15 % 13,7% 45% 40% 60% 20 % 55% 50% 59% 54% industrie 13,8% niet-commerciële dienstverlening 39,9% -5% 0% 1998 1999 2000 2001 10% Jaarlijkse groei BRP van de regio Delft en Westland 15%

Werkgelegenheid
Aantal banen binnen de gemeente (index, 1992 = 100) 135 130 125 122,0 120

128,3

5%

115 110 1,4% 0,7% 2002 105 100 95 1992 2002: 50.830 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Sectorale structuur
Aantal banen in de sector als percentage van het totaal aantal banen detailhandel 14,4% horeca 3,0% overig 4,1%

Industrie
Aantal banen industrie als percentage van het totaal aantal banen 70% 60% 50% 40% zakelijke dienstverlening 24,8% 30% 20% 10% 0% 1992 2002: 7.000 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 16,0% 13,8%

Dienstensector
Aantal banen zakelijke diensten als percentage van het totaal aantal banen 40% 35% 30% 25% 20% 24,8% 23,7%

Startende ondernemers
Aantal startende ondernemers als percentage van de beroepsbevolking 1,8% 1,6% 1,4% 1,2% 1,0% 0,8% 0,99%

15% 10% 5% 0% 1992 2002: 12.630 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

0,6% 0,4% 0,2% 0,0% 1997 2002: 347 starters 1998 1999 2000 2001

0,68%

2002

Werkloosheid
Aantal werklozen als percentage van de beroepsbevolking 18% 16% 14% 12% 10% 8%

Bijstand
Aantal bijstandsuitkeringen als percentage van de bevolking (20-64 jaar) 15 %

10 %

5,7% 6% 4% 2% 0% 1994 0% 1993 4,4% 3,6% 5% 4,5%

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Arbeidsongeschiktheid
Aantal arbeidsongeschikten als percentage van de beroepsbevolking 25 %

Participatie vrouwen
Werkzame vrouwen als percentage van de vrouwelijke bevolking (15-64 jaar) 65%

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

72 Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Aantrekkelijkheid Bereikbaarheid
Bereikbaarheidsindex (100 = best bereikbaar) + positie op ranglijst G50

Natuur
Bereikbaarheid van natuurgebieden en de kust (100 = best bereikbaar) 100

Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn

(4)
100
per auto buiten de spits

(4)

(7)

80

80 60 60
per auto in de spits per openbaar vervoer

40 40 20

20

0 1

0 natuur zee

Arnhem Bergen op Zoom Breda

Kwaliteit onderwijs
Gemiddelde kwaliteit secundair onderwijs (kwaliteitsindex) 8

Kinderopvang
Aantal kinderopvangplaatsen per 100 kinderen 30 26,9 25 8 10

Delft Den Haag Deventer
5,1 4,5

7 20 16,5 6 15 4 10 5 5 2 6

Dordrecht Ede Eindhoven Emmen Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg

4 1

0 hele dagopvang (0-3 jaar)

0 buitenschoolse opvang (4-11 jaar)

Veiligheid
Aantal geregistreerde misdrijven per 1.000 inwoners 280

Culinaire kwaliteit
Beschikbaarheid kwaliteitsrestaurants (kwaliteitsindex) 10 9

240

8 7 6

200

160 120,1 111,7

5 4

120

3 2 1

80

40 1992

0 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Cultuur
Aantal theatervoorstellingen per 1.000 inwoners en totaal aantal musea 10 80 70 8 60 6 50

Historische binnenstad
Aantal rijksmonumenten 700 602 600 500 400 40 300 30 2,6 20 12,0 10 8,7 200 100 0 musea 1

Lelystad
436

Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse Tilburg

4

2

1,6

0 theatervoorstellingen

0

Kwaliteit woningen
Percentage vooroorlogse woningen, gemiddeld oppervlak en bebouwingsdichtheid 60% 150 600

Kwaliteit winkelbestand
Aantal winkels en diversiteit van het aanbod 900 800 5 700 400 600 500 538 4 3,4 3 2,9 6

50%

125

117

112

500

Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer
diversiteit

40% 27% 28%

100

30%

75

300 176

243

400 300 200

377

20%

50

200

2

10%

25

100 100

1

0% vóór '45

0 m
2

0 m / woning
2

0 aanbod

0

Zwolle

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 73

Den Haag

Met 457.726 inwoners de

e 3
Den Haag

gemeente van Nederland

grotestedenbeleid: ja/nee aantal universiteiten: 0
Voor alle lijn- en staafdiagrammen geldt:

gemiddelde van de 50 gemeenten De bronvermeldingen en verantwoording staan in deel IV

Grondgebruik
overig 5,9% landbouw 11,4% bebouwd 44,8% water 16,3%

recreatie 10,8%

bossen en natuurlijk terrein 10,7%

Aantrekkelijkheidsindex
waarde bereikbaarheid percentage koopwoningen aantal misdrijven nabijheid natuurgebieden cultureel aanbod percentage vooroorlogse woningen culinair aanbod universiteiten 56,7 35% 27,4 60,5 2,7 46% 3,5 0 ranking (1) (43) (39) (30) (20) (4) (9) (12) score 3,12 1,32 -1,36 1,07 0,75 0,72 0,53 0,00 Ranking gemeente op de index (1 = hoogste positie, 50 = laagste positie)

0

10

8 25

20

30

40

50

aantrekkelijkheidsindex:

(8)

6,15

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Sociaal-economische index
waarde bijstand werkloosheid arbeidsongeschiktheid armoede percentage laagopgeleiden participatie vrouwen banen percentage groeisectoren 7,6% 3,9% 13,0% 13,5% 28,6% 56,5% 122,6% 25,6% ranking (48) (26) (19) (44) (27) (14) (19) (8) score 0,06 0,50 Ranking gemeente op de index (1 = hoogste positie, 50 = laagste positie)

0

10
0,64 0,14 0,48 0,74 0,64 0,86

20

30

40

50

sociaal-economische index:

(25)

4,06

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

74

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Bevolking en bebouwing Bevolking
Totale bevolkingsomvang (index, 1992 = 100) 107 106,5 106 105 16% 104 103 102 101 10% 100 99 98 1992 2002: 457.726 inwoners 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 99,8 8% 6% 1992 14% 12% 14,6% 13,5% 18%

Vergrijzing
Aantal 65-plussers als percentage van de totale bevolking 20%

Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Arnhem Bergen op Zoom Breda Delft Den Haag

Opleidingsniveau
Aantal hoogopgeleiden als percentage van de beroepsbevolking 60%

Inkomen
Gemiddeld besteedbaar inkomen van de werkzame bevolking 20.000

50%

18.000 16.546 16.113

16.000 40% 37,1% 33,2% 30% 12.000 20% 14.000

Deventer Dordrecht Ede Eindhoven Emmen

10.000

10% 1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

8.000 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn

Armoede
Huishoudens met een inkomen < 105% van het sociaal minimum 25%

Allochtonen
Aantal niet-westerse allochtonen als percentage van de bevolking 34% 30% 29,5%

20%

26% 22%

15% 13,5% 11,7% 10%

18% 14% 10% 6%

16,8%

5% 1992

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

2% 1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg Lelystad Maastricht Nijmegen Oss

Segregatie
Mate van segregatie: geen segregatie = 0, volledige segregatie = 1 0,5 0,468 0,4 0,348 0,3 niet-westerse allochtonen mensen met een laag inkomen 0,2 0,174 0,132 0,1

Woningen
Aantal woningen (index, 1992 = 100) en aandeel koopwoningen 120 111,5 107,5

100

80

60 41,6% 35,4%

40

Purmerend Roosendaal Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse
114

20 2002: 221.866 woningen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

0,0 1995

1996

1997

1998

1999

0 1992

Huizenprijzen
Gemiddelde huizenprijs in euro's per vierkante meter 2.800

Kantorenvoorraad
Voorraad solitaire kantoorruimte > 500 m v.v.o. (index, 1998 = 100) 116 114
2

Tilburg Utrecht Velsen Venlo

2.400 112 2.000 1.764 1.710 110 108 106 1.200 104 102 800 100 400 1997 98 1998 2001: 3.526.924 m v.v.o. 1999 2000 2001
2

1.600

106

Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer Zwolle

1998

1999

2000

2001

2002

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 75

Sociaal-economische positie Productie
Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn Arnhem Bergen op Zoom Breda Delft Den Haag Deventer Dordrecht Ede Eindhoven Emmen Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer Zwolle
5% 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 10 % 15 % 13,7% 13,0% 45% 40% 35% 30% 1994 60% 20 % 55% 50% 57% 54% niet-commerciële dienstverlening 45,6% industrie 6,4% zakelijke dienstverlening 25,6% -5% 0% 1998 1999 2000 2001 2002 10% 120 115 5% 2,6% 1,4% 110 105 100 95 90 1992 2002: 253.441 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 Jaarlijkse groei BRP van de regio Agglomeratie Den Haag excl. Zoetermeer 15%

Werkgelegenheid
Aantal banen binnen de gemeente (index, 1992 = 100) 135 130 125 122,0 128,3

Sectorale structuur
Aantal banen in de sector als percentage van het totaal aantal banen detailhandel 9,8% horeca 3,5% overig 9,1%

Industrie
Aantal banen industrie als percentage van het totaal aantal banen 70% 60% 50% 40% 30% 20% 16,0% 10% 6,4% 0% 1992 2002: 16.098 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Dienstensector
Aantal banen zakelijke diensten als percentage van het totaal aantal banen 40% 35% 30% 25% 20% 25,6% 23,7%

Startende ondernemers
Aantal startende ondernemers als percentage van de beroepsbevolking 1,8% 1,6% 1,4% 1,2% 1,0% 0,8% 0,99% 0,96%

15% 10% 5% 0% 1992 2002: 64.938 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

0,6% 0,4% 0,2% 0,0% 1997 2002: 1.992 starters 1998 1999 2000 2001 2002

Werkloosheid
Aantal werklozen als percentage van de beroepsbevolking 18% 16% 14% 12% 10%

Bijstand
Aantal bijstandsuitkeringen als percentage van de bevolking (20-64 jaar) 15 %

10 % 7,6%

8% 5,7% 6% 4% 2% 0% 1994 0% 1993 4,4% 3,9% 5%

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Arbeidsongeschiktheid
Aantal arbeidsongeschikten als percentage van de beroepsbevolking 25 %

Participatie vrouwen
Werkzame vrouwen als percentage van de vrouwelijke bevolking (15-64 jaar) 65%

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

76 Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Aantrekkelijkheid Bereikbaarheid
Bereikbaarheidsindex (100 = best bereikbaar) + positie op ranglijst G50

Natuur
Bereikbaarheid van natuurgebieden en de kust (100 = best bereikbaar) 100

Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn

(2)
100
per auto buiten de spits

(3)

(2)

80 80
per auto in de spits per openbaar vervoer

60

60

40 40 20

20

0 1

0 natuur zee

Arnhem Bergen op Zoom Breda

Kwaliteit onderwijs
Gemiddelde kwaliteit secundair onderwijs (kwaliteitsindex) 8

Kinderopvang
Aantal kinderopvangplaatsen per 100 kinderen 30 10

Delft
7,7

25 7 20 16,5 6 15 21,9

8

Den Haag Deventer
4,5

6

Dordrecht Ede Eindhoven Emmen Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam

4 10 5 5 2

4 1

0 hele dagopvang (0-3 jaar)

0 buitenschoolse opvang (4-11 jaar)

Veiligheid
Aantal geregistreerde misdrijven per 1.000 inwoners 280

Culinaire kwaliteit
Beschikbaarheid kwaliteitsrestaurants (kwaliteitsindex) 10 9

240

8 7 6

200

160 123,1 120,1

5 4 3 2 1

120

80

40 1992

0 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Cultuur
Aantal theatervoorstellingen per 1.000 inwoners en totaal aantal musea 10 80 70 8 60 6 50 40 4 2,7 2 10 0 theatervoorstellingen 0 musea 2,6 20 8,7 31,0 30

Historische binnenstad
Aantal rijksmonumenten 1.200 1.062 1.000

800

600 436 400

200

0 1

Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse
6

Kwaliteit woningen
Percentage vooroorlogse woningen, gemiddeld oppervlak en bebouwingsdichtheid 60% 150 600

Kwaliteit winkelbestand
Aantal winkels en diversiteit van het aanbod 900 800 5 700 400 600 500 472 3 400 300 200 2 538 4 3,7 3,4

Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad
1

50%

46%

125 101

112

500

40% 28%

100

30%

75

300

243

20%

50

200 142

10%

25

100 100

Zoetermeer
diversiteit

0% vóór '45

0 m
2

0 m / woning
2

0 aanbod

0

Zwolle

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 77

Deventer

Met 86.072 inwoners de

e 32
Deventer

gemeente van Nederland

grotestedenbeleid: ja/nee aantal universiteiten: 0
Voor alle lijn- en staafdiagrammen geldt:

gemiddelde van de 50 gemeenten De bronvermeldingen en verantwoording staan in deel IV

Grondgebruik
overig 5,0% bebouwd 14,1%

bossen en natuurlijk terrein 13,3% recreatie 3,1% landbouw 62,1% water 2,5%

Aantrekkelijkheidsindex
waarde bereikbaarheid percentage koopwoningen aantal misdrijven nabijheid natuurgebieden cultureel aanbod percentage vooroorlogse woningen culinair aanbod universiteiten 29,3 44% 17,8 75,5 2,2 26% 1,2 0 ranking (35) (38) (15) (13) (26) (15) (29) (12) score 1,59 1,63 Ranking gemeente op de index (1 = hoogste positie, 50 = laagste positie)

0

10
-1,28 1,33 0,61 0,41 0,18 0,00

35 18

20

30

40

50

aantrekkelijkheidsindex:

(35)

4,46

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Sociaal-economische index
waarde bijstand werkloosheid arbeidsongeschiktheid armoede percentage laagopgeleiden participatie vrouwen banen percentage groeisectoren 3,7% 3,3% 13,4% 10,6% 27,8% 58,2% 100,5% 21,9% ranking (20) (17) (24) (33) (26) (9) (34) (19) score 0,62 0,68 Ranking gemeente op de index (1 = hoogste positie, 50 = laagste positie)

0

10
0,54 0,36 0,50 0,84 0,34 0,64

20

30

40

50

sociaal-economische index:

(18)

4,52

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

78

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Bevolking en bebouwing Bevolking
Totale bevolkingsomvang (index, 1992 = 100) 112 110 108 106 104 102 100 98 1992 2002: 86.072 inwoners 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 106,5 109,7

Vergrijzing
Aantal 65-plussers als percentage van de totale bevolking 20% 18% 16% 14% 12% 10% 8% 6% 1992 14,2% 13,5%

Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Arnhem Bergen op Zoom Breda Delft Den Haag

Opleidingsniveau
Aantal hoogopgeleiden als percentage van de beroepsbevolking 60%

Inkomen
Gemiddeld besteedbaar inkomen van de werkzame bevolking 20.000

50%

18.000 16.113 15.400

16.000 40% 33,2% 30% 27,8% 14.000

Deventer Dordrecht Ede Eindhoven Emmen

12.000

20%

10.000

10% 1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

8.000 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn

Armoede
Huishoudens met een inkomen < 105% van het sociaal minimum 25%

Allochtonen
Aantal niet-westerse allochtonen als percentage van de bevolking 34% 30%

20%

26% 22%

15% 11,7% 10,6%

18% 14%

16,8% 11,5%

10%

10% 6%

5% 1992

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

2% 1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg

Segregatie
Mate van segregatie: geen segregatie = 0, volledige segregatie = 1 0,5 0,438 0,4 0,348 0,3 niet-westerse allochtonen mensen met een laag inkomen 0,2 0,143 0,132 0,1

Woningen
Aantal woningen (index, 1992 = 100) en aandeel koopwoningen 140 120 100 80 60 40 20 43,6% 41,6% 114,6 111,5

Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse Tilburg

0,0 1995

1996

1997

1998

1999

0 1992

2002: 36.507 woningen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Huizenprijzen
Gemiddelde huizenprijs in euro's per vierkante meter 2.800

Kantorenvoorraad
Voorraad solitaire kantoorruimte > 500 m v.v.o. (index, 1998 = 100) 130 125 120 125
2

2.400

Utrecht Velsen
1.764 1.636 115 110 114

2.000

1.600

Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer Zwolle

1.200 105 800 100 95 1998 2001: 256.000 m v.v.o. 1999 2000 2001
2

400 1997

1998

1999

2000

2001

2002

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 79

Sociaal-economische positie Productie
Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn Arnhem Bergen op Zoom Breda Delft Den Haag Deventer Dordrecht Ede Eindhoven Emmen Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer Zwolle
5% 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 10 % 15 % 13,7% 13,4% 60% 58% 20 % 55% 50% 45% 40% 35% 30% 1994 54% industrie 22,9% niet-commerciële dienstverlening 31,6% horeca 2,3% -5% 0% 1998 1999 2000 2001 10% Jaarlijkse groei BRP van de regio Zuidwest-Overijssel 15%

Werkgelegenheid
Aantal banen binnen de gemeente (index, 1992 = 100) 135 130 125 120

128,3 125,0

5%

115 110 1,4% 0,7% 2002 105 100 95 1992 2002: 42.310 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Sectorale structuur
Aantal banen in de sector als percentage van het totaal aantal banen detailhandel 15,8% overig 5,6%

Industrie
Aantal banen industrie als percentage van het totaal aantal banen 70% 60% 50% 40% zakelijke dienstverlening 21,9% 30% 20% 10% 0% 1992 2002: 9.680 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 22,9% 16,0%

Dienstensector
Aantal banen zakelijke diensten als percentage van het totaal aantal banen 40% 35% 30% 25% 20% 23,7% 21,9%

Startende ondernemers
Aantal startende ondernemers als percentage van de beroepsbevolking 1,8% 1,6% 1,4% 1,2% 1,0% 0,8% 0,99% 0,86%

15% 10% 5% 0% 1992 2002: 9.270 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

0,6% 0,4% 0,2% 0,0% 1997 2002: 362 starters 1998 1999 2000 2001 2002

Werkloosheid
Aantal werklozen als percentage van de beroepsbevolking 18% 16% 14% 12% 10% 8%

Bijstand
Aantal bijstandsuitkeringen als percentage van de bevolking (20-64 jaar) 15 %

10 %

5,7% 6% 4% 2% 0% 1994 0% 1993 4,4% 3,3% 5% 3,7%

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Arbeidsongeschiktheid
Aantal arbeidsongeschikten als percentage van de beroepsbevolking 25 %

Participatie vrouwen
Werkzame vrouwen als percentage van de vrouwelijke bevolking (15-64 jaar) 65%

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

80 Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Aantrekkelijkheid Bereikbaarheid
Bereikbaarheidsindex (100 = best bereikbaar) + positie op ranglijst G50

Natuur
Bereikbaarheid van natuurgebieden en de kust (100 = best bereikbaar) 100

Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn

(38)
100

(36)

(36)

80 80 60 60
per auto buiten de spits

40
per auto in de spits per openbaar vervoer

40

20

20

0 1

0 natuur zee

Arnhem Bergen op Zoom Breda

Kwaliteit onderwijs
Gemiddelde kwaliteit secundair onderwijs (kwaliteitsindex) 8

Kinderopvang
Aantal kinderopvangplaatsen per 100 kinderen 30 10

Delft Den Haag Deventer
4,5

25 7 20 15,3 6 15 16,5

8

6

Dordrecht Ede Eindhoven Emmen Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg

4 10 5 5 2 2,9

4 1

0 hele dagopvang (0-3 jaar)

0 buitenschoolse opvang (4-11 jaar)

Veiligheid
Aantal geregistreerde misdrijven per 1.000 inwoners 280

Culinaire kwaliteit
Beschikbaarheid kwaliteitsrestaurants (kwaliteitsindex) 10 9

240

8 7 6

200

160

5 4

120

120,1 102,0

3 2 1

80

40 1992

0 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Cultuur
Aantal theatervoorstellingen per 1.000 inwoners en totaal aantal musea 10 80 70 8 60 6 50

Historische binnenstad
Aantal rijksmonumenten 700 600 500 400 40 300 30 2,2 2,6 20 10 8,7 5,0 200 100 0 musea 1 552

Lelystad
436

Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse Tilburg

4

2

0 theatervoorstellingen

0

Kwaliteit woningen
Percentage vooroorlogse woningen, gemiddeld oppervlak en bebouwingsdichtheid 60% 150 119 600

Kwaliteit winkelbestand
Aantal winkels en diversiteit van het aanbod 900 800 5 700 400 600 500 268 521 538 4 3,5 6

50%

125

112

500

Utrecht
3,4

40% 28%

100

Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer

30%

26%

75

300

243

3 400 300 200 2

20%

50

200

10%

25

100 100

1

0% vóór '45

0 m
2

0 m / woning
2

0 aanbod

0 diversiteit

Zwolle

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 81

Dordrecht

Met 120.222 inwoners de

e 19
Dordrecht

gemeente van Nederland

grotestedenbeleid: ja/nee aantal universiteiten: 0
Voor alle lijn- en staafdiagrammen geldt:

gemiddelde van de 50 gemeenten De bronvermeldingen en verantwoording staan in deel IV

Grondgebruik
overig 7,3% bebouwd 18,1%

landbouw 37,3%

bossen en natuurlijk terrein 12,4% recreatie 6,0% water 19,0%

Aantrekkelijkheidsindex
waarde bereikbaarheid percentage koopwoningen aantal misdrijven nabijheid natuurgebieden cultureel aanbod percentage vooroorlogse woningen culinair aanbod universiteiten 47,0 46% 24,6 65,5 1,5 25% 1,2 0 ranking (12) (32) (34) (22) (38) (16) (27) (12) score 2,58 1,71 -1,43 1,16 0,43 0,39 0,19 0,00 Ranking gemeente op de index (1 = hoogste positie, 50 = laagste positie)

0

10

27 43

20

30

40

50 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

aantrekkelijkheidsindex:

(27)

5,04

Sociaal-economische index
waarde bijstand werkloosheid arbeidsongeschiktheid armoede percentage laagopgeleiden participatie vrouwen banen percentage groeisectoren 6,3% 5,0% 12,1% 10,9% 30,8% 52,1% 112,8% 16,8% ranking (42) (39) (15) (35) (35) (32) (26) (43) score 0,18 0,24 Ranking gemeente op de index (1 = hoogste positie, 50 = laagste positie)

0

10
0,72 0,32 0,32 0,38 0,50 0,16

20

30

40

50

sociaal-economische index:

(43)

2,82

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

82

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Bevolking en bebouwing Bevolking
Totale bevolkingsomvang (index, 1992 = 100) 109 108 107 106,5 106 105 104 103 102 101 100 99 1992 2002: 120.222 inwoners 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 8% 6% 1992 12% 10% 16% 14% 13,8% 13,5% 107,5

Vergrijzing
Aantal 65-plussers als percentage van de totale bevolking 20% 18%

Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Arnhem Bergen op Zoom Breda Delft Den Haag

Opleidingsniveau
Aantal hoogopgeleiden als percentage van de beroepsbevolking 60%

Inkomen
Gemiddeld besteedbaar inkomen van de werkzame bevolking 20.000

50%

18.000 16.113 16.100

16.000 40% 33,2% 30% 24,9% 20% 12.000 14.000

Deventer Dordrecht Ede Eindhoven Emmen

10.000

10% 1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

8.000 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn

Armoede
Huishoudens met een inkomen < 105% van het sociaal minimum 25%

Allochtonen
Aantal niet-westerse allochtonen als percentage van de bevolking 34% 30%

20%

26% 22%

15% 11,7% 10,9%

18% 14% 10% 6%

16,8% 15,5%

10%

5% 1992

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

2% 1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse

Segregatie
Mate van segregatie: geen segregatie = 0, volledige segregatie = 1 0,5 niet-westerse allochtonen mensen met een laag inkomen 0,403 0,348 0,3

Woningen
Aantal woningen (index, 1992 = 100) en aandeel koopwoningen 120 111,6 111,5

0,4

100

80

60 0,2 0,194 40 0,132 0,1 20 2002: 52.331 woningen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 46,0% 41,6%

0,0 1995

1996

1997

1998

1999

0 1992

Huizenprijzen
Gemiddelde huizenprijs in euro's per vierkante meter 2.800

Kantorenvoorraad
Voorraad solitaire kantoorruimte > 500 m v.v.o. (index, 1998 = 100) 116 114 114
2

Tilburg Utrecht Velsen Venlo

2.400 112 2.000 1.764 1.600 1.528 110 108 106 105 1.200 104 102 800 100 400 1997 98 1998 2001: 232.000 m v.v.o. 1999 2000 2001
2

Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer Zwolle

1998

1999

2000

2001

2002

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 83

Sociaal-economische positie Productie
Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn Arnhem Bergen op Zoom Breda Delft Den Haag Deventer Dordrecht Ede Eindhoven Emmen Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer Zwolle
5% 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 10 % 15 % 13,7% 12,1% 40% 35% 30% 1994 45% 60% 20 % 55% 50% 54% 52% industrie 21,5% horeca 2,4% niet-commerciële dienstverlening 35,2% -5% 0% 1998 1999 2000 2001 2002 100 95 1992 2002: 55.720 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 10% Jaarlijkse groei BRP van de regio Drechtsteden 15%

Werkgelegenheid
Aantal banen binnen de gemeente (index, 1992 = 100) 135 130 125 120 128,3 126,6

5% 1,9% 1,4%

115 110 105

Sectorale structuur
Aantal banen in de sector als percentage van het totaal aantal banen overig 6,7% detailhandel 17,4%

Industrie
Aantal banen industrie als percentage van het totaal aantal banen 70% 60% 50% 40% zakelijke dienstverlening 16,8% 30% 20% 10% 0% 1992 2002: 11.970 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 21,5% 16,0%

Dienstensector
Aantal banen zakelijke diensten als percentage van het totaal aantal banen 40% 35% 30% 25% 20% 16,8% 15% 10% 5% 0% 1992 2002: 9.350 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 23,7%

Startende ondernemers
Aantal startende ondernemers als percentage van de beroepsbevolking 1,8% 1,6% 1,4% 1,2% 1,0% 0,8% 0,6% 0,4% 0,2% 0,0% 1997 2002: 633 starters 1998 1999 2000 2001 2002 1,28% 0,99%

Werkloosheid
Aantal werklozen als percentage van de beroepsbevolking 18% 16% 14% 12% 10% 8% 6% 4% 2% 0% 1994 5,0% 4,4%

Bijstand
Aantal bijstandsuitkeringen als percentage van de bevolking (20-64 jaar) 15 %

10 %

5%

6,3% 5,7%

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

0% 1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Arbeidsongeschiktheid
Aantal arbeidsongeschikten als percentage van de beroepsbevolking 25 %

Participatie vrouwen
Werkzame vrouwen als percentage van de vrouwelijke bevolking (15-64 jaar) 65%

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

84 Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Aantrekkelijkheid Bereikbaarheid
Bereikbaarheidsindex (100 = best bereikbaar) + positie op ranglijst G50

Natuur
Bereikbaarheid van natuurgebieden en de kust (100 = best bereikbaar) 100

Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn

(16)
100

(11)

(10)

80 80
per auto buiten de spits

60 60
per auto in de spits per openbaar vervoer

40

40 20

20

0 1

0 natuur zee

Arnhem Bergen op Zoom Breda

Kwaliteit onderwijs
Gemiddelde kwaliteit secundair onderwijs (kwaliteitsindex) 8

Kinderopvang
Aantal kinderopvangplaatsen per 100 kinderen 30 10

Delft Den Haag
6,1

25 7 20 16,5 6 15 10,6 10 5 5

8

6 4,5 4

Deventer Dordrecht Ede Eindhoven Emmen Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg

2

4 1

0 hele dagopvang (0-3 jaar)

0 buitenschoolse opvang (4-11 jaar)

Veiligheid
Aantal geregistreerde misdrijven per 1.000 inwoners 280

Culinaire kwaliteit
Beschikbaarheid kwaliteitsrestaurants (kwaliteitsindex) 10 9

240

8 7 6

200

160

5 4

120

120,1 103,2

3 2 1

80

40 1992

0 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Cultuur
Aantal theatervoorstellingen per 1.000 inwoners en totaal aantal musea 10 80 70 8 60 6 50 40 4 2,6 2 1,5 20 10 0 theatervoorstellingen 0 musea 8,7 5,0 30

Historische binnenstad
Aantal rijksmonumenten 1.000 847 800

Lelystad Maastricht Nijmegen
436

600

400

Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam

200

0 1

Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse
6

Kwaliteit woningen
Percentage vooroorlogse woningen, gemiddeld oppervlak en bebouwingsdichtheid 60% 150 600

Kwaliteit winkelbestand
Aantal winkels en diversiteit van het aanbod 900 800 5 700 400 600 510 500 538 4 3,5

Tilburg Utrecht
3,4

50%

125 109

112

500

40% 28% 25%

100

Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer

30%

75

300 229

243

3 400 300 200 2

20%

50

200

10%

25

100 100

1

0% vóór '45

0 m
2

0 m / woning
2

0 aanbod

0 diversiteit

Zwolle

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 85

Ede

Met 103.708 inwoners de

e 25
Ede

gemeente van Nederland

grotestedenbeleid: ja/nee aantal universiteiten: 0
Voor alle lijn- en staafdiagrammen geldt:

gemiddelde van de 50 gemeenten De bronvermeldingen en verantwoording staan in deel IV

Grondgebruik
bebouwd 6,9%

overig 3,2%

landbouw 36,6%

water 0,1% recreatie 1,9%

bossen en natuurlijk terrein 51,3%

Aantrekkelijkheidsindex
waarde bereikbaarheid percentage koopwoningen aantal misdrijven nabijheid natuurgebieden cultureel aanbod percentage vooroorlogse woningen culinair aanbod universiteiten 38,9 65% 15,0 82,0 0,1 14% 2,4 0 ranking (24) (1) (7) (8) (50) (36) (18) (12) score 2,12 2,42 Ranking gemeente op de index (1 = hoogste positie, 50 = laagste positie)

0

10
-1,02 1,45 0,03 0,23 0,37 0,00

17 20

20

30

40

50

aantrekkelijkheidsindex:

(17)

5,59

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Sociaal-economische index
waarde bijstand werkloosheid arbeidsongeschiktheid armoede percentage laagopgeleiden participatie vrouwen banen percentage groeisectoren 2,2% 2,6% 12,4% 7,6% 30,8% 47,0% 97,5% 19,0% ranking (4) (8) (16) (8) (36) (46) (37) (33) score 0,94 0,86 Ranking gemeente op de index (1 = hoogste positie, 50 = laagste positie)

0

10
0,70 0,86 0,30 0,10 0,28 0,36

20

30

40

50

sociaal-economische index:

(20)

4,40

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

86

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Bevolking en bebouwing Bevolking
Totale bevolkingsomvang (index, 1992 = 100) 110 108,2 106,5

Vergrijzing
Aantal 65-plussers als percentage van de totale bevolking 20% 18% 16% 14% 13,6% 13,5%

Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn

108

106

104 12% 102 10% 100 2002: 103.708 inwoners 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 8% 6% 1992

98 1992

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Arnhem Bergen op Zoom Breda Delft Den Haag

Opleidingsniveau
Aantal hoogopgeleiden als percentage van de beroepsbevolking 60%

Inkomen
Gemiddeld besteedbaar inkomen van de werkzame bevolking 20.000

50%

18.000 16.500 16.113

16.000 40% 33,2% 30% 25,3% 20% 12.000 14.000

Deventer Dordrecht Ede Eindhoven Emmen

10.000

10% 1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

8.000 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse

Armoede
Huishoudens met een inkomen < 105% van het sociaal minimum 25%

Allochtonen
Aantal niet-westerse allochtonen als percentage van de bevolking 34% 30%

20%

26% 22%

15%

18% 14% 10% 7,6% 6% 2% 1995

16,8%

11,7% 10%

6,4%

5% 1992

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Segregatie
Mate van segregatie: geen segregatie = 0, volledige segregatie = 1 0,5 niet-westerse allochtonen mensen met een laag inkomen 0,460

Woningen
Aantal woningen (index, 1992 = 100) en aandeel koopwoningen 120 114,2 111,5

0,4 0,348 0,3

100

80 64,8%

60 0,2 40 0,132 0,1 0,090 20

41,6%

0,0 1995

1996

1997

1998

1999

0 1992

2002: 38.701 woningen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Huizenprijzen
Gemiddelde huizenprijs in euro's per vierkante meter 2.800

Kantorenvoorraad
Voorraad solitaire kantoorruimte > 500 m v.v.o. (index, 1998 = 100) 116 114 114 114
2

Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer Zwolle

2.400 112 2.000 1.830 1.764 1.600 106 1.200 104 102 800 100 400 1997 98 1998 2001: 158.000 m v.v.o. 1999 2000 2001
2

110 108

1998

1999

2000

2001

2002

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 87

Sociaal-economische positie Productie
Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn Arnhem Bergen op Zoom Breda Delft Den Haag Deventer Dordrecht Ede Eindhoven Emmen Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer Zwolle
5% 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 10 % 15 % 13,7% 12,4% 45% 40% 35% 30% 1994 60% 20 % 55% 50% 47% 54% industrie 18,4% niet-commerciële dienstverlening 36,9% horeca 2,3% 40% zakelijke dienstverlening 19,0% 30% 20% 10% 0% 1992 2002: 7.800 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 18,4% 16,0% -5% 0% 1998 1999 2000 2001 10% Jaarlijkse groei BRP van de regio Veluwe 15%

Werkgelegenheid
Aantal banen binnen de gemeente (index, 1992 = 100) 135 132,5 130 125 120 128,3

5%

115 110 1,4% 0,9% 2002 105 100 95 1992 2002: 42.400 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Sectorale structuur
Aantal banen in de sector als percentage van het totaal aantal banen overig 4,5% detailhandel 18,9%

Industrie
Aantal banen industrie als percentage van het totaal aantal banen 70% 60% 50%

Dienstensector
Aantal banen zakelijke diensten als percentage van het totaal aantal banen 40% 35% 30% 25% 20% 15% 10% 5% 0% 1992 2002: 8.050 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 23,7% 19,0%

Startende ondernemers
Aantal startende ondernemers als percentage van de beroepsbevolking 1,8% 1,6% 1,4% 1,2% 1,0% 0,8% 0,6% 0,4% 0,2% 0,0% 1997 2002: 345 starters 1998 1999 2000 2001 2002 0,99% 0,79%

Werkloosheid
Aantal werklozen als percentage van de beroepsbevolking 18% 16% 14% 12% 10% 8%

Bijstand
Aantal bijstandsuitkeringen als percentage van de bevolking (20-64 jaar) 15 %

10 %

5,7% 6% 4% 2% 0% 1994 4,4% 2,6% 0% 1993 2,2% 5%

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Arbeidsongeschiktheid
Aantal arbeidsongeschikten als percentage van de beroepsbevolking 25 %

Participatie vrouwen
Werkzame vrouwen als percentage van de vrouwelijke bevolking (15-64 jaar) 65%

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

88 Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Aantrekkelijkheid Bereikbaarheid
Bereikbaarheidsindex (100 = best bereikbaar) + positie op ranglijst G50

Natuur
Bereikbaarheid van natuurgebieden en de kust (100 = best bereikbaar) 100

Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn

(25)
100

(17)

(32)

80 80
per auto buiten de spits

60
per auto in de spits

60 40
per openbaar vervoer

40

20

20

0 1

0 natuur zee

Arnhem Bergen op Zoom Breda

Kwaliteit onderwijs
Gemiddelde kwaliteit secundair onderwijs (kwaliteitsindex) 8

Kinderopvang
Aantal kinderopvangplaatsen per 100 kinderen 30 10

Delft Den Haag Deventer
4,5

25 7 20 16,5 6 15

8

6

Dordrecht Ede Eindhoven Emmen Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg

4 10 5 5 5,4 2 1,6

4 1

0 hele dagopvang (0-3 jaar)

0 buitenschoolse opvang (4-11 jaar)

Veiligheid
Aantal geregistreerde misdrijven per 1.000 inwoners 280

Culinaire kwaliteit
Beschikbaarheid kwaliteitsrestaurants (kwaliteitsindex) 10 9

240

8 7 6

200

160

5 4

120

120,1

3 2

80

72,5

1 0

40 1992

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Cultuur
Aantal theatervoorstellingen per 1.000 inwoners en totaal aantal musea 10 80 70 8 60 6 50 40 4 2,6 20 2 10 0,1 0 theatervoorstellingen 0 musea 15,0 8,7 30

Historische binnenstad
Aantal rijksmonumenten 500 436 400

Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam
1

300

200

100 41 0

Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse
6

Kwaliteit woningen
Percentage vooroorlogse woningen, gemiddeld oppervlak en bebouwingsdichtheid 60% 150 126 50% 125 112 500 600

Kwaliteit winkelbestand
Aantal winkels en diversiteit van het aanbod 900 800 5 700 400 366 600 500 538 403 400 300 200 2 4 3,4 3 2,4

Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad
1

40% 28%

100

30%

75

300

243

20%

50 14% 25

200

10%

100 100

Zoetermeer
diversiteit

0% vóór '45

0 m
2

0 m / woning
2

0 aanbod

0

Zwolle

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 89

Eindhoven

Met 204.776 inwoners de

e 5

gemeente van Nederland

grotestedenbeleid: ja/nee aantal universiteiten: 1
Voor alle lijn- en staafdiagrammen geldt: Eindhoven gemiddelde van de 50 gemeenten De bronvermeldingen en verantwoording staan in deel IV

Grondgebruik

overig 13,8%

landbouw 22,1%

bebouwd 44,7%

water 1,1% recreatie 7,6% bossen en natuurlijk terrein 10,6%

Aantrekkelijkheidsindex
waarde bereikbaarheid percentage koopwoningen aantal misdrijven nabijheid natuurgebieden cultureel aanbod percentage vooroorlogse woningen culinair aanbod universiteiten 35,2 46% 29,4 62,4 2,8 18% 2,7 1 ranking (29) (34) (44) (27) (18) (32) (14) (3) score 1,92 1,70 Ranking gemeente op de index (1 = hoogste positie, 50 = laagste positie)

0

10
-1,55 1,10 0,78 0,29 0,41 0,50

24 15

20

30

40

50

aantrekkelijkheidsindex:

(24)

5,14

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Sociaal-economische index
waarde bijstand werkloosheid arbeidsongeschiktheid armoede percentage laagopgeleiden participatie vrouwen banen percentage groeisectoren 4,6% 4,1% 13,3% 10,3% 26,5% 54,7% 153,0% 24,9% ranking (33) (31) (21) (31) (20) (21) (6) (10) score 0,36 0,40 Ranking gemeente op de index (1 = hoogste positie, 50 = laagste positie)

0

10
0,60 0,40 0,62 0,60 0,90 0,82

20

30

40

50

sociaal-economische index:

(15)

4,70

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

90

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Bevolking en bebouwing Bevolking
Totale bevolkingsomvang (index, 1992 = 100) 107 106,5 106 105,5 105 104 14% 103 12% 102 101 100 99 1992 2002: 204.776 inwoners 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 10% 8% 6% 1992 16% 15,3% 13,5% 18%

Vergrijzing
Aantal 65-plussers als percentage van de totale bevolking 20%

Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Arnhem Bergen op Zoom Breda Delft Den Haag

Opleidingsniveau
Aantal hoogopgeleiden als percentage van de beroepsbevolking 60%

Inkomen
Gemiddeld besteedbaar inkomen van de werkzame bevolking 20.000

50%

18.000 16.113 16.100

16.000 40% 35,4% 33,2% 30% 12.000 20% 14.000

Deventer Dordrecht Ede Eindhoven Emmen

10.000

10% 1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

8.000 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn

Armoede
Huishoudens met een inkomen < 105% van het sociaal minimum 25%

Allochtonen
Aantal niet-westerse allochtonen als percentage van de bevolking 34% 30%

20%

26% 22%

15%

18% 14% 10% 6%

16,8% 13,5%

10%

11,7% 10,3%

5% 1992

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

2% 1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer Zwolle

Segregatie
Mate van segregatie: geen segregatie = 0, volledige segregatie = 1 0,5 niet-westerse allochtonen mensen met een laag inkomen

Woningen
Aantal woningen (index, 1992 = 100) en aandeel koopwoningen 120 111,8 111,5

0,4 0,348 0,3 0,302

100

80

60 0,2 0,132 0,127 40 45,6% 41,6%

0,1

20 2002: 91.261 woningen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

0,0 1995

1996

1997

1998

1999

0 1992

Huizenprijzen
Gemiddelde huizenprijs in euro's per vierkante meter 2.800

Kantorenvoorraad
Voorraad solitaire kantoorruimte > 500 m v.v.o. (index, 1998 = 100) 130 125 123 120
2

2.400

2.000 1.764 1.695 115 110 1.200 105 800 100 95 1998 2001: 1.132.000 m v.v.o. 1999 2000 2001
2

114

1.600

400 1997

1998

1999

2000

2001

2002

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 91

Sociaal-economische positie Productie
Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn Arnhem Bergen op Zoom Breda Delft Den Haag Deventer Dordrecht Ede Eindhoven Emmen Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer Zwolle
5% 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 10 % 15 % 13,7% 13,3% 60% 20 % 55% 50% 45% 40% 35% 30% 1994 55% 54% industrie 25,9% niet-commerciële dienstverlening 27,9% -5% 0% 1998 1999 2000 2001 10% Jaarlijkse groei BRP van de regio Zuidoost-Noord-Brabant 15%

Werkgelegenheid
Aantal banen binnen de gemeente (index, 1992 = 100) 135 130 125 120 128,7 128,3

5%

115 110 1,4% 0,2% 2002 105 100 95 1992 2002: 142.410 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Sectorale structuur
Aantal banen in de sector als percentage van het totaal aantal banen detailhandel 12,9% horeca 2,8% overig 5,5%

Industrie
Aantal banen industrie als percentage van het totaal aantal banen 70% 60% 50% 40% zakelijke dienstverlening 24,9% 30% 25,9% 20% 16,0% 10% 0% 1992 2002: 36.950 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Dienstensector
Aantal banen zakelijke diensten als percentage van het totaal aantal banen 40% 35% 30% 25% 20% 24,9% 23,7%

Startende ondernemers
Aantal startende ondernemers als percentage van de beroepsbevolking 1,8% 1,6% 1,4% 1,2% 1,0% 0,8% 0,99%

15% 10% 5% 0% 1992 2002: 35.470 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

0,69% 0,6% 0,4% 0,2% 0,0% 1997 2002: 643 starters 1998 1999 2000 2001 2002

Werkloosheid
Aantal werklozen als percentage van de beroepsbevolking 18% 16% 14% 12% 10% 8%

Bijstand
Aantal bijstandsuitkeringen als percentage van de bevolking (20-64 jaar) 15 %

10 %

5,7% 6% 4% 2% 0% 1994 0% 1993 4,4% 4,1% 5% 4,6%

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Arbeidsongeschiktheid
Aantal arbeidsongeschikten als percentage van de beroepsbevolking 25 %

Participatie vrouwen
Werkzame vrouwen als percentage van de vrouwelijke bevolking (15-64 jaar) 65%

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

92 Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Aantrekkelijkheid Bereikbaarheid
Bereikbaarheidsindex (100 = best bereikbaar) + positie op ranglijst G50

Natuur
Bereikbaarheid van natuurgebieden en de kust (100 = best bereikbaar) 100

Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn

(32)
100

(30)

(26)

80 80 60 60
per auto buiten de spits per auto in de spits per openbaar vervoer

40

40

20

20

0 1

0 natuur zee

Arnhem Bergen op Zoom Breda

Kwaliteit onderwijs
Gemiddelde kwaliteit secundair onderwijs (kwaliteitsindex) 8

Kinderopvang
Aantal kinderopvangplaatsen per 100 kinderen 30 10

Delft Den Haag Deventer
4,3 4,5

25 7 20 17,0 6 15 16,5

8

6

Dordrecht Ede Eindhoven Emmen Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg

4 10 5 5 2

4 1

0 hele dagopvang (0-3 jaar)

0 buitenschoolse opvang (4-11 jaar)

Veiligheid
Aantal geregistreerde misdrijven per 1.000 inwoners 280

Culinaire kwaliteit
Beschikbaarheid kwaliteitsrestaurants (kwaliteitsindex) 10 9

240

8 7 6

200

160 142,6 120 120,1

5 4 3 2 1

80

40 1992

0 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Cultuur
Aantal theatervoorstellingen per 1.000 inwoners en totaal aantal musea 10 80 70 8 60 6 50 40 4 2,8 2 10 0 theatervoorstellingen 0 musea 7,0 2,6 20 8,7 30

Historische binnenstad
Aantal rijksmonumenten 500 436 400

Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam
1

300

200

100 49 0

Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse
6

Kwaliteit woningen
Percentage vooroorlogse woningen, gemiddeld oppervlak en bebouwingsdichtheid 60% 150 126 50% 125 112 500 600

Kwaliteit winkelbestand
Aantal winkels en diversiteit van het aanbod 900 800 700 400 303 600 500 243 3 400 300 200 2 664 538 5

Tilburg Utrecht
3,3 3,4

40% 28% 18%

100

4

Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer

30%

75

300

20%

50

200

10%

25

100 100

1

0% vóór '45

0 m
2

0 m / woning
2

0 aanbod

0 diversiteit

Zwolle

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 93

Emmen

Met 108.367 inwoners de

e 24
Emmen

gemeente van Nederland

grotestedenbeleid: ja/nee aantal universiteiten: 0
Voor alle lijn- en staafdiagrammen geldt:

gemiddelde van de 50 gemeenten De bronvermeldingen en verantwoording staan in deel IV

Grondgebruik
bebouwd 9,3% overig 5,1% bossen en natuurlijk terrein 10,6% recreatie 1,4% water 1,6%

landbouw 72,0%

Aantrekkelijkheidsindex
waarde bereikbaarheid percentage koopwoningen aantal misdrijven nabijheid natuurgebieden cultureel aanbod percentage vooroorlogse woningen culinair aanbod universiteiten 13,7 51% 15,0 54,5 1,3 13% 0,0 0 ranking (50) (23) (8) (42) (42) (38) (47) (12) score 0,74 1,91 Ranking gemeente op de index (1 = hoogste positie, 50 = laagste positie)

0

10
-0,99 0,96 0,36 0,21 0,00 0,00

48 50

20

30

40

50

aantrekkelijkheidsindex:

(48)

3,20

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Sociaal-economische index
waarde bijstand werkloosheid arbeidsongeschiktheid armoede percentage laagopgeleiden participatie vrouwen banen percentage groeisectoren 3,8% 6,1% 18,9% 9,4% 43,1% 44,6% 93,8% 16,6% ranking (22) (47) (47) (25) (50) (48) (40) (44) score 0,58 0,08 Ranking gemeente op de index (1 = hoogste positie, 50 = laagste positie)

0

10
0,08 0,52 0,02 0,06 0,22 0,14

20

30

40

50

sociaal-economische index:

(50)

1,70

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

94

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Bevolking en bebouwing Bevolking
Totale bevolkingsomvang (index, 1992 = 100) 107 106,5 106 105 104 14% 103 12% 102 101 100 99 1992 2002: 108.367 inwoners 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 10% 8% 6% 1992 105,3 16% 15,3% 13,5% 18%

Vergrijzing
Aantal 65-plussers als percentage van de totale bevolking 20%

Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Arnhem Bergen op Zoom Breda Delft Den Haag

Opleidingsniveau
Aantal hoogopgeleiden als percentage van de beroepsbevolking 60%

Inkomen
Gemiddeld besteedbaar inkomen van de werkzame bevolking 20.000

50%

18.000 16.113 14.500

16.000 40% 33,2% 30% 12.000 20% 13,0% 10% 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 14.000

Deventer Dordrecht Ede Eindhoven Emmen

10.000

8.000 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse

Armoede
Huishoudens met een inkomen < 105% van het sociaal minimum 25%

Allochtonen
Aantal niet-westerse allochtonen als percentage van de bevolking 34% 30%

20%

26% 22%

15%

18% 14% 10% 6%

16,8%

11,7% 10% 9,4%

5% 1992

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

2% 1995

3,4% 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Segregatie
Mate van segregatie: geen segregatie = 0, volledige segregatie = 1 0,5 niet-westerse allochtonen mensen met een laag inkomen 0,402 0,348 0,3

Woningen
Aantal woningen (index, 1992 = 100) en aandeel koopwoningen 120 112,2 111,5

0,4

100

80

60 0,2 40 0,132 0,1 0,088 20 2002: 44.987 woningen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 51,3% 41,6%

0,0 1995

1996

1997

1998

1999

0 1992

Huizenprijzen
Gemiddelde huizenprijs in euro's per vierkante meter 2.800

Kantorenvoorraad
Voorraad solitaire kantoorruimte > 500 m v.v.o. (index, 1998 = 100) 116 114 114
2

Tilburg Utrecht Velsen

2.400 112 2.000 1.764 1.600 106 1.200 1.262 104 102 800 100 400 1997 98 1998 2001: 92.000 m v.v.o. 1999 2000 2001
2

110 108 108

Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer Zwolle

1998

1999

2000

2001

2002

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 95

Sociaal-economische positie Productie
Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn Arnhem Bergen op Zoom Breda Delft Den Haag Deventer Dordrecht Ede Eindhoven Emmen Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer Zwolle
5% 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 10 % 15 % 13,7% 45% 40% 35% 30% 1994 45% 60% 20 % 18,9% 55% 50% 54% industrie 29,8% niet-commerciële dienstverlening 28,0% horeca 2,7% zakelijke dienstverlening 16,6% -5% 0% 1998 1999 2000 2001 2002 100 95 1992 2002: 41.740 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 10% Jaarlijkse groei BRP van de regio Zuidoost-Drenthe 15%

Werkgelegenheid
Aantal banen binnen de gemeente (index, 1992 = 100) 135 130 125 120 117,4

128,3

5% 1,8% 1,4%

115 110 105

Sectorale structuur
Aantal banen in de sector als percentage van het totaal aantal banen detailhandel 16,0% overig 6,9%

Industrie
Aantal banen industrie als percentage van het totaal aantal banen 70% 60% 50% 40% 30% 20% 16,0% 10% 0% 1992 2002: 12.430 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 29,8%

Dienstensector
Aantal banen zakelijke diensten als percentage van het totaal aantal banen 40% 35% 30% 25% 20% 15% 10% 5% 0% 1992 2002: 6.940 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 16,6% 23,7%

Startende ondernemers
Aantal startende ondernemers als percentage van de beroepsbevolking 1,8% 1,6% 1,4% 1,2% 1,0% 0,8% 0,6% 0,4% 0,2% 0,0% 1997 2002: 345 starters 1998 1999 2000 2001 2002 0,99% 0,78%

Werkloosheid
Aantal werklozen als percentage van de beroepsbevolking 18% 16% 14% 12% 10% 8% 6% 4% 2% 0% 1994 6,1% 4,4%

Bijstand
Aantal bijstandsuitkeringen als percentage van de bevolking (20-64 jaar) 15 %

10 %

5,7% 5% 3,8%

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

0% 1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Arbeidsongeschiktheid
Aantal arbeidsongeschikten als percentage van de beroepsbevolking 25 %

Participatie vrouwen
Werkzame vrouwen als percentage van de vrouwelijke bevolking (15-64 jaar) 65%

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

96 Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Aantrekkelijkheid Bereikbaarheid
Bereikbaarheidsindex (100 = best bereikbaar) + positie op ranglijst G50

Natuur
Bereikbaarheid van natuurgebieden en de kust (100 = best bereikbaar) 100

Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn

(50)
100

(50)

(50)

80 80 60 60 40 40
per auto buiten de spits per auto in de spits

20

per openbaar vervoer

20

0 1

0 natuur zee

Arnhem Bergen op Zoom Breda

Kwaliteit onderwijs
Gemiddelde kwaliteit secundair onderwijs (kwaliteitsindex) 8

Kinderopvang
Aantal kinderopvangplaatsen per 100 kinderen 30 10

Delft Den Haag Deventer
4,5

25 7 20 16,5 6 15

8

6

Dordrecht Ede Eindhoven Emmen Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg

4 10 5 5 2 8,7 1,7

4 1

0 hele dagopvang (0-3 jaar)

0 buitenschoolse opvang (4-11 jaar)

Veiligheid
Aantal geregistreerde misdrijven per 1.000 inwoners 280

Culinaire kwaliteit
Beschikbaarheid kwaliteitsrestaurants (kwaliteitsindex) 10 9

240

8 7 6

200

160

5 4

120

120,1

3 2

80 57,5 40 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

1 0

Cultuur
Aantal theatervoorstellingen per 1.000 inwoners en totaal aantal musea 10 80 70 8 60 6 50 40 4 2,6 20 2 1,3 10 0 theatervoorstellingen 0 musea 4,0 8,7 30

Historische binnenstad
Aantal rijksmonumenten 500 436 400

Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend
72

300

200

100

Roosendaal Rotterdam
1

0

Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse
6

Kwaliteit woningen
Percentage vooroorlogse woningen, gemiddeld oppervlak en bebouwingsdichtheid 60% 150 126 50% 125 112 500 600 547

Kwaliteit winkelbestand
Aantal winkels en diversiteit van het aanbod 900 800 5 700 400 600 500 595 538 4 3,4 3,0 3 400 300 200 2

Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad
1

40% 28%

100

30%

75

300

243

20% 13% 10%

50

200

25

100 100

Zoetermeer
diversiteit

0% vóór '45

0

m

2

0

m / woning

2

0 aanbod

0

Zwolle

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 97

Enschede

Met 151.346 inwoners de

e 12
Enschede

gemeente van Nederland

grotestedenbeleid: ja/nee aantal universiteiten: 1
Voor alle lijn- en staafdiagrammen geldt:

gemiddelde van de 50 gemeenten De bronvermeldingen en verantwoording staan in deel IV

Grondgebruik
overig 5,7% bebouwd 19,9%

landbouw 52,6%

bossen en natuurlijk terrein 16,3% recreatie 4,5% water 1,0%

Aantrekkelijkheidsindex
waarde bereikbaarheid percentage koopwoningen aantal misdrijven nabijheid natuurgebieden cultureel aanbod percentage vooroorlogse woningen culinair aanbod universiteiten 16,9 43% 18,6 33,6 2,3 24% 1,0 1 ranking (48) (40) (21) (47) (23) (18) (33) (3) score 0,92 1,59 Ranking gemeente op de index (1 = hoogste positie, 50 = laagste positie)

0

10
-1,07 0,59 0,65 0,38 0,15 0,50

42 49

20

30

40

50

aantrekkelijkheidsindex:

(42)

3,71

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Sociaal-economische index
waarde bijstand werkloosheid arbeidsongeschiktheid armoede percentage laagopgeleiden participatie vrouwen banen percentage groeisectoren 5,6% 4,4% 19,9% 14,7% 32,6% 43,9% 117,8% 18,2% ranking (40) (33) (49) (47) (41) (50) (21) (37) score 0,22 0,36 Ranking gemeente op de index (1 = hoogste positie, 50 = laagste positie)

0

10
0,04 0,08 0,20 0,02 0,60 0,28

20

30

40

50

sociaal-economische index:

(49)

1,80

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

98

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Bevolking en bebouwing Bevolking
Totale bevolkingsomvang (index, 1992 = 100) 107 106,5 106 105 104 14% 103 102 101 100 99 1992 2002: 151.346 inwoners 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 10% 8% 6% 1992 102,8 12% 13,8% 13,5% 18% 16%

Vergrijzing
Aantal 65-plussers als percentage van de totale bevolking 20%

Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Arnhem Bergen op Zoom Breda Delft Den Haag

Opleidingsniveau
Aantal hoogopgeleiden als percentage van de beroepsbevolking 60%

Inkomen
Gemiddeld besteedbaar inkomen van de werkzame bevolking 20.000

50%

18.000 16.113 14.600 33,2% 14.000

16.000 40%

Deventer Dordrecht Ede Eindhoven Emmen

30% 24,7% 20% 12.000

10.000

10% 1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

8.000 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn

Armoede
Huishoudens met een inkomen < 105% van het sociaal minimum 25%

Allochtonen
Aantal niet-westerse allochtonen als percentage van de bevolking 34% 30%

20%

26% 22%

15%

14,7% 11,7%

18% 14% 10% 6%

16,8% 13,1%

10%

5% 1992

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

2% 1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse

Segregatie
Mate van segregatie: geen segregatie = 0, volledige segregatie = 1 0,5 niet-westerse allochtonen mensen met een laag inkomen

Woningen
Aantal woningen (index, 1992 = 100) en aandeel koopwoningen 120 111,5 110,4

0,4 0,348 0,334 0,3

100

80

60 0,2 0,142 0,132 0,1 40 42,7% 41,6%

20 2002: 64.198 woningen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

0,0 1995

1996

1997

1998

1999

0 1992

Huizenprijzen
Gemiddelde huizenprijs in euro's per vierkante meter 2.800

Kantorenvoorraad
Voorraad solitaire kantoorruimte > 500 m v.v.o. (index, 1998 = 100) 130 127
2

Tilburg Utrecht Velsen

2.400

125 120

2.000 1.764 1.600 1.343 1.200 105 800 100 95 1998 2001: 382.000 m v.v.o. 1999 2000 2001
2

115 110

114

Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer Zwolle

400 1997

1998

1999

2000

2001

2002

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 99

Sociaal-economische positie Productie
Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn Arnhem Bergen op Zoom Breda Delft Den Haag Deventer Dordrecht Ede Eindhoven Emmen Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer Zwolle
5% 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 10 % 15 % 13,7% 45% 40% 35% 30% 1994 44% 60% 20 % 19,9% 55% 50% 54% industrie 21,2% niet-commerciële dienstverlening 40,1% -5% 0% 1998 1999 2000 2001 10% Jaarlijkse groei BRP van de regio Twente 15%

Werkgelegenheid
Aantal banen binnen de gemeente (index, 1992 = 100) 135 130 125 120 128,8 128,3

5%

115 110 1,4% 1,1% 2002 105 100 95 1992 2002: 69.730 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Sectorale structuur
Aantal banen in de sector als percentage van het totaal aantal banen detailhandel 13,9% horeca 2,5% overig 4,2%

Industrie
Aantal banen industrie als percentage van het totaal aantal banen 70% 60% 50% zakelijke dienstverlening 18,2% 40% 30% 20% 10% 0% 1992 2002: 14.770 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 21,2% 16,0%

Dienstensector
Aantal banen zakelijke diensten als percentage van het totaal aantal banen 40% 35% 30% 25% 20% 18,2% 15% 10% 5% 0% 1992 2002: 12.670 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 23,7%

Startende ondernemers
Aantal startende ondernemers als percentage van de beroepsbevolking 1,8% 1,6% 1,4% 1,2% 1,0% 0,8% 0,6% 0,4% 0,2% 0,0% 1997 2002: 560 starters 1998 1999 2000 2001 2002 0,99% 0,95%

Werkloosheid
Aantal werklozen als percentage van de beroepsbevolking 18% 16% 14% 12% 10% 8% 6% 4% 2% 0% 1994 4,4% 4,4%

Bijstand
Aantal bijstandsuitkeringen als percentage van de bevolking (20-64 jaar) 15 %

10 %

5%

5,7% 5,6%

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

0% 1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Arbeidsongeschiktheid
Aantal arbeidsongeschikten als percentage van de beroepsbevolking 25 %

Participatie vrouwen
Werkzame vrouwen als percentage van de vrouwelijke bevolking (15-64 jaar) 65%

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

100 Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Aantrekkelijkheid Bereikbaarheid
Bereikbaarheidsindex (100 = best bereikbaar) + positie op ranglijst G50

Natuur
Bereikbaarheid van natuurgebieden en de kust (100 = best bereikbaar) 100

Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn

(48)
100

(48)

(43)

80 80 60 60 40 40
per auto buiten de spits per auto in de spits per openbaar vervoer

20

20

0

0 natuur zee

Arnhem Bergen op Zoom Breda

Kwaliteit onderwijs
Gemiddelde kwaliteit secundair onderwijs (kwaliteitsindex) 8

Kinderopvang
Aantal kinderopvangplaatsen per 100 kinderen 30 10

Delft Den Haag Deventer
4,5

25 7 20 15,5 6 15 16,5

8

6

Dordrecht Ede Eindhoven Emmen Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg

4 10 5 5 2 1,9

4 1

0 hele dagopvang (0-3 jaar)

0 buitenschoolse opvang (4-11 jaar)

Veiligheid
Aantal geregistreerde misdrijven per 1.000 inwoners 280

Culinaire kwaliteit
Beschikbaarheid kwaliteitsrestaurants (kwaliteitsindex) 10 9

240

8 7 6

200

160

5 4

120

120,1 82,6

3 2 1

80

40 1992

0 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Cultuur
Aantal theatervoorstellingen per 1.000 inwoners en totaal aantal musea 10 80 70 8 60 6 50 40 4 2,3 2 10 0 theatervoorstellingen 0 musea 6,0 2,6 20 8,7 30

Historische binnenstad
Aantal rijksmonumenten 500 436 400

Lelystad Maastricht Nijmegen Oss
114

300

200

Purmerend Roosendaal Rotterdam
1

100

0

Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse
6

Kwaliteit woningen
Percentage vooroorlogse woningen, gemiddeld oppervlak en bebouwingsdichtheid 60% 150 124 112 600

Kwaliteit winkelbestand
Aantal winkels en diversiteit van het aanbod 900 800 5 700 400 309 600 500 243 3 400 300 200 2 2,7 516 538 4 3,4

Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad
1

50%

125

500

40% 28% 24% 20%

100

30%

75

300

50

200

10%

25

100 100

Zoetermeer
diversiteit

0% vóór '45

0 m
2

0 m / woning
2

0 aanbod

0

Zwolle

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 101

Gouda

Met 71.688 inwoners de

e 43
Gouda

gemeente van Nederland

grotestedenbeleid: ja/nee aantal universiteiten: 0
Voor alle lijn- en staafdiagrammen geldt:

gemiddelde van de 50 gemeenten De bronvermeldingen en verantwoording staan in deel IV

Grondgebruik

overig 10,1%

landbouw 22,3% bebouwd 53,0%

water 6,1% recreatie 7,7% bossen en natuurlijk terrein 0,8%

Aantrekkelijkheidsindex
waarde bereikbaarheid percentage koopwoningen aantal misdrijven nabijheid natuurgebieden cultureel aanbod percentage vooroorlogse woningen culinair aanbod universiteiten 49,9 52% 27,6 59,1 4,9 23% 0,7 0 ranking (8) (16) (40) (31) (4) (20) (38) (12) score 2,74 1,94 -1,93 1,04 1,35 0,37 0,11 0,00 Ranking gemeente op de index (1 = hoogste positie, 50 = laagste positie)

0

10

16 10

20

30

40

50

aantrekkelijkheidsindex:

(16)

5,61

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Sociaal-economische index
waarde bijstand werkloosheid arbeidsongeschiktheid armoede percentage laagopgeleiden participatie vrouwen banen percentage groeisectoren 4,0% 4,8% 12,8% 9,2% 23,4% 57,8% 134,7% 26,1% ranking (23) (36) (17) (22) (12) (10) (12) (7) score 0,56 0,30 Ranking gemeente op de index (1 = hoogste positie, 50 = laagste positie)

0

10
0,68 0,58 0,78 0,82 0,78 0,88

20

30

40

50

sociaal-economische index:

(10)

5,38

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

102

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Bevolking en bebouwing Bevolking
Totale bevolkingsomvang (index, 1992 = 100) 108 107 106 105 104 103 102 10% 101 100 99 1992 2002: 71.688 inwoners 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 8% 6% 1992 14% 12% 13,5% 12,8% 106,5 106,3

Vergrijzing
Aantal 65-plussers als percentage van de totale bevolking 20% 18% 16%

Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Arnhem Bergen op Zoom Breda Delft Den Haag Deventer Dordrecht Ede Eindhoven Emmen

Opleidingsniveau
Aantal hoogopgeleiden als percentage van de beroepsbevolking 60%

Inkomen
Gemiddeld besteedbaar inkomen van de werkzame bevolking 20.000

50%

18.000 16.900 16.113

16.000 40% 39,4% 33,2% 30% 12.000 20% 14.000

10.000

10% 1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

8.000 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn

Armoede
Huishoudens met een inkomen < 105% van het sociaal minimum 25%

Allochtonen
Aantal niet-westerse allochtonen als percentage van de bevolking 34% 30%

20%

26% 22%

15%

18% 14% 10% 6%

16,8% 12,5%

11,7% 10% 9,2%

5% 1992

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

2% 1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse

Segregatie
Mate van segregatie: geen segregatie = 0, volledige segregatie = 1 0,5 niet-westerse allochtonen mensen met een laag inkomen

Woningen
Aantal woningen (index, 1992 = 100) en aandeel koopwoningen 120 111,5 110,6

0,4 0,348 0,331

100

80

0,3

60 0,2 0,132 0,131 40 52,1% 41,6%

0,1

20 2002: 29.920 woningen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

0,0 1995

1996

1997

1998

1999

0 1992

Huizenprijzen
Gemiddelde huizenprijs in euro's per vierkante meter 2.800

Kantorenvoorraad
Voorraad solitaire kantoorruimte > 500 m v.v.o. (index, 1998 = 100) 116 114 114 112
2

Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer Zwolle

2.400 112 2.000 1.764 1.726 110 108 106 1.200 104 102 800 100 400 1997 98 1998 2001: 284.000 m v.v.o. 1999 2000 2001
2

1.600

1998

1999

2000

2001

2002

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 103

Sociaal-economische positie Productie
Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn Arnhem Bergen op Zoom Breda Delft Den Haag Deventer Dordrecht Ede Eindhoven Emmen Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer Zwolle
5% 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 10 % 15 % 13,7% 12,8% 45% 40% 35% 30% 1994 60% 20 % 58% 55% 50% 54% industrie 15,7% niet-commerciële dienstverlening 38,3% zakelijke dienstverlening 26,1% -5% 0% 1998 1999 2000 2001 10% Jaarlijkse groei BRP van de regio Oost-Zuid-Holland 15%

Werkgelegenheid
Aantal banen binnen de gemeente (index, 1992 = 100) 135 130 125 120 128,3 128,2

5%

115 110 1,4% 1,4% 2002 105 100 95 1992 2002: 36.240 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Sectorale structuur
Aantal banen in de sector als percentage van het totaal aantal banen detailhandel 15,1% horeca 2,0% overig 2,8%

Industrie
Aantal banen industrie als percentage van het totaal aantal banen 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% 1992 2002: 5.690 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

16,0% 15,7%

Dienstensector
Aantal banen zakelijke diensten als percentage van het totaal aantal banen 40% 35% 30% 25% 20% 26,1% 23,7%

Startende ondernemers
Aantal startende ondernemers als percentage van de beroepsbevolking 1,8% 1,6% 1,4% 1,2% 1,0% 0,8% 1,11% 0,99%

15% 10% 5% 0% 1992 2002: 9.470 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

0,6% 0,4% 0,2% 0,0% 1997 2002: 299 starters 1998 1999 2000 2001 2002

Werkloosheid
Aantal werklozen als percentage van de beroepsbevolking 18% 16% 14% 12% 10% 8%

Bijstand
Aantal bijstandsuitkeringen als percentage van de bevolking (20-64 jaar) 15 %

10 %

5,7% 6% 4% 2% 0% 1994 0% 1993 4,8% 4,4% 5% 4,0%

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Arbeidsongeschiktheid
Aantal arbeidsongeschikten als percentage van de beroepsbevolking 25 %

Participatie vrouwen
Werkzame vrouwen als percentage van de vrouwelijke bevolking (15-64 jaar) 65%

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

104 Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Aantrekkelijkheid Bereikbaarheid
Bereikbaarheidsindex (100 = best bereikbaar) + positie op ranglijst G50

Natuur
Bereikbaarheid van natuurgebieden en de kust (100 = best bereikbaar) 100

Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn

(11)
100
per auto buiten de spits

(9)

(6)

80

80 60 60
per auto in de spits per openbaar vervoer

40

40 20

20

0 1

0 natuur zee

Arnhem Bergen op Zoom Breda

Kwaliteit onderwijs
Gemiddelde kwaliteit secundair onderwijs (kwaliteitsindex) 8

Kinderopvang
Aantal kinderopvangplaatsen per 100 kinderen 30 10

Delft Den Haag Deventer
4,5

25 7 20 15,4 6 15 16,5

8

6

Dordrecht Ede Eindhoven Emmen Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg

4 10 5 5 2

3,7

4 1

0 hele dagopvang (0-3 jaar)

0 buitenschoolse opvang (4-11 jaar)

Veiligheid
Aantal geregistreerde misdrijven per 1.000 inwoners 280

Culinaire kwaliteit
Beschikbaarheid kwaliteitsrestaurants (kwaliteitsindex) 10 9

240

8 7 6

200

160 128,2 120,1

5 4 3 2 1

120

80

40 1992

0 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Cultuur
Aantal theatervoorstellingen per 1.000 inwoners en totaal aantal musea 10 80 70 8 60 6 4,9 4 2,6 20 2 10 0 theatervoorstellingen 0 musea 6,0 8,7 50 40 30

Historische binnenstad
Aantal rijksmonumenten 500 436 400 333 300

Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam
1

200

100

0

Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse
6

Kwaliteit woningen
Percentage vooroorlogse woningen, gemiddeld oppervlak en bebouwingsdichtheid 60% 150 122 112 600

Kwaliteit winkelbestand
Aantal winkels en diversiteit van het aanbod 900 800 500 700 4,0 400 600 500 532 538 4 3,4 3 400 300 200 2 5

Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad
1

50%

125

40% 28% 23% 20%

100

30%

75

300

253 243

50

200

10%

25

100 100

Zoetermeer
diversiteit

0% vóór '45

0 m
2

0 m / woning
2

0 aanbod

0

Zwolle

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 105

Groningen

Met 175.569 inwoners de

e 7
Groningen

gemeente van Nederland

grotestedenbeleid: ja/nee aantal universiteiten: 1
Voor alle lijn- en staafdiagrammen geldt:

gemiddelde van de 50 gemeenten De bronvermeldingen en verantwoording staan in deel IV

Grondgebruik

overig 10,5% bebouwd 36,2%

landbouw 40,1%

bossen en natuurlijk terrein 2,0% recreatie 7,1% water 4,1%

Aantrekkelijkheidsindex
waarde bereikbaarheid percentage koopwoningen aantal misdrijven nabijheid natuurgebieden cultureel aanbod percentage vooroorlogse woningen culinair aanbod universiteiten 16,5 35% 29,6 50,8 4,6 31% 2,8 1 ranking (49) (44) (45) (44) (5) (9) (13) (3) score 0,90 1,31 Ranking gemeente op de index (1 = hoogste positie, 50 = laagste positie)

0

10
-1,53 0,90 1,27 0,49 0,43 0,50

39 31

20

30

40

50

aantrekkelijkheidsindex:

(39)

4,27

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Sociaal-economische index
waarde bijstand werkloosheid arbeidsongeschiktheid armoede percentage laagopgeleiden participatie vrouwen banen percentage groeisectoren 7,3% 7,3% 10,6% 15,1% 18,6% 52,3% 128,9% 21,2% ranking (47) (50) (7) (48) (3) (30) (17) (23) score 0,08 0,02 Ranking gemeente op de index (1 = hoogste positie, 50 = laagste positie)

0

10
0,88 0,06 0,96 0,42 0,68 0,56

20

30

40

50

sociaal-economische index:

(31)

3,66

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

106

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Bevolking en bebouwing Bevolking
Totale bevolkingsomvang (index, 1992 = 100) 107 106,5 106 105 104 103,6 103 12% 102 101 100 99 1992 2002: 175.569 inwoners 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 10% 8% 6% 1992 14% 13,5% 12,2% 18% 16%

Vergrijzing
Aantal 65-plussers als percentage van de totale bevolking 20%

Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Arnhem Bergen op Zoom Breda Delft Den Haag

Opleidingsniveau
Aantal hoogopgeleiden als percentage van de beroepsbevolking 60%

Inkomen
Gemiddeld besteedbaar inkomen van de werkzame bevolking 20.000

50% 44,2% 40% 33,2% 30%

18.000 16.113 14.800 14.000

16.000

Deventer Dordrecht Ede Eindhoven Emmen

12.000 20%

10.000

10% 1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

8.000 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg Lelystad Maastricht Nijmegen Oss

Armoede
Huishoudens met een inkomen < 105% van het sociaal minimum 25%

Allochtonen
Aantal niet-westerse allochtonen als percentage van de bevolking 34% 30%

20%

26% 22%

15%

15,1%

18% 14% 10%

16,8%

11,7% 10%

8,4% 6% 5% 1992 2% 1995

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Segregatie
Mate van segregatie: geen segregatie = 0, volledige segregatie = 1 0,5 niet-westerse allochtonen mensen met een laag inkomen

Woningen
Aantal woningen (index, 1992 = 100) en aandeel koopwoningen 120 111,5 106,2

0,4 0,348 0,3 0,293

100

80

60 0,2 0,170 0,132 0,1 20 2002: 81.997 woningen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 40 41,6% 35,2%

Purmerend Roosendaal Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse
114

0,0 1995

1996

1997

1998

1999

0 1992

Huizenprijzen
Gemiddelde huizenprijs in euro's per vierkante meter 2.800

Kantorenvoorraad
Voorraad solitaire kantoorruimte > 500 m v.v.o. (index, 1998 = 100) 116 114
2

Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer Zwolle

2.400 112 2.000 1.764 1.600 106 1.359 1.200 104 102 800 100 400 1997 98 1998 2001: 805.000 m v.v.o. 1999 2000 2001
2

110 108

110

1998

1999

2000

2001

2002

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 107

Sociaal-economische positie Productie
Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn Arnhem Bergen op Zoom Breda Delft Den Haag Deventer Dordrecht Ede Eindhoven Emmen Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer Zwolle
5% 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 10 % 15 % 13,7% 10,6% 45% 40% 35% 30% 1994 60% 20 % 55% 50% 54% 52% industrie 13,4% niet-commerciële dienstverlening 40,7% zakelijke dienstverlening 21,2% -5% 0% 1998 1999 2000 2001 2002 100 95 1992 2002: 112.760 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 10% Jaarlijkse groei BRP van de regio Overig Groningen 15%

Werkgelegenheid
Aantal banen binnen de gemeente (index, 1992 = 100) 135 130 125 120

128,3 124,3

5% 3,2% 1,4%

115 110 105

Sectorale structuur
Aantal banen in de sector als percentage van het totaal aantal banen detailhandel 13,0% horeca 3,6% overig 8,1%

Industrie
Aantal banen industrie als percentage van het totaal aantal banen 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% 1992 2002: 15.080 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 16,0% 13,4%

Dienstensector
Aantal banen zakelijke diensten als percentage van het totaal aantal banen 40% 35% 30% 25% 20% 15% 10% 5% 0% 1992 2002: 23.950 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 23,7% 21,2%

Startende ondernemers
Aantal startende ondernemers als percentage van de beroepsbevolking 1,8% 1,6% 1,4% 1,2% 1,0% 0,8% 0,6% 0,4% 0,2% 0,0% 1997 2002: 659 starters 1998 1999 2000 2001 2002 0,99% 0,75%

Werkloosheid
Aantal werklozen als percentage van de beroepsbevolking 18% 16% 14% 12% 10% 8% 6% 4% 2% 0% 1994 4,4%

Bijstand
Aantal bijstandsuitkeringen als percentage van de bevolking (20-64 jaar) 15 %

10 %

7,3% 7,3% 5% 5,7%

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

0% 1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Arbeidsongeschiktheid
Aantal arbeidsongeschikten als percentage van de beroepsbevolking 25 %

Participatie vrouwen
Werkzame vrouwen als percentage van de vrouwelijke bevolking (15-64 jaar) 65%

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

108 Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Aantrekkelijkheid Bereikbaarheid
Bereikbaarheidsindex (100 = best bereikbaar) + positie op ranglijst G50

Natuur
Bereikbaarheid van natuurgebieden en de kust (100 = best bereikbaar) 100

Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn

(49)
100

(49)

(42)

80 80 60 60 40 40
per auto buiten de spits per auto in de spits per openbaar vervoer

20

20

0 1

0 natuur zee

Arnhem Bergen op Zoom Breda

Kwaliteit onderwijs
Gemiddelde kwaliteit secundair onderwijs (kwaliteitsindex) 8

Kinderopvang
Aantal kinderopvangplaatsen per 100 kinderen 30 10

Delft Den Haag
5,8 4,5

25 7 20 16,5 6 15 21,3

8

6

Deventer Dordrecht Ede Eindhoven Emmen Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam

4 10 5 5 2

4 1

0 hele dagopvang (0-3 jaar)

0 buitenschoolse opvang (4-11 jaar)

Veiligheid
Aantal geregistreerde misdrijven per 1.000 inwoners 280

Culinaire kwaliteit
Beschikbaarheid kwaliteitsrestaurants (kwaliteitsindex) 10 9

240

8 7 6

200

160 123,5 120,1

5 4 3 2 1

120

80

40 1992

0 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Cultuur
Aantal theatervoorstellingen per 1.000 inwoners en totaal aantal musea 10 80 70 8 60 6 4,6 4 2,6 20 2 10 0 theatervoorstellingen 0 musea 9,0 8,7 50

Historische binnenstad
Aantal rijksmonumenten 700 600 500 400 40 300 30 200 100 0 1 633

436

Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse
6

Kwaliteit woningen
Percentage vooroorlogse woningen, gemiddeld oppervlak en bebouwingsdichtheid 60% 150 600

Kwaliteit winkelbestand
Aantal winkels en diversiteit van het aanbod 900 800

Tilburg
5 631 538 4 3,6 3,4

50%

125 106

112

500 700 400 600 500

Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer
diversiteit

40% 31% 30% 28%

100

75

300 226

243

3 400 300 200 2

20%

50

200

10%

25

100 100 0 m / woning
2

1

0% vóór '45

0 m
2

0

0 aanbod

Zwolle

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 109

Haarlem

Met 147.831 inwoners de

e 13
Haarlem

gemeente van Nederland

grotestedenbeleid: ja/nee aantal universiteiten: 0
Voor alle lijn- en staafdiagrammen geldt:

gemiddelde van de 50 gemeenten De bronvermeldingen en verantwoording staan in deel IV

Grondgebruik
overig 8,4% landbouw 15,5%

water 8,3% recreatie 9,8% bossen en natuurlijk terrein 3,3%

bebouwd 54,8%

Aantrekkelijkheidsindex
waarde bereikbaarheid percentage koopwoningen aantal misdrijven nabijheid natuurgebieden cultureel aanbod percentage vooroorlogse woningen culinair aanbod universiteiten 39,9 47% 17,8 57,6 5,2 52% 3,4 0 ranking (20) (29) (16) (36) (3) (1) (11) (12) score 2,18 1,75 Ranking gemeente op de index (1 = hoogste positie, 50 = laagste positie)

0

10
-1,16 1,02 1,46 0,82 0,51 0,00

4 23

20

30

40

50

aantrekkelijkheidsindex:

(4)

6,57

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Sociaal-economische index
waarde bijstand werkloosheid arbeidsongeschiktheid armoede percentage laagopgeleiden participatie vrouwen banen percentage groeisectoren 3,6% 4,1% 15,6% 8,8% 27,1% 62,5% 92,8% 18,9% ranking (19) (31) (36) (19) (21) (1) (41) (34) score 0,64 0,40 Ranking gemeente op de index (1 = hoogste positie, 50 = laagste positie)

0

10
0,30 0,64 0,60 1,00 0,20 0,34

20

30

40

50

sociaal-economische index:

(23)

4,12

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

110

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Bevolking en bebouwing Bevolking
Totale bevolkingsomvang (index, 1992 = 100) 108 106,5

Vergrijzing
Aantal 65-plussers als percentage van de totale bevolking 20% 18% 16%

Alkmaar Almelo Almere
15,4% 13,5%

106

104 14% 102 12% 100 10% 98,7 98 2002: 147.831 inwoners 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 8% 6% 1992

Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn

96 1992

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Arnhem Bergen op Zoom Breda Delft Den Haag

Opleidingsniveau
Aantal hoogopgeleiden als percentage van de beroepsbevolking 60%

Inkomen
Gemiddeld besteedbaar inkomen van de werkzame bevolking 20.000

50%

18.000 16.400 16.113

16.000 40% 36,6% 33,2% 30% 12.000 20% 14.000

Deventer Dordrecht Ede Eindhoven Emmen

10.000

10% 1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

8.000 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn

Armoede
Huishoudens met een inkomen < 105% van het sociaal minimum 25%

Allochtonen
Aantal niet-westerse allochtonen als percentage van de bevolking 34% 30%

20%

26% 22%

15%

18% 14%

16,8% 11,6%

11,7% 10% 8,8%

10% 6%

5% 1992

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

2% 1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse

Segregatie
Mate van segregatie: geen segregatie = 0, volledige segregatie = 1 0,5 niet-westerse allochtonen mensen met een laag inkomen

Woningen
Aantal woningen (index, 1992 = 100) en aandeel koopwoningen 120 111,5 100 0,355 0,348 102,7

0,4

80

0,3 60 0,2 40 0,1 0,132 0,124 20 2002: 66.964 woningen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 47,0% 41,6%

0,0 1995

1996

1997

1998

1999

0 1992

Huizenprijzen
Gemiddelde huizenprijs in euro's per vierkante meter 2.800

Kantorenvoorraad
Voorraad solitaire kantoorruimte > 500 m v.v.o. (index, 1998 = 100) 116 114 114
2

Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen

2.400 112 2.160 2.000 1.764 1.600 106 1.200 104 103 102 800 100 400 1997 98 1998 2001: 429.000 m v.v.o. 1999 2000 2001
2

110 108

Zaanstad Zoetermeer Zwolle

1998

1999

2000

2001

2002

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 111

Sociaal-economische positie Productie
Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn Arnhem Bergen op Zoom Breda Delft Den Haag Deventer Dordrecht Ede Eindhoven Emmen Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer Zwolle
5% 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 10 % 15 % 15,6% 13,7% 60% 20 % 55% 50% 45% 40% 35% 30% 1994 industrie 16,2% horeca 4,1% niet-commerciële dienstverlening 39,5% -5% 0% 1998 1999 2000 2001 2002 100 95 1992 2002: 67.370 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 10% Jaarlijkse groei BRP van de regio Agglomeratie Haarlem 15%

Werkgelegenheid
Aantal banen binnen de gemeente (index, 1992 = 100) 135 130 125 120

128,3

5% 1,6% 1,4%

115 110 105

115,0

Sectorale structuur
Aantal banen in de sector als percentage van het totaal aantal banen detailhandel 16,3% overig 5,0%

Industrie
Aantal banen industrie als percentage van het totaal aantal banen 70% 60% 50% 40% zakelijke dienstverlening 18,9% 30% 20% 10% 0% 1992 2002: 10.890 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

16,2% 16,0%

Dienstensector
Aantal banen zakelijke diensten als percentage van het totaal aantal banen 40% 35% 30% 25% 20% 15% 10% 5% 0% 1992 2002: 12.760 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 23,7% 18,9%

Startende ondernemers
Aantal startende ondernemers als percentage van de beroepsbevolking 1,8% 1,6% 1,4% 1,2% 1,0% 0,8% 0,6% 0,4% 0,2% 0,0% 1997 2002: 472 starters 1998 1999 2000 2001 2002 0,65% 0,99%

Werkloosheid
Aantal werklozen als percentage van de beroepsbevolking 18% 16% 14% 12% 10% 8%

Bijstand
Aantal bijstandsuitkeringen als percentage van de bevolking (20-64 jaar) 15 %

10 %

5,7% 6% 4% 2% 0% 1994 0% 1993 4,4% 4,1% 5% 3,6%

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Arbeidsongeschiktheid
Aantal arbeidsongeschikten als percentage van de beroepsbevolking 25 %

Participatie vrouwen
Werkzame vrouwen als percentage van de vrouwelijke bevolking (15-64 jaar) 65% 63%

54%

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

112 Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Aantrekkelijkheid Bereikbaarheid
Bereikbaarheidsindex (100 = best bereikbaar) + positie op ranglijst G50

Natuur
Bereikbaarheid van natuurgebieden en de kust (100 = best bereikbaar) 100

Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn

(19)
100

(27)

(11)

80 80
per auto buiten de spits

60 60
per auto in de spits per openbaar vervoer

40

40

20

20

0 1

0 natuur zee

Arnhem Bergen op Zoom Breda

Kwaliteit onderwijs
Gemiddelde kwaliteit secundair onderwijs (kwaliteitsindex) 8

Kinderopvang
Aantal kinderopvangplaatsen per 100 kinderen 30 10

Delft Den Haag
5,9 4,5

25 7 20

23,1

8

16,5 6 15

6

Deventer Dordrecht Ede Eindhoven Emmen Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg

4 10 5 5 2

4 1

0 hele dagopvang (0-3 jaar)

0 buitenschoolse opvang (4-11 jaar)

Veiligheid
Aantal geregistreerde misdrijven per 1.000 inwoners 280

Culinaire kwaliteit
Beschikbaarheid kwaliteitsrestaurants (kwaliteitsindex) 10 9

240

8 7 6

200

160

5 4

120

120,1 106,2

3 2 1

80

40 1992

0 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Cultuur
Aantal theatervoorstellingen per 1.000 inwoners en totaal aantal musea 10 80 70 8 60 6 50 5,2 40 4 2,6 20 2 10 0 theatervoorstellingen 0 musea 13,0 8,7

Historische binnenstad
Aantal rijksmonumenten 1.400 1.200 1.000 800 600 30 400 200 0 1 436 1.112

Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse
6

Kwaliteit woningen
Percentage vooroorlogse woningen, gemiddeld oppervlak en bebouwingsdichtheid 60% 52% 50% 125 98 112 500 150 600

Kwaliteit winkelbestand
Aantal winkels en diversiteit van het aanbod 900 800 5 700 400 600 500 563 538 4 3,4 3 400 300 200 2 4,5

Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad
1

40% 28%

100

30%

75

300 208

243

20%

50

200

10%

25

100 100

Zoetermeer
diversiteit

0% vóór '45

0 m
2

0 m / woning
2

0 aanbod

0

Zwolle

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 113

Haarlemmermeer

Met 118.553 inwoners de

e 20

gemeente van Nederland

grotestedenbeleid: ja/nee aantal universiteiten: 0
Voor alle lijn- en staafdiagrammen geldt: Haarlemmermeer gemiddelde van de 50 gemeenten De bronvermeldingen en verantwoording staan in deel IV

Grondgebruik
bebouwd 14,7% overig 12,8% bossen en natuurlijk terrein 1,0% recreatie 1,9% water 2,8%

landbouw 66,8%

Aantrekkelijkheidsindex
waarde bereikbaarheid percentage koopwoningen aantal misdrijven nabijheid natuurgebieden cultureel aanbod percentage vooroorlogse woningen culinair aanbod universiteiten 43,5 61% 13,3 69,0 3,0 11% 1,3 0 ranking (16) (2) (5) (18) (16) (42) (26) (12) score 2,38 2,27 Ranking gemeente op de index (1 = hoogste positie, 50 = laagste positie)

0

10
-0,86 1,22 0,83 0,18 0,19 0,00

6 5

20

30

40

50

aantrekkelijkheidsindex:

(6)

6,20

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Sociaal-economische index
waarde bijstand werkloosheid arbeidsongeschiktheid armoede percentage laagopgeleiden participatie vrouwen banen percentage groeisectoren 1,4% 2,9% 14,4% 5,5% 26,4% 56,0% 251,3% 17,9% ranking (1) (11) (30) (1) (19) (17) (1) (39) score 1,00 0,80 Ranking gemeente op de index (1 = hoogste positie, 50 = laagste positie)

0

10
0,42 1,00 0,64 0,68 1,00 0,24

20

30

40

50

sociaal-economische index:

(5)

5,78

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

114

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Bevolking en bebouwing Bevolking
Totale bevolkingsomvang (index, 1992 = 100) 120 117,8 116 18% 16% 112 14% 108 106,5 104 10% 100 2002: 118.553 inwoners 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 8% 6% 1992 12% 10,3% 13,5%

Vergrijzing
Aantal 65-plussers als percentage van de totale bevolking 20%

Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn

96 1992

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Arnhem Bergen op Zoom Breda Delft

Opleidingsniveau
Aantal hoogopgeleiden als percentage van de beroepsbevolking 60%

Inkomen
Gemiddeld besteedbaar inkomen van de werkzame bevolking 20.000

50%

18.000

17.900 16.113

Den Haag Deventer Dordrecht Ede Eindhoven Emmen

16.000 40% 33,2% 30% 12.000 22,2% 20% 10.000 14.000

10% 1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

8.000 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg

Armoede
Huishoudens met een inkomen < 105% van het sociaal minimum 25%

Allochtonen
Aantal niet-westerse allochtonen als percentage van de bevolking 34% 30%

20%

26% 22%

15%

18% 14% 10%

16,8%

11,7% 10%

8,4% 6% 5% 1992 5,5% 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2% 1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Segregatie
Mate van segregatie: geen segregatie = 0, volledige segregatie = 1 0,5 niet-westerse allochtonen mensen met een laag inkomen

Woningen
Aantal woningen (index, 1992 = 100) en aandeel koopwoningen 140 120 125,8 111,5 0,348 100 80 0,242 60 0,132 40 20 0 1992 2002: 47.138 woningen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 60,9% 41,6%

0,4

Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse

0,3

0,2

0,1

0,086

0,0 1995

1996

1997

1998

1999

Huizenprijzen
Gemiddelde huizenprijs in euro's per vierkante meter 2.800

Kantorenvoorraad
Voorraad solitaire kantoorruimte > 500 m v.v.o. (index, 1998 = 100) 145 140 139
2

Tilburg Utrecht Velsen Venlo

2.400

135 130 1.942 1.764 125 120 115 114

2.000

1.600

1.200

Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer Zwolle

110 105 100 2001: 1.163.000 m v.v.o. 1999 2000 2001
2

800

400 1997

1998

1999

2000

2001

2002

95 1998

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 115

Sociaal-economische positie Productie
Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn Arnhem Bergen op Zoom Breda Delft Den Haag Deventer Dordrecht Ede Eindhoven Emmen Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer Zwolle
5% 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 10 % 15 % 14,4% 13,7% 60% 20 % 55% 50% 45% 40% 35% 30% 1994 56% 54% niet-commerciële dienstverlening 10,8% zakelijke dienstverlening 17,9% industrie 9,7% overig 39,0% horeca 5,8% 40% 30% 20% 16,0% 10% 0% 1992 2002: 11.680 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 9,7% -5% 0% 1998 1999 2000 2001 10% Jaarlijkse groei BRP van de regio Haarlemmermeer e.o. 15%

Werkgelegenheid
Aantal banen binnen de gemeente (index, 1992 = 100) 160 154,7 150 140 130

128,3

5%

120 1,4% -0,3% 2002 110 100 90 1992 2002: 120.870 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Sectorale structuur
Aantal banen in de sector als percentage van het totaal aantal banen detailhandel 16,9%

Industrie
Aantal banen industrie als percentage van het totaal aantal banen 70% 60% 50%

Dienstensector
Aantal banen zakelijke diensten als percentage van het totaal aantal banen 40% 35% 30% 25% 20% 17,9% 15% 10% 5% 0% 1992 2002: 21.680 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 23,7%

Startende ondernemers
Aantal startende ondernemers als percentage van de beroepsbevolking 1,8% 1,6% 1,4% 1,2% 1,0% 0,8% 0,6% 0,4% 0,2% 0,0% 1997 2002: 379 starters 1998 1999 2000 2001 2002 0,99% 0,79%

Werkloosheid
Aantal werklozen als percentage van de beroepsbevolking 18% 16% 14% 12% 10% 8%

Bijstand
Aantal bijstandsuitkeringen als percentage van de bevolking (20-64 jaar) 15 %

10 %

5,7% 6% 4% 2% 0% 1994 0% 1993 4,4% 2,9% 1,4% 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 5%

Arbeidsongeschiktheid
Aantal arbeidsongeschikten als percentage van de beroepsbevolking 25 %

Participatie vrouwen
Werkzame vrouwen als percentage van de vrouwelijke bevolking (15-64 jaar) 65%

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

116 Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Aantrekkelijkheid Bereikbaarheid
Bereikbaarheidsindex (100 = best bereikbaar) + positie op ranglijst G50

Natuur
Bereikbaarheid van natuurgebieden en de kust (100 = best bereikbaar) 100

Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn

(7)
100
per auto buiten de spits

(13)

(16)

80

80 60 60
per auto in de spits per openbaar vervoer

40

40

20

20

0 1

0 natuur zee

Arnhem Bergen op Zoom Breda

Kwaliteit onderwijs
Gemiddelde kwaliteit secundair onderwijs (kwaliteitsindex) 8

Kinderopvang
Aantal kinderopvangplaatsen per 100 kinderen 30 29,4 10

Delft Den Haag Deventer
4,1 4,5

25 7 20 16,5 6 15

8

6

Dordrecht Ede Eindhoven Emmen Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg

4 10 5 5 2

4 1

0 hele dagopvang (0-3 jaar)

0 buitenschoolse opvang (4-11 jaar)

Veiligheid
Aantal geregistreerde misdrijven per 1.000 inwoners 280

Culinaire kwaliteit
Beschikbaarheid kwaliteitsrestaurants (kwaliteitsindex) 10 9

240

8 7 6

200

160

5 4

120

120,1 83,3

3 2 1

80

40 1992

0 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Cultuur
Aantal theatervoorstellingen per 1.000 inwoners en totaal aantal musea 10 80 70 8 60 6 50 40 4 3,0 2 10 0 theatervoorstellingen 0 musea 5,0 2,6 20 8,7 30

Historische binnenstad
Aantal rijksmonumenten 500 436 400

Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal
15

300

200

100

0 1

Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse
6

Kwaliteit woningen
Percentage vooroorlogse woningen, gemiddeld oppervlak en bebouwingsdichtheid 60% 150 123 112 600

Kwaliteit winkelbestand
Aantal winkels en diversiteit van het aanbod 900 800 5 700 400 348 600 500 538 4 3,4 3 400 300 200 291 2 1,8

Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad
1

50%

125

500

40% 28%

100

30%

75

300

243

20% 11% 10%

50

200

25

100 100

Zoetermeer
diversiteit

0% vóór '45

0 m
2

0 m / woning
2

0 aanbod

0

Zwolle

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 117

Heerlen

Met 95.004 inwoners de

e 28
Heerlen

gemeente van Nederland

grotestedenbeleid: ja/nee aantal universiteiten: 0
Voor alle lijn- en staafdiagrammen geldt:

gemiddelde van de 50 gemeenten De bronvermeldingen en verantwoording staan in deel IV

Grondgebruik

overig 10,5%

landbouw 24,6%

bebouwd 44,4%

water 0,2% recreatie 9,3% bossen en natuurlijk terrein 10,9%

Aantrekkelijkheidsindex
waarde bereikbaarheid percentage koopwoningen aantal misdrijven nabijheid natuurgebieden cultureel aanbod percentage vooroorlogse woningen culinair aanbod universiteiten 19,7 43% 23,5 19,0 2,4 19% 1,6 0 ranking (45) (39) (33) (50) (22) (29) (21) (12) score 1,07 1,61 Ranking gemeente op de index (1 = hoogste positie, 50 = laagste positie)

0

10
-1,58 0,33 0,66 0,30 0,24 0,00

50 47

20

30

40

50

aantrekkelijkheidsindex:

(50)

2,63

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Sociaal-economische index
waarde bijstand werkloosheid arbeidsongeschiktheid armoede percentage laagopgeleiden participatie vrouwen banen percentage groeisectoren 6,9% 6,0% 23,2% 12,5% 37,4% 46,3% 132,4% 23,3% ranking (45) (45) (50) (41) (44) (47) (16) (15) score 0,12 0,12 Ranking gemeente op de index (1 = hoogste positie, 50 = laagste positie)

0

10
0,02 0,20 0,14 0,08 0,70 0,72

20

30

40

50

sociaal-economische index:

(47)

2,10

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

118

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Bevolking en bebouwing Bevolking
Totale bevolkingsomvang (index, 1992 = 100) 107 106,5 106 105 104 14% 103 12% 102 101 100 99 1992 2002: 95.004 inwoners 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 100,0 10% 8% 6% 1992 13,5% 18% 17,0% 16%

Vergrijzing
Aantal 65-plussers als percentage van de totale bevolking 20%

Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Arnhem Bergen op Zoom Breda Delft Den Haag

Opleidingsniveau
Aantal hoogopgeleiden als percentage van de beroepsbevolking 60%

Inkomen
Gemiddeld besteedbaar inkomen van de werkzame bevolking 20.000

50%

18.000 16.113 14.800 33,2% 14.000

16.000 40%

Deventer Dordrecht Ede Eindhoven Emmen

30% 12.000 23,0% 20% 10.000

10% 1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

8.000 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse

Armoede
Huishoudens met een inkomen < 105% van het sociaal minimum 25%

Allochtonen
Aantal niet-westerse allochtonen als percentage van de bevolking 34% 30%

20%

26% 22%

15% 12,5% 11,7% 10%

18% 14% 10% 6%

16,8%

6,4%

5% 1992

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

2% 1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Segregatie
Mate van segregatie: geen segregatie = 0, volledige segregatie = 1 0,5 niet-westerse allochtonen mensen met een laag inkomen

Woningen
Aantal woningen (index, 1992 = 100) en aandeel koopwoningen 120 111,5 108,4 100 0,348

0,4

80

0,3 0,267 0,2 40 0,1 0,132 0,111 60 43,3% 41,6%

20 2002: 44.763 woningen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

0,0 1995

1996

1997

1998

1999

0 1992

Huizenprijzen
Gemiddelde huizenprijs in euro's per vierkante meter 2.800

Kantorenvoorraad
Voorraad solitaire kantoorruimte > 500 m v.v.o. (index, 1998 = 100) 116 114 114
2

Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer Zwolle

2.400 112 2.000 1.764 1.600 106 1.200 1.277 104 102 800 100 400 1997 98 1998 2001: 425.000 m v.v.o. 1999 2000 2001
2

110 108 109

1998

1999

2000

2001

2002

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 119

Sociaal-economische positie Productie
Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn Arnhem Bergen op Zoom Breda Delft Den Haag Deventer Dordrecht Ede Eindhoven Emmen Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer Zwolle
5% 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 10 % 15 % 13,7% 45% 40% 35% 30% 1994 20 % industrie 15,8% niet-commerciële dienstverlening 38,6% -5% 0% 1998 1999 2000 2001 10% 120 115 5% 1,5% 1,4% 2002 110 105 100 95 90 1992 2002: 49.520 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 111,1 Jaarlijkse groei BRP van de regio Zuid-Limburg 15%

Werkgelegenheid
Aantal banen binnen de gemeente (index, 1992 = 100) 135 130 125 128,3

Sectorale structuur
Aantal banen in de sector als percentage van het totaal aantal banen detailhandel 14,7% horeca 3,0% overig 4,7%

Industrie
Aantal banen industrie als percentage van het totaal aantal banen 70% 60% 50% 40% zakelijke dienstverlening 23,3% 30% 20% 10% 0% 1992 2002: 7.820 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

16,0% 15,8%

Dienstensector
Aantal banen zakelijke diensten als percentage van het totaal aantal banen 40% 35% 30% 25% 20% 23,7% 23,3%

Startende ondernemers
Aantal startende ondernemers als percentage van de beroepsbevolking 1,8% 1,6% 1,4% 1,2% 1,0% 0,8% 0,99% 0,85%

15% 10% 5% 0% 1992 2002: 11.530 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

0,6% 0,4% 0,2% 0,0% 1997 2002: 318 starters 1998 1999 2000 2001 2002

Werkloosheid
Aantal werklozen als percentage van de beroepsbevolking 18% 16% 14% 12% 10% 8% 6% 4% 2% 0% 1994 6,0% 4,4%

Bijstand
Aantal bijstandsuitkeringen als percentage van de bevolking (20-64 jaar) 15 %

10 %

6,9% 5,7% 5%

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

0% 1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Arbeidsongeschiktheid
Aantal arbeidsongeschikten als percentage van de beroepsbevolking 25 % 23,2%

Participatie vrouwen
Werkzame vrouwen als percentage van de vrouwelijke bevolking (15-64 jaar) 65% 60% 55% 50% 46%

54%

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

120 Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Aantrekkelijkheid Bereikbaarheid
Bereikbaarheidsindex (100 = best bereikbaar) + positie op ranglijst G50

Natuur
Bereikbaarheid van natuurgebieden en de kust (100 = best bereikbaar) 100

Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn

(45)
100

(44)

(47)

80 80 60 60 40 40
per auto buiten de spits per auto in de spits per openbaar vervoer

20

20

0 1

0 natuur zee

Arnhem Bergen op Zoom Breda

Kwaliteit onderwijs
Gemiddelde kwaliteit secundair onderwijs (kwaliteitsindex) 8

Kinderopvang
Aantal kinderopvangplaatsen per 100 kinderen 30 10

Delft Den Haag Deventer
4,5

25 7 20 16,5 6 15 13,8

8

6

Dordrecht Ede Eindhoven Emmen Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg

4 10 5 5 2 2,5

4 1

0 hele dagopvang (0-3 jaar)

0 buitenschoolse opvang (4-11 jaar)

Veiligheid
Aantal geregistreerde misdrijven per 1.000 inwoners 280

Culinaire kwaliteit
Beschikbaarheid kwaliteitsrestaurants (kwaliteitsindex) 10 9

240

8 7 6

200

160 139,1 120 120,1

5 4 3 2 1

80

40 1992

0 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Cultuur
Aantal theatervoorstellingen per 1.000 inwoners en totaal aantal musea 10 80 70 8 60 6 50 40 4 2,4 2 10 0 theatervoorstellingen 0 musea 6,0 2,6 20 8,7 30

Historische binnenstad
Aantal rijksmonumenten 500 436 400

Lelystad Maastricht Nijmegen Oss
120

300

200

Purmerend Roosendaal Rotterdam
1

100

0

Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse
6

Kwaliteit woningen
Percentage vooroorlogse woningen, gemiddeld oppervlak en bebouwingsdichtheid 60% 150 600

Kwaliteit winkelbestand
Aantal winkels en diversiteit van het aanbod 900 800 5 700 400 315 600 500 243 3 400 300 200 2 538 4 3,8 3,4 840

Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad
1

50%

125 100

112

500

40% 28% 19%

100

30%

75

300

20%

50

200

10%

25

100 100

Zoetermeer
diversiteit

0% vóór '45

0 m
2

0 m / woning
2

0 aanbod

0

Zwolle

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 121

Helmond

Met 82.853 inwoners de

e 34
Helmond

gemeente van Nederland

grotestedenbeleid: ja/nee aantal universiteiten: 0
Voor alle lijn- en staafdiagrammen geldt:

gemiddelde van de 50 gemeenten De bronvermeldingen en verantwoording staan in deel IV

Grondgebruik
overig 7,9% bebouwd 33,7%

landbouw 36,2%

water 2,0% recreatie 3,2%

bossen en natuurlijk terrein 17,0%

Aantrekkelijkheidsindex
waarde bereikbaarheid percentage koopwoningen aantal misdrijven nabijheid natuurgebieden cultureel aanbod percentage vooroorlogse woningen culinair aanbod universiteiten 34,8 49% 24,8 54,9 0,9 12% 0,6 0 ranking (31) (26) (35) (39) (45) (40) (45) (12) score 1,89 1,82 Ranking gemeente op de index (1 = hoogste positie, 50 = laagste positie)

0

10
-1,54 0,97 0,25 0,18 0,09 0,00

44 45

20

30

40

50

aantrekkelijkheidsindex:

(44)

3,66

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Sociaal-economische index
waarde bijstand werkloosheid arbeidsongeschiktheid armoede percentage laagopgeleiden participatie vrouwen banen percentage groeisectoren 4,6% 4,9% 14,6% 11,8% 29,5% 49,6% 94,5% 18,3% ranking (34) (38) (32) (39) (31) (43) (39) (35) score 0,34 0,26 Ranking gemeente op de index (1 = hoogste positie, 50 = laagste positie)

0

10
0,38 0,24 0,40 0,16 0,24 0,32

20

30

40

50

sociaal-economische index:

(45)

2,34

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

122

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Bevolking en bebouwing Bevolking
Totale bevolkingsomvang (index, 1992 = 100) 120 116,6

Vergrijzing
Aantal 65-plussers als percentage van de totale bevolking 20% 18% 16%

Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn

116

112 14% 108 106,5 104 10% 100 2002: 82.853 inwoners 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 8% 6% 1992 12% 13,5% 11,7%

96 1992

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Arnhem Bergen op Zoom Breda Delft Den Haag

Opleidingsniveau
Aantal hoogopgeleiden als percentage van de beroepsbevolking 60%

Inkomen
Gemiddeld besteedbaar inkomen van de werkzame bevolking 20.000

50%

18.000 16.113 15.200 33,2% 14.000

16.000 40%

Deventer Dordrecht Ede Eindhoven Emmen

30% 24,7% 20% 12.000

10.000

10% 1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

8.000 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn

Armoede
Huishoudens met een inkomen < 105% van het sociaal minimum 25%

Allochtonen
Aantal niet-westerse allochtonen als percentage van de bevolking 34% 30%

20%

26% 22%

15% 11,8% 11,7% 10%

18% 14% 10% 6%

16,8%

10,4%

5% 1992

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

2% 1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg

Segregatie
Mate van segregatie: geen segregatie = 0, volledige segregatie = 1 0,5 niet-westerse allochtonen mensen met een laag inkomen

Woningen
Aantal woningen (index, 1992 = 100) en aandeel koopwoningen 140 120 121,4 111,5

0,4 0,348 0,334 0,3 100 80 60 0,138 0,132 40 20 0,0 1995 0 1992 2002: 34.982 woningen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 48,8% 41,6%

Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse

0,2

0,1

1996

1997

1998

1999

2002

Huizenprijzen
Gemiddelde huizenprijs in euro's per vierkante meter 2.800

Kantorenvoorraad
Voorraad solitaire kantoorruimte > 500 m v.v.o. (index, 1998 = 100) 116 114 114
2

Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer Zwolle

2.400 112 2.000 1.764 1.630 110 108 106 1.200 104 102 800 100 400 1997 98 1998 2001: 158.000 m v.v.o. 1999 2000 2001
2

110

1.600

1998

1999

2000

2001

2002

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 123

Sociaal-economische positie Productie
Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn Arnhem Bergen op Zoom Breda Delft Den Haag Deventer Dordrecht Ede Eindhoven Emmen Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer Zwolle
5% 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 10 % 15 % 14,6% 13,7% 60% 20 % 55% 50% 45% 40% 35% 30% 1994 54% 50% industrie 29,0% zakelijke dienstverlening 18,3% niet-commerciële dienstverlening 27,1% -5% 0% 1998 1999 2000 2001 10% Jaarlijkse groei BRP van de regio Zuidoost-Noord-Brabant 15%

Werkgelegenheid
Aantal banen binnen de gemeente (index, 1992 = 100) 135 130 125 120 131,1 128,3

5%

115 110 1,4% 0,2% 2002 105 100 95 1992 2002: 34.880 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Sectorale structuur
Aantal banen in de sector als percentage van het totaal aantal banen overig 5,2% detailhandel 18,1%

Industrie
Aantal banen industrie als percentage van het totaal aantal banen 70% 60% 50% 40% 30% 20% 16,0% 10% 0% 1992 2002: 10.100 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 29,0%

horeca 2,3%

Dienstensector
Aantal banen zakelijke diensten als percentage van het totaal aantal banen 40% 35% 30% 25% 20% 15% 10% 5% 0% 1992 2002: 6.380 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 23,7% 18,3%

Startende ondernemers
Aantal startende ondernemers als percentage van de beroepsbevolking 1,8% 1,6% 1,4% 1,2% 1,0% 0,8% 0,72% 0,6% 0,4% 0,2% 0,0% 1997 2002: 264 starters 1998 1999 2000 2001 2002 0,99%

Werkloosheid
Aantal werklozen als percentage van de beroepsbevolking 18% 16% 14% 12% 10% 8%

Bijstand
Aantal bijstandsuitkeringen als percentage van de bevolking (20-64 jaar) 15 %

10 %

5,7% 6% 4% 2% 0% 1994 0% 1993 4,9% 4,4% 5% 4,6%

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Arbeidsongeschiktheid
Aantal arbeidsongeschikten als percentage van de beroepsbevolking 25 %

Participatie vrouwen
Werkzame vrouwen als percentage van de vrouwelijke bevolking (15-64 jaar) 65%

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

124 Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Aantrekkelijkheid Bereikbaarheid
Bereikbaarheidsindex (100 = best bereikbaar) + positie op ranglijst G50

Natuur
Bereikbaarheid van natuurgebieden en de kust (100 = best bereikbaar) 100

Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn

(36)
100

(25)

(37)

80 80 60 60
per auto buiten de spits per auto in de spits per openbaar vervoer

40

40

20

20

0 1

0 natuur zee

Arnhem Bergen op Zoom Breda

Kwaliteit onderwijs
Gemiddelde kwaliteit secundair onderwijs (kwaliteitsindex) 8

Kinderopvang
Aantal kinderopvangplaatsen per 100 kinderen 30 10

Delft Den Haag Deventer
4,5

25 7 20 16,5 6 15

8

6

Dordrecht Ede Eindhoven Emmen Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg

4 10 5 5 6,7 2 2,8

4 1

0 hele dagopvang (0-3 jaar)

0 buitenschoolse opvang (4-11 jaar)

Veiligheid
Aantal geregistreerde misdrijven per 1.000 inwoners 280

Culinaire kwaliteit
Beschikbaarheid kwaliteitsrestaurants (kwaliteitsindex) 10 9

240

8 7 6

200

160

5 4

120

120,1 86,8

3 2 1

80

40 1992

0 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Cultuur
Aantal theatervoorstellingen per 1.000 inwoners en totaal aantal musea 10 80 70 8 60 6 50 40 4 2,6 20 2 0,9 0 theatervoorstellingen 10 0 musea 3,0 8,7 30

Historische binnenstad
Aantal rijksmonumenten 500 436 400

Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam
1

300

200

100 48 0

Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse
6

Kwaliteit woningen
Percentage vooroorlogse woningen, gemiddeld oppervlak en bebouwingsdichtheid 60% 150 143 600

Kwaliteit winkelbestand
Aantal winkels en diversiteit van het aanbod 900 800 5 700 400 338 600 500 441 538 4 3,4 3 2,8

Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad
1

50%

125

112

500

40% 28%

100

30%

75

300

243

400 300 200 2

20% 12% 10%

50

200

25

100 100

Zoetermeer
diversiteit

0% vóór '45

0 m
2

0 m / woning
2

0 aanbod

0

Zwolle

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 125

Hengelo (O.)

Met 80.910 inwoners de

e 35
Hengelo (O.)

gemeente van Nederland

grotestedenbeleid: ja/nee aantal universiteiten: 0
Voor alle lijn- en staafdiagrammen geldt:

gemiddelde van de 50 gemeenten De bronvermeldingen en verantwoording staan in deel IV

Grondgebruik
overig 7,1% bebouwd 27,4%

landbouw 47,6%

bossen en natuurlijk terrein 14,1% recreatie 2,7% water 1,1%

Aantrekkelijkheidsindex
waarde bereikbaarheid percentage koopwoningen aantal misdrijven nabijheid natuurgebieden cultureel aanbod percentage vooroorlogse woningen culinair aanbod universiteiten 21,0 52% 15,1 44,0 0,4 22% 0,6 0 ranking (43) (22) (9) (45) (47) (21) (44) (12) score 1,15 1,92 Ranking gemeente op de index (1 = hoogste positie, 50 = laagste positie)

0

10
-0,91 0,78 0,11 0,35 0,09 0,00

45 19

20

30

40

50

aantrekkelijkheidsindex:

(45)

3,49

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Sociaal-economische index
waarde bijstand werkloosheid arbeidsongeschiktheid armoede percentage laagopgeleiden participatie vrouwen banen percentage groeisectoren 3,7% 4,1% 13,4% 8,6% 21,5% 53,6% 111,5% 19,2% ranking (21) (31) (23) (17) (7) (25) (27) (32) score 0,60 0,40 Ranking gemeente op de index (1 = hoogste positie, 50 = laagste positie)

0

10
0,56 0,68 0,88 0,52 0,48 0,38

20

30

40

50

sociaal-economische index:

(19)

4,50

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

126

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Bevolking en bebouwing Bevolking
Totale bevolkingsomvang (index, 1992 = 100) 107 106,5 106 105,4 105 104 14% 103 12% 102 101 100 99 1992 2002: 80.910 inwoners 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 10% 8% 6% 1992 16% 14,8% 13,5% 18%

Vergrijzing
Aantal 65-plussers als percentage van de totale bevolking 20%

Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Arnhem Bergen op Zoom Breda Delft Den Haag

Opleidingsniveau
Aantal hoogopgeleiden als percentage van de beroepsbevolking 60%

Inkomen
Gemiddeld besteedbaar inkomen van de werkzame bevolking 20.000

50%

18.000 16.113 15.600

16.000 40% 33,2% 31,1% 14.000

Deventer Dordrecht Ede Eindhoven Emmen

30%

12.000 20%

10.000

10% 1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

8.000 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn

Armoede
Huishoudens met een inkomen < 105% van het sociaal minimum 25%

Allochtonen
Aantal niet-westerse allochtonen als percentage van de bevolking 34% 30%

20%

26% 22%

15%

18% 14% 10% 8,6% 6%

16,8%

11,7% 10%

9,9%

5% 1992

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

2% 1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse

Segregatie
Mate van segregatie: geen segregatie = 0, volledige segregatie = 1 0,5 niet-westerse allochtonen mensen met een laag inkomen

Woningen
Aantal woningen (index, 1992 = 100) en aandeel koopwoningen 120 111,5 111,4

0,4 0,359 0,348 0,3

100

80

60 0,2 40 0,1 0,132 0,124 20 2002: 35.213 woningen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 51,6% 41,6%

0,0 1995

1996

1997

1998

1999

0 1992

Huizenprijzen
Gemiddelde huizenprijs in euro's per vierkante meter 2.800

Kantorenvoorraad
Voorraad solitaire kantoorruimte > 500 m v.v.o. (index, 1998 = 100) 116 114 114
2

Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer Zwolle

2.400 112 111 2.000 1.764 1.600 1.422 1.200 106 104 102 800 100 400 1997 98 1998 2001: 213.000 m v.v.o. 1999 2000 2001
2

110 108

1998

1999

2000

2001

2002

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 127

Sociaal-economische positie Productie
Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn Arnhem Bergen op Zoom Breda Delft Den Haag Deventer Dordrecht Ede Eindhoven Emmen Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer Zwolle
5% 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 10 % 15 % 13,7% 13,4% 60% 20 % 55% 50% 45% 40% 35% 30% 1994 54% 54% industrie 28,9% niet-commerciële dienstverlening 26,7% horeca 2,5% -5% 0% 1998 1999 2000 2001 10% Jaarlijkse groei BRP van de regio Twente 15%

Werkgelegenheid
Aantal banen binnen de gemeente (index, 1992 = 100) 135 130 125 120

128,3

5%

115 110 1,4% 1,1% 2002 105 100 95 1992 2002: 39.470 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001

114,8

2002

Sectorale structuur
Aantal banen in de sector als percentage van het totaal aantal banen detailhandel 16,0% overig 6,8%

Industrie
Aantal banen industrie als percentage van het totaal aantal banen 70% 60% 50% 40% zakelijke dienstverlening 19,2% 30% 20% 16,0% 10% 0% 1992 2002: 11.420 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 28,9%

Dienstensector
Aantal banen zakelijke diensten als percentage van het totaal aantal banen 40% 35% 30% 25% 20% 15% 10% 5% 0% 1992 2002: 7.570 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 23,7% 19,2%

Startende ondernemers
Aantal startende ondernemers als percentage van de beroepsbevolking 1,8% 1,6% 1,4% 1,2% 1,0% 0,8% 0,6% 0,4% 0,2% 0,0% 1997 2002: 285 starters 1998 1999 2000 2001 2002 0,99% 0,81%

Werkloosheid
Aantal werklozen als percentage van de beroepsbevolking 18% 16% 14% 12% 10% 8%

Bijstand
Aantal bijstandsuitkeringen als percentage van de bevolking (20-64 jaar) 15 %

10 %

5,7% 6% 4% 2% 0% 1994 0% 1993 4,4% 4,1% 5% 3,7%

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Arbeidsongeschiktheid
Aantal arbeidsongeschikten als percentage van de beroepsbevolking 25 %

Participatie vrouwen
Werkzame vrouwen als percentage van de vrouwelijke bevolking (15-64 jaar) 65%

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

128 Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Aantrekkelijkheid Bereikbaarheid
Bereikbaarheidsindex (100 = best bereikbaar) + positie op ranglijst G50

Natuur
Bereikbaarheid van natuurgebieden en de kust (100 = best bereikbaar) 100

Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn

(44)
100

(45)

(40)

80 80 60 60 40 40
per auto buiten de spits per auto in de spits per openbaar vervoer

20

20

0 1

0 natuur zee

Arnhem Bergen op Zoom Breda

Kwaliteit onderwijs
Gemiddelde kwaliteit secundair onderwijs (kwaliteitsindex) 8

Kinderopvang
Aantal kinderopvangplaatsen per 100 kinderen 30 10

Delft Den Haag Deventer
4,5

25 7 20 16,5 6 15 21,2

8

6

Dordrecht Ede Eindhoven Emmen Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg

4 10 5 5 2

3,7

4 1

0 hele dagopvang (0-3 jaar)

0 buitenschoolse opvang (4-11 jaar)

Veiligheid
Aantal geregistreerde misdrijven per 1.000 inwoners 280

Culinaire kwaliteit
Beschikbaarheid kwaliteitsrestaurants (kwaliteitsindex) 10 9

240

8 7 6

200

160

5 4

120

120,1

3 2

80 66,8 40 1992

1 0

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Cultuur
Aantal theatervoorstellingen per 1.000 inwoners en totaal aantal musea 10 80 70 8 60 6 50 40 4 2,6 20 2 0,4 0 theatervoorstellingen 10 2,0 0 musea 8,7 30

Historische binnenstad
Aantal rijksmonumenten 500 436 400

Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam
1

300

200

100 47 0

Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse
6

Kwaliteit woningen
Percentage vooroorlogse woningen, gemiddeld oppervlak en bebouwingsdichtheid 60% 150 132 50% 125 112 500 600

Kwaliteit winkelbestand
Aantal winkels en diversiteit van het aanbod 900 800 5 700 400 346 600 500 621 538 4 3,4 3 243 400 300 200 2 3,4

Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad
1

40% 28% 22% 20%

100

30%

75

300

50

200

10%

25

100 100 0 m / woning
2

Zoetermeer
diversiteit

0% vóór '45

0 m
2

0

0 aanbod

Zwolle

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 129

's-Hertogenbosch

Met 131.697 inwoners de

e 16

gemeente van Nederland

grotestedenbeleid: ja/nee aantal universiteiten: 0
Voor alle lijn- en staafdiagrammen geldt: 's-Hertogenbosch gemiddelde van de 50 gemeenten De bronvermeldingen en verantwoording staan in deel IV

Grondgebruik
overig 8,2% bebouwd 29,1%

landbouw 46,1%

bossen en natuurlijk terrein 4,8% recreatie 4,9% water 6,9%

Aantrekkelijkheidsindex
waarde bereikbaarheid percentage koopwoningen aantal misdrijven nabijheid natuurgebieden cultureel aanbod percentage vooroorlogse woningen culinair aanbod universiteiten 39,7 48% 26,4 78,1 3,4 13% 3,4 0 ranking (21) (27) (37) (11) (13) (39) (10) (12) score 2,16 1,79 Ranking gemeente op de index (1 = hoogste positie, 50 = laagste positie)

0

10
-1,52 1,38 0,94 0,20 0,52 0,00

18 16

20

30

40

50

aantrekkelijkheidsindex:

(18)

5,47

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Sociaal-economische index
waarde bijstand werkloosheid arbeidsongeschiktheid armoede percentage laagopgeleiden participatie vrouwen banen percentage groeisectoren 4,0% 4,0% 17,1% 9,5% 27,5% 55,9% 191,7% 24,8% ranking (24) (28) (42) (26) (25) (18) (2) (12) score 0,54 0,46 Ranking gemeente op de index (1 = hoogste positie, 50 = laagste positie)

0

10
0,18 0,50 0,52 0,66 0,98 0,78

20

30

40

50

sociaal-economische index:

(16)

4,62

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

130

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Bevolking en bebouwing Bevolking
Totale bevolkingsomvang (index, 1992 = 100) 112 110 108 106 104 102 100 98 1992 2002: 131.697 inwoners 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 106,5

Vergrijzing
Aantal 65-plussers als percentage van de totale bevolking 20% 18% 16% 14% 12% 10% 8% 6% 1992

Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn

109,7

13,5% 12,7%

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Arnhem Bergen op Zoom Breda Delft Den Haag

Opleidingsniveau
Aantal hoogopgeleiden als percentage van de beroepsbevolking 60%

Inkomen
Gemiddeld besteedbaar inkomen van de werkzame bevolking 20.000

50%

18.000 16.400 16.113

16.000 40% 33,2% 32,8% 14.000

Deventer Dordrecht Ede Eindhoven Emmen

30%

12.000 20%

10.000

10% 1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

8.000 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg

Armoede
Huishoudens met een inkomen < 105% van het sociaal minimum 25%

Allochtonen
Aantal niet-westerse allochtonen als percentage van de bevolking 34% 30%

20%

26% 22%

15%

18% 14% 10% 6%

16,8%

11,7% 10% 9,5%

9,6%

5% 1992

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

2% 1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Segregatie
Mate van segregatie: geen segregatie = 0, volledige segregatie = 1 0,5 niet-westerse allochtonen mensen met een laag inkomen 0,374 0,348 0,3

Woningen
Aantal woningen (index, 1992 = 100) en aandeel koopwoningen 140 120 115,4 111,5

0,4 100 80 60 0,161 0,132 0,1 20 0,0 1995 0 1992 2002: 55.940 woningen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 40 48,1% 41,6%

Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse

0,2

1996

1997

1998

1999

2002

Huizenprijzen
Gemiddelde huizenprijs in euro's per vierkante meter 2.800

Kantorenvoorraad
Voorraad solitaire kantoorruimte > 500 m v.v.o. (index, 1998 = 100) 120 117 114
2

Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer Zwolle

2.400

116

2.000

1.917 1.764

112

1.600

108

1.200

104

800

100 2001: 812.000 m v.v.o. 1999 2000 2001
2

400 1997

1998

1999

2000

2001

2002

96 1998

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 131

Sociaal-economische positie Productie
Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn Arnhem Bergen op Zoom Breda Delft Den Haag Deventer Dordrecht Ede Eindhoven Emmen Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer Zwolle
5% 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 10 % 15 % 13,7% 45% 40% 35% 30% 1994 60% 20 % 17,1% 55% 50% 56% 54% industrie 18,1% zakelijke dienstverlening 24,8% niet-commerciële dienstverlening 29,0% horeca 3,1% 40% 30% 20% 10% 0% 1992 2002: 17.120 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 18,1% 16,0% -5% 0% 1998 1999 2000 2001 2002 100 90 1992 2002: 94.690 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 10% Jaarlijkse groei BRP van de regio Stadsgewest 's-Hertogenbosch 15%

Werkgelegenheid
Aantal banen binnen de gemeente (index, 1992 = 100) 160 150 146,6 140 130

128,3

5% 2,1% 1,4%

120 110

Sectorale structuur
Aantal banen in de sector als percentage van het totaal aantal banen overig 6,3% detailhandel 18,7%

Industrie
Aantal banen industrie als percentage van het totaal aantal banen 70% 60% 50%

Dienstensector
Aantal banen zakelijke diensten als percentage van het totaal aantal banen 40% 35% 30% 25% 20% 24,8% 23,7%

Startende ondernemers
Aantal startende ondernemers als percentage van de beroepsbevolking 1,8% 1,6% 1,4% 1,2% 1,0% 0,8% 1,22% 0,99%

15% 10% 5% 0% 1992 2002: 23.450 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

0,6% 0,4% 0,2% 0,0% 1997 2002: 601 starters 1998 1999 2000 2001 2002

Werkloosheid
Aantal werklozen als percentage van de beroepsbevolking 18% 16% 14% 12% 10% 8%

Bijstand
Aantal bijstandsuitkeringen als percentage van de bevolking (20-64 jaar) 15 %

10 %

5,7% 6% 4% 2% 0% 1994 0% 1993 4,4% 4,0% 5% 4,0%

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Arbeidsongeschiktheid
Aantal arbeidsongeschikten als percentage van de beroepsbevolking 25 %

Participatie vrouwen
Werkzame vrouwen als percentage van de vrouwelijke bevolking (15-64 jaar) 65%

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

132 Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Aantrekkelijkheid Bereikbaarheid
Bereikbaarheidsindex (100 = best bereikbaar) + positie op ranglijst G50

Natuur
Bereikbaarheid van natuurgebieden en de kust (100 = best bereikbaar) 100

Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn

(23)
100

(23)

(14)

80 80
per auto buiten de spits

60

60
per auto in de spits per openbaar vervoer

40

40

20

20

0 1

0 natuur zee

Arnhem Bergen op Zoom Breda

Kwaliteit onderwijs
Gemiddelde kwaliteit secundair onderwijs (kwaliteitsindex) 8

Kinderopvang
Aantal kinderopvangplaatsen per 100 kinderen 30 10

Delft Den Haag Deventer
4,5

25 7 20 16,4 6 15 16,5

8

6

Dordrecht Ede Eindhoven Emmen Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg

4 10 5 5 2 2,4

4 1

0 hele dagopvang (0-3 jaar)

0 buitenschoolse opvang (4-11 jaar)

Veiligheid
Aantal geregistreerde misdrijven per 1.000 inwoners 280

Culinaire kwaliteit
Beschikbaarheid kwaliteitsrestaurants (kwaliteitsindex) 10 9

240

8 7 6

200

160 142,0 120 120,1

5 4 3 2 1

80

40 1992

0 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Cultuur
Aantal theatervoorstellingen per 1.000 inwoners en totaal aantal musea 10 80 70 8 60 6 50 40 4 3,4 2,6 20 2 10 0 theatervoorstellingen 0 musea 10,0 8,7 30

Historische binnenstad
Aantal rijksmonumenten 600 481 436 400

500

Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam
1

300

200

100

0

Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse
6

Kwaliteit woningen
Percentage vooroorlogse woningen, gemiddeld oppervlak en bebouwingsdichtheid 60% 150 131 50% 125 112 500 600

Kwaliteit winkelbestand
Aantal winkels en diversiteit van het aanbod 900 800 709 700 400 313 600 500 243 3 400 300 200 2 538 4 3,4 5 4,4

Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad
1

40% 28%

100

30%

75

300

20% 13% 10%

50

200

25

100 100

Zoetermeer
diversiteit

0% vóór '45

0 m
2

0 m / woning
2

0 aanbod

0

Zwolle

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 133

Hilversum

Met 83.096 inwoners de

e 33
Hilversum

gemeente van Nederland

grotestedenbeleid: ja/nee aantal universiteiten: 0
Voor alle lijn- en staafdiagrammen geldt:

gemiddelde van de 50 gemeenten De bronvermeldingen en verantwoording staan in deel IV

Grondgebruik

overig 6,7% landbouw 15,0% water 0,7% recreatie 6,2% bebouwd 33,7%

bossen en natuurlijk terrein 37,8%

Aantrekkelijkheidsindex
waarde bereikbaarheid percentage koopwoningen aantal misdrijven nabijheid natuurgebieden cultureel aanbod percentage vooroorlogse woningen culinair aanbod universiteiten 40,4 54% 17,7 86,3 0,9 46% 3,6 0 ranking (19) (12) (14) (4) (46) (3) (8) (12) score 2,20 2,02 Ranking gemeente op de index (1 = hoogste positie, 50 = laagste positie)

0

10
-1,10 1,52 0,24 0,72 0,55 0,00

7 4

20

30

40

50

aantrekkelijkheidsindex:

(7)

6,15

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Sociaal-economische index
waarde bijstand werkloosheid arbeidsongeschiktheid armoede percentage laagopgeleiden participatie vrouwen banen percentage groeisectoren 2,8% 2,0% 16,7% 8,3% 23,1% 55,7% 167,0% 21,7% ranking (7) (3) (40) (12) (10) (19) (4) (20) score 0,88 0,96 Ranking gemeente op de index (1 = hoogste positie, 50 = laagste positie)

0

10
0,22 0,78 0,82 0,64 0,94 0,62

20

30

40

50

sociaal-economische index:

(4)

5,86

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

134

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Bevolking en bebouwing Bevolking
Totale bevolkingsomvang (index, 1992 = 100) 108 106 104 102 100 98 96 94 1992 2002: 83.096 inwoners 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 98,1 106,5

Vergrijzing
Aantal 65-plussers als percentage van de totale bevolking 20% 18% 16% 14% 12% 10% 8% 6% 1992 18,0%

Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn

13,5%

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Arnhem Bergen op Zoom Breda Delft

Opleidingsniveau
Aantal hoogopgeleiden als percentage van de beroepsbevolking 60%

Inkomen
Gemiddeld besteedbaar inkomen van de werkzame bevolking 20.000

50%

18.000

17.800 16.113

Den Haag Deventer Dordrecht Ede Eindhoven Emmen

16.000 40% 36,5% 33,2% 30% 12.000 20% 14.000

10.000

10% 1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

8.000 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg Lelystad Maastricht Nijmegen

Armoede
Huishoudens met een inkomen < 105% van het sociaal minimum 25%

Allochtonen
Aantal niet-westerse allochtonen als percentage van de bevolking 34% 30%

20%

26% 22%

15%

18% 14% 10% 8,3% 6% 2% 1995

16,8%

11,7% 10%

8,6%

5% 1992

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Segregatie
Mate van segregatie: geen segregatie = 0, volledige segregatie = 1 0,5 niet-westerse allochtonen mensen met een laag inkomen

Woningen
Aantal woningen (index, 1992 = 100) en aandeel koopwoningen 120 111,5 104,7

0,4 0,348 0,3 0,251 0,2

100

80

60 54,2% 40 41,6%

Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse Tilburg
121

0,1

0,132 0,115 20 2002: 37.685 woningen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

0,0 1995

1996

1997

1998

1999

0 1992

Huizenprijzen
Gemiddelde huizenprijs in euro's per vierkante meter 2.800

Kantorenvoorraad
Voorraad solitaire kantoorruimte > 500 m v.v.o. (index, 1998 = 100) 125
2

2.400 2.274 2.000 1.764 1.600

120

Utrecht
114

115

Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer Zwolle

110

1.200

105

800

100 2001: 557.000 m v.v.o. 1999 2000 2001
2

400 1997

1998

1999

2000

2001

2002

95 1998

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 135

Sociaal-economische positie Productie
Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn Arnhem Bergen op Zoom Breda Delft Den Haag Deventer Dordrecht Ede Eindhoven Emmen Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer Zwolle
5% 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 10 % 16,7% 15 % 13,7% 45% 40% 35% 30% 1994 60% 20 % 55% 50% 56% 54% industrie 11,4% niet-commerciële dienstverlening 45,2% zakelijke dienstverlening 21,7% -5% 0% 1998 1999 2000 2001 10% Jaarlijkse groei BRP van de regio Het Gooi en Vechtstreek 15%

Werkgelegenheid
Aantal banen binnen de gemeente (index, 1992 = 100) 135 130 125 120 130,0 128,3

5%

115 110 1,4% 0,9% 2002 105 100 95 1992 2002: 51.270 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Sectorale structuur
Aantal banen in de sector als percentage van het totaal aantal banen detailhandel 15,5% horeca 2,4% overig 3,8%

Industrie
Aantal banen industrie als percentage van het totaal aantal banen 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% 1992 2002: 5.820 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 16,0% 11,4%

Dienstensector
Aantal banen zakelijke diensten als percentage van het totaal aantal banen 40% 35% 30% 25% 20% 15% 10% 5% 0% 1992 2002: 11.130 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 23,7% 21,7%

Startende ondernemers
Aantal startende ondernemers als percentage van de beroepsbevolking 1,8% 1,6% 1,4% 1,2% 1,0% 0,8% 0,6% 0,4% 0,2% 0,0% 1997 2002: 412 starters 1998 1999 2000 2001 2002 0,99% 1,34%

Werkloosheid
Aantal werklozen als percentage van de beroepsbevolking 18% 16% 14% 12% 10% 8%

Bijstand
Aantal bijstandsuitkeringen als percentage van de bevolking (20-64 jaar) 15 %

10 %

5,7% 6% 4% 2% 0% 1994 4,4% 2,8% 2,0% 0% 1993 5%

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Arbeidsongeschiktheid
Aantal arbeidsongeschikten als percentage van de beroepsbevolking 25 %

Participatie vrouwen
Werkzame vrouwen als percentage van de vrouwelijke bevolking (15-64 jaar) 65%

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

136 Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Aantrekkelijkheid Bereikbaarheid
Bereikbaarheidsindex (100 = best bereikbaar) + positie op ranglijst G50

Natuur
Bereikbaarheid van natuurgebieden en de kust (100 = best bereikbaar) 100

Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn

(14)
100

(21)

(20)

80 80
per auto buiten de spits

60 60
per auto in de spits per openbaar vervoer

40

40

20

20

0 1

0 natuur zee

Arnhem Bergen op Zoom Breda

Kwaliteit onderwijs
Gemiddelde kwaliteit secundair onderwijs (kwaliteitsindex) 8

Kinderopvang
Aantal kinderopvangplaatsen per 100 kinderen 30 10

Delft Den Haag
5,5 4,5

25 7 20 19,3 16,5 6 15

8

6

Deventer Dordrecht Ede Eindhoven Emmen Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg

4 10 5 5 2

4 1

0 hele dagopvang (0-3 jaar)

0 buitenschoolse opvang (4-11 jaar)

Veiligheid
Aantal geregistreerde misdrijven per 1.000 inwoners 280

Culinaire kwaliteit
Beschikbaarheid kwaliteitsrestaurants (kwaliteitsindex) 10 9

240

8 7 6

200

160

5 4

120

120,1 95,7

3 2 1

80

40 1992

0 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Cultuur
Aantal theatervoorstellingen per 1.000 inwoners en totaal aantal musea 10 80 70 8 60 6 50 40 4 2,6 20 2 0,9 0 theatervoorstellingen 10 0 musea 4,0 8,7 30

Historische binnenstad
Aantal rijksmonumenten 500 436 400

Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam
1

300

200

100 33 0

Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse
6

Kwaliteit woningen
Percentage vooroorlogse woningen, gemiddeld oppervlak en bebouwingsdichtheid 60% 150 135 46% 125 112 500 600

Kwaliteit winkelbestand
Aantal winkels en diversiteit van het aanbod 900 800 5 700 400 313 600 500 243 3 400 300 200 2 659 538 4 3,4 4,6

Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad
1

50%

40% 28%

100

30%

75

300

20%

50

200

10%

25

100 100

Zoetermeer
diversiteit

0% vóór '45

0 m
2

0 m / woning
2

0 aanbod

0

Zwolle

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 137

Hoorn

Met 66.458 inwoners de

e 49
Hoorn

gemeente van Nederland

grotestedenbeleid: ja/nee aantal universiteiten: 0
Voor alle lijn- en staafdiagrammen geldt:

gemiddelde van de 50 gemeenten De bronvermeldingen en verantwoording staan in deel IV

Grondgebruik
overig 3,4% landbouw 7,7% bebouwd 21,3% bossen en natuurlijk terrein 0,8% recreatie 4,0%

water 62,8%

Aantrekkelijkheidsindex
waarde bereikbaarheid percentage koopwoningen aantal misdrijven nabijheid natuurgebieden cultureel aanbod percentage vooroorlogse woningen culinair aanbod universiteiten 26,8 56% 16,7 63,2 3,1 11% 3,8 0 ranking (39) (8) (12) (26) (14) (41) (7) (12) score 1,44 2,08 Ranking gemeente op de index (1 = hoogste positie, 50 = laagste positie)

0

10
-1,04 1,12 0,87 0,18 0,57 0,00

21 22

20

30

40

50

aantrekkelijkheidsindex:

(21)

5,22

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Sociaal-economische index
waarde bijstand werkloosheid arbeidsongeschiktheid armoede percentage laagopgeleiden participatie vrouwen banen percentage groeisectoren 3,3% 3,7% 16,8% 10,4% 23,4% 56,5% 100,3% 20,1% ranking (15) (24) (41) (32) (11) (15) (35) (26) score 0,72 0,54 Ranking gemeente op de index (1 = hoogste positie, 50 = laagste positie)

0

10
0,20 0,38 0,80 0,72 0,32 0,50

20

30

40

50

sociaal-economische index:

(22)

4,18

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

138

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Bevolking en bebouwing Bevolking
Totale bevolkingsomvang (index, 1992 = 100) 114 112 110 108 106 104 102 100 98 1992 2002: 66.458 inwoners 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 10% 8% 6% 1992 106,5 14% 12% 11,0% 13,5% 112,6 18% 16%

Vergrijzing
Aantal 65-plussers als percentage van de totale bevolking 20%

Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Arnhem Bergen op Zoom Breda Delft Den Haag

Opleidingsniveau
Aantal hoogopgeleiden als percentage van de beroepsbevolking 60%

Inkomen
Gemiddeld besteedbaar inkomen van de werkzame bevolking 20.000

50%

18.000 16.113 16.100

16.000 40% 33,2% 30% 25,4% 20% 12.000 14.000

Deventer Dordrecht Ede Eindhoven Emmen

10.000

10% 1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

8.000 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn

Armoede
Huishoudens met een inkomen < 105% van het sociaal minimum 25%

Allochtonen
Aantal niet-westerse allochtonen als percentage van de bevolking 34% 30%

20%

26% 22%

15%

18% 14% 10% 6%

16,8%

10%

11,7% 10,4%

10,8%

5% 1992

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

2% 1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg

Segregatie
Mate van segregatie: geen segregatie = 0, volledige segregatie = 1 0,5 niet-westerse allochtonen mensen met een laag inkomen

Woningen
Aantal woningen (index, 1992 = 100) en aandeel koopwoningen 140 120 121,3 111,5

0,4 0,348 0,319 100 80 60 0,132 0,128 40 20 0,0 1995 0 1992 2002: 28.007 woningen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001

Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse

0,3

0,2

55,7% 41,6%

0,1

1996

1997

1998

1999

2002

Huizenprijzen
Gemiddelde huizenprijs in euro's per vierkante meter 2.800

Kantorenvoorraad
Voorraad solitaire kantoorruimte > 500 m v.v.o. (index, 1998 = 100) 130 125 120 126
2

Tilburg Utrecht Velsen

2.400

2.000 1.764 1.596 115 110 1.200 105 800 100 95 1998 2001: 83.000 m v.v.o. 1999 2000 2001
2

114

1.600

Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer Zwolle

400 1997

1998

1999

2000

2001

2002

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 139

Sociaal-economische positie Productie
Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn Arnhem Bergen op Zoom Breda Delft Den Haag Deventer Dordrecht Ede Eindhoven Emmen Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse
25 % 65% 60% industrie 16,4% zakelijke dienstverlening 20,1% niet-commerciële dienstverlening 35,4% 50% horeca 3,0% 40% 30% 20% 10% 0% 1992 2002: 4.780 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 -5% 0% 1998 1999 2000 2001 10% Jaarlijkse groei BRP van de regio Kop van Noord-Holland 15%

Werkgelegenheid
Aantal banen binnen de gemeente (index, 1992 = 100) 160 150 140 130

147,5

128,3

5%

120 1,4% 0,7% 2002 110 100 90 1992 2002: 29.200 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Sectorale structuur
Aantal banen in de sector als percentage van het totaal aantal banen overig 3,7% detailhandel 21,5%

Industrie
Aantal banen industrie als percentage van het totaal aantal banen 70% 60%

16,4% 16,0%

Dienstensector
Aantal banen zakelijke diensten als percentage van het totaal aantal banen 40% 35% 30% 25% 20% 15% 10% 5% 0% 1992 2002: 5.860 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 23,7% 20,1%

Startende ondernemers
Aantal startende ondernemers als percentage van de beroepsbevolking 1,8% 1,6% 1,4% 1,2% 1,0% 0,8% 0,6% 0,4% 0,2% 0,0% 1997 2002: 291 starters 1998 1999 2000 2001 2002 1,00% 0,99%

Werkloosheid
Aantal werklozen als percentage van de beroepsbevolking 18% 16% 14% 12% 10% 8%

Bijstand
Aantal bijstandsuitkeringen als percentage van de bevolking (20-64 jaar) 15 %

10 %

5,7% 6% 4% 2% 0% 1994 0% 1993 4,4% 3,7% 5% 3,3%

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Arbeidsongeschiktheid
Aantal arbeidsongeschikten als percentage van de beroepsbevolking

Participatie vrouwen
Werkzame vrouwen als percentage van de vrouwelijke bevolking (15-64 jaar)

Tilburg Utrecht Velsen
16,8% 20 % 55% 50% 45% 40% 35% 5% 1994 30% 1994 57% 54%

Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer Zwolle

15 % 13,7%

10 %

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

140 Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Aantrekkelijkheid Bereikbaarheid
Bereikbaarheidsindex (100 = best bereikbaar) + positie op ranglijst G50

Natuur
Bereikbaarheid van natuurgebieden en de kust (100 = best bereikbaar) 100

Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn

(34)
100

(35)

(46)

80 80 60 60
per auto buiten de spits per auto in de spits per openbaar vervoer

40

40

20

20

0 1

0 natuur zee

Arnhem Bergen op Zoom Breda

Kwaliteit onderwijs
Gemiddelde kwaliteit secundair onderwijs (kwaliteitsindex) 8

Kinderopvang
Aantal kinderopvangplaatsen per 100 kinderen 30 10

Delft Den Haag Deventer
5,1 4,5

25 7 20 16,5 6 15 13,4

8

6

Dordrecht Ede Eindhoven Emmen Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg

4 10 5 5 2

4 1

0 hele dagopvang (0-3 jaar)

0 buitenschoolse opvang (4-11 jaar)

Veiligheid
Aantal geregistreerde misdrijven per 1.000 inwoners 280

Culinaire kwaliteit
Beschikbaarheid kwaliteitsrestaurants (kwaliteitsindex) 10 9

240

8 7 6

200

160

5 4

120

120,1

3 2

80 55,2 40 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

1 0

Cultuur
Aantal theatervoorstellingen per 1.000 inwoners en totaal aantal musea 10 80 70 8 60 6 50 40 4 3,1 2,6 20 2 10 0 theatervoorstellingen 0 musea 5,0 8,7 30

Historische binnenstad
Aantal rijksmonumenten 500 436 400

Lelystad
364

Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam
1

300

200

100

0

Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse
6

Kwaliteit woningen
Percentage vooroorlogse woningen, gemiddeld oppervlak en bebouwingsdichtheid 60% 150 127 50% 125 112 500 600

Kwaliteit winkelbestand
Aantal winkels en diversiteit van het aanbod 900 800 5 700 400 305 600 500 243 3 400 300 200 2 626 538 4 3,9 3,4

Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad
1

40% 28%

100

30%

75

300

20% 11% 10%

50

200

25

100 100

Zoetermeer
diversiteit

0% vóór '45

0 m
2

0 m / woning
2

0 aanbod

0

Zwolle

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 141

Leeuwarden

Met 90.516 inwoners de

e 31
Leeuwarden

gemeente van Nederland

grotestedenbeleid: ja/nee aantal universiteiten: 0
Voor alle lijn- en staafdiagrammen geldt:

gemiddelde van de 50 gemeenten De bronvermeldingen en verantwoording staan in deel IV

Grondgebruik
overig 9,2% bebouwd 19,4% bossen en natuurlijk terrein 1,3% recreatie 5,5% water 4,6%

landbouw 60,0%

Aantrekkelijkheidsindex
waarde bereikbaarheid percentage koopwoningen aantal misdrijven nabijheid natuurgebieden cultureel aanbod percentage vooroorlogse woningen culinair aanbod universiteiten 17,1 49% 28,5 74,4 1,6 31% 0,5 0 ranking (47) (25) (42) (14) (35) (8) (46) (12) score 0,92 1,83 Ranking gemeente op de index (1 = hoogste positie, 50 = laagste positie)

0

10
-1,62 1,31 0,45 0,49 0,08 0,00

46 35

20

30

40

50

aantrekkelijkheidsindex:

(46)

3,48

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Sociaal-economische index
waarde bijstand werkloosheid arbeidsongeschiktheid armoede percentage laagopgeleiden participatie vrouwen banen percentage groeisectoren 6,8% 7,2% 14,0% 13,4% 25,3% 48,9% 179,9% 23,9% ranking (44) (49) (27) (43) (17) (44) (3) (14) score 0,14 0,04 Ranking gemeente op de index (1 = hoogste positie, 50 = laagste positie)

0

10
0,48 0,16 0,68 0,14 0,96 0,74

20

30

40

50

sociaal-economische index:

(35)

3,34

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

142

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Bevolking en bebouwing Bevolking
Totale bevolkingsomvang (index, 1992 = 100) 107 106,5 106 105 104 14% 103 12% 102 101 100 99 1992 2002: 90.516 inwoners 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 10% 8% 6% 1992 104,8 18% 16% 14,7% 13,5%

Vergrijzing
Aantal 65-plussers als percentage van de totale bevolking 20%

Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Arnhem Bergen op Zoom Breda Delft Den Haag

Opleidingsniveau
Aantal hoogopgeleiden als percentage van de beroepsbevolking 60%

Inkomen
Gemiddeld besteedbaar inkomen van de werkzame bevolking 20.000

50%

18.000 16.113 14.900 33,2% 14.000

16.000 40%

Deventer Dordrecht Ede Eindhoven Emmen

30%

28,1%

12.000

20%

10.000

10% 1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

8.000 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse

Armoede
Huishoudens met een inkomen < 105% van het sociaal minimum 25%

Allochtonen
Aantal niet-westerse allochtonen als percentage van de bevolking 34% 30%

20%

26% 22%

15% 13,4% 11,7% 10%

18% 14% 10%

16,8%

8,3% 6% 5% 1992 2% 1995

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Segregatie
Mate van segregatie: geen segregatie = 0, volledige segregatie = 1 0,5 niet-westerse allochtonen mensen met een laag inkomen 0,414 0,348 0,3

Woningen
Aantal woningen (index, 1992 = 100) en aandeel koopwoningen 120 111,5 106,4

0,4

100

80

60 0,2 0,185 0,132 0,1 20 2002: 43.323 woningen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 49,0% 41,6%

40

0,0 1995

1996

1997

1998

1999

0 1992

Huizenprijzen
Gemiddelde huizenprijs in euro's per vierkante meter 2.800

Kantorenvoorraad
Voorraad solitaire kantoorruimte > 500 m v.v.o. (index, 1998 = 100) 116 114 114
2

Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer Zwolle

2.400 112 111 2.000 1.764 1.600 106 1.200 1.174 104 102 800 100 400 1997 98 1998 2001: 491.000 m v.v.o. 1999 2000 2001
2

110 108

1998

1999

2000

2001

2002

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 143

Sociaal-economische positie Productie
Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn Arnhem Bergen op Zoom Breda Delft Den Haag Deventer Dordrecht Ede Eindhoven Emmen Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer Zwolle
5% 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 10 % 15 % 14,0% 13,7% 60% 20 % 55% 50% 45% 40% 35% 30% 1994 54% 49% industrie 13,3% niet-commerciële dienstverlening 42,2% zakelijke dienstverlening 23,9% -5% 0% 1998 1999 2000 2001 2002 100 95 1992 2002: 66.010 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 10% Jaarlijkse groei BRP van de regio Noord-Friesland 15%

Werkgelegenheid
Aantal banen binnen de gemeente (index, 1992 = 100) 135 130 125 120 129,9 128,3

5% 1,7% 1,4%

115 110 105

Sectorale structuur
Aantal banen in de sector als percentage van het totaal aantal banen detailhandel 11,3% horeca 2,3% overig 6,9%

Industrie
Aantal banen industrie als percentage van het totaal aantal banen 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% 1992 2002: 8.810 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 16,0% 13,3%

Dienstensector
Aantal banen zakelijke diensten als percentage van het totaal aantal banen 40% 35% 30% 25% 20% 23,9% 23,7%

Startende ondernemers
Aantal startende ondernemers als percentage van de beroepsbevolking 1,8% 1,6% 1,4% 1,2% 1,0% 0,8% 0,99% 0,76%

15% 10% 5% 0% 1992 2002: 15.770 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

0,6% 0,4% 0,2% 0,0% 1997 2002: 278 starters 1998 1999 2000 2001 2002

Werkloosheid
Aantal werklozen als percentage van de beroepsbevolking 18% 16% 14% 12% 10% 8% 7,2% 6% 4% 2% 0% 1994 4,4%

Bijstand
Aantal bijstandsuitkeringen als percentage van de bevolking (20-64 jaar) 15 %

10 %

6,8% 5,7% 5%

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

0% 1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Arbeidsongeschiktheid
Aantal arbeidsongeschikten als percentage van de beroepsbevolking 25 %

Participatie vrouwen
Werkzame vrouwen als percentage van de vrouwelijke bevolking (15-64 jaar) 65%

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

144 Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Aantrekkelijkheid Bereikbaarheid
Bereikbaarheidsindex (100 = best bereikbaar) + positie op ranglijst G50

Natuur
Bereikbaarheid van natuurgebieden en de kust (100 = best bereikbaar) 100

Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn

(47)
100

(47)

(48)

80 80 60 60 40 40
per auto buiten de spits per auto in de spits per openbaar vervoer

20

20

0 1

0 natuur zee

Arnhem Bergen op Zoom Breda

Kwaliteit onderwijs
Gemiddelde kwaliteit secundair onderwijs (kwaliteitsindex) 8

Kinderopvang
Aantal kinderopvangplaatsen per 100 kinderen 30 10

Delft Den Haag Deventer
4,8 4,5

25 7 20 17,3 16,5

8

6

6

15 4 10

Dordrecht Ede Eindhoven Emmen Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg Lelystad

5 5 2

4 1

0 hele dagopvang (0-3 jaar)

0 buitenschoolse opvang (4-11 jaar)

Veiligheid
Aantal geregistreerde misdrijven per 1.000 inwoners 280

Culinaire kwaliteit
Beschikbaarheid kwaliteitsrestaurants (kwaliteitsindex) 10 9

240

8 7 6

200

160 130,2 120,1

5 4 3 2 1

120

80

40 1992

0 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Cultuur
Aantal theatervoorstellingen per 1.000 inwoners en totaal aantal musea 10 80 70 8 60 6 50 40 4 2,6 2 1,6 20 10 0 theatervoorstellingen 0 musea 8,0 8,7 30

Historische binnenstad
Aantal rijksmonumenten 600 540 500 436 400

Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam

300

200

100

0 1

Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse
6

Kwaliteit woningen
Percentage vooroorlogse woningen, gemiddeld oppervlak en bebouwingsdichtheid 60% 150 600

Kwaliteit winkelbestand
Aantal winkels en diversiteit van het aanbod 900 800 5 700 400 600 500 538 4 3,4 3 400 300 200 2 4,1 817

Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad
1

50%

125

109 112

500

40% 31% 30% 28%

100

75

300

266

243

20%

50

200

10%

25

100 100

Zoetermeer
diversiteit

0% vóór '45

0 m
2

0 m / woning
2

0 aanbod

0

Zwolle

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 145

Leiden

Met 117.170 inwoners de

e 21
Leiden

gemeente van Nederland

grotestedenbeleid: ja/nee aantal universiteiten: 1
Voor alle lijn- en staafdiagrammen geldt:

gemiddelde van de 50 gemeenten De bronvermeldingen en verantwoording staan in deel IV

Grondgebruik

overig 10,0% landbouw 14,1%

water 4,3% recreatie 13,5% bossen en natuurlijk terrein 0,3%

bebouwd 57,8%

Aantrekkelijkheidsindex
waarde bereikbaarheid percentage koopwoningen aantal misdrijven nabijheid natuurgebieden cultureel aanbod percentage vooroorlogse woningen culinair aanbod universiteiten 44,2 45% 27,3 55,3 3,5 34% 3,0 1 ranking (15) (36) (38) (38) (12) (7) (12) (3) score 2,42 1,66 Ranking gemeente op de index (1 = hoogste positie, 50 = laagste positie)

0

10
-1,45 0,98 0,97 0,54 0,45 0,50

10 12

20

30

40

50

aantrekkelijkheidsindex:

(10)

6,06

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Sociaal-economische index
waarde bijstand werkloosheid arbeidsongeschiktheid armoede percentage laagopgeleiden participatie vrouwen banen percentage groeisectoren 4,2% 2,2% 9,4% 9,8% 16,8% 61,3% 94,6% 16,8% ranking (29) (4) (3) (28) (2) (3) (38) (42) score 0,44 0,94 Ranking gemeente op de index (1 = hoogste positie, 50 = laagste positie)

0

10
0,96 0,46 0,98 0,96 0,26 0,18

20

30

40

50

sociaal-economische index:

(12)

5,18

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

146

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Bevolking en bebouwing Bevolking
Totale bevolkingsomvang (index, 1992 = 100) 107 106,5 106 105 104 103 12% 102 101 100 99 1992 2002: 117.170 inwoners 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 10% 8% 6% 1992 103,7 18% 16% 14%

Vergrijzing
Aantal 65-plussers als percentage van de totale bevolking 20%

Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn

13,5% 11,6%

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Arnhem Bergen op Zoom Breda Delft Den Haag Deventer Dordrecht Ede Eindhoven Emmen

Opleidingsniveau
Aantal hoogopgeleiden als percentage van de beroepsbevolking 60%

Inkomen
Gemiddeld besteedbaar inkomen van de werkzame bevolking 20.000

50%

50,1%

18.000 16.700 16.113

16.000 40% 33,2% 30% 12.000 20% 14.000

10.000

10% 1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

8.000 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn

Armoede
Huishoudens met een inkomen < 105% van het sociaal minimum 25%

Allochtonen
Aantal niet-westerse allochtonen als percentage van de bevolking 34% 30%

20%

26% 22%

15%

18% 14% 10% 6%

16,8% 12,8%

11,7% 10% 9,8%

5% 1992

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

2% 1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse

Segregatie
Mate van segregatie: geen segregatie = 0, volledige segregatie = 1 0,5 niet-westerse allochtonen mensen met een laag inkomen

Woningen
Aantal woningen (index, 1992 = 100) en aandeel koopwoningen 120 111,5 109,0 100 0,348

0,4

80

0,3

0,309 60

0,2 0,140 0,132 40

44,6% 41,6%

0,1

20 2002: 50.271 woningen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

0,0 1995

1996

1997

1998

1999

0 1992

Huizenprijzen
Gemiddelde huizenprijs in euro's per vierkante meter 2.800

Kantorenvoorraad
Voorraad solitaire kantoorruimte > 500 m v.v.o. (index, 1998 = 100) 120 117
2

Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer Zwolle

2.400

116 114

2.000

2.004 1.764

112

1.600

108

1.200

104

800

100 2001: 370.000 m v.v.o. 1999 2000 2001
2

400 1997

1998

1999

2000

2001

2002

96 1998

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 147

Sociaal-economische positie Productie
Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn Arnhem Bergen op Zoom Breda Delft Den Haag Deventer Dordrecht Ede Eindhoven
industrie 14,7% niet-commerciële dienstverlening 49,0% -5% 0% 1998 1999 2000 2001 10% Jaarlijkse groei BRP van de regio Agglomeratie Leiden en Bollenstreek 15%

Werkgelegenheid
Aantal banen binnen de gemeente (index, 1992 = 100) 135 130 125 120

128,3 125,3

5%

115 110 1,4% 1,4% 2002 105 100 95 1992 2002: 56.840 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Sectorale structuur
Aantal banen in de sector als percentage van het totaal aantal banen detailhandel 12,8% horeca 3,5% overig 3,1%

Industrie
Aantal banen industrie als percentage van het totaal aantal banen 70% 60% 50% zakelijke dienstverlening 16,8% 40% 30% 20% 10% 0% 1992 2002: 8.380 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

16,0% 14,7%

Emmen Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer Zwolle
5% 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 10 % 15 % 13,7%

Dienstensector
Aantal banen zakelijke diensten als percentage van het totaal aantal banen 40% 35% 30% 25% 20% 16,8% 15% 10% 5% 0% 1992 2002: 9.560 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 23,7%

Startende ondernemers
Aantal startende ondernemers als percentage van de beroepsbevolking 1,8% 1,6% 1,4% 1,2% 1,0% 0,8% 0,6% 0,4% 0,2% 0,0% 1997 2002: 445 starters 1998 1999 2000 2001 2002 0,99% 0,74%

Werkloosheid
Aantal werklozen als percentage van de beroepsbevolking 18% 16% 14% 12% 10% 8%

Bijstand
Aantal bijstandsuitkeringen als percentage van de bevolking (20-64 jaar) 15 %

10 %

5,7% 6% 4% 2% 0% 1994 4,4% 2,2% 0% 1993 5% 4,2%

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Arbeidsongeschiktheid
Aantal arbeidsongeschikten als percentage van de beroepsbevolking 25 %

Participatie vrouwen
Werkzame vrouwen als percentage van de vrouwelijke bevolking (15-64 jaar) 65% 60% 61%

20 %

55% 50% 45% 40% 9,4% 35% 30% 1994

54%

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

148 Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Aantrekkelijkheid Bereikbaarheid
Bereikbaarheidsindex (100 = best bereikbaar) + positie op ranglijst G50

Natuur
Bereikbaarheid van natuurgebieden en de kust (100 = best bereikbaar) 100

Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn

(18)
100

(20)

(8)

80 80
per auto buiten de spits

60 60
per auto in de spits per openbaar vervoer

40

40

20

20

0 1

0 natuur zee

Arnhem Bergen op Zoom Breda Delft Den Haag Deventer
4,5

Kwaliteit onderwijs
Gemiddelde kwaliteit secundair onderwijs (kwaliteitsindex) 8

Kinderopvang
Aantal kinderopvangplaatsen per 100 kinderen 10,0 30 27,5 10

25 7 20 16,5 6 15

8

6

Dordrecht Ede Eindhoven Emmen Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg

4 10 5 5 2

4 1

0 hele dagopvang (0-3 jaar)

0 buitenschoolse opvang (4-11 jaar)

Veiligheid
Aantal geregistreerde misdrijven per 1.000 inwoners 280

Culinaire kwaliteit
Beschikbaarheid kwaliteitsrestaurants (kwaliteitsindex) 10 9

240

8 7 6

200

160 120,1 108,7

5 4

120

3 2 1

80

40 1992

0 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Cultuur
Aantal theatervoorstellingen per 1.000 inwoners en totaal aantal musea 10 80 70 8 60 6 50

Historische binnenstad
Aantal rijksmonumenten 1.400 1.196 1.200 1.000 800 40 600 30 2,6 20 400 13,0 8,7 200 0 musea 1 436

Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse
6

4

3,5

2 10 0 theatervoorstellingen 0

Kwaliteit woningen
Percentage vooroorlogse woningen, gemiddeld oppervlak en bebouwingsdichtheid 60% 150 600

Kwaliteit winkelbestand
Aantal winkels en diversiteit van het aanbod 900 800 5 700 400 600 500 535 538 4 3,9 3,4 3 400 300 200 2

Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad
1

50%

125 108

112

500

40% 34% 30% 28%

100

75

300 192

243

20%

50

200

10%

25

100 100 0 m
2

Zoetermeer
diversiteit

0% vóór '45

0

0 m / woning
2

0 aanbod

Zwolle

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 149

L e i d s c h e n d a m - Vo o r b u r g

Met 74.085 inwoners de

e 40

gemeente van Nederland

grotestedenbeleid: ja/nee aantal universiteiten: 0
Voor alle lijn- en staafdiagrammen geldt: Leidschendam-Voorburg gemiddelde van de 50 gemeenten De bronvermeldingen en verantwoording staan in deel IV

Grondgebruik
overig 8,5%

bebouwd 26,1%

bossen en natuurlijk terrein 2,2% landbouw 50,8% recreatie 7,9% water 4,6%

Aantrekkelijkheidsindex
waarde bereikbaarheid percentage koopwoningen aantal misdrijven nabijheid natuurgebieden cultureel aanbod percentage vooroorlogse woningen culinair aanbod universiteiten 55,6 47% 12,8 62,4 0,1 27% 4,1 0 ranking (2) (30) (4) (28) (49) (12) (5) (12) score 3,03 1,75 Ranking gemeente op de index (1 = hoogste positie, 50 = laagste positie)

0

10
-0,88 1,10 0,03 0,42 0,62 0,00

9 9

20

30

40

50

aantrekkelijkheidsindex:

(9)

6,08

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Sociaal-economische index
waarde bijstand werkloosheid arbeidsongeschiktheid armoede percentage laagopgeleiden participatie vrouwen banen percentage groeisectoren 3,1% 3,7% 11,8% 6,8% 22,9% 51,8% 116,2% 20,5% ranking (10) (21) (13) (4) (9) (35) (22) (24) score 0,82 0,60 Ranking gemeente op de index (1 = hoogste positie, 50 = laagste positie)

0

10
0,76 0,94 0,84 0,32 0,58 0,54

20

30

40

50

sociaal-economische index:

(9)

5,40

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

150

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Bevolking en bebouwing Bevolking
Totale bevolkingsomvang (index, 1992 = 100) 112 110 108 106 104 102 100 98 1992 2002: 74.085 inwoners 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 106,5

Vergrijzing
Aantal 65-plussers als percentage van de totale bevolking 20% 18% 16% 14% 12% 10% 8% 6% 1992 18,6%

Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn

109,5

13,5%

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Arnhem Bergen op Zoom Breda Delft Den Haag Deventer Dordrecht Ede Eindhoven Emmen

Opleidingsniveau
Aantal hoogopgeleiden als percentage van de beroepsbevolking 60%

Inkomen
Gemiddeld besteedbaar inkomen van de werkzame bevolking 20.000 18.486

50%

18.000

16.000 40% 39,8% 33,2% 30% 12.000 20% 14.000

16.113

10.000

10% 1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

8.000 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn

Armoede
Huishoudens met een inkomen < 105% van het sociaal minimum 25%

Allochtonen
Aantal niet-westerse allochtonen als percentage van de bevolking 34% 30%

20%

26% 22%

15%

18% 14% 10% 6,8% 6% 2% 1995

16,8%

11,7% 10%

10,9%

5% 1992

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse

Segregatie
Mate van segregatie: geen segregatie = 0, volledige segregatie = 1 0,5 niet-westerse allochtonen mensen met een laag inkomen

Woningen
Aantal woningen (index, 1992 = 100) en aandeel koopwoningen 120 113,9 111,5

0,4 0,348 0,313

100

80

0,3

60 0,2 40 0,132 0,1 0,077 0,0 1995 20 2002: 34.234 woningen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 46,9% 41,6%

1996

1997

1998

1999

0 1992

Huizenprijzen
Gemiddelde huizenprijs in euro's per vierkante meter 2.800

Kantorenvoorraad
Voorraad solitaire kantoorruimte > 500 m v.v.o. (index, 1998 = 100) 116 114 114
2

Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer Zwolle

2.400 112 2.000 1.764 1.640 110 108 106 1.200 104 102 800 100 400 1997 98 1998 2001: 285.744 m v.v.o. 1999 2000 2001
2

1.600

105

1998

1999

2000

2001

2002

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 151

Sociaal-economische positie Productie
Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn Arnhem Bergen op Zoom Breda Delft Den Haag Deventer Dordrecht Ede Eindhoven Emmen Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer Zwolle
5% 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 10 % 15 % 13,7% 11,8% 40% 35% 30% 1994 45% 60% 20 % 55% 50% 54% 52% industrie 12,9% niet-commerciële dienstverlening 37,5% horeca 4,2% -5% 0% 1998 1999 2000 2001 2002 10% Jaarlijkse groei BRP van de regio Agglomeratie Den Haag excl. Zoetermeer 15%

Werkgelegenheid
Aantal banen binnen de gemeente (index, 1992 = 100) 145 140 135 130 125 128,3 139,9

5% 2,6% 1,4%

120 115 110 105 100 95 1992 2002: 33.231 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Sectorale structuur
Aantal banen in de sector als percentage van het totaal aantal banen detailhandel 16,7% overig 8,2%

Industrie
Aantal banen industrie als percentage van het totaal aantal banen 70% 60% 50% 40% zakelijke dienstverlening 20,5% 30% 20% 10% 0% 1992 2002: 4.274 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 16,0% 12,9%

Dienstensector
Aantal banen zakelijke diensten als percentage van het totaal aantal banen 40% 35% 30% 25% 20% 15% 10% 5% 0% 1992 2002: 6.799 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 23,7% 20,5%

Startende ondernemers
Aantal startende ondernemers als percentage van de beroepsbevolking 1,8% 1,6% 1,4% 1,2% 1,0% 0,8% 0,6% 0,4% 0,2% 0,0% 1997 2002: 251 starters 1998 1999 2000 2001 2002 0,99% 0,88%

Werkloosheid
Aantal werklozen als percentage van de beroepsbevolking 18% 16% 14% 12% 10% 8%

Bijstand
Aantal bijstandsuitkeringen als percentage van de bevolking (20-64 jaar) 15 %

10 %

5,7% 6% 4% 2% 0% 1994 0% 1993 4,4% 3,7% 5% 3,1%

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Arbeidsongeschiktheid
Aantal arbeidsongeschikten als percentage van de beroepsbevolking 25 %

Participatie vrouwen
Werkzame vrouwen als percentage van de vrouwelijke bevolking (15-64 jaar) 65%

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

152 Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Aantrekkelijkheid Bereikbaarheid
Bereikbaarheidsindex (100 = best bereikbaar) + positie op ranglijst G50

Natuur
Bereikbaarheid van natuurgebieden en de kust (100 = best bereikbaar) 100

Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn

(1)
100
per auto buiten de spits

(1)

(9)

80 80 60 60
per auto in de spits per openbaar vervoer

40 40 20

20

0 1

0 natuur zee

Arnhem Bergen op Zoom Breda

Kwaliteit onderwijs
Gemiddelde kwaliteit secundair onderwijs (kwaliteitsindex) 8

Kinderopvang
Aantal kinderopvangplaatsen per 100 kinderen 30 10

Delft Den Haag
6,4

25 7 20 16,5 6 15 13,9

8

6 4,5 4

Deventer Dordrecht Ede Eindhoven Emmen Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg

10 5 5 2

4 1

0 hele dagopvang (0-3 jaar)

0 buitenschoolse opvang (4-11 jaar)

Veiligheid
Aantal geregistreerde misdrijven per 1.000 inwoners 280

Culinaire kwaliteit
Beschikbaarheid kwaliteitsrestaurants (kwaliteitsindex) 10 9

240

8 7 6

200

160

5 4

120

120,1 86,2

3 2 1

80

40 1992

0 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Cultuur
Aantal theatervoorstellingen per 1.000 inwoners en totaal aantal musea 10 80 70 8 60 6 50 40 4 2,6 20 2 10 0,1 0 theatervoorstellingen 0 musea 2,0 8,7 30

Historische binnenstad
Aantal rijksmonumenten 500 436 400

Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend
88

300

200

100

Roosendaal Rotterdam
1

0

Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse
6

Kwaliteit woningen
Percentage vooroorlogse woningen, gemiddeld oppervlak en bebouwingsdichtheid 60% 150 600

Kwaliteit winkelbestand
Aantal winkels en diversiteit van het aanbod 900 800

Tilburg
5

50%

125

111 112

500 700 400 600 500 555 538

Utrecht
3,4

40% 27% 28%

100

4 2,9

Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer

30%

75

300 215

3 243 400 300 200 2

20%

50

200

10%

25

100 100 0 m / woning
2

1

0% vóór '45

0

m

2

0

0 aanbod diversiteit

Zwolle

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 153

Lelystad

Met 66.460 inwoners de

e 48
Lelystad

gemeente van Nederland

grotestedenbeleid: ja/nee aantal universiteiten: 0
Voor alle lijn- en staafdiagrammen geldt:

gemiddelde van de 50 gemeenten De bronvermeldingen en verantwoording staan in deel IV

Grondgebruik
overig 2,0% landbouw 16,7% bebouwd 1,9% bossen en natuurlijk terrein 9,1% recreatie 1,0%

water 69,2%

Aantrekkelijkheidsindex
waarde bereikbaarheid percentage koopwoningen aantal misdrijven nabijheid natuurgebieden cultureel aanbod percentage vooroorlogse woningen culinair aanbod universiteiten 28,3 52% 31,0 83,4 1,3 0% 0,8 0 ranking (38) (17) (47) (5) (40) (49) (35) (12) score 1,53 1,93 Ranking gemeente op de index (1 = hoogste positie, 50 = laagste positie)

0

10
-1,69 1,47 0,36 0,00 0,11 0,00

41 46

20

30

40

50

aantrekkelijkheidsindex:

(41)

3,72

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Sociaal-economische index
waarde bijstand werkloosheid arbeidsongeschiktheid armoede percentage laagopgeleiden participatie vrouwen banen percentage groeisectoren 4,2% 5,1% 15,7% 12,2% 38,3% 50,6% 82,2% 21,6% ranking (27) (41) (37) (40) (47) (38) (45) (21) score 0,48 0,20 Ranking gemeente op de index (1 = hoogste positie, 50 = laagste positie)

0

10
0,28 0,22 0,08 0,26 0,12 0,60

20

30

40

50

sociaal-economische index:

(46)

2,24

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

154

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Bevolking en bebouwing Bevolking
Totale bevolkingsomvang (index, 1992 = 100) 114 112 110 108 106 104 102 100 98 1992 2002: 66.460 inwoners 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 10% 9,3% 8% 6% 1992 106,5 14% 12% 13,5% 112,1

Vergrijzing
Aantal 65-plussers als percentage van de totale bevolking 20% 18% 16%

Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Arnhem Bergen op Zoom Breda Delft Den Haag

Opleidingsniveau
Aantal hoogopgeleiden als percentage van de beroepsbevolking 60%

Inkomen
Gemiddeld besteedbaar inkomen van de werkzame bevolking 20.000

50%

18.000 16.113 15.500

16.000 40% 33,2% 30% 12.000 20% 19,5% 14.000

Deventer Dordrecht Ede Eindhoven Emmen

10.000

10% 1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

8.000 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond

Armoede
Huishoudens met een inkomen < 105% van het sociaal minimum 25%

Allochtonen
Aantal niet-westerse allochtonen als percentage van de bevolking 34% 30%

20%

26% 22%

15% 12,2% 11,7% 10%

18% 14% 10% 6%

16,8% 16,0%

Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn

5% 1992

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

2% 1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg

Segregatie
Mate van segregatie: geen segregatie = 0, volledige segregatie = 1 0,5 niet-westerse allochtonen mensen met een laag inkomen

Woningen
Aantal woningen (index, 1992 = 100) en aandeel koopwoningen 140 120 116,4 111,5

0,4 0,348 0,333 0,3 100 80 60 51,9% 0,144 0,132 0,1 20 0,0 1995 0 1992 2002: 27.447 woningen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 40 41,6%

Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse Tilburg

0,2

1996

1997

1998

1999

2002

Huizenprijzen
Gemiddelde huizenprijs in euro's per vierkante meter 2.800

Kantorenvoorraad
Voorraad solitaire kantoorruimte > 500 m v.v.o. (index, 1998 = 100) 124 120 118 116 114 1.764 112 108 104
2

2.400

Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer Zwolle

2.000

1.600 1.383 1.200

800

100 96 1998 2001: 206.000 m v.v.o. 1999 2000 2001
2

400 1997

1998

1999

2000

2001

2002

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 155

Sociaal-economische positie Productie
Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn Arnhem Bergen op Zoom Breda Delft Den Haag Deventer Dordrecht Ede Eindhoven Emmen Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer Zwolle
5% 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 10 % 15 % 15,7% 13,7% 60% 20 % 55% 50% 45% 40% 35% 30% 1994 54% 51% industrie 16,0% niet-commerciële dienstverlening 40,2% zakelijke dienstverlening 21,6% -5% 0% 1998 1999 2000 2001 10% Jaarlijkse groei BRP van de regio Flevoland-Midden 15%

Werkgelegenheid
Aantal banen binnen de gemeente (index, 1992 = 100) 170 164,3 160 150 140

5%

130 120 1,4% 1,1% 2002 110 100 90 1992 2002: 27.440 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001

128,3

2002

Sectorale structuur
Aantal banen in de sector als percentage van het totaal aantal banen detailhandel 14,9% horeca 2,6% overig 4,8%

Industrie
Aantal banen industrie als percentage van het totaal aantal banen 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% 1992 2002: 4.380 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

16,0% 16,0%

Dienstensector
Aantal banen zakelijke diensten als percentage van het totaal aantal banen 40% 35% 30% 25% 20% 15% 10% 5% 0% 1992 2002: 5.920 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 23,7% 21,6%

Startende ondernemers
Aantal startende ondernemers als percentage van de beroepsbevolking 1,8% 1,6% 1,4% 1,2% 1,0% 0,8% 0,6% 0,4% 0,2% 0,0% 1997 2002: 272 starters 1998 1999 2000 2001 2002 0,99% 0,81%

Werkloosheid
Aantal werklozen als percentage van de beroepsbevolking 18% 16% 14% 12% 10% 8%

Bijstand
Aantal bijstandsuitkeringen als percentage van de bevolking (20-64 jaar) 15 %

10 %

5,7% 6% 4% 2% 0% 1994 0% 1993 5,1% 4,4% 5% 4,2%

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Arbeidsongeschiktheid
Aantal arbeidsongeschikten als percentage van de beroepsbevolking 25 %

Participatie vrouwen
Werkzame vrouwen als percentage van de vrouwelijke bevolking (15-64 jaar) 65%

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

156 Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Aantrekkelijkheid Bereikbaarheid
Bereikbaarheidsindex (100 = best bereikbaar) + positie op ranglijst G50

Natuur
Bereikbaarheid van natuurgebieden en de kust (100 = best bereikbaar) 100

Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn

(37)
100

(37)

(38)

80 80 60 60
per auto buiten de spits

40
per auto in de spits per openbaar vervoer

40

20

20

0 1

0 natuur zee

Arnhem Bergen op Zoom Breda

Kwaliteit onderwijs
Gemiddelde kwaliteit secundair onderwijs (kwaliteitsindex) 8

Kinderopvang
Aantal kinderopvangplaatsen per 100 kinderen 30 10

Delft Den Haag Deventer
4,5

25 7 20 17,0 6 15 16,5

8

6 3,9

Dordrecht Ede Eindhoven Emmen Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg

4 10 5 5 2

4 1

0 hele dagopvang (0-3 jaar)

0 buitenschoolse opvang (4-11 jaar)

Veiligheid
Aantal geregistreerde misdrijven per 1.000 inwoners 280

Culinaire kwaliteit
Beschikbaarheid kwaliteitsrestaurants (kwaliteitsindex) 10 9

240

8 7 6

200

160

5 4

120

120,1 95,0

3 2 1

80

40 1992

0 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Cultuur
Aantal theatervoorstellingen per 1.000 inwoners en totaal aantal musea 10 80 70 8 60 6 50 40 4 2,6 20 2 1,3 10 0 theatervoorstellingen 0 musea 7,0 8,7 30

Historische binnenstad
Aantal rijksmonumenten 500 436 400

Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal
0

300

200

100

0 1

Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse
6

Kwaliteit woningen
Percentage vooroorlogse woningen, gemiddeld oppervlak en bebouwingsdichtheid 60% 150 121 112 600

Kwaliteit winkelbestand
Aantal winkels en diversiteit van het aanbod 900 800 500 700 400 357 600 500 542 538 4 3,4 3 400 300 200 2 2,4 5

Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad
1

50%

125

40% 28%

100

30%

75

300

243

20%

50

200

10% 0% 0% vóór '45

25

100 100

Zoetermeer
diversiteit

0 m
2

0 m / woning
2

0 aanbod

0

Zwolle

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 157

Maastricht

Met 122.005 inwoners de

e 18
Maastricht

gemeente van Nederland

grotestedenbeleid: ja/nee aantal universiteiten: 1
Voor alle lijn- en staafdiagrammen geldt:

gemiddelde van de 50 gemeenten De bronvermeldingen en verantwoording staan in deel IV

Grondgebruik
overig 7,7%

bebouwd 37,0%

landbouw 40,7% bossen en natuurlijk terrein 3,1% recreatie 6,8% water 4,7%

Aantrekkelijkheidsindex
waarde bereikbaarheid percentage koopwoningen aantal misdrijven nabijheid natuurgebieden cultureel aanbod percentage vooroorlogse woningen culinair aanbod universiteiten 17,2 39% 23,4 19,1 3,5 21% 9,0 1 ranking (46) (41) (32) (49) (11) (22) (1) (3) score 0,94 1,44 Ranking gemeente op de index (1 = hoogste positie, 50 = laagste positie)

0

10
-1,43 0,34 0,98 0,34 1,37 0,50

34 41

20

30

40

50

aantrekkelijkheidsindex:

(34)

4,48

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Sociaal-economische index
waarde bijstand werkloosheid arbeidsongeschiktheid armoede percentage laagopgeleiden participatie vrouwen banen percentage groeisectoren 4,7% 5,1% 19,4% 11,7% 26,3% 48,3% 146,6% 21,3% ranking (35) (41) (48) (38) (18) (45) (8) (22) score 0,32 0,20 Ranking gemeente op de index (1 = hoogste positie, 50 = laagste positie)

0

10
0,06 0,26 0,66 0,12 0,86 0,58

20

30

40

50

sociaal-economische index:

(41)

3,06

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

158

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Bevolking en bebouwing Bevolking
Totale bevolkingsomvang (index, 1992 = 100) 107 106,5 106 105 104 103 102 101 100 99 1992 2002: 122.005 inwoners 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 10% 8% 6% 1992 103,2 14% 12% 13,5% 18% 16% 16,0%

Vergrijzing
Aantal 65-plussers als percentage van de totale bevolking 20%

Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Arnhem Bergen op Zoom Breda Delft Den Haag

Opleidingsniveau
Aantal hoogopgeleiden als percentage van de beroepsbevolking 60%

Inkomen
Gemiddeld besteedbaar inkomen van de werkzame bevolking 20.000

50%

18.000 16.113 15.300

16.000 40% 37,9% 33,2% 30% 12.000 20% 14.000

Deventer Dordrecht Ede Eindhoven Emmen

10.000

10% 1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

8.000 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg Lelystad Maastricht Nijmegen Oss

Armoede
Huishoudens met een inkomen < 105% van het sociaal minimum 25%

Allochtonen
Aantal niet-westerse allochtonen als percentage van de bevolking 34% 30%

20%

26% 22%

15% 11,7% 11,7% 10%

18% 14% 10% 6%

16,8%

6,3%

5% 1992

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

2% 1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Segregatie
Mate van segregatie: geen segregatie = 0, volledige segregatie = 1 0,5 niet-westerse allochtonen mensen met een laag inkomen

Woningen
Aantal woningen (index, 1992 = 100) en aandeel koopwoningen 120 111,5 111,2

0,4 0,348 0,3 0,263 0,2

100

80

60 41,6% 38,6%

40 0,1 0,132 0,121 20

Purmerend Roosendaal Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse
114

0,0 1995

1996

1997

1998

1999

0 1992

2002: 54.333 woningen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Huizenprijzen
Gemiddelde huizenprijs in euro's per vierkante meter 2.800

Kantorenvoorraad
Voorraad solitaire kantoorruimte > 500 m v.v.o. (index, 1998 = 100) 116 114
2

Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer Zwolle

2.400 112 111 2.000 1.764 1.600 1.486 1.200 106 104 102 800 100 400 1997 98 1998 2001: 399.000 m v.v.o. 1999 2000 2001
2

110 108

1998

1999

2000

2001

2002

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 159

Sociaal-economische positie Productie
Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn Arnhem Bergen op Zoom Breda Delft Den Haag Deventer Dordrecht Ede Eindhoven Emmen Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer Zwolle
5% 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 10 % 15 % 13,7% 45% 40% 35% 30% 1994 60% 20 % 19,4% 55% 50% 48% 54% industrie 17,8% niet-commerciële dienstverlening 36,6% zakelijke dienstverlening 21,3% -5% 0% 1998 1999 2000 2001 10% Jaarlijkse groei BRP van de regio Zuid-Limburg 15%

Werkgelegenheid
Aantal banen binnen de gemeente (index, 1992 = 100) 135 130 125 120 130,2 128,3

5% 1,5% 1,4% 2002

115 110 105 100 95 1992 2002: 71.980 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Sectorale structuur
Aantal banen in de sector als percentage van het totaal aantal banen detailhandel 12,2% horeca 4,9% overig 7,2%

Industrie
Aantal banen industrie als percentage van het totaal aantal banen 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% 1992 2002: 12.810 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 17,8% 16,0%

Dienstensector
Aantal banen zakelijke diensten als percentage van het totaal aantal banen 40% 35% 30% 25% 20% 15% 10% 5% 0% 1992 2002: 15.340 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 23,7% 21,3%

Startende ondernemers
Aantal startende ondernemers als percentage van de beroepsbevolking 1,8% 1,6% 1,4% 1,2% 1,0% 0,8% 0,6% 0,4% 0,2% 0,0% 1997 2002: 377 starters 1998 1999 2000 2001 2002 0,99% 0,77%

Werkloosheid
Aantal werklozen als percentage van de beroepsbevolking 18% 16% 14% 12% 10% 8% 6% 4% 2% 0% 1994 5,1% 4,4%

Bijstand
Aantal bijstandsuitkeringen als percentage van de bevolking (20-64 jaar) 15 %

10 %

5%

5,7% 4,7%

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

0% 1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Arbeidsongeschiktheid
Aantal arbeidsongeschikten als percentage van de beroepsbevolking 25 %

Participatie vrouwen
Werkzame vrouwen als percentage van de vrouwelijke bevolking (15-64 jaar) 65%

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

160 Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Aantrekkelijkheid Bereikbaarheid
Bereikbaarheidsindex (100 = best bereikbaar) + positie op ranglijst G50

Natuur
Bereikbaarheid van natuurgebieden en de kust (100 = best bereikbaar) 100

Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn

(46)
100

(46)

(49)

80 80 60 60 40 40
per auto buiten de spits per auto in de spits per openbaar vervoer

20

20

0 1

0 natuur zee

Arnhem Bergen op Zoom Breda

Kwaliteit onderwijs
Gemiddelde kwaliteit secundair onderwijs (kwaliteitsindex) 8

Kinderopvang
Aantal kinderopvangplaatsen per 100 kinderen 30 10

Delft Den Haag
6,1

25 7 20 16,5 6 15 14,6

8

6 4,5 4

Deventer Dordrecht Ede Eindhoven Emmen Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam

10 5 5 2

4 1

0 hele dagopvang (0-3 jaar)

0 buitenschoolse opvang (4-11 jaar)

Veiligheid
Aantal geregistreerde misdrijven per 1.000 inwoners 280

Culinaire kwaliteit
Beschikbaarheid kwaliteitsrestaurants (kwaliteitsindex) 10 9

240

8 7 6

200

160 143,3 120 120,1

5 4 3 2 1

80

40 1992

0 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Cultuur
Aantal theatervoorstellingen per 1.000 inwoners en totaal aantal musea 10 80 70 8 60 6 50 40 4 3,5 2,6 20 2 10 0 theatervoorstellingen 0 musea 11,0 8,7

Historische binnenstad
Aantal rijksmonumenten 1.800 1.591 1.600 1.400 1.200 1.000 800 30 600 400 200 0 1 436

Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse
6 5,2 5

Kwaliteit woningen
Percentage vooroorlogse woningen, gemiddeld oppervlak en bebouwingsdichtheid 60% 150 128 50% 125 112 500 600

Kwaliteit winkelbestand
Aantal winkels en diversiteit van het aanbod 900 800 700 400 600 500 640 538 4 3,4 3 243 400 300 200 2

Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer

40% 28% 21% 20%

100

30%

75

300

259

50

200

10%

25

100 100 0 m / woning
2

1

0% vóór '45

0 m
2

0

0 aanbod diversiteit

Zwolle

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 161

Nijmegen

Met 154.616 inwoners de

e 11
Nijmegen

gemeente van Nederland

grotestedenbeleid: ja/nee aantal universiteiten: 1
Voor alle lijn- en staafdiagrammen geldt:

gemiddelde van de 50 gemeenten De bronvermeldingen en verantwoording staan in deel IV

Grondgebruik
overig 8,6%

landbouw 22,2% bebouwd 52,3% water 5,9% recreatie 6,9% bossen en natuurlijk terrein 4,2%

Aantrekkelijkheidsindex
waarde bereikbaarheid percentage koopwoningen aantal misdrijven nabijheid natuurgebieden cultureel aanbod percentage vooroorlogse woningen culinair aanbod universiteiten 40,7 38% 30,7 68,4 2,2 24% 0,6 1 ranking (18) (42) (46) (19) (24) (17) (42) (3) score 2,21 1,41 Ranking gemeente op de index (1 = hoogste positie, 50 = laagste positie)

0

10
-1,63 1,21 0,62 0,38 0,10 0,50

30 36

20

30

40

50

aantrekkelijkheidsindex:

(30)

4,79

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Sociaal-economische index
waarde bijstand werkloosheid arbeidsongeschiktheid armoede percentage laagopgeleiden participatie vrouwen banen percentage groeisectoren 6,7% 5,6% 13,8% 13,2% 19,4% 52,4% 133,4% 17,1% ranking (43) (43) (26) (42) (4) (29) (14) (41) score 0,16 0,16 Ranking gemeente op de index (1 = hoogste positie, 50 = laagste positie)

0

10
0,50 0,18 0,94 0,44 0,74 0,20

20

30

40

50

sociaal-economische index:

(36)

3,32

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

162

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Bevolking en bebouwing Bevolking
Totale bevolkingsomvang (index, 1992 = 100) 107 106,5 106 105 104 103,4 103 12% 102 101 100 99 1992 2002: 154.616 inwoners 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 10% 8% 6% 1992 14% 13,5% 13,2% 18% 16%

Vergrijzing
Aantal 65-plussers als percentage van de totale bevolking 20%

Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Arnhem Bergen op Zoom Breda Delft Den Haag

Opleidingsniveau
Aantal hoogopgeleiden als percentage van de beroepsbevolking 60%

Inkomen
Gemiddeld besteedbaar inkomen van de werkzame bevolking 20.000

50%

18.000 48,2% 16.000 16.113 15.500

40% 33,2% 30% 12.000 20% 14.000

Deventer Dordrecht Ede Eindhoven Emmen

10.000

10% 1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

8.000 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn

Armoede
Huishoudens met een inkomen < 105% van het sociaal minimum 25%

Allochtonen
Aantal niet-westerse allochtonen als percentage van de bevolking 34% 30%

20%

26% 22%

15% 13,2% 11,7% 10%

18% 14% 10% 6%

16,8%

11,4%

5% 1992

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

2% 1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg Lelystad Maastricht Nijmegen Oss

Segregatie
Mate van segregatie: geen segregatie = 0, volledige segregatie = 1 0,5 niet-westerse allochtonen mensen met een laag inkomen

Woningen
Aantal woningen (index, 1992 = 100) en aandeel koopwoningen 120 111,5 109,2 100 0,348

0,4

80

0,3 0,270 0,2 40 0,1 0,132 0,119 20 2002: 65.908 woningen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 60 41,6% 37,7%

Purmerend Roosendaal Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse
114

0,0 1995

1996

1997

1998

1999

0 1992

Huizenprijzen
Gemiddelde huizenprijs in euro's per vierkante meter 2.800

Kantorenvoorraad
Voorraad solitaire kantoorruimte > 500 m v.v.o. (index, 1998 = 100) 116 114
2

Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer Zwolle

2.400 112 2.000 1.764 1.689 110 108 106 1.200 104 102 800 100 400 1997 98 1998 2001: 403.000 m v.v.o. 1999 2000 2001
2

110

1.600

1998

1999

2000

2001

2002

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 163

Sociaal-economische positie Productie
Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn Arnhem Bergen op Zoom Breda Delft Den Haag Deventer Dordrecht Ede Eindhoven Emmen Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer Zwolle
5% 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 10 % 15 % 13,7% 13,8% 60% 20 % 55% 50% 45% 40% 35% 30% 1994 54% 52% industrie 18,8% niet-commerciële dienstverlening 43,7% -5% 0% 1998 1999 2000 2001 10% Jaarlijkse groei BRP van de regio Arnhem/Nijmegen 15%

Werkgelegenheid
Aantal banen binnen de gemeente (index, 1992 = 100) 135 130 125 120

128,3 123,9

5%

115 110 1,4% 1,3% 2002 105 100 95 1992 2002: 87.260 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Sectorale structuur
Aantal banen in de sector als percentage van het totaal aantal banen detailhandel 12,8% horeca 3,1% overig 4,4%

Industrie
Aantal banen industrie als percentage van het totaal aantal banen 70% 60% 50% zakelijke dienstverlening 17,1% 40% 30% 20% 10% 0% 1992 2002: 16.430 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 18,8% 16,0%

Dienstensector
Aantal banen zakelijke diensten als percentage van het totaal aantal banen 40% 35% 30% 25% 20% 17,1% 15% 10% 5% 0% 1992 2002: 14.930 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 23,7%

Startende ondernemers
Aantal startende ondernemers als percentage van de beroepsbevolking 1,8% 1,6% 1,4% 1,2% 1,0% 0,8% 0,6% 0,4% 0,2% 0,0% 1997 2002: 563 starters 1998 1999 2000 2001 2002 0,99% 0,86%

Werkloosheid
Aantal werklozen als percentage van de beroepsbevolking 18% 16% 14% 12% 10% 8% 6% 4% 2% 0% 1994 5,6% 4,4%

Bijstand
Aantal bijstandsuitkeringen als percentage van de bevolking (20-64 jaar) 15 %

10 %

6,7% 5,7% 5%

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

0% 1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Arbeidsongeschiktheid
Aantal arbeidsongeschikten als percentage van de beroepsbevolking 25 %

Participatie vrouwen
Werkzame vrouwen als percentage van de vrouwelijke bevolking (15-64 jaar) 65%

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

164 Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Aantrekkelijkheid Bereikbaarheid
Bereikbaarheidsindex (100 = best bereikbaar) + positie op ranglijst G50

Natuur
Bereikbaarheid van natuurgebieden en de kust (100 = best bereikbaar) 100

Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn

(29)
100

(16)

(29)

80 80 60 60
per auto buiten de spits per auto in de spits

40
per openbaar vervoer

40

20

20

0 1

0 natuur zee

Arnhem Bergen op Zoom Breda

Kwaliteit onderwijs
Gemiddelde kwaliteit secundair onderwijs (kwaliteitsindex) 8

Kinderopvang
Aantal kinderopvangplaatsen per 100 kinderen 30 10

Delft Den Haag Deventer
4,5

25 7 20 15,3 6 15 16,5

8

6 3,9

Dordrecht Ede Eindhoven Emmen Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg

4 10 5 5 2

4 1

0 hele dagopvang (0-3 jaar)

0 buitenschoolse opvang (4-11 jaar)

Veiligheid
Aantal geregistreerde misdrijven per 1.000 inwoners 280

Culinaire kwaliteit
Beschikbaarheid kwaliteitsrestaurants (kwaliteitsindex) 10 9

240

8 7 6

200

160

150,5 120,1

5 4

120

3 2 1

80

40 1992

0 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Cultuur
Aantal theatervoorstellingen per 1.000 inwoners en totaal aantal musea 10 80 70 8 60 6 50 40 4 2,2 2 10 0 theatervoorstellingen 0 musea 2,6 20 9,0 8,7 30

Historische binnenstad
Aantal rijksmonumenten 500 436 400

Lelystad Maastricht Nijmegen Oss
104

300

200

Purmerend Roosendaal Rotterdam
1

100

0

Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse
6

Kwaliteit woningen
Percentage vooroorlogse woningen, gemiddeld oppervlak en bebouwingsdichtheid 60% 150 121 112 600

Kwaliteit winkelbestand
Aantal winkels en diversiteit van het aanbod 900 800 5 700 400 307 600 600 500 243 3 400 300 200 2 538 4 3,4 3,4

Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad
1

50%

125

500

40% 28% 24% 20%

100

30%

75

300

50

200

10%

25

100 100

Zoetermeer
diversiteit

0% vóór '45

0 m
2

0 m / woning
2

0 aanbod

0

Zwolle

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 165

Oss

Met 67.383 inwoners de

e 47
Oss

gemeente van Nederland

grotestedenbeleid: ja/nee aantal universiteiten: 0
Voor alle lijn- en staafdiagrammen geldt:

gemiddelde van de 50 gemeenten De bronvermeldingen en verantwoording staan in deel IV

Grondgebruik
overig 6,9%

bebouwd 25,0%

bossen en natuurlijk terrein 6,1% landbouw 55,4% recreatie 4,8% water 1,7%

Aantrekkelijkheidsindex
waarde bereikbaarheid percentage koopwoningen aantal misdrijven nabijheid natuurgebieden cultureel aanbod percentage vooroorlogse woningen culinair aanbod universiteiten 32,6 56% 13,9 64,6 1,8 8% 2,2 0 ranking (34) (7) (6) (23) (30) (45) (19) (12) score 1,78 2,10 Ranking gemeente op de index (1 = hoogste positie, 50 = laagste positie)

0

10
-1,12 1,14 0,51 0,12 0,34 0,00

28 34

20

30

40

50

aantrekkelijkheidsindex:

(28)

4,87

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Sociaal-economische index
waarde bijstand werkloosheid arbeidsongeschiktheid armoede percentage laagopgeleiden participatie vrouwen banen percentage groeisectoren 3,1% 2,3% 17,2% 8,4% 31,9% 49,6% 114,5% 10,1% ranking (11) (5) (44) (15) (39) (43) (24) (50) score 0,80 0,92 Ranking gemeente op de index (1 = hoogste positie, 50 = laagste positie)

0

10
0,14 0,72 0,24 0,16 0,54 0,02

20

30

40

50

sociaal-economische index:

(34)

3,54

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

166

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Bevolking en bebouwing Bevolking
Totale bevolkingsomvang (index, 1992 = 100) 112 110 108 106 104 102 100 98 1992 2002: 67.383 inwoners 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 106,5 109,9

Vergrijzing
Aantal 65-plussers als percentage van de totale bevolking 20% 18% 16% 14% 12% 10% 8% 6% 1992 13,5% 13,2%

Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Arnhem Bergen op Zoom Breda Delft Den Haag

Opleidingsniveau
Aantal hoogopgeleiden als percentage van de beroepsbevolking 60%

Inkomen
Gemiddeld besteedbaar inkomen van de werkzame bevolking 20.000

50%

18.000 16.113 15.900

16.000 40% 33,2% 30% 12.000 23,5% 20% 10.000 14.000

Deventer Dordrecht Ede Eindhoven Emmen

10% 1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

8.000 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg

Armoede
Huishoudens met een inkomen < 105% van het sociaal minimum 25%

Allochtonen
Aantal niet-westerse allochtonen als percentage van de bevolking 34% 30%

20%

26% 22%

15%

18% 14% 10% 8,4% 6%

16,8%

11,7% 10%

9,2%

5% 1992

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

2% 1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Segregatie
Mate van segregatie: geen segregatie = 0, volledige segregatie = 1 0,5 niet-westerse allochtonen mensen met een laag inkomen

Woningen
Aantal woningen (index, 1992 = 100) en aandeel koopwoningen 140 120 115,6 111,5

0,4 0,348 0,323 100 80 60 0,132 0,117 40 20 0,0 1995 0 1992 2002: 27.347 woningen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001

Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse

0,3

0,2

56,4% 41,6%

0,1

1996

1997

1998

1999

2002

Huizenprijzen
Gemiddelde huizenprijs in euro's per vierkante meter 2.800

Kantorenvoorraad
Voorraad solitaire kantoorruimte > 500 m v.v.o. (index, 1998 = 100) 116 114 115 114
2

Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer Zwolle

2.400 112 2.000 1.764 1.703 110 108 106 1.200 104 102 800 100 400 1997 98 1998 2001: 108.000 m v.v.o. 1999 2000 2001
2

1.600

1998

1999

2000

2001

2002

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 167

Sociaal-economische positie Productie
Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn Arnhem Bergen op Zoom Breda Delft Den Haag Deventer Dordrecht Ede Eindhoven Emmen Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer Zwolle
5% 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 10 % 15 % 13,7% 45% 40% 35% 30% 1994 60% 20 % 17,2% 55% 50% 54% 50% industrie 41,2% niet-commerciële dienstverlening 23,4% -5% 0% 1998 1999 2000 2001 10% Jaarlijkse groei BRP van de regio Overig Noordoost-Noord-Brabant 15%

Werkgelegenheid
Aantal banen binnen de gemeente (index, 1992 = 100) 135 130 125 120 128,9 128,3

5%

115 110 1,4% 0,6% 2002 105 100 95 1992 2002: 32.630 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Sectorale structuur
Aantal banen in de sector als percentage van het totaal aantal banen detailhandel 16,2% overig 6,7%

Industrie
Aantal banen industrie als percentage van het totaal aantal banen 70% 60% horeca 2,5% zakelijke dienstverlening 10,1% 50% 40% 30% 20% 16,0% 10% 0% 1992 2002: 13.430 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 41,2%

Dienstensector
Aantal banen zakelijke diensten als percentage van het totaal aantal banen 40% 35% 30% 25% 20% 23,7%

Startende ondernemers
Aantal startende ondernemers als percentage van de beroepsbevolking 1,8% 1,6% 1,4% 1,2% 1,0% 0,8% 0,99% 0,80%

15% 10% 5% 0% 1992 2002: 3.310 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 10,1%

0,6% 0,4% 0,2% 0,0% 1997 2002: 228 starters 1998 1999 2000 2001 2002

Werkloosheid
Aantal werklozen als percentage van de beroepsbevolking 18% 16% 14% 12% 10% 8%

Bijstand
Aantal bijstandsuitkeringen als percentage van de bevolking (20-64 jaar) 15 %

10 %

5,7% 6% 4% 2% 0% 1994 4,4% 2,3% 0% 1993 5% 3,1%

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Arbeidsongeschiktheid
Aantal arbeidsongeschikten als percentage van de beroepsbevolking 25 %

Participatie vrouwen
Werkzame vrouwen als percentage van de vrouwelijke bevolking (15-64 jaar) 65%

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

168 Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Aantrekkelijkheid Bereikbaarheid
Bereikbaarheidsindex (100 = best bereikbaar) + positie op ranglijst G50

Natuur
Bereikbaarheid van natuurgebieden en de kust (100 = best bereikbaar) 100

Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn

(30)
100

(34)

(27)

80 80 60 60
per auto buiten de spits per auto in de spits

40
per openbaar vervoer

40

20

20

0 1

0 natuur zee

Arnhem Bergen op Zoom Breda

Kwaliteit onderwijs
Gemiddelde kwaliteit secundair onderwijs (kwaliteitsindex) 8

Kinderopvang
Aantal kinderopvangplaatsen per 100 kinderen 30 10

Delft Den Haag Deventer
4,5

25 7 20 16,5 6 15

8

6

Dordrecht Ede Eindhoven Emmen Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg

4 10 5 5 2 8,5

3,1

4 1

0 hele dagopvang (0-3 jaar)

0 buitenschoolse opvang (4-11 jaar)

Veiligheid
Aantal geregistreerde misdrijven per 1.000 inwoners 280

Culinaire kwaliteit
Beschikbaarheid kwaliteitsrestaurants (kwaliteitsindex) 10 9

240

8 7 6

200

160

5 4

120

120,1 81,4

3 2 1

80

40 1992

0 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Cultuur
Aantal theatervoorstellingen per 1.000 inwoners en totaal aantal musea 10 80 70 8 60 6 50 40 4 2,6 2 1,8 20 10 2,0 0 theatervoorstellingen 0 musea 8,7 30

Historische binnenstad
Aantal rijksmonumenten 500 436 400

Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam
1

300

200

100

58

0

Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse
6

Kwaliteit woningen
Percentage vooroorlogse woningen, gemiddeld oppervlak en bebouwingsdichtheid 60% 150 136 112 600

Kwaliteit winkelbestand
Aantal winkels en diversiteit van het aanbod 900 800 5 700 400 386 600 500 521 538 4 3,4 3,0 3 400 300 200 2

Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad
1

50%

125

500

40% 28%

100

30%

75

300

243

20% 8%

50

200

10%

25

100 100

Zoetermeer
diversiteit

0% vóór '45

0 m
2

0 m / woning
2

0 aanbod

0

Zwolle

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 169

Purmerend

Met 73.476 inwoners de

e 42
Purmerend

gemeente van Nederland

grotestedenbeleid: ja/nee aantal universiteiten: 0
Voor alle lijn- en staafdiagrammen geldt:

gemiddelde van de 50 gemeenten De bronvermeldingen en verantwoording staan in deel IV

Grondgebruik

overig 14,6%

landbouw 17,6%

bebouwd 41,5%

water 3,2% recreatie 9,9%

bossen en natuurlijk terrein 13,2%

Aantrekkelijkheidsindex
waarde bereikbaarheid percentage koopwoningen aantal misdrijven nabijheid natuurgebieden cultureel aanbod percentage vooroorlogse woningen culinair aanbod universiteiten 39,3 54% 19,0 69,8 3,1 4% 0,7 0 ranking (22) (13) (22) (17) (15) (46) (39) (12) score 2,15 2,01 Ranking gemeente op de index (1 = hoogste positie, 50 = laagste positie)

0

10
-1,25 1,23 0,85 0,06 0,10 0,00

23 23

20

30

40

50

aantrekkelijkheidsindex:

(23)

5,16

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Sociaal-economische index
waarde bijstand werkloosheid arbeidsongeschiktheid armoede percentage laagopgeleiden participatie vrouwen banen percentage groeisectoren 2,7% 1,5% 16,5% 8,4% 32,4% 59,8% 62,0% 13,3% ranking (6) (2) (39) (14) (40) (4) (49) (48) score 0,90 0,98 Ranking gemeente op de index (1 = hoogste positie, 50 = laagste positie)

0

10
0,24 0,74 0,22 0,94 0,04 0,06

20

30

40

50

sociaal-economische index:

(23)

4,12

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

170

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Bevolking en bebouwing Bevolking
Totale bevolkingsomvang (index, 1992 = 100) 120 117,5 116

Vergrijzing
Aantal 65-plussers als percentage van de totale bevolking 20% 18% 16%

Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn

112 14% 108 106,5 104 10% 100 2002: 73.476 inwoners 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 8% 6% 1992 12% 13,5% 12,2%

96 1992

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Arnhem Bergen op Zoom Breda Delft Den Haag

Opleidingsniveau
Aantal hoogopgeleiden als percentage van de beroepsbevolking 60%

Inkomen
Gemiddeld besteedbaar inkomen van de werkzame bevolking 20.000

50%

18.000 16.113 16.100

16.000 40% 33,2% 30% 12.000 20% 18,7% 14.000

Deventer Dordrecht Ede Eindhoven Emmen

10.000

10% 1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

8.000 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn

Armoede
Huishoudens met een inkomen < 105% van het sociaal minimum 25%

Allochtonen
Aantal niet-westerse allochtonen als percentage van de bevolking 34% 30%

20%

26% 22%

15%

18% 14%

16,8% 12,0%

11,7% 10% 8,4%

10% 6% 2% 1995

5% 1992

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg

Segregatie
Mate van segregatie: geen segregatie = 0, volledige segregatie = 1 0,5 niet-westerse allochtonen mensen met een laag inkomen

Woningen
Aantal woningen (index, 1992 = 100) en aandeel koopwoningen 140 120 121,3 111,5

0,4 0,348 0,3 100 80 60 0,145 0,132 0,1 0,072 0,0 1995 20 0 1992 2002: 30.651 woningen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 40

Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse

0,2

54,0% 41,6%

1996

1997

1998

1999

2002

Huizenprijzen
Gemiddelde huizenprijs in euro's per vierkante meter 2.800

Kantorenvoorraad
Voorraad solitaire kantoorruimte > 500 m v.v.o. (index, 1998 = 100) 116 114 114
2

Tilburg Utrecht Velsen Venlo

2.400 112 2.000 1.792 1.764 110 108 106 105 1.200 104 102 800 100 400 1997 98 1998 2001: 81.000 m v.v.o. 1999 2000 2001
2

1.600

Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer Zwolle

1998

1999

2000

2001

2002

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 171

Sociaal-economische positie Productie
Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn Arnhem Bergen op Zoom Breda Delft Den Haag Deventer Dordrecht Ede Eindhoven Emmen Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer Zwolle
5% 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 10 % 16,5% 15 % 13,7% 45% 40% 35% 30% 1994 60% 20 % 55% 50% 60% 54% niet-commerciële dienstverlening 40,6% horeca 3,2% 30% zakelijke dienstverlening 13,3% industrie 13,3% 20% 10% 0% 1992 2002: 2.830 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 16,0% 13,3% -5% 0% 1998 1999 2000 2001 10% Jaarlijkse groei BRP van de regio Overig Agglomeratie Amsterdam 15%

Werkgelegenheid
Aantal banen binnen de gemeente (index, 1992 = 100) 160 153,5 150 140 130

128,3

5%

120 1,4% 1,0% 2002 110 100 90 1992 2002: 21.270 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Sectorale structuur
Aantal banen in de sector als percentage van het totaal aantal banen overig 5,7% detailhandel 23,9%

Industrie
Aantal banen industrie als percentage van het totaal aantal banen 70% 60% 50% 40%

Dienstensector
Aantal banen zakelijke diensten als percentage van het totaal aantal banen 40% 35% 30% 25% 20% 23,7%

Startende ondernemers
Aantal startende ondernemers als percentage van de beroepsbevolking 1,8% 1,6% 1,4% 1,2% 1,0% 0,8% 0,99% 0,74%

15% 10% 5% 0% 1992 2002: 2.830 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001

13,3%

0,6% 0,4% 0,2% 0,0% 1997 2002: 255 starters 1998 1999 2000 2001 2002

2002

Werkloosheid
Aantal werklozen als percentage van de beroepsbevolking 18% 16% 14% 12% 10% 8%

Bijstand
Aantal bijstandsuitkeringen als percentage van de bevolking (20-64 jaar) 15 %

10 %

5,7% 6% 4% 2% 0% 1994 4,4% 2,7% 1,5% 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 0% 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 5%

Arbeidsongeschiktheid
Aantal arbeidsongeschikten als percentage van de beroepsbevolking 25 %

Participatie vrouwen
Werkzame vrouwen als percentage van de vrouwelijke bevolking (15-64 jaar) 65%

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

172 Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Aantrekkelijkheid Bereikbaarheid
Bereikbaarheidsindex (100 = best bereikbaar) + positie op ranglijst G50

Natuur
Bereikbaarheid van natuurgebieden en de kust (100 = best bereikbaar) 100

Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn

(21)
100

(19)

(25)

80 80
per auto buiten de spits

60

60
per auto in de spits per openbaar vervoer

40

40

20

20

0 1

0 natuur zee

Arnhem Bergen op Zoom Breda

Kwaliteit onderwijs
Gemiddelde kwaliteit secundair onderwijs (kwaliteitsindex) 8

Kinderopvang
Aantal kinderopvangplaatsen per 100 kinderen 30 10

Delft Den Haag Deventer
4,5

25 7 20 16,5 6 15 14,2

8

6

Dordrecht Ede Eindhoven Emmen Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg

4 10 5 5 2

3,7

4 1

0 hele dagopvang (0-3 jaar)

0 buitenschoolse opvang (4-11 jaar)

Veiligheid
Aantal geregistreerde misdrijven per 1.000 inwoners 280

Culinaire kwaliteit
Beschikbaarheid kwaliteitsrestaurants (kwaliteitsindex) 10 9

240

8 7 6

200

160

5 4

120

120,1

3 2

80

69,5

1 0

40 1992

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Cultuur
Aantal theatervoorstellingen per 1.000 inwoners en totaal aantal musea 10 80 70 8 60 6 50 40 4 3,1 2,6 20 2 10 1,0 0 theatervoorstellingen 0 musea 8,7 30

Historische binnenstad
Aantal rijksmonumenten 500 436 400

Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam
1

300

200

100 30 0

Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse
6

Kwaliteit woningen
Percentage vooroorlogse woningen, gemiddeld oppervlak en bebouwingsdichtheid 60% 150 600

Kwaliteit winkelbestand
Aantal winkels en diversiteit van het aanbod 900 800

Tilburg
5

50%

125

116

112

500 700 400 600 500 406 400 300 200 538

Utrecht
3,4

40% 28%

100

4

Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer

30%

75

300

254 243

3

2,7

20%

50

200

2

10% 4% 0% vóór '45

25

100 100 0 m / woning
2

1

0 m
2

0

0 aanbod diversiteit

Zwolle

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 173

Roosendaal

Met 77.640 inwoners de

e 36
Roosendaal

gemeente van Nederland

grotestedenbeleid: ja/nee aantal universiteiten: 0
Voor alle lijn- en staafdiagrammen geldt:

gemiddelde van de 50 gemeenten De bronvermeldingen en verantwoording staan in deel IV

Grondgebruik
bebouwd 15,9% overig 5,7% bossen en natuurlijk terrein 5,5% recreatie 2,3% water 0,6%

landbouw 70,1%

Aantrekkelijkheidsindex
waarde bereikbaarheid percentage koopwoningen aantal misdrijven nabijheid natuurgebieden cultureel aanbod percentage vooroorlogse woningen culinair aanbod universiteiten 28,7 59% 15,2 58,4 2,2 14% 1,3 0 ranking (36) (4) (10) (35) (25) (37) (25) (12) score 1,55 2,18 Ranking gemeente op de index (1 = hoogste positie, 50 = laagste positie)

0

10
-1,01 1,03 0,62 0,22 0,20 0,00

29 21

20

30

40

50

aantrekkelijkheidsindex:

(29)

4,79

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Sociaal-economische index
waarde bijstand werkloosheid arbeidsongeschiktheid armoede percentage laagopgeleiden participatie vrouwen banen percentage groeisectoren 3,3% 4,0% 11,7% 7,8% 27,3% 52,1% 102,2% 13,4% ranking (14) (28) (11) (9) (24) (32) (31) (46) score 0,74 0,46 Ranking gemeente op de index (1 = hoogste positie, 50 = laagste positie)

0

10
0,80 0,84 0,54 0,38 0,40 0,10

20

30

40

50

sociaal-economische index:

(21)

4,26

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

174

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Bevolking en bebouwing Bevolking
Totale bevolkingsomvang (index, 1992 = 100) 114 112 110 108 106 104 102 100 98 1992 2002: 77.640 inwoners 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 10% 8% 6% 1992 106,5 14% 12%

Vergrijzing
Aantal 65-plussers als percentage van de totale bevolking 20% 18% 16% 13,9% 13,5%

Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn

111,3

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Arnhem Bergen op Zoom Breda Delft Den Haag

Opleidingsniveau
Aantal hoogopgeleiden als percentage van de beroepsbevolking 60%

Inkomen
Gemiddeld besteedbaar inkomen van de werkzame bevolking 20.000

50%

18.000 16.113 16.000

16.000 40% 33,2% 30% 12.000 23,9% 20% 10.000 14.000

Deventer Dordrecht Ede Eindhoven Emmen

10% 1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

8.000 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn

Armoede
Huishoudens met een inkomen < 105% van het sociaal minimum 25%

Allochtonen
Aantal niet-westerse allochtonen als percentage van de bevolking 34% 30%

20%

26% 22%

15%

18% 14% 10% 7,8% 6% 2% 1995

16,8%

11,7% 10%

10,6%

5% 1992

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg

Segregatie
Mate van segregatie: geen segregatie = 0, volledige segregatie = 1 0,5

Woningen
Aantal woningen (index, 1992 = 100) en aandeel koopwoningen 140 120 100 80 117,9 111,5

0,4

0,407 0,348

Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse

0,3 niet-westerse allochtonen mensen met een laag inkomen 0,2 0,132 0,112

60 40 20

58,6% 41,6%

0,1

0,0 1995

1996

1997

1998

1999

0 1992

2002: 32.050 woningen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Huizenprijzen
Gemiddelde huizenprijs in euro's per vierkante meter 2.800

Kantorenvoorraad
Voorraad solitaire kantoorruimte > 500 m v.v.o. (index, 1998 = 100) 116 114 114
2

Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer Zwolle

2.400 112 2.000 1.764 1.600 1.541 110 108 107 106 104 102 800 100 400 1997 98 1998 2001: 90.000 m v.v.o. 1999 2000 2001
2

1.200

1998

1999

2000

2001

2002

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 175

Sociaal-economische positie Productie
Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn Arnhem Bergen op Zoom Breda Delft Den Haag Deventer Dordrecht Ede Eindhoven Emmen Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer Zwolle
5% 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 10 % 15 % 13,7% 11,7% 40% 35% 30% 1994 45% 60% 20 % 55% 50% 54% 52% industrie 28,6% niet-commerciële dienstverlening 28,9% horeca 2,8% zakelijke dienstverlening 13,4% -5% 0% 1998 1999 2000 2001 10% Jaarlijkse groei BRP van de regio West-Noord-Brabant 15%

Werkgelegenheid
Aantal banen binnen de gemeente (index, 1992 = 100) 135 130 125 120 120,9

128,3

5%

115 110 1,4% 1,3% 2002 105 100 95 1992 2002: 36.290 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Sectorale structuur
Aantal banen in de sector als percentage van het totaal aantal banen overig 8,6% detailhandel 17,7%

Industrie
Aantal banen industrie als percentage van het totaal aantal banen 70% 60% 50% 40% 30% 20% 16,0% 10% 0% 1992 2002: 10.390 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 28,6%

Dienstensector
Aantal banen zakelijke diensten als percentage van het totaal aantal banen 40% 35% 30% 25% 20% 23,7%

Startende ondernemers
Aantal startende ondernemers als percentage van de beroepsbevolking 1,8% 1,6% 1,4% 1,2% 1,0% 0,8% 0,99% 0,83%

15% 10% 5% 0% 1992 2002: 4.860 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001

13,4%

0,6% 0,4% 0,2% 0,0% 1997 2002: 296 starters 1998 1999 2000 2001 2002

2002

Werkloosheid
Aantal werklozen als percentage van de beroepsbevolking 18% 16% 14% 12% 10% 8%

Bijstand
Aantal bijstandsuitkeringen als percentage van de bevolking (20-64 jaar) 15 %

10 %

5,7% 6% 4% 2% 0% 1994 0% 1993 4,4% 4,0% 5% 3,3%

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Arbeidsongeschiktheid
Aantal arbeidsongeschikten als percentage van de beroepsbevolking 25 %

Participatie vrouwen
Werkzame vrouwen als percentage van de vrouwelijke bevolking (15-64 jaar) 65%

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

176 Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Aantrekkelijkheid Bereikbaarheid
Bereikbaarheidsindex (100 = best bereikbaar) + positie op ranglijst G50

Natuur
Bereikbaarheid van natuurgebieden en de kust (100 = best bereikbaar) 100

Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn

(35)
100

(39)

(34)

80 80 60 60
per auto buiten de spits per auto in de spits per openbaar vervoer

40

40

20

20

0 1

0 natuur zee

Arnhem Bergen op Zoom Breda

Kwaliteit onderwijs
Gemiddelde kwaliteit secundair onderwijs (kwaliteitsindex) 8

Kinderopvang
Aantal kinderopvangplaatsen per 100 kinderen 30 10

Delft Den Haag Deventer
4,5

25 7 20 16,5 6 15

8

6

Dordrecht Ede Eindhoven Emmen Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg

4 10 5 5 1,9 4 1 0 hele dagopvang (0-3 jaar) 2 0,7 0 buitenschoolse opvang (4-11 jaar)

Veiligheid
Aantal geregistreerde misdrijven per 1.000 inwoners 280

Culinaire kwaliteit
Beschikbaarheid kwaliteitsrestaurants (kwaliteitsindex) 10 9

240

8 7 6

200

160

5 4

120

120,1

3 2

80

72,3

1 0

40 1992

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Cultuur
Aantal theatervoorstellingen per 1.000 inwoners en totaal aantal musea 10 80 70 8 60 6 50 40 4 2,2 2 10 0 theatervoorstellingen 0 musea 3,0 2,6 20 8,7 30

Historische binnenstad
Aantal rijksmonumenten 500 436 400

Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal
20

300

200

100

0 1

Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse
6

Kwaliteit woningen
Percentage vooroorlogse woningen, gemiddeld oppervlak en bebouwingsdichtheid 60% 150 124 112 600

Kwaliteit winkelbestand
Aantal winkels en diversiteit van het aanbod 900 800 5 700 400 378 600 500 559 538 4 3,5

Tilburg Utrecht
3,4

50%

125

500

40% 28%

100

Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer

30%

75

300

243

3 400 300 200 2

20% 14% 10%

50

200

25

100 100

1

0% vóór '45

0 m
2

0 m / woning
2

0 aanbod

0 diversiteit

Zwolle

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 177

Rotterdam

Met 598.660 inwoners de

e 2

gemeente van Nederland

grotestedenbeleid: ja/nee aantal universiteiten: 1
Voor alle lijn- en staafdiagrammen geldt: Rotterdam gemiddelde van de 50 gemeenten De bronvermeldingen en verantwoording staan in deel IV

Grondgebruik

overig 15,9% bebouwd 33,2% landbouw 10,0%

bossen en natuurlijk terrein 2,7% water 31,4% recreatie 6,8%

Aantrekkelijkheidsindex
waarde bereikbaarheid percentage koopwoningen aantal misdrijven nabijheid natuurgebieden cultureel aanbod percentage vooroorlogse woningen culinair aanbod universiteiten 51,4 28% 35,3 66,1 2,9 35% 2,7 1 ranking (4) (49) (48) (21) (17) (6) (15) (3) score 2,83 1,04 Ranking gemeente op de index (1 = hoogste positie, 50 = laagste positie)

0

10
-1,69 1,17 0,82 0,56 0,41 0,50

15 42

20

30

40

50

aantrekkelijkheidsindex:

(15)

5,62

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Sociaal-economische index
waarde bijstand werkloosheid arbeidsongeschiktheid armoede percentage laagopgeleiden participatie vrouwen banen percentage groeisectoren 11,6% 6,4% 11,8% 17,4% 35,0% 50,9% 132,9% 25,0% ranking (50) (48) (12) (50) (43) (37) (15) (9) score 0,02 0,06 Ranking gemeente op de index (1 = hoogste positie, 50 = laagste positie)

0

10
0,78 0,02 0,16 0,28 0,72 0,84

20

30

40

50

sociaal-economische index:

(42)

2,88

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

178

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Bevolking en bebouwing Bevolking
Totale bevolkingsomvang (index, 1992 = 100) 107 106,5 106 105 104 14% 103 12% 102 101,5 101 100 99 1992 2002: 598.660 inwoners 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 10% 8% 6% 1992 18% 16% 14,8% 13,5%

Vergrijzing
Aantal 65-plussers als percentage van de totale bevolking 20%

Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Arnhem Bergen op Zoom Breda Delft Den Haag

Opleidingsniveau
Aantal hoogopgeleiden als percentage van de beroepsbevolking 60%

Inkomen
Gemiddeld besteedbaar inkomen van de werkzame bevolking 20.000

50%

18.000 16.113 15.400

16.000 40% 33,2% 30% 29,3% 12.000 20% 14.000

Deventer Dordrecht Ede Eindhoven Emmen

10.000

10% 1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

8.000 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn

Armoede
Huishoudens met een inkomen < 105% van het sociaal minimum 25%

Allochtonen
Aantal niet-westerse allochtonen als percentage van de bevolking 34% 30% 33,0%

20% 17,4% 15%

26% 22% 18% 14% 10% 6% 16,8%

11,7% 10%

5% 1992

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

2% 1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg Lelystad Maastricht Nijmegen Oss

Segregatie
Mate van segregatie: geen segregatie = 0, volledige segregatie = 1 0,5

Woningen
Aantal woningen (index, 1992 = 100) en aandeel koopwoningen 120 111,5 104,0

0,4

0,417 0,348

100

80

0,3 niet-westerse allochtonen mensen met een laag inkomen 0,2 0,132 0,125 40 41,6% 27,9% 20 2002: 286.286 woningen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 60

Purmerend Roosendaal Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse
114

0,1

0,0 1995

1996

1997

1998

1999

0 1992

Huizenprijzen
Gemiddelde huizenprijs in euro's per vierkante meter 2.800

Kantorenvoorraad
Voorraad solitaire kantoorruimte > 500 m v.v.o. (index, 1998 = 100) 116 114
2

Tilburg Utrecht Velsen

2.400 112 2.000 1.764 1.600 1.573 110 108 106 104 102 800 100 400 1997 98 1998 2001: 2.820.000 m v.v.o. 1999 2000 2001
2

108

Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer Zwolle

1.200

1998

1999

2000

2001

2002

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 179

Sociaal-economische positie Productie
Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn Arnhem Bergen op Zoom Breda Delft Den Haag Deventer Dordrecht Ede Eindhoven Emmen Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer Zwolle
5% 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 10 % 15 % 13,7% 11,8% 40% 35% 30% 1994 45% 60% 20 % 55% 50% 54% 51% industrie 15,1% niet-commerciële dienstverlening 32,0% zakelijke dienstverlening 25,0% -5% 0% 1998 1999 2000 2001 2002 100 95 1992 2002: 339.100 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 10% Jaarlijkse groei BRP van de regio Rijnmond 15%

Werkgelegenheid
Aantal banen binnen de gemeente (index, 1992 = 100) 135 130 125 120

128,3

5% 1,9% 1,4%

115 110 105

114,1

Sectorale structuur
Aantal banen in de sector als percentage van het totaal aantal banen detailhandel 12,9% horeca 3,4% overig 11,6%

Industrie
Aantal banen industrie als percentage van het totaal aantal banen 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% 1992 2002: 51.200 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

16,0% 15,1%

Dienstensector
Aantal banen zakelijke diensten als percentage van het totaal aantal banen 40% 35% 30% 25% 20% 25,0% 23,7%

Startende ondernemers
Aantal startende ondernemers als percentage van de beroepsbevolking 1,8% 1,6% 1,4% 1,2% 1,0% 0,8% 1,06% 0,99%

15% 10% 5% 0% 1992 2002: 84.730 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

0,6% 0,4% 0,2% 0,0% 1997 2002: 2.712 starters 1998 1999 2000 2001 2002

Werkloosheid
Aantal werklozen als percentage van de beroepsbevolking 18% 16% 14% 12% 10% 8% 6% 4% 2% 0% 1994 6,4% 4,4%

Bijstand
Aantal bijstandsuitkeringen als percentage van de bevolking (20-64 jaar) 15 %

11,6% 10 %

5,7% 5%

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

0% 1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Arbeidsongeschiktheid
Aantal arbeidsongeschikten als percentage van de beroepsbevolking 25 %

Participatie vrouwen
Werkzame vrouwen als percentage van de vrouwelijke bevolking (15-64 jaar) 65%

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

180 Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Aantrekkelijkheid Bereikbaarheid
Bereikbaarheidsindex (100 = best bereikbaar) + positie op ranglijst G50

Natuur
Bereikbaarheid van natuurgebieden en de kust (100 = best bereikbaar) 100

Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn

(6)
100
per auto buiten de spits

(8)

(3)

80

80
per openbaar vervoer

60

60

per auto in de spits

40

40 20

20

0 1

0 natuur zee

Arnhem Bergen op Zoom Breda

Kwaliteit onderwijs
Gemiddelde kwaliteit secundair onderwijs (kwaliteitsindex) 8

Kinderopvang
Aantal kinderopvangplaatsen per 100 kinderen 30 10

Delft Den Haag Deventer
4,9 4,5

25 7 20 15,6 6 15 16,5

8

6

Dordrecht Ede Eindhoven Emmen Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg

4 10 5 5 2

4 1

0 hele dagopvang (0-3 jaar)

0 buitenschoolse opvang (4-11 jaar)

Veiligheid
Aantal geregistreerde misdrijven per 1.000 inwoners 280

Culinaire kwaliteit
Beschikbaarheid kwaliteitsrestaurants (kwaliteitsindex) 10 9

240

8 7 6

200

160 136,2 120,1

5 4 3 2 1

120

80

40 1992

0 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Cultuur
Aantal theatervoorstellingen per 1.000 inwoners en totaal aantal musea 10 80 70 8 60 6 50 40 4 2,9 2 10 0 theatervoorstellingen 0 musea 2,6 20 8,7 30 36,0

Historische binnenstad
Aantal rijksmonumenten 500 436 400 308 300

Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam
1

200

100

0

Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse
6

Kwaliteit woningen
Percentage vooroorlogse woningen, gemiddeld oppervlak en bebouwingsdichtheid 60% 150 600

Kwaliteit winkelbestand
Aantal winkels en diversiteit van het aanbod 900 800 5 700 400 600 500 559 538 4 3,2 3 400 300 200 2 3,4

Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad
1

50%

125 106

112

500

40%

35% 28%

100

30%

75

300

243 161

20%

50

200

10%

25

100 100

Zoetermeer
diversiteit

0% vóór '45

0 m
2

0 m / woning
2

0 aanbod

0

Zwolle

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 181

Schiedam

Met 76.576 inwoners de

e 38
Schiedam

gemeente van Nederland

grotestedenbeleid: ja/nee aantal universiteiten: 0
Voor alle lijn- en staafdiagrammen geldt:

gemiddelde van de 50 gemeenten De bronvermeldingen en verantwoording staan in deel IV

Grondgebruik

overig 13,3%

landbouw 17,3%

bebouwd 45,7%

water 8,4% recreatie 13,5% bossen en natuurlijk terrein 1,8%

Aantrekkelijkheidsindex
waarde bereikbaarheid percentage koopwoningen aantal misdrijven nabijheid natuurgebieden cultureel aanbod percentage vooroorlogse woningen culinair aanbod universiteiten 48,7 35% 18,4 67,2 1,3 31% 0,7 0 ranking (9) (46) (19) (20) (43) (10) (41) (12) score 2,68 1,30 Ranking gemeente op de index (1 = hoogste positie, 50 = laagste positie)

0

10
-1,05 1,19 0,35 0,48 0,10 0,00

26 38

20

30

40

50

aantrekkelijkheidsindex:

(26)

5,05

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Sociaal-economische index
waarde bijstand werkloosheid arbeidsongeschiktheid armoede percentage laagopgeleiden participatie vrouwen banen percentage groeisectoren 6,1% 4,7% 13,2% 11,6% 38,1% 53,9% 101,1% 22,7% ranking (41) (34) (20) (37) (46) (23) (33) (16) score 0,20 0,34 Ranking gemeente op de index (1 = hoogste positie, 50 = laagste positie)

0

10
0,62 0,28 0,10 0,56 0,36 0,70

20

30

40

50

sociaal-economische index:

(38)

3,16

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

182

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Bevolking en bebouwing Bevolking
Totale bevolkingsomvang (index, 1992 = 100) 109 108 107 106,5 106 105 104 103 102 101 100 99 1992 2002: 76.576 inwoners 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 8% 6% 1992 12% 10% 16% 15,2% 14% 13,5% 107,7

Vergrijzing
Aantal 65-plussers als percentage van de totale bevolking 20% 18%

Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Arnhem Bergen op Zoom Breda Delft Den Haag

Opleidingsniveau
Aantal hoogopgeleiden als percentage van de beroepsbevolking 60%

Inkomen
Gemiddeld besteedbaar inkomen van de werkzame bevolking 20.000

50%

18.000 16.113 15.700

16.000 40% 33,2% 30% 12.000 20% 20,9% 10.000 14.000

Deventer Dordrecht Ede Eindhoven Emmen

10% 1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

8.000 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn

Armoede
Huishoudens met een inkomen < 105% van het sociaal minimum 25%

Allochtonen
Aantal niet-westerse allochtonen als percentage van de bevolking 34% 30%

20%

26% 22% 21,1% 16,8%

15% 11,7% 11,6% 10%

18% 14% 10% 6%

5% 1992

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

2% 1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg Lelystad Maastricht Nijmegen Oss

Segregatie
Mate van segregatie: geen segregatie = 0, volledige segregatie = 1 0,5 niet-westerse allochtonen mensen met een laag inkomen 0,416 0,348 0,3

Woningen
Aantal woningen (index, 1992 = 100) en aandeel koopwoningen 120 111,5 108,6 100

0,4

80

60 0,2 0,155 0,132 0,1 40 41,6% 35,0%

Purmerend Roosendaal Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse
114

20 2002: 35.453 woningen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

0,0 1995

1996

1997

1998

1999

0 1992

Huizenprijzen
Gemiddelde huizenprijs in euro's per vierkante meter 2.800

Kantorenvoorraad
Voorraad solitaire kantoorruimte > 500 m v.v.o. (index, 1998 = 100) 116 114
2

Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer Zwolle

2.400 112 2.000 1.764 1.600 1.379 1.200 106 104 102 800 100 400 1997 98 1998 2001: 143.000 m v.v.o. 1999 2000 2001
2

110 108 107

1998

1999

2000

2001

2002

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 183

Sociaal-economische positie Productie
Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn Arnhem Bergen op Zoom Breda Delft Den Haag Deventer Dordrecht Ede Eindhoven Emmen Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer Zwolle
5% 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 10 % 15 % 13,7% 13,2% 45% 40% 35% 30% 1994 60% 20 % 55% 50% 54% 54% industrie 18,9% zakelijke dienstverlening 22,7% niet-commerciële dienstverlening 28,7% horeca 3,5% -5% 0% 1998 1999 2000 2001 2002 100 95 1992 2002: 30.540 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 10% Jaarlijkse groei BRP van de regio Rijnmond 15%

Werkgelegenheid
Aantal banen binnen de gemeente (index, 1992 = 100) 135 130 125 120

128,3

5% 1,9% 1,4%

115 112,9 110 105

Sectorale structuur
Aantal banen in de sector als percentage van het totaal aantal banen overig 6,1% detailhandel 20,1%

Industrie
Aantal banen industrie als percentage van het totaal aantal banen 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% 1992 2002: 5.780 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 18,9% 16,0%

Dienstensector
Aantal banen zakelijke diensten als percentage van het totaal aantal banen 40% 35% 30% 25% 20% 23,7% 22,7%

Startende ondernemers
Aantal startende ondernemers als percentage van de beroepsbevolking 1,8% 1,6% 1,4% 1,2% 1,0% 0,8% 0,99% 0,99%

15% 10% 5% 0% 1992 2002: 6.920 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

0,6% 0,4% 0,2% 0,0% 1997 2002: 298 starters 1998 1999 2000 2001 2002

Werkloosheid
Aantal werklozen als percentage van de beroepsbevolking 18% 16% 14% 12% 10% 8% 6% 4% 2% 0% 1994 4,7% 4,4%

Bijstand
Aantal bijstandsuitkeringen als percentage van de bevolking (20-64 jaar) 15 %

10 %

5%

6,1% 5,7%

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

0% 1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Arbeidsongeschiktheid
Aantal arbeidsongeschikten als percentage van de beroepsbevolking 25 %

Participatie vrouwen
Werkzame vrouwen als percentage van de vrouwelijke bevolking (15-64 jaar) 65%

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

184 Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Aantrekkelijkheid Bereikbaarheid
Bereikbaarheidsindex (100 = best bereikbaar) + positie op ranglijst G50

Natuur
Bereikbaarheid van natuurgebieden en de kust (100 = best bereikbaar) 100

Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn

(3)
100
per auto buiten de spits

(12)

(5)

80

80 60 60
per auto in de spits per openbaar vervoer

40

40 20

20

0 1

0 natuur zee

Arnhem Bergen op Zoom Breda

Kwaliteit onderwijs
Gemiddelde kwaliteit secundair onderwijs (kwaliteitsindex) 8

Kinderopvang
Aantal kinderopvangplaatsen per 100 kinderen 30 10

Delft Den Haag
5,7 4,5

25 7 20 16,5 6 15 10,2 10 5 5

8

6

Deventer Dordrecht Ede Eindhoven Emmen Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg

4

2

4 1

0 hele dagopvang (0-3 jaar)

0 buitenschoolse opvang (4-11 jaar)

Veiligheid
Aantal geregistreerde misdrijven per 1.000 inwoners 280

Culinaire kwaliteit
Beschikbaarheid kwaliteitsrestaurants (kwaliteitsindex) 10 9

240

8 7 6

200

160

5 4

120

120,1 89,5

3 2 1

80

40 1992

0 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Cultuur
Aantal theatervoorstellingen per 1.000 inwoners en totaal aantal musea 10 80 70 8 60 6 50 40 4 2,6 20 2 1,3 10 0 theatervoorstellingen 0 musea 4,0 8,7 30

Historische binnenstad
Aantal rijksmonumenten 500 436 400

Lelystad Maastricht Nijmegen
175

300

200

Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam
1

100

0

Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse
6

Kwaliteit woningen
Percentage vooroorlogse woningen, gemiddeld oppervlak en bebouwingsdichtheid 60% 150 600

Kwaliteit winkelbestand
Aantal winkels en diversiteit van het aanbod 900 800

Tilburg
5

50%

125 102

112

500 700 400 600 500 538

Utrecht
3,4

40% 31% 30% 28%

100

4 2,8

Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer

75

300

3 243 164 400 300 200 335 2

20%

50

200

10%

25

100 100 0 m / woning
2

1

0% vóór '45

0 m
2

0

0 aanbod diversiteit

Zwolle

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 185

Sittard-Geleen

Met 97.953 inwoners de

e 26
Sittard-Geleen

gemeente van Nederland

grotestedenbeleid: ja/nee aantal universiteiten: 0
Voor alle lijn- en staafdiagrammen geldt:

gemiddelde van de 50 gemeenten De bronvermeldingen en verantwoording staan in deel IV

Grondgebruik

overig 10,2% bebouwd 36,1%

landbouw 44,7%

bossen en natuurlijk terrein 3,9% recreatie 3,2% water 1,9%

Aantrekkelijkheidsindex
waarde bereikbaarheid percentage koopwoningen aantal misdrijven nabijheid natuurgebieden cultureel aanbod percentage vooroorlogse woningen culinair aanbod universiteiten 20,9 60% 18,4 24,0 1,3 15% 0,0 0 ranking (44) (3) (20) (48) (41) (35) (47) (12) score 1,14 2,23 Ranking gemeente op de index (1 = hoogste positie, 50 = laagste positie)

0

10
-1,31 0,42 0,36 0,23 0,00 0,00

49 37

20

30

40

50

aantrekkelijkheidsindex:

(49)

3,07

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Sociaal-economische index
waarde bijstand werkloosheid arbeidsongeschiktheid armoede percentage laagopgeleiden participatie vrouwen banen percentage groeisectoren 4,5% 2,9% 18,4% 9,7% 29,6% 49,6% 118,1% 17,9% ranking (31) (11) (45) (27) (32) (43) (20) (40) score 0,40 0,80 Ranking gemeente op de index (1 = hoogste positie, 50 = laagste positie)

0

10
0,12 0,48 0,38 0,16 0,62 0,22

20

30

40

50

sociaal-economische index:

(37)

3,18

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

186

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Bevolking en bebouwing Bevolking
Totale bevolkingsomvang (index, 1992 = 100) 107 106,5 106 105 104 103 12% 102 101 100 99 1992 2002: 97.953 inwoners 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 10% 8% 6% 1992 18% 16% 103,7 14% 15,8% 13,5%

Vergrijzing
Aantal 65-plussers als percentage van de totale bevolking 20%

Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Arnhem Bergen op Zoom Breda Delft Den Haag

Opleidingsniveau
Aantal hoogopgeleiden als percentage van de beroepsbevolking 60%

Inkomen
Gemiddeld besteedbaar inkomen van de werkzame bevolking 20.000

50%

18.000 16.113 15.700

16.000 40% 33,2% 30% 26,8% 20% 12.000 14.000

Deventer Dordrecht Ede Eindhoven Emmen

10.000

10% 1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

8.000 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum

Armoede
Huishoudens met een inkomen < 105% van het sociaal minimum 25%

Allochtonen
Aantal niet-westerse allochtonen als percentage van de bevolking 34% 30%

20%

26% 22%

15%

18% 14% 10% 6%

16,8%

11,7% 10% 9,7%

5,2%

5% 1992

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

2% 1995

Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg Lelystad Maastricht Nijmegen

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Segregatie
Mate van segregatie: geen segregatie = 0, volledige segregatie = 1 0,5 niet-westerse allochtonen mensen met een laag inkomen

Woningen
Aantal woningen (index, 1992 = 100) en aandeel koopwoningen 120 111,5 111,5

0,4 0,348 0,3 0,277

100

80

60 0,2 40 0,1 0,132 0,107

59,7%

Oss
41,6%

Purmerend Roosendaal Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse
114

20 2002: 42.361 woningen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

0,0 1995

1996

1997

1998

1999

0 1992

Huizenprijzen
Gemiddelde huizenprijs in euro's per vierkante meter 2.800

Kantorenvoorraad
Voorraad solitaire kantoorruimte > 500 m v.v.o. (index, 1998 = 100) 116 114
2

Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer Zwolle

2.400 112 2.000 1.764 1.600 106 1.333 1.200 104 102 800 100 400 1997 98 1998 2001: 169.000 m v.v.o. 1999 2000 2001
2

110 108 106

1998

1999

2000

2001

2002

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 187

Sociaal-economische positie Productie
Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn Arnhem Bergen op Zoom Breda Delft Den Haag Deventer Dordrecht Ede Eindhoven Emmen Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer Zwolle
5% 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 10 % 15 % 13,7% 45% 40% 35% 30% 1994 60% 20 % 18,4% 50% 55% 54% 50% industrie 33,0% niet-commerciële dienstverlening 28,2% -5% 0% 1998 1999 2000 2001 10% 120 115 5% 1,5% 1,4% 2002 110 105 100 95 90 1992 2002: 53.840 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 114,7 Jaarlijkse groei BRP van de regio Zuid-Limburg 15%

Werkgelegenheid
Aantal banen binnen de gemeente (index, 1992 = 100) 135 130 125 128,3

Sectorale structuur
Aantal banen in de sector als percentage van het totaal aantal banen detailhandel 14,2% horeca 2,5% overig 4,1%

Industrie
Aantal banen industrie als percentage van het totaal aantal banen 70% 60% 50% zakelijke dienstverlening 17,9% 40% 30% 20% 16,0% 10% 0% 1992 2002: 17.790 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 33,0%

Dienstensector
Aantal banen zakelijke diensten als percentage van het totaal aantal banen 40% 35% 30% 25% 20% 17,9% 15% 10% 5% 0% 1992 2002: 9.640 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 23,7%

Startende ondernemers
Aantal startende ondernemers als percentage van de beroepsbevolking 1,8% 1,6% 1,4% 1,2% 1,0% 0,8% 0,69% 0,6% 0,4% 0,2% 0,0% 1997 2002: 315 starters 1998 1999 2000 2001 2002 0,99%

Werkloosheid
Aantal werklozen als percentage van de beroepsbevolking 18% 16% 14% 12% 10% 8%

Bijstand
Aantal bijstandsuitkeringen als percentage van de bevolking (20-64 jaar) 15 %

10 %

5,7% 6% 4% 2% 0% 1994 0% 1993 4,4% 2,9% 5% 4,5%

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Arbeidsongeschiktheid
Aantal arbeidsongeschikten als percentage van de beroepsbevolking 25 %

Participatie vrouwen
Werkzame vrouwen als percentage van de vrouwelijke bevolking (15-64 jaar) 65%

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

188 Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Aantrekkelijkheid Bereikbaarheid
Bereikbaarheidsindex (100 = best bereikbaar) + positie op ranglijst G50

Natuur
Bereikbaarheid van natuurgebieden en de kust (100 = best bereikbaar) 100

Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn

(43)
100

(42)

(44)

80 80 60 60 40 40
per auto buiten de spits per auto in de spits

20

per openbaar vervoer

20

0 1

0 natuur zee

Arnhem Bergen op Zoom Breda

Kwaliteit onderwijs
Gemiddelde kwaliteit secundair onderwijs (kwaliteitsindex) 8

Kinderopvang
Aantal kinderopvangplaatsen per 100 kinderen 30 10

Delft Den Haag Deventer
4,5

25 7 20 16,5 6 15

8

6

Dordrecht Ede Eindhoven Emmen Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg

4 10 5 5 2 8,6

3,3

4 1

0 hele dagopvang (0-3 jaar)

0 buitenschoolse opvang (4-11 jaar)

Veiligheid
Aantal geregistreerde misdrijven per 1.000 inwoners 280

Culinaire kwaliteit
Beschikbaarheid kwaliteitsrestaurants (kwaliteitsindex) 10 9

240

8 7 6

200

160 120,1 114,8

5 4

120

3 2 1

80

40 1992

0 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Cultuur
Aantal theatervoorstellingen per 1.000 inwoners en totaal aantal musea 10 80 70 8 60 6 50 40 4 2,6 20 2 1,3 10 2,0 0 theatervoorstellingen 0 musea 8,7 30

Historische binnenstad
Aantal rijksmonumenten 500 436 400

Lelystad Maastricht Nijmegen
191

300

200

Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam
1

100

0

Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse
6

Kwaliteit woningen
Percentage vooroorlogse woningen, gemiddeld oppervlak en bebouwingsdichtheid 60% 150 134 125 112 500 402 40% 28% 100 400 600

Kwaliteit winkelbestand
Aantal winkels en diversiteit van het aanbod 900 800 5 700 600 500 626 538 4 3,7 3,4 3 400 300 200 2

Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad
1

50%

30%

75

300

243

20%

50 15% 25

200

10%

100 100

Zoetermeer
diversiteit

0% vóór '45

0 m
2

0 m / woning
2

0 aanbod

0

Zwolle

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 189

Spijkenisse

Met 75.147 inwoners de

e 39
Spijkenisse

gemeente van Nederland

grotestedenbeleid: ja/nee aantal universiteiten: 0
Voor alle lijn- en staafdiagrammen geldt:

gemiddelde van de 50 gemeenten De bronvermeldingen en verantwoording staan in deel IV

Grondgebruik
overig 7,7% bebouwd 32,1% landbouw 33,6% bossen en natuurlijk terrein 5,9% water 12,6% recreatie 8,2%

Aantrekkelijkheidsindex
waarde bereikbaarheid percentage koopwoningen aantal misdrijven nabijheid natuurgebieden cultureel aanbod percentage vooroorlogse woningen culinair aanbod universiteiten 37,3 52% 16,8 54,7 1,7 1% 0,7 0 ranking (25) (21) (13) (41) (32) (48) (40) (12) score 2,03 1,93 Ranking gemeente op de index (1 = hoogste positie, 50 = laagste positie)

0

10
-1,24 0,96 0,47 0,02 0,10 0,00

37 40

20

30

40

50

aantrekkelijkheidsindex:

(37)

4,28

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Sociaal-economische index
waarde bijstand werkloosheid arbeidsongeschiktheid armoede percentage laagopgeleiden participatie vrouwen banen percentage groeisectoren 4,2% 5,2% 11,3% 8,1% 41,2% 50,5% 59,5% 20,2% ranking (28) (42) (9) (10) (48) (39) (50) (25) score 0,46 0,18 Ranking gemeente op de index (1 = hoogste positie, 50 = laagste positie)

0

10
0,84 0,82 0,06 0,24 0,02 0,52

20

30

40

50

sociaal-economische index:

(40)

3,14

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

190

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Bevolking en bebouwing Bevolking
Totale bevolkingsomvang (index, 1992 = 100) 109 108 107 106,5 106 105 104 103 102 101 100 99 1992 2002: 75.147 inwoners 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 8% 6% 1992 12% 10,8% 10% 16% 14% 107,9

Vergrijzing
Aantal 65-plussers als percentage van de totale bevolking 20% 18%

Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn

13,5%

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Arnhem Bergen op Zoom Breda Delft Den Haag

Opleidingsniveau
Aantal hoogopgeleiden als percentage van de beroepsbevolking 60%

Inkomen
Gemiddeld besteedbaar inkomen van de werkzame bevolking 20.000

50%

18.000 16.400 16.113

16.000 40% 33,2% 30% 12.000 20% 15,7% 10% 1994 14.000

Deventer Dordrecht Ede Eindhoven Emmen

10.000

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

8.000 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn

Armoede
Huishoudens met een inkomen < 105% van het sociaal minimum 25%

Allochtonen
Aantal niet-westerse allochtonen als percentage van de bevolking 34% 30%

20%

26% 22%

15%

18% 14%

16,8% 11,5%

11,7% 10% 8,1% 5% 1992

10% 6% 2% 1995

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg

Segregatie
Mate van segregatie: geen segregatie = 0, volledige segregatie = 1 0,5 niet-westerse allochtonen mensen met een laag inkomen

Woningen
Aantal woningen (index, 1992 = 100) en aandeel koopwoningen 140 120 116,7 111,5

0,4 0,348 0,3 0,239 0,2 0,132 0,131 60 51,7% 40 20 0,0 1995 0 1992 2002: 31.263 woningen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 41,6% 100 80

Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse

0,1

1996

1997

1998

1999

2002

Huizenprijzen
Gemiddelde huizenprijs in euro's per vierkante meter 2.800

Kantorenvoorraad
Voorraad solitaire kantoorruimte > 500 m v.v.o. (index, 1998 = 100) 116 114 114 112
2

Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer Zwolle

2.400 112 2.000 1.764 1.600 1.487 1.200 106 104 102 800 100 400 1997 98 1998 2001: 77.000 m v.v.o. 1999 2000 2001
2

110 108

1998

1999

2000

2001

2002

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 191

Sociaal-economische positie Productie
Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn Arnhem Bergen op Zoom Breda Delft Den Haag Deventer
horeca 3,2% -5% 0% 1998 1999 2000 2001 2002 100 95 1992 2002: 19.340 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 10% Jaarlijkse groei BRP van de regio Rijnmond 15%

Werkgelegenheid
Aantal banen binnen de gemeente (index, 1992 = 100) 135 130 125 120

128,3 125,0

5% 1,9% 1,4%

115 110 105

Sectorale structuur
Aantal banen in de sector als percentage van het totaal aantal banen overig 9,7% detailhandel 20,8%

Industrie
Aantal banen industrie als percentage van het totaal aantal banen 70% 60% 50% 40% 30% zakelijke dienstverlening 20,2% 20% 10% 0% 1992 2002: 2.380 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 16,0% 12,3%

Dordrecht Ede Eindhoven Emmen Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer Zwolle

niet-commerciële dienstverlening 33,8%

industrie 12,3%

Dienstensector
Aantal banen zakelijke diensten als percentage van het totaal aantal banen 40% 35% 30% 25% 20% 15% 10% 5% 0% 1992 2002: 3.900 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 23,7% 20,2%

Startende ondernemers
Aantal startende ondernemers als percentage van de beroepsbevolking 1,8% 1,6% 1,4% 1,2% 1,0% 0,8% 0,6% 0,4% 0,2% 0,0% 1997 2002: 202 starters 1998 1999 2000 2001 2002 0,62% 0,99%

Werkloosheid
Aantal werklozen als percentage van de beroepsbevolking 18% 16% 14% 12% 10% 8%

Bijstand
Aantal bijstandsuitkeringen als percentage van de bevolking (20-64 jaar) 15 %

10 %

5,7% 6% 4% 2% 0% 1994 0% 1993 5,2% 4,4% 5% 4,2%

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Arbeidsongeschiktheid
Aantal arbeidsongeschikten als percentage van de beroepsbevolking 25 %

Participatie vrouwen
Werkzame vrouwen als percentage van de vrouwelijke bevolking (15-64 jaar) 65% 60%

20 %

55% 50%

54% 51%

15 % 13,7% 11,3% 10 % 45% 40% 35% 5% 1994 30% 1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

192 Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Aantrekkelijkheid Bereikbaarheid
Bereikbaarheidsindex (100 = best bereikbaar) + positie op ranglijst G50

Natuur
Bereikbaarheid van natuurgebieden en de kust (100 = best bereikbaar) 100

Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn

(22)
100

(24)

(22)

80 80
per auto buiten de spits

60

60
per auto in de spits per openbaar vervoer

40

40

20

20

0 1

0 natuur zee

Arnhem Bergen op Zoom Breda

Kwaliteit onderwijs
Gemiddelde kwaliteit secundair onderwijs (kwaliteitsindex) 8

Kinderopvang
Aantal kinderopvangplaatsen per 100 kinderen 30 10

Delft Den Haag Deventer
4,5

25 7 20 16,5 6 15

8

6

Dordrecht Ede Eindhoven Emmen Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg

4 10 5 5 2 9,0 1,7

4 1

0 hele dagopvang (0-3 jaar)

0 buitenschoolse opvang (4-11 jaar)

Veiligheid
Aantal geregistreerde misdrijven per 1.000 inwoners 280

Culinaire kwaliteit
Beschikbaarheid kwaliteitsrestaurants (kwaliteitsindex) 10 9

240

8 7 6

200

160

5 4

120

120,1

3 2

80 64,6 40 1992

1 0

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Cultuur
Aantal theatervoorstellingen per 1.000 inwoners en totaal aantal musea 10 80 70 8 60 6 50 40 4 2,6 2 1,7 20 10 0,0 0 theatervoorstellingen 0 musea 8,7 30

Historische binnenstad
Aantal rijksmonumenten 500 436 400

Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal
4

300

200

100

0 1

Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse
6

Kwaliteit woningen
Percentage vooroorlogse woningen, gemiddeld oppervlak en bebouwingsdichtheid 60% 150 123 112 600

Kwaliteit winkelbestand
Aantal winkels en diversiteit van het aanbod 900 800 5 700 400 600 500 538 4 3,4 3 400 300 200 276 2 1,9

Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad
1

50%

125

500

40% 28%

100

30%

75

300

248 243

20%

50

200

10% 1% 0% vóór '45

25

100 100

Zoetermeer
diversiteit

0 m
2

0 m / woning
2

0 aanbod

0

Zwolle

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 193

Ti l b u r g

Met 197.358 inwoners de

e 6
Tilburg

gemeente van Nederland

grotestedenbeleid: ja/nee aantal universiteiten: 1
Voor alle lijn- en staafdiagrammen geldt:

gemiddelde van de 50 gemeenten De bronvermeldingen en verantwoording staan in deel IV

Grondgebruik
overig 7,6% bebouwd 29,0%

landbouw 42,8% bossen en natuurlijk terrein 14,9%

water 1,3%

recreatie 4,5%

Aantrekkelijkheidsindex
waarde bereikbaarheid percentage koopwoningen aantal misdrijven nabijheid natuurgebieden cultureel aanbod percentage vooroorlogse woningen culinair aanbod universiteiten 35,6 52% 29,3 64,5 2,5 20% 1,0 1 ranking (28) (18) (43) (24) (21) (25) (32) (3) score 1,93 1,93 Ranking gemeente op de index (1 = hoogste positie, 50 = laagste positie)

0

10
-1,54 1,14 0,69 0,32 0,15 0,50

25 33

20

30

40

50

aantrekkelijkheidsindex:

(25)

5,12

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Sociaal-economische index
waarde bijstand werkloosheid arbeidsongeschiktheid armoede percentage laagopgeleiden participatie vrouwen banen percentage groeisectoren 4,9% 3,4% 14,2% 11,1% 29,3% 52,7% 114,5% 19,4% ranking (36) (18) (29) (36) (29) (26) (23) (31) score 0,30 0,66 Ranking gemeente op de index (1 = hoogste positie, 50 = laagste positie)

0

10
0,44 0,30 0,44 0,50 0,56 0,40

20

30

40

50

sociaal-economische index:

(33)

3,60

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

194

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Bevolking en bebouwing Bevolking
Totale bevolkingsomvang (index, 1992 = 100) 112 110,7 110 108 106 104 102 100 98 1992 2002: 197.358 inwoners 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 106,5 18% 16% 14% 12% 10% 8% 6% 1992

Vergrijzing
Aantal 65-plussers als percentage van de totale bevolking 20%

Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn

13,5% 12,4%

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Arnhem Bergen op Zoom Breda Delft Den Haag

Opleidingsniveau
Aantal hoogopgeleiden als percentage van de beroepsbevolking 60%

Inkomen
Gemiddeld besteedbaar inkomen van de werkzame bevolking 20.000

50%

18.000 16.113 15.200 33,2% 30,7% 14.000

16.000 40%

Deventer Dordrecht Ede Eindhoven Emmen

30%

12.000 20%

10.000

10% 1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

8.000 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn

Armoede
Huishoudens met een inkomen < 105% van het sociaal minimum 25%

Allochtonen
Aantal niet-westerse allochtonen als percentage van de bevolking 34% 30%

20%

26% 22%

15% 11,7% 11,1%

18% 14% 10% 6%

16,8% 12,9%

10%

5% 1992

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

2% 1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg

Segregatie
Mate van segregatie: geen segregatie = 0, volledige segregatie = 1 0,5 niet-westerse allochtonen mensen met een laag inkomen

Woningen
Aantal woningen (index, 1992 = 100) en aandeel koopwoningen 140 120 117,4 111,5

0,4 0,348 0,3 0,311 80 60 51,8% 0,141 0,132 0,1 20 0,0 1995 0 1992 2002: 82.507 woningen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 40 41,6% 100

Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse

0,2

1996

1997

1998

1999

2002

Huizenprijzen
Gemiddelde huizenprijs in euro's per vierkante meter 2.800

Kantorenvoorraad
Voorraad solitaire kantoorruimte > 500 m v.v.o. (index, 1998 = 100) 118 116 115 114
2

Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer Zwolle

2.400

114 112 1.764 1.687 110 108 106

2.000

1.600

1.200

104 102 100 2001: 415.000 m v.v.o. 1999 2000 2001
2

800

400 1997

1998

1999

2000

2001

2002

98 1998

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 195

Sociaal-economische positie Productie
Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn Arnhem Bergen op Zoom Breda Delft Den Haag Deventer Dordrecht Ede Eindhoven Emmen Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer Zwolle
5% 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 10 % 15 % 14,2% 13,7% 60% 20 % 55% 50% 45% 40% 35% 30% 1994 54% 53% industrie 21,2% horeca 2,8% niet-commerciële dienstverlening 35,1% zakelijke dienstverlening 19,4% -5% 0% 1998 1999 2000 2001 10% 125 120 5% 115 1,4% 1,0% 2002 110 105 100 95 1992 2002: 100.190 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 Jaarlijkse groei BRP van de regio Midden-Noord-Brabant 15%

Werkgelegenheid
Aantal banen binnen de gemeente (index, 1992 = 100) 140 135 130 134,1 128,3

Sectorale structuur
Aantal banen in de sector als percentage van het totaal aantal banen detailhandel 16,4% overig 5,1%

Industrie
Aantal banen industrie als percentage van het totaal aantal banen 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% 1992 2002: 21.280 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 21,2% 16,0%

Dienstensector
Aantal banen zakelijke diensten als percentage van het totaal aantal banen 40% 35% 30% 25% 20% 15% 10% 5% 0% 1992 2002: 19.450 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 23,7% 19,4%

Startende ondernemers
Aantal startende ondernemers als percentage van de beroepsbevolking 1,8% 1,6% 1,4% 1,2% 1,0% 0,8% 0,6% 0,4% 0,2% 0,0% 1997 2002: 649 starters 1998 1999 2000 2001 2002 0,99% 0,74%

Werkloosheid
Aantal werklozen als percentage van de beroepsbevolking 18% 16% 14% 12% 10% 8% 6% 4% 2% 0% 1994 4,4% 3,4%

Bijstand
Aantal bijstandsuitkeringen als percentage van de bevolking (20-64 jaar) 15 %

10 %

5%

5,7% 4,9%

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

0% 1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Arbeidsongeschiktheid
Aantal arbeidsongeschikten als percentage van de beroepsbevolking 25 %

Participatie vrouwen
Werkzame vrouwen als percentage van de vrouwelijke bevolking (15-64 jaar) 65%

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

196 Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Aantrekkelijkheid Bereikbaarheid
Bereikbaarheidsindex (100 = best bereikbaar) + positie op ranglijst G50

Natuur
Bereikbaarheid van natuurgebieden en de kust (100 = best bereikbaar) 100

Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn

(28)
100

(32)

(21)

80 80
per auto buiten de spits per auto in de spits per openbaar vervoer

60

60

40

40

20

20

0 1

0 natuur zee

Arnhem Bergen op Zoom Breda

Kwaliteit onderwijs
Gemiddelde kwaliteit secundair onderwijs (kwaliteitsindex) 8

Kinderopvang
Aantal kinderopvangplaatsen per 100 kinderen 30 10

Delft Den Haag Deventer
4,5

25 7 20 16,5 6 15 11,8

8

6

Dordrecht Ede Eindhoven Emmen Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg

4 10 5 5 2

3,3

4 1

0 hele dagopvang (0-3 jaar)

0 buitenschoolse opvang (4-11 jaar)

Veiligheid
Aantal geregistreerde misdrijven per 1.000 inwoners 280

Culinaire kwaliteit
Beschikbaarheid kwaliteitsrestaurants (kwaliteitsindex) 10 9

240

8 7 6

200

160 127,9 120,1

5 4 3 2 1

120

80

40 1992

0 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Cultuur
Aantal theatervoorstellingen per 1.000 inwoners en totaal aantal musea 10 80 70 8 60 6 50 40 4 2,5 2 10 0 theatervoorstellingen 0 musea 2,6 20 9,0 8,7 30

Historische binnenstad
Aantal rijksmonumenten 500 436 400

Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend
76

300

200

100

Roosendaal Rotterdam
1

0

Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse
6

Kwaliteit woningen
Percentage vooroorlogse woningen, gemiddeld oppervlak en bebouwingsdichtheid 60% 150 135 125 112 500 600

Kwaliteit winkelbestand
Aantal winkels en diversiteit van het aanbod 900 800 5 700 400 289 243 600 500 400 300 200 2 452 3 538 4 3,4 2,8

Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad
1

50%

40% 28% 20% 20%

100

30%

75

300

50

200

10%

25

100 100

Zoetermeer
diversiteit

0% vóór '45

0 m
2

0 m / woning
2

0 aanbod

0

Zwolle

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 197

Utrecht

Met 260.625 inwoners de

e 4
Utrecht

gemeente van Nederland

grotestedenbeleid: ja/nee aantal universiteiten: 2
Voor alle lijn- en staafdiagrammen geldt:

gemiddelde van de 50 gemeenten De bronvermeldingen en verantwoording staan in deel IV

Grondgebruik

overig 10,7% bebouwd 36,5%

landbouw 38,9%

bossen en natuurlijk terrein 2,5% recreatie 8,1% water 3,2%

Aantrekkelijkheidsindex
waarde bereikbaarheid percentage koopwoningen aantal misdrijven nabijheid natuurgebieden cultureel aanbod percentage vooroorlogse woningen culinair aanbod universiteiten 48,6 45% 35,4 91,0 4,3 39% 2,1 2 ranking (10) (35) (49) (2) (7) (5) (20) (1) score 2,68 1,69 Ranking gemeente op de index (1 = hoogste positie, 50 = laagste positie)

0

10
-1,89 1,60 1,19 0,62 0,32 0,99

3 8

20

30

40

50

aantrekkelijkheidsindex:

(3)

7,21

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Sociaal-economische index
waarde bijstand werkloosheid arbeidsongeschiktheid armoede percentage laagopgeleiden participatie vrouwen banen percentage groeisectoren 4,9% 3,7% 12,8% 9,4% 20,4% 58,8% 163,5% 31,7% ranking (38) (24) (18) (23) (6) (7) (5) (3) score 0,26 0,54 Ranking gemeente op de index (1 = hoogste positie, 50 = laagste positie)

0

10
0,66 0,56 0,90 0,88 0,92 0,96

20

30

40

50

sociaal-economische index:

(8)

5,68

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

198

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Bevolking en bebouwing Bevolking
Totale bevolkingsomvang (index, 1992 = 100) 107 106,5 106 105 104 14% 103 12% 102 101 100 99 1992 2002: 260.625 inwoners 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 10% 8% 6% 1992 13,5% 11,6% 105,0 18% 16%

Vergrijzing
Aantal 65-plussers als percentage van de totale bevolking 20%

Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Arnhem Bergen op Zoom Breda Delft Den Haag

Opleidingsniveau
Aantal hoogopgeleiden als percentage van de beroepsbevolking 60%

Inkomen
Gemiddeld besteedbaar inkomen van de werkzame bevolking 20.000

50%

49,8%

18.000 16.400 16.113

16.000 40% 33,2% 30% 12.000 20% 14.000

Deventer Dordrecht Ede Eindhoven Emmen

10.000

10% 1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

8.000 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn

Armoede
Huishoudens met een inkomen < 105% van het sociaal minimum 25%

Allochtonen
Aantal niet-westerse allochtonen als percentage van de bevolking 34% 30%

20%

26% 22% 19,6%

15%

18% 14% 10% 6%

16,8%

11,7% 10% 9,4%

5% 1992

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

2% 1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse

Segregatie
Mate van segregatie: geen segregatie = 0, volledige segregatie = 1 0,5

Woningen
Aantal woningen (index, 1992 = 100) en aandeel koopwoningen 120 111,5 110,8

0,4

0,409 0,348

100

80

0,3 niet-westerse allochtonen mensen met een laag inkomen 0,2 0,171 0,132 0,1 20 2002: 114.116 woningen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 40 60 45,3% 41,6%

0,0 1995

1996

1997

1998

1999

0 1992

Huizenprijzen
Gemiddelde huizenprijs in euro's per vierkante meter 2.800

Kantorenvoorraad
Voorraad solitaire kantoorruimte > 500 m v.v.o. (index, 1998 = 100) 116 114 114
2

Tilburg Utrecht Velsen

2.400 112 2.000 1.951 1.764 1.600 106 1.200 104 102 800 100 400 1997 98 1998 2001: 2.047.000 m v.v.o. 1999 2000 2001
2

110 108 109

Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer Zwolle

1998

1999

2000

2001

2002

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 199

Sociaal-economische positie Productie
Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn Arnhem Bergen op Zoom Breda Delft Den Haag Deventer Dordrecht Ede Eindhoven Emmen Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer Zwolle
5% 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 10 % 15 % 13,7% 12,8% 45% 40% 35% 30% 1994 60% 20 % 55% 50% 59% 54% industrie 10,5% niet-commerciële dienstverlening 35,1% zakelijke dienstverlening 31,7% -5% 0% 1998 1999 2000 2001 2002 100 95 1992 2002: 212.190 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 10% Jaarlijkse groei BRP van de regio Stadsgewest Utrecht 15%

Werkgelegenheid
Aantal banen binnen de gemeente (index, 1992 = 100) 135 130 125 120 131,7 128,3

5% 1,6% 1,4%

115 110 105

Sectorale structuur
Aantal banen in de sector als percentage van het totaal aantal banen detailhandel 11,6% horeca 2,9% overig 8,2%

Industrie
Aantal banen industrie als percentage van het totaal aantal banen 70% 60% 50% 40% 30% 20% 16,0% 10% 0% 1992 2002: 22.290 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 10,5%

Dienstensector
Aantal banen zakelijke diensten als percentage van het totaal aantal banen 40% 35% 30% 25% 20% 31,7%

Startende ondernemers
Aantal startende ondernemers als percentage van de beroepsbevolking 1,8% 1,6% 1,4% 1,2% 23,7% 1,0% 0,8% 1,17% 0,99%

15% 10% 5% 0% 1992 2002: 67.250 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

0,6% 0,4% 0,2% 0,0% 1997 2002: 1.519 starters 1998 1999 2000 2001 2002

Werkloosheid
Aantal werklozen als percentage van de beroepsbevolking 18% 16% 14% 12% 10% 8% 6% 4% 2% 0% 1994 4,4% 3,7%

Bijstand
Aantal bijstandsuitkeringen als percentage van de bevolking (20-64 jaar) 15 %

10 %

5%

5,7% 4,9%

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

0% 1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Arbeidsongeschiktheid
Aantal arbeidsongeschikten als percentage van de beroepsbevolking 25 %

Participatie vrouwen
Werkzame vrouwen als percentage van de vrouwelijke bevolking (15-64 jaar) 65%

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

200 Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Aantrekkelijkheid Bereikbaarheid
Bereikbaarheidsindex (100 = best bereikbaar) + positie op ranglijst G50

Natuur
Bereikbaarheid van natuurgebieden en de kust (100 = best bereikbaar) 100

Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn

(10)
100
per auto buiten de spits

(14)

(1)

80

80
per openbaar vervoer

60

60
per auto in de spits

40

40 20

20

0 1

0 natuur zee

Arnhem Bergen op Zoom Breda

Kwaliteit onderwijs
Gemiddelde kwaliteit secundair onderwijs (kwaliteitsindex) 8

Kinderopvang
Aantal kinderopvangplaatsen per 100 kinderen 30 10

Delft Den Haag Deventer
5,1 4,5

25 7 20

22,7

8

16,5 6 15

6

Dordrecht Ede Eindhoven Emmen Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg

4 10 5 5 2

4 1

0 hele dagopvang (0-3 jaar)

0 buitenschoolse opvang (4-11 jaar)

Veiligheid
Aantal geregistreerde misdrijven per 1.000 inwoners 280

Culinaire kwaliteit
Beschikbaarheid kwaliteitsrestaurants (kwaliteitsindex) 10 9

240

230,5

8 7 6

200

160

5 4

120

120,1

3 2 1

80

40 1992

0 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Cultuur
Aantal theatervoorstellingen per 1.000 inwoners en totaal aantal musea 10 80 70 8 60 6 4,3 4 2,6 20 2 10 0 theatervoorstellingen 0 musea 50 40 30 19,0 8,7

Historische binnenstad
Aantal rijksmonumenten 1.600 1.400 1.200 1.000 800 600 436 400 200 0 1.313

Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse
6

Kwaliteit woningen
Percentage vooroorlogse woningen, gemiddeld oppervlak en bebouwingsdichtheid 60% 150 600

Kwaliteit winkelbestand
Aantal winkels en diversiteit van het aanbod 900 800 5 700 400 600 500 580 538 4 3,3 3 400 300 200 2 3,4

Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad
1

50% 39%

125

112 88

500

40%

100 28%

30%

75

300 186

243

20%

50

200

10%

25

100 100

Zoetermeer
diversiteit

0% vóór '45

0 m
2

0 m / woning
2

0 aanbod

0

Zwolle

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 201

Ve l s e n

Met 67.407 inwoners de

e 46
Velsen

gemeente van Nederland

grotestedenbeleid: ja/nee aantal universiteiten: 0
Voor alle lijn- en staafdiagrammen geldt:

gemiddelde van de 50 gemeenten De bronvermeldingen en verantwoording staan in deel IV

Grondgebruik
overig 6,8% landbouw 7,8% bebouwd 24,3%

water 29,6% bossen en natuurlijk terrein 22,0%

recreatie 9,5%

Aantrekkelijkheidsindex
waarde bereikbaarheid percentage koopwoningen aantal misdrijven nabijheid natuurgebieden cultureel aanbod percentage vooroorlogse woningen culinair aanbod universiteiten 36,2 55% 9,9 60,7 3,8 26% 4,5 0 ranking (26) (10) (1) (29) (8) (14) (4) (12) score 1,95 2,04 Ranking gemeente op de index (1 = hoogste positie, 50 = laagste positie)

0

10
-0,78 1,07 1,07 0,42 0,68 0,00

5 17

20

30

40

50

aantrekkelijkheidsindex:

(5)

6,45

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Sociaal-economische index
waarde bijstand werkloosheid arbeidsongeschiktheid armoede percentage laagopgeleiden participatie vrouwen banen percentage groeisectoren 2,5% 2,8% 15,5% 6,9% 27,2% 52,4% 112,9% 11,7% ranking (5) (9) (35) (5) (22) (29) (25) (49) score 0,92 0,84 Ranking gemeente op de index (1 = hoogste positie, 50 = laagste positie)

0

10
0,32 0,92 0,58 0,44 0,52 0,04

20

30

40

50

sociaal-economische index:

(17)

4,58

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

202

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Bevolking en bebouwing Bevolking
Totale bevolkingsomvang (index, 1992 = 100) 112 110 108 106 104 102 100 98 1992 2002: 67.407 inwoners 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 106,5

Vergrijzing
Aantal 65-plussers als percentage van de totale bevolking 20% 18% 16% 14% 12% 10% 8% 6% 1992 16,5%

Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn

109,6

13,5%

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Arnhem Bergen op Zoom Breda Delft Den Haag Deventer Dordrecht Ede Eindhoven Emmen

Opleidingsniveau
Aantal hoogopgeleiden als percentage van de beroepsbevolking 60%

Inkomen
Gemiddeld besteedbaar inkomen van de werkzame bevolking 20.000

50%

18.000 16.700 16.113

16.000 40% 33,2% 30% 12.000 24,0% 20% 10.000 14.000

10% 1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

8.000 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum

Armoede
Huishoudens met een inkomen < 105% van het sociaal minimum 25%

Allochtonen
Aantal niet-westerse allochtonen als percentage van de bevolking 34% 30%

20%

26% 22%

15%

18% 14% 10% 6,9% 6% 2% 1995

16,8%

11,7% 10%

5,5%

5% 1992

Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg Lelystad Maastricht Nijmegen

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Segregatie
Mate van segregatie: geen segregatie = 0, volledige segregatie = 1 0,5 niet-westerse allochtonen mensen met een laag inkomen

Woningen
Aantal woningen (index, 1992 = 100) en aandeel koopwoningen 120 111,5 110,8

0,4 0,348 0,3 0,305

100

80

60 0,2 0,132 0,129 40

54,8% 41,6%

Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse
114

0,1

20 2002: 28.402 woningen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

0,0 1995

1996

1997

1998

1999

0 1992

Huizenprijzen
Gemiddelde huizenprijs in euro's per vierkante meter 2.800

Kantorenvoorraad
Voorraad solitaire kantoorruimte > 500 m v.v.o. (index, 1998 = 100) 116 114
2

Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer Zwolle

2.400 112 2.000 1.764 1.733 110 108 106 1.200 104 102 800 100 400 1997 98 1998 2001: 89.000 m v.v.o. 1999 2000 2001
2

1.600

102

1998

1999

2000

2001

2002

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 203

Sociaal-economische positie Productie
Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn Arnhem Bergen op Zoom Breda Delft Den Haag Deventer Dordrecht Ede Eindhoven Emmen Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer Zwolle
5% 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 10 % 15 % 15,5% 13,7% 45% 40% 35% 30% 1994 60% 20 % 55% 50% 54% 52% industrie 44,5% -5% 0% 1998 1999 2000 2001 10% Jaarlijkse groei BRP van de regio IJmond 15%

Werkgelegenheid
Aantal banen binnen de gemeente (index, 1992 = 100) 140 130 120 110

128,3

5%

100 1,4% 1,2% 2002 90 80 70 1992 2002: 31.940 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 91,0

Sectorale structuur
Aantal banen in de sector als percentage van het totaal aantal banen detailhandel 16,5% overig 5,7% niet-commerciële dienstverlening 19,1%

Industrie
Aantal banen industrie als percentage van het totaal aantal banen 70% 60% 50% 44,5% 40% 30% 20% 16,0% 10% 0% 1992 2002: 14.220 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

horeca 2,3% zakelijke dienstverlening 11,7%

Dienstensector
Aantal banen zakelijke diensten als percentage van het totaal aantal banen 40% 35% 30% 25% 20% 23,7%

Startende ondernemers
Aantal startende ondernemers als percentage van de beroepsbevolking 1,8% 1,6% 1,4% 1,2% 1,0% 0,8% 0,99%

15% 10% 5% 0% 1992 2002: 3.750 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 11,7%

0,6% 0,4% 0,2% 0,0% 1997 2002: 182 starters 1998 1999 2000 2001

0,64%

2002

Werkloosheid
Aantal werklozen als percentage van de beroepsbevolking 18% 16% 14% 12% 10% 8%

Bijstand
Aantal bijstandsuitkeringen als percentage van de bevolking (20-64 jaar) 15 %

10 %

5,7% 6% 4% 2% 0% 1994 4,4% 2,8% 0% 1993 2,5% 5%

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Arbeidsongeschiktheid
Aantal arbeidsongeschikten als percentage van de beroepsbevolking 25 %

Participatie vrouwen
Werkzame vrouwen als percentage van de vrouwelijke bevolking (15-64 jaar) 65%

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

204 Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Aantrekkelijkheid Bereikbaarheid
Bereikbaarheidsindex (100 = best bereikbaar) + positie op ranglijst G50

Natuur
Bereikbaarheid van natuurgebieden en de kust (100 = best bereikbaar) 100

Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn

(20)
100

(26)

(35)

80 80
per auto buiten de spits

60

60
per auto in de spits per openbaar vervoer

40

40

20

20

0 1

0 natuur zee

Arnhem Bergen op Zoom Breda

Kwaliteit onderwijs
Gemiddelde kwaliteit secundair onderwijs (kwaliteitsindex) 8

Kinderopvang
Aantal kinderopvangplaatsen per 100 kinderen 30 10

Delft Den Haag Deventer
4,5

25 7 20 16,5 6 15 12,7

8

6

Dordrecht Ede Eindhoven Emmen Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg

4 10 5 5 2

3,3

4 1

0 hele dagopvang (0-3 jaar)

0 buitenschoolse opvang (4-11 jaar)

Veiligheid
Aantal geregistreerde misdrijven per 1.000 inwoners 280

Culinaire kwaliteit
Beschikbaarheid kwaliteitsrestaurants (kwaliteitsindex) 10 9

240

8 7 6

200

160

5 4

120

120,1

3 2

80 63,2 40 1992

1 0

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Cultuur
Aantal theatervoorstellingen per 1.000 inwoners en totaal aantal musea 10 80 70 8 60 6 50 40 4 3,8 30 2,6 20 2 10 0 theatervoorstellingen 0 musea 7,0 8,7

Historische binnenstad
Aantal rijksmonumenten 500 436 400

Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend
81

300

200

100

Roosendaal Rotterdam
1

0

Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse
6

Kwaliteit woningen
Percentage vooroorlogse woningen, gemiddeld oppervlak en bebouwingsdichtheid 60% 150 600

Kwaliteit winkelbestand
Aantal winkels en diversiteit van het aanbod 900 800 5 700 400 600 500 538 4 3,4 3 400 300 200 284 2 1,9

Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad
1

50%

125

110 112

500

40% 28%

100

30%

26%

75

300

254 243

20%

50

200

10%

25

100 100

Zoetermeer
diversiteit

0% vóór '45

0 m
2

0 m / woning
2

0 aanbod

0

Zwolle

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 205

Ve n l o

Met 91.400 inwoners de

e 30
Venlo

gemeente van Nederland

grotestedenbeleid: ja/nee aantal universiteiten: 0
Voor alle lijn- en staafdiagrammen geldt:

gemiddelde van de 50 gemeenten De bronvermeldingen en verantwoording staan in deel IV

Grondgebruik

overig 9,9% bebouwd 27,7%

landbouw 39,9%

bossen en natuurlijk terrein 16,9% water 2,0% recreatie 3,5%

Aantrekkelijkheidsindex
waarde bereikbaarheid percentage koopwoningen aantal misdrijven nabijheid natuurgebieden cultureel aanbod percentage vooroorlogse woningen culinair aanbod universiteiten 22,2 46% 22,1 40,7 1,9 16% 3,8 0 ranking (41) (33) (29) (46) (29) (34) (6) (12) score 1,20 1,71 Ranking gemeente op de index (1 = hoogste positie, 50 = laagste positie)

0

10
-1,30 0,72 0,53 0,26 0,58 0,00

43 44

20

30

40

50

aantrekkelijkheidsindex:

(43)

3,70

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Sociaal-economische index
waarde bijstand werkloosheid arbeidsongeschiktheid armoede percentage laagopgeleiden participatie vrouwen banen percentage groeisectoren 4,1% 4,8% 14,9% 10,8% 37,7% 49,7% 141,2% 13,4% ranking (26) (36) (33) (34) (45) (40) (9) (47) score 0,50 0,30 Ranking gemeente op de index (1 = hoogste positie, 50 = laagste positie)

0

10
0,36 0,34 0,12 0,22 0,84 0,08

20

30

40

50

sociaal-economische index:

(44)

2,76

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

206

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Bevolking en bebouwing Bevolking
Totale bevolkingsomvang (index, 1992 = 100) 107 106,5 106 105 104 14% 103 102 101 100 99 1992 2002: 91.400 inwoners 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 102,1 12% 10% 8% 6% 1992 18% 16% 15,0% 13,5%

Vergrijzing
Aantal 65-plussers als percentage van de totale bevolking 20%

Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Arnhem Bergen op Zoom Breda Delft Den Haag

Opleidingsniveau
Aantal hoogopgeleiden als percentage van de beroepsbevolking 60%

Inkomen
Gemiddeld besteedbaar inkomen van de werkzame bevolking 20.000

50%

18.000 16.113 14.900 33,2% 14.000

16.000 40%

Deventer Dordrecht Ede Eindhoven Emmen

30% 12.000 20% 19,9%

10.000

10% 1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

8.000 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse

Armoede
Huishoudens met een inkomen < 105% van het sociaal minimum 25%

Allochtonen
Aantal niet-westerse allochtonen als percentage van de bevolking 34% 30%

20%

26% 22%

15% 11,7% 10,8%

18% 14% 10% 6%

16,8%

10%

9,6%

5% 1992

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

2% 1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Segregatie
Mate van segregatie: geen segregatie = 0, volledige segregatie = 1 0,5 niet-westerse allochtonen mensen met een laag inkomen

Woningen
Aantal woningen (index, 1992 = 100) en aandeel koopwoningen 120 111,5 109,2 100 0,348

0,4

80

0,3 0,234 0,2 40 0,132 0,1 0,096 20 2002: 39.536 woningen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 60 45,8% 41,6%

0,0 1995

1996

1997

1998

1999

0 1992

Huizenprijzen
Gemiddelde huizenprijs in euro's per vierkante meter 2.800

Kantorenvoorraad
Voorraad solitaire kantoorruimte > 500 m v.v.o. (index, 1998 = 100) 116 114 114
2

Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer Zwolle

2.400 112 2.000 1.764 1.600 1.371 1.200 106 104 102 800 100 400 1997 98 1998 2001: 192.000 m v.v.o. 1999 2000 2001
2

110 108 107

1998

1999

2000

2001

2002

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 207

Sociaal-economische positie Productie
Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn Arnhem Bergen op Zoom Breda Delft Den Haag Deventer Dordrecht Ede Eindhoven Emmen Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer Zwolle
5% 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 10 % 15 % 14,9% 13,7% 60% 20 % 55% 50% 45% 40% 35% 30% 1994 54% 50% industrie 25,5% niet-commerciële dienstverlening 29,0% horeca 3,2% 40% zakelijke dienstverlening 13,4% 30% 25,5% 20% 16,0% 10% 0% 1992 2002: 13.600 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 -5% 0% 1998 1999 2000 2001 10% Jaarlijkse groei BRP van de regio Noord-Limburg 15%

Werkgelegenheid
Aantal banen binnen de gemeente (index, 1992 = 100) 135 130 125 120

128,3 125,9

5%

115 110 1,4% 0,4% 2002 105 100 95 1992 2002: 53.250 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Sectorale structuur
Aantal banen in de sector als percentage van het totaal aantal banen overig 10,7% detailhandel 18,2%

Industrie
Aantal banen industrie als percentage van het totaal aantal banen 70% 60% 50%

Dienstensector
Aantal banen zakelijke diensten als percentage van het totaal aantal banen 40% 35% 30% 25% 20% 23,7%

Startende ondernemers
Aantal startende ondernemers als percentage van de beroepsbevolking 1,8% 1,6% 1,4% 1,2% 1,0% 0,8% 0,99% 0,92%

15% 10% 5% 0% 1992 2002: 7.130 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001

13,4%

0,6% 0,4% 0,2% 0,0% 1997 2002: 347 starters 1998 1999 2000 2001 2002

2002

Werkloosheid
Aantal werklozen als percentage van de beroepsbevolking 18% 16% 14% 12% 10% 8%

Bijstand
Aantal bijstandsuitkeringen als percentage van de bevolking (20-64 jaar) 15 %

10 %

5,7% 6% 4% 2% 0% 1994 0% 1993 4,8% 4,4% 5% 4,1%

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Arbeidsongeschiktheid
Aantal arbeidsongeschikten als percentage van de beroepsbevolking 25 %

Participatie vrouwen
Werkzame vrouwen als percentage van de vrouwelijke bevolking (15-64 jaar) 65%

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

208 Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Aantrekkelijkheid Bereikbaarheid
Bereikbaarheidsindex (100 = best bereikbaar) + positie op ranglijst G50

Natuur
Bereikbaarheid van natuurgebieden en de kust (100 = best bereikbaar) 100

Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn

(41)
100

(40)

(45)

80 80 60 60 40 40
per auto buiten de spits per auto in de spits

20

per openbaar vervoer

20

0 1

0 natuur zee

Arnhem Bergen op Zoom Breda

Kwaliteit onderwijs
Gemiddelde kwaliteit secundair onderwijs (kwaliteitsindex) 8

Kinderopvang
Aantal kinderopvangplaatsen per 100 kinderen 30 10

Delft Den Haag Deventer
4,5

25 7 20 16,5 6 15 12,3

8

6

Dordrecht Ede Eindhoven

4 10 5 5 2 0,9 0 buitenschoolse opvang (4-11 jaar)

Emmen Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg

4 1

0 hele dagopvang (0-3 jaar)

Veiligheid
Aantal geregistreerde misdrijven per 1.000 inwoners 280

Culinaire kwaliteit
Beschikbaarheid kwaliteitsrestaurants (kwaliteitsindex) 10 9

240

8 7 6

200

160

5 4

120

120,1 85,0

3 2 1

80

40 1992

0 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Cultuur
Aantal theatervoorstellingen per 1.000 inwoners en totaal aantal musea 10 80 70 8 60 6 50 40 4 2,6 2 1,9 20 10 0 theatervoorstellingen 0 musea 8,7 5,0 30

Historische binnenstad
Aantal rijksmonumenten 500 436 400

Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend
68

300

200

100

Roosendaal Rotterdam
1

0

Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse
6

Kwaliteit woningen
Percentage vooroorlogse woningen, gemiddeld oppervlak en bebouwingsdichtheid 60% 150 133 50% 125 112 500 600

Kwaliteit winkelbestand
Aantal winkels en diversiteit van het aanbod 900 800 5 700 400 330 600 500 647 538 4 3,4 3 400 300 200 2 4,2

Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad
1

40% 28%

100

30%

75

300

243

20%

16%

50

200

10%

25

100 100

Zoetermeer
diversiteit

0% vóór '45

0 m
2

0

m / woning

2

0 aanbod

0

Zwolle

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 209

Vlaardingen

Met 73.935 inwoners de

e 41
Vlaardingen

gemeente van Nederland

grotestedenbeleid: ja/nee aantal universiteiten: 0
Voor alle lijn- en staafdiagrammen geldt:

gemiddelde van de 50 gemeenten De bronvermeldingen en verantwoording staan in deel IV

Grondgebruik
overig 6,6%

landbouw 23,0%

bebouwd 38,7%

water 10,8% recreatie 11,9% bossen en natuurlijk terrein 9,0%

Aantrekkelijkheidsindex
waarde bereikbaarheid percentage koopwoningen aantal misdrijven nabijheid natuurgebieden cultureel aanbod percentage vooroorlogse woningen culinair aanbod universiteiten 42,6 33% 12,8 58,7 1,0 18% 0,0 0 ranking (17) (48) (3) (34) (44) (33) (47) (12) score 2,32 1,21 Ranking gemeente op de index (1 = hoogste positie, 50 = laagste positie)

0

10
-0,84 1,04 0,27 0,28 0,00 0,00

38 39

20

30

40

50

aantrekkelijkheidsindex:

(38)

4,28

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Sociaal-economische index
waarde bijstand werkloosheid arbeidsongeschiktheid armoede percentage laagopgeleiden participatie vrouwen banen percentage groeisectoren 4,9% 3,7% 10,8% 9,4% 31,4% 51,7% 66,0% 18,3% ranking (37) (24) (8) (24) (37) (36) (48) (36) score 0,28 0,54 Ranking gemeente op de index (1 = hoogste positie, 50 = laagste positie)

0

10
0,86 0,54 0,28 0,30 0,06 0,30

20

30

40

50

sociaal-economische index:

(39)

3,16

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

210

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Bevolking en bebouwing Bevolking
Totale bevolkingsomvang (index, 1992 = 100) 107 106,5 106 105 16% 104 103 102 101 10% 100 99 98 1992 2002: 73.935 inwoners 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 100,1 8% 6% 1992 14% 12% 13,5% 18% 17,3%

Vergrijzing
Aantal 65-plussers als percentage van de totale bevolking 20%

Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Arnhem Bergen op Zoom Breda Delft Den Haag

Opleidingsniveau
Aantal hoogopgeleiden als percentage van de beroepsbevolking 60%

Inkomen
Gemiddeld besteedbaar inkomen van de werkzame bevolking 20.000

50%

18.000 16.200 16.113

16.000 40% 33,2% 30% 24,6% 20% 12.000 14.000

Deventer Dordrecht Ede Eindhoven Emmen

10.000

10% 1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

8.000 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn

Armoede
Huishoudens met een inkomen < 105% van het sociaal minimum 25%

Allochtonen
Aantal niet-westerse allochtonen als percentage van de bevolking 34% 30%

20%

26% 22%

15%

18% 14% 10% 6%

16,8% 13,5%

11,7% 10% 9,4%

5% 1992

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

2% 1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg Lelystad Maastricht Nijmegen Oss

Segregatie
Mate van segregatie: geen segregatie = 0, volledige segregatie = 1 0,5 niet-westerse allochtonen mensen met een laag inkomen

Woningen
Aantal woningen (index, 1992 = 100) en aandeel koopwoningen 120 111,5 104,6

0,4 0,348 0,3

100

80

60 0,2 0,184 0,132 0,1 0,082 20 2002: 34.130 woningen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 41,6% 32,5%

40

Purmerend Roosendaal Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse
114

0,0 1995

1996

1997

1998

1999

0 1992

Huizenprijzen
Gemiddelde huizenprijs in euro's per vierkante meter 2.800

Kantorenvoorraad
Voorraad solitaire kantoorruimte > 500 m v.v.o. (index, 1998 = 100) 116 114
2

Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer Zwolle

2.400 112 2.000 1.764 1.600 1.476 1.200 106 104 102 800 100 400 1997 98 1998 2001: 88.000 m v.v.o. 1999 2000 2001
2

110 108

102

1998

1999

2000

2001

2002

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 211

Sociaal-economische positie Productie
Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn Arnhem Bergen op Zoom Breda Delft Den Haag Deventer Dordrecht Ede Eindhoven Emmen Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer Zwolle
5% 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 10 % 15 % 13,7% 10,8% 45% 40% 35% 30% 1994 60% 20 % 55% 50% 54% 52% industrie 20,9% zakelijke dienstverlening 18,3% niet-commerciële dienstverlening 30,5% horeca 3,4% -5% 0% 1998 1999 2000 2001 2002 10% 120 115 5% 1,9% 1,4% 110 105 102,8 100 95 90 1992 2002: 22.040 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 Jaarlijkse groei BRP van de regio Rijnmond 15%

Werkgelegenheid
Aantal banen binnen de gemeente (index, 1992 = 100) 135 130 125 128,3

Sectorale structuur
Aantal banen in de sector als percentage van het totaal aantal banen overig 4,9% detailhandel 22,0%

Industrie
Aantal banen industrie als percentage van het totaal aantal banen 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% 1992 2002: 4.610 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 20,9% 16,0%

Dienstensector
Aantal banen zakelijke diensten als percentage van het totaal aantal banen 40% 35% 30% 25% 20% 15% 10% 5% 0% 1992 2002: 4.030 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 23,7% 18,3%

Startende ondernemers
Aantal startende ondernemers als percentage van de beroepsbevolking 1,8% 1,6% 1,4% 1,2% 1,0% 0,8% 0,6% 0,4% 0,2% 0,0% 1997 2002: 244 starters 1998 1999 2000 2001 2002 0,99% 0,73%

Werkloosheid
Aantal werklozen als percentage van de beroepsbevolking 18% 16% 14% 12% 10% 8% 6% 4% 2% 0% 1994 4,4% 3,7%

Bijstand
Aantal bijstandsuitkeringen als percentage van de bevolking (20-64 jaar) 15 %

10 %

5%

5,7% 4,9%

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

0% 1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Arbeidsongeschiktheid
Aantal arbeidsongeschikten als percentage van de beroepsbevolking 25 %

Participatie vrouwen
Werkzame vrouwen als percentage van de vrouwelijke bevolking (15-64 jaar) 65%

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

212 Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Aantrekkelijkheid Bereikbaarheid
Bereikbaarheidsindex (100 = best bereikbaar) + positie op ranglijst G50

Natuur
Bereikbaarheid van natuurgebieden en de kust (100 = best bereikbaar) 100

Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn

(13)
100
per auto buiten de spits

(18)

(15)

80

80

60 60
per auto in de spits per openbaar vervoer

40

40

20

20

0 1

0 natuur zee

Arnhem Bergen op Zoom Breda

Kwaliteit onderwijs
Gemiddelde kwaliteit secundair onderwijs (kwaliteitsindex) 8

Kinderopvang
Aantal kinderopvangplaatsen per 100 kinderen 30 10

Delft Den Haag Deventer
4,5 4,0

25 7 20 16,5 6 15 10,5 10 5 5

8

6

Dordrecht Ede Eindhoven Emmen Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg

4

2

4 1

0 hele dagopvang (0-3 jaar)

0 buitenschoolse opvang (4-11 jaar)

Veiligheid
Aantal geregistreerde misdrijven per 1.000 inwoners 280

Culinaire kwaliteit
Beschikbaarheid kwaliteitsrestaurants (kwaliteitsindex) 10 9

240

8 7 6

200

160

5 4

120

120,1

3 2

80 67,3 40 1992

1 0

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Cultuur
Aantal theatervoorstellingen per 1.000 inwoners en totaal aantal musea 10 80 70 8 60 6 50 40 4 2,6 20 2 1,0 0 theatervoorstellingen 10 0 musea 3,0 8,7 30

Historische binnenstad
Aantal rijksmonumenten 500 436 400

Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam
1

300

200

100 29 0

Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse
6

Kwaliteit woningen
Percentage vooroorlogse woningen, gemiddeld oppervlak en bebouwingsdichtheid 60% 150 600

Kwaliteit winkelbestand
Aantal winkels en diversiteit van het aanbod 900 800 5 700 400 600 500 440 538 4 3,4 3 2,9

Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad
1

50%

125 106

112

500

40% 28%

100

30% 18%

75

300 211

243

400 300 200 2

20%

50

200

10%

25

100 100

Zoetermeer
diversiteit

0% vóór '45

0 m
2

0 m / woning
2

0 aanbod

0

Zwolle

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 213

Zaanstad

Met 137.669 inwoners de

e 15
Zaanstad

gemeente van Nederland

grotestedenbeleid: ja/nee aantal universiteiten: 0
Voor alle lijn- en staafdiagrammen geldt:

gemiddelde van de 50 gemeenten De bronvermeldingen en verantwoording staan in deel IV

Grondgebruik
overig 7,6%

bebouwd 26,0%

landbouw 44,8%

bossen en natuurlijk terrein 6,4% recreatie 4,9% water 10,3%

Aantrekkelijkheidsindex
waarde bereikbaarheid percentage koopwoningen aantal misdrijven nabijheid natuurgebieden cultureel aanbod percentage vooroorlogse woningen culinair aanbod universiteiten 39,1 47% 15,9 71,0 2,0 24% 0,7 0 ranking (23) (31) (11) (15) (27) (18) (36) (12) score 2,14 1,73 Ranking gemeente op de index (1 = hoogste positie, 50 = laagste positie)

0

10
-0,96 1,25 0,57 0,38 0,11 0,00

22 29

20

30

40

50

aantrekkelijkheidsindex:

(22)

5,21

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Sociaal-economische index
waarde bijstand werkloosheid arbeidsongeschiktheid armoede percentage laagopgeleiden participatie vrouwen banen percentage groeisectoren 3,1% 2,4% 17,1% 8,3% 33,3% 51,9% 91,9% 19,9% ranking (12) (7) (43) (13) (42) (34) (42) (28) score 0,78 0,88 Ranking gemeente op de index (1 = hoogste positie, 50 = laagste positie)

0

10
0,16 0,76 0,18 0,34 0,18 0,46

20

30

40

50

sociaal-economische index:

(29)

3,74

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

214

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Bevolking en bebouwing Bevolking
Totale bevolkingsomvang (index, 1992 = 100) 107 106,5 106 105 104 14% 103 12% 102 101 100 99 1992 2002: 137.669 inwoners 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 10% 8% 6% 1992 13,7% 13,5% 104,9 18% 16%

Vergrijzing
Aantal 65-plussers als percentage van de totale bevolking 20%

Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Arnhem Bergen op Zoom Breda Delft Den Haag

Opleidingsniveau
Aantal hoogopgeleiden als percentage van de beroepsbevolking 60%

Inkomen
Gemiddeld besteedbaar inkomen van de werkzame bevolking 20.000

50%

18.000 16.113 16.100

16.000 40% 33,2% 30% 12.000 20% 21,9% 10.000 14.000

Deventer Dordrecht Ede Eindhoven Emmen

10% 1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

8.000 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn

Armoede
Huishoudens met een inkomen < 105% van het sociaal minimum 25%

Allochtonen
Aantal niet-westerse allochtonen als percentage van de bevolking 34% 30%

20%

26% 22%

15%

18% 14% 10% 8,3% 6% 2% 1995

16,8% 13,9%

11,7% 10%

5% 1992

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse

Segregatie
Mate van segregatie: geen segregatie = 0, volledige segregatie = 1 0,5

Woningen
Aantal woningen (index, 1992 = 100) en aandeel koopwoningen 120 111,5 109,4

0,4

0,413 0,348

100

80

0,3 niet-westerse allochtonen mensen met een laag inkomen 0,2 40 0,1 0,132 0,111 60 46,5% 41,6%

20 2002: 57.814 woningen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

0,0 1995

1996

1997

1998

1999

0 1992

Huizenprijzen
Gemiddelde huizenprijs in euro's per vierkante meter 2.800

Kantorenvoorraad
Voorraad solitaire kantoorruimte > 500 m v.v.o. (index, 1998 = 100) 116 114 114
2

Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer Zwolle

2.400 112 2.000 1.764 1.700 110 108 106 1.200 104 102 800 100 400 1997 98 1998 2001: 199.000 m v.v.o. 1999 2000 2001
2

1.600

104

1998

1999

2000

2001

2002

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 215

Sociaal-economische positie Productie
Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn Arnhem Bergen op Zoom Breda Delft Den Haag Deventer Dordrecht Ede Eindhoven Emmen Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer Zwolle
5% 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 10 % 15 % 13,7% 45% 40% 35% 30% 1994 60% 20 % 17,1% 55% 50% 54% 52% industrie 25,4% zakelijke dienstverlening 19,9% niet-commerciële dienstverlening 24,1% horeca 2,1% -5% 0% 1998 1999 2000 2001 2002 100 95 1992 2002: 57.880 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 10% Jaarlijkse groei BRP van de regio Zaanstreek 15%

Werkgelegenheid
Aantal banen binnen de gemeente (index, 1992 = 100) 135 130 125 120 118,0

128,3

5% 1,7% 1,4%

115 110 105

Sectorale structuur
Aantal banen in de sector als percentage van het totaal aantal banen overig 5,6% detailhandel 22,9%

Industrie
Aantal banen industrie als percentage van het totaal aantal banen 70% 60% 50% 40% 30% 25,4% 20% 16,0% 10% 0% 1992 2002: 14.720 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Dienstensector
Aantal banen zakelijke diensten als percentage van het totaal aantal banen 40% 35% 30% 25% 20% 15% 10% 5% 0% 1992 2002: 11.510 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 23,7% 19,9%

Startende ondernemers
Aantal startende ondernemers als percentage van de beroepsbevolking 1,8% 1,6% 1,4% 1,2% 1,0% 0,8% 0,6% 0,4% 0,2% 0,0% 1997 2002: 554 starters 1998 1999 2000 2001 2002 0,99% 0,88%

Werkloosheid
Aantal werklozen als percentage van de beroepsbevolking 18% 16% 14% 12% 10% 8%

Bijstand
Aantal bijstandsuitkeringen als percentage van de bevolking (20-64 jaar) 15 %

10 %

5,7% 6% 4% 2% 0% 1994 4,4% 2,4% 0% 1993 5% 3,1%

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Arbeidsongeschiktheid
Aantal arbeidsongeschikten als percentage van de beroepsbevolking 25 %

Participatie vrouwen
Werkzame vrouwen als percentage van de vrouwelijke bevolking (15-64 jaar) 65%

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

216 Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Aantrekkelijkheid Bereikbaarheid
Bereikbaarheidsindex (100 = best bereikbaar) + positie op ranglijst G50

Natuur
Bereikbaarheid van natuurgebieden en de kust (100 = best bereikbaar) 100

Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn

(17)
100

(22)

(17)

80 80
per auto buiten de spits

60 60
per auto in de spits per openbaar vervoer

40

40

20

20

0 1

0 natuur zee

Arnhem Bergen op Zoom Breda

Kwaliteit onderwijs
Gemiddelde kwaliteit secundair onderwijs (kwaliteitsindex) 8

Kinderopvang
Aantal kinderopvangplaatsen per 100 kinderen 30 10

Delft Den Haag Deventer
4,5

25 7 20 16,2 6 15 16,5

8

6

Dordrecht Ede Eindhoven Emmen Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg

4 10 5 5 2

3,1

4 1

0 hele dagopvang (0-3 jaar)

0 buitenschoolse opvang (4-11 jaar)

Veiligheid
Aantal geregistreerde misdrijven per 1.000 inwoners 280

Culinaire kwaliteit
Beschikbaarheid kwaliteitsrestaurants (kwaliteitsindex) 10 9

240

8 7 6

200

160

5 4

120

120,1

3 2

80

72,5

1 0

40 1992

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Cultuur
Aantal theatervoorstellingen per 1.000 inwoners en totaal aantal musea 10 80 70 8 60 6 50 40 4 2,6 2,0 2 10 0 theatervoorstellingen 0 musea 20 14,0 8,7 30

Historische binnenstad
Aantal rijksmonumenten 500 436 400

Lelystad Maastricht Nijmegen
227

300

200

Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam
1

100

0

Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse
6

Kwaliteit woningen
Percentage vooroorlogse woningen, gemiddeld oppervlak en bebouwingsdichtheid 60% 150 600

Kwaliteit winkelbestand
Aantal winkels en diversiteit van het aanbod 900 800

Tilburg
5

50%

125 106

112

500 700 400 600 500 437 538

Utrecht
3,4

40% 28% 24% 20%

100

4

Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer

30%

75

300

260

3 2,4 2

243

400 300 200

50

200

10%

25

100 100 0 m / woning
2

1

0% vóór '45

0 m
2

0

0 aanbod diversiteit

Zwolle

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 217

Zoetermeer

Met 110.500 inwoners de

e 22
Zoetermeer

gemeente van Nederland

grotestedenbeleid: ja/nee aantal universiteiten: 0
Voor alle lijn- en staafdiagrammen geldt:

gemiddelde van de 50 gemeenten De bronvermeldingen en verantwoording staan in deel IV

Grondgebruik
overig 9,5%

bebouwd 38,4% landbouw 31,2%

water 3,9%

bossen en recreatie natuurlijk terrein 0,2% 16,8%

Aantrekkelijkheidsindex
waarde bereikbaarheid percentage koopwoningen aantal misdrijven nabijheid natuurgebieden cultureel aanbod percentage vooroorlogse woningen culinair aanbod universiteiten 51,3 44% 22,8 58,9 1,9 2% 0,0 0 ranking (5) (37) (30) (32) (28) (47) (47) (12) score 2,78 1,64 Ranking gemeente op de index (1 = hoogste positie, 50 = laagste positie)

0

10
-1,32 1,04 0,54 0,03 0,00 0,00

31 3

20

30

40

50

aantrekkelijkheidsindex:

(31)

4,70

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Sociaal-economische index
waarde bijstand werkloosheid arbeidsongeschiktheid armoede percentage laagopgeleiden participatie vrouwen banen percentage groeisectoren 3,0% 3,0% 9,5% 7,1% 24,5% 56,0% 90,6% 27,2% ranking (9) (13) (4) (6) (14) (17) (43) (6) score 0,84 0,76 Ranking gemeente op de index (1 = hoogste positie, 50 = laagste positie)

0

10
0,94 0,90 0,74 0,68 0,16 0,90

20

30

40

50

sociaal-economische index:

(3)

5,92

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

218

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Bevolking en bebouwing Bevolking
Totale bevolkingsomvang (index, 1992 = 100) 112 110 108 106 104 102 100 98 1992 2002: 110.500 inwoners 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 106,5 109,8

Vergrijzing
Aantal 65-plussers als percentage van de totale bevolking 20% 18% 16% 14% 12% 10,7% 10% 8% 6% 1992

Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn

13,5%

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Arnhem Bergen op Zoom Breda Delft

Opleidingsniveau
Aantal hoogopgeleiden als percentage van de beroepsbevolking 60%

Inkomen
Gemiddeld besteedbaar inkomen van de werkzame bevolking 20.000

50%

18.000

17.600 16.113

Den Haag Deventer Dordrecht Ede Eindhoven Emmen

16.000 40% 33,2% 31,9% 14.000

30%

12.000 20%

10.000

10% 1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

8.000 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn

Armoede
Huishoudens met een inkomen < 105% van het sociaal minimum 25%

Allochtonen
Aantal niet-westerse allochtonen als percentage van de bevolking 34% 30%

20%

26% 22%

15%

18% 14% 10% 7,1% 6% 2% 1995

16,8% 13,0%

11,7% 10%

5% 1992

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg

Segregatie
Mate van segregatie: geen segregatie = 0, volledige segregatie = 1 0,5 niet-westerse allochtonen mensen met een laag inkomen

Woningen
Aantal woningen (index, 1992 = 100) en aandeel koopwoningen 140 120 116,4 111,5

0,4 0,348 0,3 100 80 60 0,191 0,132 0,1 0,081 40 20 0 1992 2002: 45.248 woningen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 44,0% 41,6%

Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse

0,2

0,0 1995

1996

1997

1998

1999

2002

Huizenprijzen
Gemiddelde huizenprijs in euro's per vierkante meter 2.800

Kantorenvoorraad
Voorraad solitaire kantoorruimte > 500 m v.v.o. (index, 1998 = 100) 116 114 114 112
2

Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer Zwolle

2.400 112 2.000 1.764 1.600 1.578 110 108 106 104 102 800 100 400 1997 98 1998 2001: 534.000 m v.v.o. 1999 2000
2

1.200

1998

1999

2000

2001

2002

2001

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 219

Sociaal-economische positie Productie
Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn Arnhem Bergen op Zoom Breda Delft Den Haag Deventer Dordrecht Ede Eindhoven Emmen Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer Zwolle
5% 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 10 % 15 % 13,7% 45% 40% 9,5% 35% 30% 1994 60% 20 % 55% 50% 56% 54% industrie 12,6% zakelijke dienstverlening 27,2% niet-commerciële dienstverlening 33,0% horeca 2,4% -5% 0% 1998 1999 2000 2001 2002 100 90 1992 2002: 51.090 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 10% Jaarlijkse groei BRP van de regio Zoetermeer 15%

Werkgelegenheid
Aantal banen binnen de gemeente (index, 1992 = 100) 170 160 150 140 161,2

5% 1,6% 1,4%

130 120 110

128,3

Sectorale structuur
Aantal banen in de sector als percentage van het totaal aantal banen overig 4,1% detailhandel 20,7%

Industrie
Aantal banen industrie als percentage van het totaal aantal banen 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% 1992 2002: 6.460 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 16,0% 12,6%

Dienstensector
Aantal banen zakelijke diensten als percentage van het totaal aantal banen 40% 35% 30% 27,2% 25% 20% 23,7%

Startende ondernemers
Aantal startende ondernemers als percentage van de beroepsbevolking 1,8% 1,6% 1,4% 1,2% 1,0% 0,8% 0,99%

15% 10% 5% 0% 1992 2002: 13.880 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

0,6% 0,4% 0,2% 0,0% 1997 2002: 384 starters 1998 1999 2000 2001

0,68%

2002

Werkloosheid
Aantal werklozen als percentage van de beroepsbevolking 18% 16% 14% 12% 10% 8%

Bijstand
Aantal bijstandsuitkeringen als percentage van de bevolking (20-64 jaar) 15 %

10 %

5,7% 6% 4% 2% 0% 1994 0% 1993 4,4% 3,0% 5% 3,0%

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Arbeidsongeschiktheid
Aantal arbeidsongeschikten als percentage van de beroepsbevolking 25 %

Participatie vrouwen
Werkzame vrouwen als percentage van de vrouwelijke bevolking (15-64 jaar) 65%

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

220 Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Aantrekkelijkheid Bereikbaarheid
Bereikbaarheidsindex (100 = best bereikbaar) + positie op ranglijst G50

Natuur
Bereikbaarheid van natuurgebieden en de kust (100 = best bereikbaar) 100

Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn

(9)
100
per auto buiten de spits

(5)

(13)

80

80 60 60
per auto in de spits per openbaar vervoer

40

40 20

20

0 1

0 natuur zee

Arnhem Bergen op Zoom Breda

Kwaliteit onderwijs
Gemiddelde kwaliteit secundair onderwijs (kwaliteitsindex) 8

Kinderopvang
Aantal kinderopvangplaatsen per 100 kinderen 30 10

Delft Den Haag Deventer
4,8 4,5

25 7 20 18,0 16,5 6 15

8

6

Dordrecht Ede Eindhoven Emmen Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg

4 10 5 5 2

4 1

0 hele dagopvang (0-3 jaar)

0 buitenschoolse opvang (4-11 jaar)

Veiligheid
Aantal geregistreerde misdrijven per 1.000 inwoners 280

Culinaire kwaliteit
Beschikbaarheid kwaliteitsrestaurants (kwaliteitsindex) 10 9

240

8 7 6

200

160

5 4

120

120,1 92,2

3 2 1

80

40 1992

0 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Cultuur
Aantal theatervoorstellingen per 1.000 inwoners en totaal aantal musea 10 80 70 8 60 6 50 40 4 2,6 2 1,9 20 10 1,0 0 theatervoorstellingen 0 musea 8,7 30

Historische binnenstad
Aantal rijksmonumenten 500 436 400

Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal
16

300

200

100

0 1

Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse
6

Kwaliteit woningen
Percentage vooroorlogse woningen, gemiddeld oppervlak en bebouwingsdichtheid 60% 150 122 112 600

Kwaliteit winkelbestand
Aantal winkels en diversiteit van het aanbod 900 800 5 700 400 600 500 538 4 3,4 3 400 297 300 200 2 1,7

Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad
1

50%

125

500

40% 28%

100

30%

75

300

237 243

20%

50

200

10% 2% 0% vóór '45

25

100 100

Zoetermeer
diversiteit

0 m
2

0 m / woning
2

0 aanbod

0

Zwolle

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 221

Zwolle

Met 109.000 inwoners de

e 23
Zwolle

gemeente van Nederland

grotestedenbeleid: ja/nee aantal universiteiten: 0
Voor alle lijn- en staafdiagrammen geldt:

gemiddelde van de 50 gemeenten De bronvermeldingen en verantwoording staan in deel IV

Grondgebruik
overig 7,3% bebouwd 20,3% bossen en natuurlijk terrein 3,6% recreatie 4,5% water 5,7% landbouw 58,6%

Aantrekkelijkheidsindex
waarde bereikbaarheid percentage koopwoningen aantal misdrijven nabijheid natuurgebieden cultureel aanbod percentage vooroorlogse woningen culinair aanbod universiteiten 28,6 48% 20,3 94,8 3,7 20% 4,6 0 ranking (37) (28) (26) (1) (10) (27) (3) (12) score 1,56 1,77 -1,23 1,67 1,02 0,31 0,70 0,00 Ranking gemeente op de index (1 = hoogste positie, 50 = laagste positie)

0

10

13 7

20

30

40

50

aantrekkelijkheidsindex:

(13)

5,79

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Sociaal-economische index
waarde bijstand werkloosheid arbeidsongeschiktheid armoede percentage laagopgeleiden participatie vrouwen banen percentage groeisectoren 3,5% 3,2% 13,3% 9,0% 24,6% 58,4% 151,8% 22,2% ranking (18) (16) (22) (20) (15) (8) (7) (18) score 0,66 0,70 Ranking gemeente op de index (1 = hoogste positie, 50 = laagste positie)

0

10
0,58 0,62 0,72 0,86 0,88 0,66

20

30

40

50

sociaal-economische index:

(7)

5,68

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

222

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Bevolking en bebouwing Bevolking
Totale bevolkingsomvang (index, 1992 = 100) 114 112 110 108 106 104 102 100 98 1992 2002: 109.000 inwoners 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 10% 8% 6% 1992 106,5 14% 12% 13,5% 12,6% 111,8

Vergrijzing
Aantal 65-plussers als percentage van de totale bevolking 20% 18% 16%

Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Arnhem Bergen op Zoom Breda Delft Den Haag

Opleidingsniveau
Aantal hoogopgeleiden als percentage van de beroepsbevolking 60%

Inkomen
Gemiddeld besteedbaar inkomen van de werkzame bevolking 20.000

50%

18.000 16.113 15.900

16.000 40% 33,2% 30,8% 14.000

Deventer Dordrecht Ede Eindhoven Emmen

30%

12.000 20%

10.000

10% 1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

8.000 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg

Armoede
Huishoudens met een inkomen < 105% van het sociaal minimum 25%

Allochtonen
Aantal niet-westerse allochtonen als percentage van de bevolking 34% 30%

20%

26% 22%

15%

18% 14% 10% 9,0% 6%

16,8%

11,7% 10%

7,8%

5% 1992

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

2% 1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Segregatie
Mate van segregatie: geen segregatie = 0, volledige segregatie = 1 0,5 niet-westerse allochtonen mensen met een laag inkomen

Woningen
Aantal woningen (index, 1992 = 100) en aandeel koopwoningen 140 120 118,3 111,5

0,4 0,348 0,3 0,307 100 80 60 0,132 0,130 40 20 0,0 1995 0 1992 2002: 46.311 woningen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 47,5% 41,6%

Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse

0,2

0,1

1996

1997

1998

1999

2002

Huizenprijzen
Gemiddelde huizenprijs in euro's per vierkante meter 2.800

Kantorenvoorraad
Voorraad solitaire kantoorruimte > 500 m v.v.o. (index, 1998 = 100) 130 125 120 125
2

Tilburg Utrecht Velsen

2.400

2.000 1.764 1.599 115 110 1.200 105 800 100 95 1998 2001: 593.000 m v.v.o. 1999 2000 2001
2

114

1.600

Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer Zwolle

400 1997

1998

1999

2000

2001

2002

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 223

Sociaal-economische positie Productie
Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn Arnhem Bergen op Zoom Breda Delft Den Haag Deventer Dordrecht Ede Eindhoven Emmen Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad Zoetermeer Zwolle
5% 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 10 % 15 % 13,7% 13,3% 60% 58% 20 % 55% 50% 45% 40% 35% 30% 1994 54% industrie 15,0% niet-commerciële dienstverlening 37,7% zakelijke dienstverlening 22,2% -5% 0% 1998 1999 2000 2001 10% Jaarlijkse groei BRP van de regio Noord-Overijssel 15%

Werkgelegenheid
Aantal banen binnen de gemeente (index, 1992 = 100) 160 150 145,4 140 130

128,3

5%

120 1,4% 1,2% 2002 110 100 90 1992 2002: 77.870 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Sectorale structuur
Aantal banen in de sector als percentage van het totaal aantal banen detailhandel 14,3% horeca 2,8% overig 8,1%

Industrie
Aantal banen industrie als percentage van het totaal aantal banen 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% 1992 2002: 11.710 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

16,0% 15,0%

Dienstensector
Aantal banen zakelijke diensten als percentage van het totaal aantal banen 40% 35% 30% 25% 20% 15% 10% 5% 0% 1992 2002: 17.250 banen 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 23,7% 22,2%

Startende ondernemers
Aantal startende ondernemers als percentage van de beroepsbevolking 1,8% 1,6% 1,4% 1,2% 1,0% 0,8% 0,68% 0,6% 0,4% 0,2% 0,0% 1997 2002: 351 starters 1998 1999 2000 2001 2002 0,99%

Werkloosheid
Aantal werklozen als percentage van de beroepsbevolking 18% 16% 14% 12% 10% 8%

Bijstand
Aantal bijstandsuitkeringen als percentage van de bevolking (20-64 jaar) 15 %

10 %

5,7% 6% 4% 2% 0% 1994 0% 1993 4,4% 3,2% 5% 3,5%

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

Arbeidsongeschiktheid
Aantal arbeidsongeschikten als percentage van de beroepsbevolking 25 %

Participatie vrouwen
Werkzame vrouwen als percentage van de vrouwelijke bevolking (15-64 jaar) 65%

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

224 Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Aantrekkelijkheid Bereikbaarheid
Bereikbaarheidsindex (100 = best bereikbaar) + positie op ranglijst G50

Natuur
Bereikbaarheid van natuurgebieden en de kust (100 = best bereikbaar) 100

Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn

(39)
100

(38)

(33)

80 80 60 60
per auto buiten de spits

40
per auto in de spits per openbaar vervoer

40

20

20

0 1

0 natuur zee

Arnhem Bergen op Zoom Breda

Kwaliteit onderwijs
Gemiddelde kwaliteit secundair onderwijs (kwaliteitsindex) 8

Kinderopvang
Aantal kinderopvangplaatsen per 100 kinderen 30 10

Delft Den Haag Deventer
4,5

25 7 20 16,5 6 15 12,4

8

6

Dordrecht Ede Eindhoven Emmen Enschede Gouda Groningen Haarlem Haarlemmermeer Heerlen Helmond Hengelo (O.) ’s-Hertogenbosch Hilversum Hoorn Leeuwarden Leiden LeidschendamVoorburg

4 10 5 5 2 1,9

4 1

0 hele dagopvang (0-3 jaar)

0 buitenschoolse opvang (4-11 jaar)

Veiligheid
Aantal geregistreerde misdrijven per 1.000 inwoners 280

Culinaire kwaliteit
Beschikbaarheid kwaliteitsrestaurants (kwaliteitsindex) 10 9

240

8 7 6

200

160

5 4

120

120,1 84,0

3 2 1

80

40 1992

0 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002

Cultuur
Aantal theatervoorstellingen per 1.000 inwoners en totaal aantal musea 10 80 70 8 60 6 50 40 4 3,7 2,6 20 2 10 0 theatervoorstellingen 0 musea 6,0 8,7 30

Historische binnenstad
Aantal rijksmonumenten 500 436 413 400

Lelystad Maastricht Nijmegen Oss Purmerend Roosendaal Rotterdam
1

300

200

100

0

Schiedam Sittard-Geleen Spijkenisse
6

Kwaliteit woningen
Percentage vooroorlogse woningen, gemiddeld oppervlak en bebouwingsdichtheid 60% 150 119 112 600

Kwaliteit winkelbestand
Aantal winkels en diversiteit van het aanbod 900 800 5 700 400 300 600 500 243 3 400 300 200 2 630 538 4 3,6 3,4

Tilburg Utrecht Velsen Venlo Vlaardingen Zaanstad
1

50%

125

500

40% 28% 20% 20%

100

30%

75

300

50

200

10%

25

100 100

Zoetermeer
diversiteit

0% vóór '45

0 m
2

0 m / woning
2

0 aanbod

0

Zwolle

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 225

226 Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Deel III

Ranglijsten Aantrekkelijkheidsindex
Aantrekkelijkheidsindex 2003
Amstelveen Amsterdam Utrecht Haarlem Velsen Haarlemmermeer Hilversum Den Haag Leidschendam-Voorburg Leiden Amersfoort Delft Zwolle Alphen aan den Rijn Rotterdam Gouda Ede 's-Hertogenbosch Arnhem Apeldoorn Hoorn Zaanstad Purmerend Eindhoven Tilburg Schiedam Dordrecht Oss Roosendaal Nijmegen Zoetermeer Alkmaar Breda Maastricht Deventer Almere Spijkenisse Vlaardingen Groningen Bergen op Zoom Lelystad Enschede Venlo Helmond Hengelo (O.) Leeuwarden Almelo Emmen Sittard-Geleen Heerlen 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 0 1

Sociaal-economische index
Sociaal-economische index 2003
Amstelveen Amersfoort Zoetermeer Hilversum Haarlemmermeer Alphen aan den Rijn Utrecht Zwolle Leidschendam-Voorburg Gouda Delft Leiden Apeldoorn Breda Eindhoven 's-Hertogenbosch Velsen Deventer Hengelo (O.) Ede Roosendaal Hoorn Purmerend Haarlem Den Haag Amsterdam Alkmaar Almere Zaanstad Bergen op Zoom Groningen Arnhem Tilburg Oss Leeuwarden Nijmegen Sittard-Geleen Vlaardingen Schiedam Spijkenisse Maastricht Rotterdam Dordrecht Venlo Helmond Lelystad Heerlen Almelo Enschede Emmen 2 3 4 5 6 7 8 9

Bevolking
Aantal inwoners op 1 januari 2002
Amsterdam Rotterdam Den Haag Utrecht Eindhoven Tilburg Groningen Breda Almere Apeldoorn Nijmegen Enschede Haarlem Arnhem Zaanstad 's-Hertogenbosch Amersfoort Maastricht Dordrecht Haarlemmermeer Leiden Zoetermeer Zwolle Emmen Ede Sittard-Geleen Delft Heerlen Alkmaar Venlo Leeuwarden Deventer Hilversum Helmond Hengelo (O.) Roosendaal Amstelveen Schiedam Spijkenisse Leidschendam-Voorburg Vlaardingen Purmerend Gouda Almelo Alphen aan den Rijn Velsen Oss Lelystad Hoorn Bergen op Zoom 0 200.000 400.000 600.000 800.000 1.000.000

Vergrijzing
Percentage 65-plussers op 1 januari 2002
Leidschendam-Voorburg Amstelveen Hilversum Vlaardingen Heerlen Velsen Maastricht Sittard-Geleen Haarlem Emmen Eindhoven Apeldoorn Schiedam Venlo Breda Rotterdam Hengelo (O.) Leeuwarden Den Haag Bergen op Zoom Deventer Almelo Roosendaal Dordrecht Enschede Zaanstad Ede gemiddelde G50 Nijmegen Oss Arnhem Delft Gouda Alkmaar 's-Hertogenbosch Zwolle Tilburg Groningen Purmerend Amersfoort Amsterdam Helmond Utrecht Leiden Hoorn Spijkenisse Zoetermeer Alphen aan den Rijn Haarlemmermeer Lelystad Almere 0% 5% 10% 15% 20% 25% 30%

228 Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Ranglijsten Opleiding (hoogopgeleiden)
Percentage hoogopgeleiden op 31 december 2001
Leiden Utrecht Nijmegen Delft Amsterdam Groningen Amstelveen Amersfoort Leidschendam-Voorburg Gouda Maastricht Den Haag Haarlem Hilversum Eindhoven Breda Arnhem gemiddelde G50 's-Hertogenbosch Zoetermeer Hengelo (O.) Zwolle Tilburg Rotterdam Alphen aan den Rijn Leeuwarden Deventer Almere Alkmaar Sittard-Geleen Hoorn Apeldoorn Ede Dordrecht Enschede Helmond Vlaardingen Velsen Roosendaal Oss Heerlen Haarlemmermeer Zaanstad Schiedam Venlo Bergen op Zoom Lelystad Purmerend Almelo Spijkenisse Emmen 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 0% 10%

Opleiding (laagopgeleiden)
Percentage laagopgeleiden op 31 december 2001
Amstelveen Leiden Groningen Nijmegen Delft Utrecht Hengelo (O.) Amersfoort Leidschendam-Voorburg Hilversum Hoorn Gouda Amsterdam Zoetermeer Zwolle Alphen aan den Rijn Leeuwarden Maastricht Haarlemmermeer Eindhoven Haarlem Velsen Breda Roosendaal 's-Hertogenbosch gemiddelde G50 Deventer Den Haag Apeldoorn Tilburg Alkmaar Helmond Sittard-Geleen Arnhem Almere Dordrecht Ede Vlaardingen Bergen op Zoom Oss Purmerend Enschede Zaanstad Rotterdam Heerlen Venlo Schiedam Lelystad Spijkenisse Almelo Emmen 20% 30% 40% 50% 60%

Inkomen
Gemiddeld besteedbaar inkomen op 31 december 2001
Amstelveen Leidschendam-Voorburg Haarlemmermeer Hilversum Zoetermeer Alphen aan den Rijn Amersfoort Gouda Leiden Velsen Amsterdam Almere Den Haag Breda Ede 's-Hertogenbosch Spijkenisse Haarlem Utrecht Delft Apeldoorn Vlaardingen gemiddelde G50 Eindhoven Dordrecht Zaanstad Purmerend Hoorn Roosendaal Bergen op Zoom Oss Alkmaar Zwolle Sittard-Geleen Schiedam Hengelo (O.) Lelystad Nijmegen Arnhem Rotterdam Deventer Maastricht Tilburg Helmond Venlo Leeuwarden Heerlen Groningen Enschede Almelo Emmen 10.000 12.000 14.000 16.000 18.000 20.000 22.000 24.000

Armoede
Percentage huishoudens met een laag inkomen op 1 januari 2002
Haarlemmermeer Amstelveen Alphen aan den Rijn Leidschendam-Voorburg Velsen Zoetermeer Amersfoort Ede Roosendaal Spijkenisse Apeldoorn Hilversum Zaanstad Purmerend Oss Bergen op Zoom Hengelo (O.) Almere Haarlem Zwolle Breda Gouda Utrecht Vlaardingen Emmen 's-Hertogenbosch Sittard-Geleen Leiden Alkmaar Delft Eindhoven Hoorn Deventer Venlo Dordrecht Tilburg Schiedam gemiddelde G50 Maastricht Helmond Lelystad Heerlen Nijmegen Leeuwarden Den Haag Arnhem Almelo Enschede Groningen Amsterdam Rotterdam 5% 10% 15% 20%

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 229

Ranglijsten Allochtonen
Percentage niet-westerse allochtonen op 1 januari 2002
Rotterdam Amsterdam Den Haag Schiedam Almere Utrecht gemiddelde G50 Lelystad Arnhem Dordrecht Delft Zaanstad Vlaardingen Eindhoven Enschede Zoetermeer Tilburg Leiden Gouda Amersfoort Almelo Purmerend Haarlem Bergen op Zoom Deventer Spijkenisse Nijmegen Alkmaar Leidschendam-Voorburg Hoorn Roosendaal Helmond Hengelo (O.) Amstelveen Venlo 's-Hertogenbosch Alphen aan den Rijn Breda Oss Hilversum Haarlemmermeer Groningen Leeuwarden Zwolle Heerlen Ede Apeldoorn Maastricht Velsen Sittard-Geleen Emmen 0% 5% 10% 15% 20% 25% 30% 35% 40% 0,0 0,1

Segregatie (allochtonen)
Segregatie van niet-westerse allochtonen op 1 januari 1999
Purmerend Amstelveen Almere Vlaardingen Zoetermeer Venlo Spijkenisse Haarlemmermeer Hilversum Maastricht Heerlen Nijmegen Sittard-Geleen Groningen Eindhoven Velsen Zwolle Leiden Tilburg Leidschendam-Voorburg Hoorn Oss Apeldoorn Gouda Lelystad Enschede Helmond Delft gemiddelde G50 Alkmaar Haarlem Breda Hengelo (O.) Amsterdam Alphen aan den Rijn 's-Hertogenbosch Arnhem Bergen op Zoom Emmen Dordrecht Roosendaal Utrecht Amersfoort Zaanstad Leeuwarden Schiedam Rotterdam Deventer Almelo Ede Den Haag 0,2 0,3 0,4 0,5 0,6

Segregatie (lage inkomens)
Segregatie van mensen met een laag inkomen op 1 januari 1999
Purmerend Leidschendam-Voorburg Zoetermeer Vlaardingen Haarlemmermeer Emmen Apeldoorn Ede Venlo Bergen op Zoom Amstelveen Sittard-Geleen Heerlen Zaanstad Roosendaal Alkmaar Hilversum Oss Breda Nijmegen Maastricht Almere Hengelo (O.) Haarlem Rotterdam Eindhoven Hoorn Velsen Zwolle Amsterdam Gouda Spijkenisse gemiddelde G50 Alphen aan den Rijn Helmond Leiden Tilburg Enschede Deventer Lelystad Delft Schiedam 's-Hertogenbosch Almelo Amersfoort Groningen Utrecht Den Haag Leeuwarden Arnhem Dordrecht 0 0,05 0,1 0,15 0,2 0,25

Koopwoningen
Percentage koopwoningen op 1 januari 2001
Ede Haarlemmermeer Sittard-Geleen Roosendaal Almere Alphen aan den Rijn Oss Hoorn Apeldoorn Velsen Bergen op Zoom Hilversum Purmerend Breda Amersfoort Gouda Lelystad Tilburg Almelo Amstelveen Spijkenisse Hengelo (O.) Emmen Alkmaar Leeuwarden Helmond 's-Hertogenbosch Zwolle Haarlem Leidschendam-Voorburg Zaanstad Dordrecht Venlo Eindhoven Utrecht Leiden Zoetermeer Deventer Heerlen Enschede gemiddelde G50 Maastricht Nijmegen Den Haag Groningen Arnhem Schiedam Delft Vlaardingen Rotterdam Amsterdam 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80%

230 Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Ranglijsten Huizenprijzen
Huizenprijzen in euro's per vierkante meter op 30 juni 2002
Amsterdam Hilversum Haarlem Leiden Utrecht Haarlemmermeer 's-Hertogenbosch Amersfoort Delft Alphen aan den Rijn Amstelveen Ede Purmerend Alkmaar Apeldoorn gemiddelde G50 Velsen Gouda Den Haag Breda Oss Zaanstad Eindhoven Nijmegen Tilburg Leidschendam-Voorburg Deventer Helmond Arnhem Zwolle Hoorn Zoetermeer Rotterdam Roosendaal Dordrecht Almere Bergen op Zoom Spijkenisse Maastricht Vlaardingen Almelo Hengelo (O.) Lelystad Schiedam Venlo Groningen Enschede Sittard-Geleen Heerlen Emmen Leeuwarden 0 500 1.000 1.500 2.000 2.500 3.000 3.500 0

Kantorenvoorraad
Kantorenvoorraad (m v.v.o.) op 1 januari 2001
Amsterdam Den Haag Rotterdam Utrecht Haarlemmermeer Eindhoven Arnhem 's-Hertogenbosch gemiddelde G50 Groningen Amersfoort Zwolle Hilversum Amstelveen Breda Apeldoorn Zoetermeer Leeuwarden Haarlem Heerlen Tilburg Nijmegen Maastricht Enschede Leiden Delft Almere Alkmaar Leidschendam-Voorburg Gouda Deventer Dordrecht Hengelo (O.) Lelystad Zaanstad Venlo Sittard-Geleen Helmond Ede Almelo Schiedam Alphen aan den Rijn Oss Emmen Roosendaal Velsen Vlaardingen Hoorn Bergen op Zoom Purmerend Spijkenisse 1.000 2.000 3.000 4.000 5.000 6.000
2

Productie
Gemiddelde groei BRP van de regio (1999-2001)
Almere Amersfoort Lelystad 's-Hertogenbosch Purmerend Amstelveen Zoetermeer Haarlemmermeer Helmond Eindhoven Leidschendam-Voorburg Den Haag Hilversum Oss Utrecht Zwolle Sittard-Geleen Maastricht Heerlen Gouda Alphen aan den Rijn Hengelo (O.) Enschede Almelo Dordrecht gemiddelde G50 Roosendaal Breda Bergen op Zoom Leiden Nijmegen Arnhem Alkmaar Amsterdam Tilburg Vlaardingen Spijkenisse Schiedam Rotterdam Hoorn Delft Venlo Ede Apeldoorn Deventer Emmen Zaanstad Haarlem Velsen Leeuwarden Groningen 0% 1% 2% 3% 4% 5% 6% 7% 8% 9%

Groei werkgelegenheid
Gemiddelde groei aantal banen (1999-2002)
Almere Purmerend Lelystad Almelo Amersfoort Zwolle Haarlemmermeer Maastricht Hoorn Helmond Gouda Zoetermeer Amstelveen Hilversum Leidschendam-Voorburg 's-Hertogenbosch Venlo Tilburg Den Haag Deventer Oss Groningen Amsterdam Breda Arnhem gemiddelde G50 Nijmegen Alkmaar Dordrecht Roosendaal Leiden Delft Enschede Alphen aan den Rijn Emmen Hengelo (O.) Schiedam Rotterdam Utrecht Leeuwarden Eindhoven Zaanstad Haarlem Apeldoorn Heerlen Vlaardingen Ede Spijkenisse Bergen op Zoom Sittard-Geleen Velsen 0% 2% 4% 6% 8% 10% 12%

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 231

Ranglijsten Werkgelegenheid
Aantal banen t.o.v. beroepsbevolking op 31 december 2001
Haarlemmermeer 's-Hertogenbosch Leeuwarden Hilversum Utrecht Eindhoven Zwolle Maastricht Venlo Arnhem Almelo Gouda Amsterdam Nijmegen Rotterdam Heerlen Groningen Breda gemiddelde G50 Den Haag Sittard-Geleen Enschede Leidschendam-Voorburg Tilburg Oss Velsen Dordrecht Hengelo (O.) Apeldoorn Alkmaar Amersfoort Roosendaal Amstelveen Schiedam Deventer Hoorn Delft Ede Leiden Helmond Emmen Haarlem Zaanstad Zoetermeer Bergen op Zoom Lelystad Almere Alphen aan den Rijn Vlaardingen Purmerend Spijkenisse 0% 50% 100% 150% 200% 250% 300% 350% 0%

Industrie
Aandeel industrie in de werkgelegenheid op 31 december 2001
Amstelveen Den Haag Amsterdam Haarlemmermeer Utrecht Hilversum Arnhem Spijkenisse Zoetermeer Alkmaar Leidschendam-Voorburg Amersfoort Purmerend Leeuwarden Groningen Delft Almere Leiden Zwolle Rotterdam Gouda Heerlen gemiddelde G50 Lelystad Haarlem Hoorn Alphen aan den Rijn Apeldoorn Maastricht 's-Hertogenbosch Ede Breda Nijmegen Schiedam Vlaardingen Enschede Tilburg Dordrecht Deventer Zaanstad Venlo Eindhoven Almelo Roosendaal Hengelo (O.) Helmond Bergen op Zoom Emmen Sittard-Geleen Oss Velsen 10% 20% 30% 40% 50%

Dienstensector
Aandeel zakelijke diensten in de werkgelegenheid op 31 december 2001
Amstelveen Amsterdam Utrecht Arnhem Amersfoort Zoetermeer Gouda Den Haag Rotterdam Eindhoven Delft 's-Hertogenbosch Almere Leeuwarden gemiddelde G50 Heerlen Schiedam Apeldoorn Zwolle Deventer Hilversum Lelystad Maastricht Groningen Leidschendam-Voorburg Spijkenisse Hoorn Breda Zaanstad Alkmaar Almelo Tilburg Hengelo (O.) Ede Haarlem Helmond Vlaardingen Enschede Alphen aan den Rijn Haarlemmermeer Sittard-Geleen Nijmegen Leiden Dordrecht Emmen Bergen op Zoom Roosendaal Venlo Purmerend Velsen Oss 0% 5% 10% 15% 20% 25% 30% 35% 40% 45%

Starters
Percentage startende ondernemers van de beroepsbevolking (1999-2001)
Utrecht Amsterdam Dordrecht Hilversum 's-Hertogenbosch Almere Breda Rotterdam Hoorn Gouda gemiddelde G50 Enschede Schiedam Alphen aan den Rijn Arnhem Den Haag Groningen Lelystad Almelo Alkmaar Heerlen Venlo Oss Zaanstad Leiden Nijmegen Apeldoorn Hengelo (O.) Amersfoort Ede Tilburg Roosendaal Delft Leeuwarden Maastricht Purmerend Emmen Deventer Haarlem Leidschendam-Voorburg Haarlemmermeer Zwolle Eindhoven Bergen op Zoom Zoetermeer Sittard-Geleen Velsen Vlaardingen Helmond Spijkenisse Amstelveen 0,0% 0,5% 1,0% 1,5%

232 Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Ranglijsten Werkloosheid
Werkloosheid op 31 december 2001
Groningen Leeuwarden Rotterdam Arnhem Emmen Heerlen Amsterdam Nijmegen Spijkenisse Lelystad Maastricht Dordrecht Helmond Almere Venlo Gouda Schiedam gemiddelde G50 Enschede Almelo Eindhoven Haarlem Hengelo (O.) Roosendaal 's-Hertogenbosch Den Haag Bergen op Zoom Vlaardingen Hoorn Utrecht Leidschendam-Voorburg Delft Apeldoorn Tilburg Deventer Breda Alkmaar Zwolle Zoetermeer Alphen aan den Rijn Sittard-Geleen Haarlemmermeer Velsen Ede Zaanstad Amersfoort Oss Leiden Hilversum Purmerend Amstelveen 0% 1% 2% 3% 4% 5% 6% 7% 8% 9% 0%

Bijstand
Percentage bijstandontvangers op 31 december 2001
Rotterdam Amsterdam Den Haag Groningen Arnhem Heerlen Leeuwarden Nijmegen Dordrecht Schiedam gemiddelde G50 Enschede Almelo Utrecht Vlaardingen Tilburg Maastricht Helmond Eindhoven Delft Sittard-Geleen Breda Leiden Spijkenisse Lelystad Venlo Alkmaar 's-Hertogenbosch Gouda Emmen Hengelo (O.) Deventer Haarlem Zwolle Almere Amersfoort Hoorn Roosendaal Bergen op Zoom Zaanstad Oss Leidschendam-Voorburg Zoetermeer Apeldoorn Hilversum Purmerend Velsen Ede Alphen aan den Rijn Amstelveen Haarlemmermeer 2% 4% 6% 8% 10% 12% 14%

Arbeidsongeschiktheid
Percentage arbeidsongeschikten op 31 december 2001
Heerlen Enschede Maastricht Emmen Almelo Sittard-Geleen Oss Zaanstad 's-Hertogenbosch Hoorn Hilversum Purmerend Alkmaar Lelystad Haarlem Velsen Almere Venlo Helmond Amsterdam Haarlemmermeer Tilburg Arnhem Leeuwarden Nijmegen gemiddelde G50 Apeldoorn Deventer Hengelo (O.) Zwolle Eindhoven Schiedam Den Haag Utrecht Gouda Ede Dordrecht Amersfoort Leidschendam-Voorburg Rotterdam Roosendaal Breda Spijkenisse Vlaardingen Groningen Bergen op Zoom Amstelveen Zoetermeer Leiden Delft Alphen aan den Rijn 0% 4% 8% 12% 16% 20% 24% 28%

Participatie vrouwen
Netto participatiegraad vrouwen op 31 december 2001
Haarlem Alphen aan den Rijn Leiden Purmerend Amstelveen Delft Utrecht Zwolle Deventer Gouda Amersfoort Amsterdam Arnhem Den Haag Hoorn Zoetermeer Haarlemmermeer 's-Hertogenbosch Hilversum Almere Eindhoven Breda gemiddelde G50 Schiedam Alkmaar Hengelo (O.) Tilburg Velsen Nijmegen Apeldoorn Groningen Roosendaal Dordrecht Bergen op Zoom Zaanstad Leidschendam-Voorburg Vlaardingen Rotterdam Lelystad Spijkenisse Venlo Sittard-Geleen Oss Helmond Leeuwarden Maastricht Ede Heerlen Emmen Enschede Almelo 40% 45% 50% 55% 60% 65% 70%

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 233

Ranglijsten Bereikbaarheid buiten de spits
Bereikbaarheid per auto 2001
Leidschendam-Voorburg Den Haag Schiedam Delft Amstelveen Rotterdam Haarlemmermeer Amsterdam Zoetermeer Utrecht Gouda Alphen aan den Rijn Vlaardingen Hilversum Amersfoort Dordrecht Zaanstad Leiden Haarlem Velsen Purmerend Spijkenisse 's-Hertogenbosch Breda Ede Almere gemiddelde G50 Arnhem Tilburg Nijmegen Oss Alkmaar Eindhoven Apeldoorn Hoorn Roosendaal Helmond Lelystad Deventer Zwolle Bergen op Zoom Venlo Almelo Sittard-Geleen Hengelo (O.) Heerlen Maastricht Leeuwarden Enschede Groningen Emmen 0 50 100 0

Bereikbaarheid in de spits
Bereikbaarheid per auto 2001 (met filecorrectie)
Leidschendam-Voorburg Alphen aan den Rijn Den Haag Delft Zoetermeer Amstelveen Amsterdam Rotterdam Gouda Arnhem Dordrecht Schiedam Haarlemmermeer Utrecht Amersfoort Nijmegen Ede Vlaardingen Purmerend Leiden Hilversum Zaanstad 's-Hertogenbosch Spijkenisse Helmond Velsen Haarlem gemiddelde G50 Alkmaar Almere Eindhoven Apeldoorn Tilburg Breda Oss Hoorn Deventer Lelystad Zwolle Roosendaal Venlo Bergen op Zoom Sittard-Geleen Almelo Heerlen Hengelo (O.) Maastricht Leeuwarden Enschede Groningen Emmen 50 100

Bereikbaarheid per openbaar vervoer
Bereikbaarheid per openbaar vervoer 2002
Utrecht Den Haag Rotterdam Amsterdam Schiedam Gouda Delft Leiden Leidschendam-Voorburg Dordrecht Haarlem Amersfoort Zoetermeer 's-Hertogenbosch Vlaardingen Haarlemmermeer Zaanstad Arnhem Alphen aan den Rijn Hilversum Tilburg Spijkenisse gemiddelde G50 Almere Amstelveen Purmerend Eindhoven Oss Breda Nijmegen Alkmaar Apeldoorn Ede Zwolle Roosendaal Velsen Deventer Helmond Lelystad Almelo Hengelo (O.) Bergen op Zoom Groningen Enschede Sittard-Geleen Venlo Hoorn Heerlen Leeuwarden Maastricht Emmen 0 50 100

Nabijheid natuur
Nabijheid van Nederlandse natuurgebieden
Zwolle Utrecht Amersfoort Hilversum Lelystad Arnhem Apeldoorn Ede Amstelveen Amsterdam 's-Hertogenbosch Almere Deventer Leeuwarden Zaanstad Breda Purmerend Haarlemmermeer Nijmegen Schiedam Rotterdam Dordrecht Oss Tilburg Alphen aan den Rijn gemiddelde G50 Hoorn Eindhoven Leidschendam-Voorburg Velsen Den Haag Gouda Zoetermeer Delft Vlaardingen Roosendaal Haarlem Alkmaar Leiden Helmond Bergen op Zoom Spijkenisse Emmen Almelo Groningen Hengelo (O.) Venlo Enschede Sittard-Geleen Maastricht Heerlen 0 50 100

234 Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Ranglijsten Nabijheid zee
Nabijheid van de kust
Velsen Den Haag Alkmaar Haarlem Leidschendam-Voorburg Leiden Delft Vlaardingen Zoetermeer Schiedam Amstelveen Haarlemmermeer Zaanstad Rotterdam Purmerend Alphen aan den Rijn Amsterdam Spijkenisse Gouda gemiddelde G50 Hoorn Dordrecht Almere Hilversum Bergen op Zoom Utrecht Roosendaal Amersfoort Lelystad Breda Ede Leeuwarden Tilburg 's-Hertogenbosch Apeldoorn Arnhem Oss Deventer Zwolle Nijmegen Eindhoven Helmond Almelo Hengelo (O.) Groningen Enschede Venlo Sittard-Geleen Maastricht Heerlen Emmen 0 50 100 4

Onderwijs
Gemiddelde kwaliteit secundair onderwijs (kwaliteitsindex) (2002)
Leiden Maastricht Ede Roosendaal Delft Breda Eindhoven Almelo Haarlemmermeer Gouda Oss Sittard-Geleen Den Haag Purmerend Deventer 's-Hertogenbosch Tilburg Dordrecht Arnhem Bergen op Zoom Amersfoort Hoorn Venlo Groningen Velsen gemiddelde G50 Alphen aan den Rijn Utrecht Nijmegen Almere Zoetermeer Spijkenisse Helmond Amsterdam Heerlen Alkmaar Hengelo (O.) Zaanstad Enschede Apeldoorn Haarlem Leeuwarden Rotterdam Emmen Amstelveen Lelystad Leidschendam-Voorburg Zwolle Hilversum Vlaardingen Schiedam 5 6 7 8 9

Kinderopvang (hele dagopvang)
Aantal hele dagopvangplaatsen per 100 kinderen (0-3 jr) (2001)
Haarlemmermeer Leiden Delft Amsterdam Haarlem Utrecht Den Haag Groningen Hengelo (O.) Hilversum Zoetermeer Arnhem Almere Leeuwarden Amstelveen Lelystad Eindhoven gemiddelde G50 's-Hertogenbosch Zaanstad Rotterdam Enschede Gouda Nijmegen Deventer Maastricht Purmerend Leidschendam-Voorburg Heerlen Hoorn Apeldoorn Velsen Breda Bergen op Zoom Zwolle Venlo Alkmaar Tilburg Dordrecht Vlaardingen Schiedam Almelo Spijkenisse Alphen aan den Rijn Emmen Sittard-Geleen Oss Amersfoort Helmond Ede Roosendaal 0 10 20 30 40

Kinderopvang (buitenschoolse opvang)
Aantal buitenschoolse opvangplaatsen per 100 kinderen (4-11 jr) (2001)
Leiden Den Haag Amsterdam Leidschendam-Voorburg Almere Maastricht Dordrecht Haarlem Groningen Schiedam Amstelveen Hilversum Delft Hoorn Utrecht Rotterdam Zoetermeer Leeuwarden gemiddelde G50 Eindhoven Haarlemmermeer Vlaardingen Arnhem Lelystad Amersfoort Nijmegen Breda Gouda Purmerend Hengelo (O.) Sittard-Geleen Tilburg Bergen op Zoom Velsen Oss Zaanstad Apeldoorn Deventer Helmond Heerlen 's-Hertogenbosch Alkmaar Zwolle Enschede Almelo Spijkenisse Emmen Ede Venlo Roosendaal Alphen aan den Rijn 0 2 4 6 8 10 12

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 235

Ranglijsten Misdrijven
Aantal misdrijven per 1.000 inwoners (2001)
Hoorn Emmen Velsen Spijkenisse Hengelo (O.) Vlaardingen Purmerend Roosendaal Zaanstad Ede Almelo Amstelveen Oss Enschede Haarlemmermeer Zwolle Venlo Bergen op Zoom Leidschendam-Voorburg Helmond Almere Schiedam Zoetermeer Alphen aan den Rijn Lelystad Apeldoorn Hilversum Deventer Dordrecht Alkmaar Amersfoort Haarlem Leiden Delft Sittard-Geleen gemiddelde G50 Den Haag Groningen Tilburg Gouda Breda Leeuwarden Rotterdam Heerlen 's-Hertogenbosch Eindhoven Maastricht Arnhem Nijmegen Amsterdam Utrecht 0 50 100 150 200 250 0 4 8 12 16

Geweldsmisdrijven
Aantal geweldsmisdrijven per 1.000 inwoners (2001)
Velsen Vlaardingen Amstelveen Haarlemmermeer Hoorn Roosendaal Emmen Oss Leidschendam-Voorburg Hengelo (O.) Ede Zaanstad Purmerend Hilversum Zwolle Spijkenisse Sittard-Geleen Amersfoort Almere Schiedam Deventer Delft Enschede Haarlem Bergen op Zoom Venlo Almelo Apeldoorn Alphen aan den Rijn Dordrecht Zoetermeer Maastricht Breda Heerlen Alkmaar Lelystad Gouda Helmond 's-Hertogenbosch gemiddelde G50 Groningen Leiden Nijmegen Tilburg Leeuwarden Arnhem Eindhoven Den Haag Utrecht Rotterdam Amsterdam 20 24

Vernielingen
Aantal vernielingen per 1.000 inwoners (2001)
Vlaardingen Hoorn Amstelveen Hengelo (O.) Haarlemmermeer Zaanstad Schiedam Leidschendam-Voorburg Enschede Emmen Delft Velsen Roosendaal Apeldoorn Den Haag Groningen Hilversum Ede Almelo Rotterdam Spijkenisse Venlo Zoetermeer Tilburg Breda Bergen op Zoom Alphen aan den Rijn Dordrecht gemiddelde G50 Purmerend Amersfoort Zwolle Leiden Eindhoven Oss Haarlem Lelystad Nijmegen 's-Hertogenbosch Maastricht Helmond Amsterdam Leeuwarden Arnhem Sittard-Geleen Almere Alkmaar Deventer Utrecht Heerlen Gouda 0 5 10 15 20 25 30

Culinaire kwaliteit
Beschikbaarheid kwaliteitsrestaurants (kwaliteitsindex) (2002)
Maastricht Amsterdam Zwolle Velsen Leidschendam-Voorburg Venlo Hoorn Hilversum Den Haag 's-Hertogenbosch Haarlem Leiden Groningen Eindhoven Rotterdam gemiddelde G50 Apeldoorn Delft Ede Oss Utrecht Heerlen Amersfoort Alphen aan den Rijn Amstelveen Roosendaal Haarlemmermeer Dordrecht Breda Deventer Alkmaar Arnhem Tilburg Enschede Bergen op Zoom Lelystad Zaanstad Almelo Gouda Purmerend Spijkenisse Schiedam Nijmegen Almere Hengelo (O.) Helmond Leeuwarden Sittard-Geleen Zoetermeer Vlaardingen Emmen 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10

236 Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Ranglijsten Theatervoorstellingen
Aantal theatervoorstellingen per 1.000 inwoners (2002)
Amstelveen Amsterdam Haarlem Gouda Groningen Arnhem Utrecht Velsen Alkmaar Zwolle Maastricht Leiden 's-Hertogenbosch Hoorn Purmerend Haarlemmermeer Rotterdam Eindhoven Amersfoort Den Haag gemiddelde 50 Tilburg Heerlen Enschede Nijmegen Roosendaal Deventer Zaanstad Zoetermeer Venlo Oss Breda Spijkenisse Almere Apeldoorn Leeuwarden Bergen op Zoom Delft Dordrecht Alphen aan den Rijn Lelystad Sittard-Geleen Emmen Schiedam Vlaardingen Helmond Hilversum Hengelo (O.) Almelo Leidschendam-Voorburg Ede 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 0 Utrecht Ede Arnhem Zaanstad Leiden Haarlem Delft Maastricht 's-Hertogenbosch Tilburg Amersfoort Nijmegen Groningen gemiddelde G50 Breda Apeldoorn Leeuwarden Lelystad Eindhoven Velsen Heerlen Gouda Zwolle Enschede Venlo Dordrecht Hoorn Haarlemmermeer Alkmaar Deventer Schiedam Hilversum Amstelveen Emmen Roosendaal Helmond Vlaardingen Almelo Leidschendam-Voorburg Sittard-Geleen Oss Hengelo (O.) Bergen op Zoom Zoetermeer Alphen aan den Rijn Purmerend Almere Spijkenisse 10 20 30 40 50 60 70 80

Musea
Totaal aantal musea (2002)
Amsterdam Rotterdam Den Haag

Historische binnenstad
Aantal rijksmonumenten (2002)
Amsterdam Maastricht Utrecht Leiden Haarlem Den Haag Dordrecht Groningen Delft Deventer Leeuwarden 's-Hertogenbosch gemiddelde G50 Zwolle Breda Hoorn Amersfoort Gouda Alkmaar Rotterdam Arnhem Zaanstad Bergen op Zoom Sittard-Geleen Schiedam Apeldoorn Heerlen Enschede Nijmegen Leidschendam-Voorburg Velsen Tilburg Emmen Venlo Oss Alphen aan den Rijn Eindhoven Almelo Helmond Hengelo (O.) Ede Hilversum Purmerend Vlaardingen Amstelveen Roosendaal Zoetermeer Haarlemmermeer Spijkenisse Lelystad Almere 0 1.000 2.000 3.000 4.000 5.000 6.000 7.000 8.000 9.000

Vooroorlogse woningen
Percentage vooroorlogse woningen op 1 januari 2001
Haarlem Amsterdam Hilversum Den Haag Utrecht Rotterdam Leiden Leeuwarden Groningen Schiedam gemiddelde G50 Delft Leidschendam-Voorburg Arnhem Velsen Deventer Dordrecht Nijmegen Zaanstad Enschede Gouda Hengelo (O.) Maastricht Almelo Apeldoorn Tilburg Alkmaar Zwolle Amersfoort Heerlen Bergen op Zoom Breda Eindhoven Vlaardingen Venlo Sittard-Geleen Ede Roosendaal Emmen 's-Hertogenbosch Helmond Hoorn Haarlemmermeer Amstelveen Alphen aan den Rijn Oss Purmerend Zoetermeer Spijkenisse Lelystad Almere 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60%

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 237

Ranglijsten Woonoppervlak
Gemiddelde oppervlakte (m2) per woning (2002)
Helmond Amstelveen Oss Hilversum Tilburg Sittard-Geleen Venlo Almelo Hengelo (O.) 's-Hertogenbosch Maastricht Breda Hoorn Ede Emmen Eindhoven Enschede Bergen op Zoom Almere Roosendaal Spijkenisse Haarlemmermeer Zoetermeer Gouda Apeldoorn Lelystad Nijmegen Amersfoort Zwolle Deventer Delft Purmerend Alphen aan den Rijn Alkmaar Arnhem gemiddelde G50 Leidschendam-Voorburg Velsen Leeuwarden Dordrecht Leiden Zaanstad Groningen Rotterdam Vlaardingen Schiedam Den Haag Heerlen Haarlem Utrecht Amsterdam 0 20 40 60 80 100 120 140 160 180 0 100

Bebouwingsdichtheid
Bebouwingsdichtheid (m /woning) op 1 januari 2002
Emmen Sittard-Geleen Oss Apeldoorn Roosendaal Ede Lelystad Almelo Haarlemmermeer Hengelo (O.) Helmond Venlo Bergen op Zoom Heerlen Hilversum 's-Hertogenbosch Enschede Nijmegen Hoorn Eindhoven Zwolle Breda Tilburg Amersfoort Alkmaar Amstelveen Deventer Leeuwarden Zaanstad Maastricht Arnhem Purmerend Velsen Gouda Spijkenisse gemiddelde G50 Alphen aan den Rijn Zoetermeer Dordrecht Groningen Almere Leidschendam-Voorburg Vlaardingen Haarlem Leiden Utrecht Delft Schiedam Rotterdam Den Haag Amsterdam 200 300 400 500 600 700
2

Aanbod winkels
Winkelaanbod per 1.000 inwoners (2002)
Heerlen Alkmaar Leeuwarden Arnhem 's-Hertogenbosch Eindhoven Amstelveen Hilversum Venlo Maastricht Groningen Zwolle Hoorn Sittard-Geleen Hengelo (O.) Nijmegen Breda Emmen Amersfoort Utrecht Almelo Haarlem Roosendaal Rotterdam Leidschendam-Voorburg Bergen op Zoom Lelystad gemiddelde G50 Leiden Gouda Apeldoorn Deventer Oss Enschede Dordrecht Amsterdam Den Haag Tilburg Helmond Vlaardingen Zaanstad Alphen aan den Rijn Purmerend Ede Delft Schiedam Zoetermeer Haarlemmermeer Velsen Spijkenisse Almere 0 200 400 600 800 1.000

Diversiteit winkelaanbod
Diversiteit winkels op 1 januari 2002
Maastricht Alkmaar Hilversum Haarlem 's-Hertogenbosch Venlo Amsterdam Leeuwarden Breda Gouda Leiden Hoorn Heerlen Arnhem Sittard-Geleen Bergen op Zoom Den Haag Groningen Zwolle Deventer Roosendaal Dordrecht gemiddelde G50 Hengelo (O.) Nijmegen Eindhoven Utrecht Rotterdam Amersfoort Almelo Oss Emmen Delft Leidschendam-Voorburg Vlaardingen Helmond Tilburg Schiedam Amstelveen Alphen aan den Rijn Apeldoorn Purmerend Enschede Ede Zaanstad Lelystad Velsen Spijkenisse Haarlemmermeer Zoetermeer Almere 0 1 2 3 4 5 6 7

238 Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Deel IV

Beschrijving van de data
In dit deel staan alle variabelen beschreven die in de Atlas voor Gemeenten 2003 zijn opgenomen. Van die variabelen zijn de bron en eventueel de methode waarmee een variabele is samengesteld, vermeld. De bron geeft altijd aan waar de ruwe data vandaan komen (een opsomming van de gebruikte bronnen staat op pagina 251). De variabelen in de Atlas zijn echter vrijwel allemaal bewerkt. Die bewerkingen zijn zonder uitzondering door NYFER uitgevoerd. In de Atlas zijn de variabelen per gemeente vergeleken met het gemiddelde van de vijftig opgenomen gemeenten. Waar mogelijk is dat gedaan met tijdreeksen van 1992 tot en met 2002, of van 1991 tot en met 2001. Waar de data voor zo’n tienjarige reeks ontbreken, is een kortere periode afgedrukt. Wanneer maar één jaar bekend is, is een staafdiagram opgenomen met de waarde van een gemeente in een jaar, vergeleken met het gemiddelde van de G50. Steeds zijn de waarden van de afzonderlijke gemeenten daarbij rood en is het gemiddelde van de G50 grijsgekleurd. In enkele gevallen, waar vooral de verdeling terzake doet, is gekozen voor een taartdiagram.

4.1

Algemene informatie Naam gemeente De samenstelling van gemeenten is herhaaldelijk gewijzigd. De belangrijkste wijzigingen betreffen samenvoegingen van gemeenten (bijvoorbeeld Sittard, Geleen en Born worden Sittard-Geleen, Leidschendam en Voorburg wordt Leidschendam-Voorburg). Andere wijzigingen zijn grenscorrecties (zo zijn er delen van de gemeenten Leidschendam, Nootdorp en Rijswijk toegewezen aan Den Haag). Dikwijls zijn er ook kleine wijzigingen waarbij slechts enkele tientallen personen en een paar huizen betrokken zijn. Daarnaast zijn er grenswijzigingen waarbij alleen een stuk grond van de ene naar de andere gemeente gaat. Het probleem is dat een vergelijking van cijfers uit verschillende jaren niet zinvol is wanneer deze cijfers betrekking hebben op verschillende gemeente-indelingen. Daarom zijn alle gegevens in deze Atlas – dus ook de historische data – omgerekend naar de gemeente-indeling van 1 januari 2002. Het historisch bestand gemeenten van het CBS geeft van elke grenswijziging het aantal personen, het aantal woningen en het oppervlakte land dat is overgedragen van de ene naar de andere gemeente. Ook naamswijzigingen zijn hierin opgenomen. Met behulp van de cijfers uit dat bestand is voor elke gemeente bepaald hoeveel procent van de inwoners, woningen en oppervlakte in de nieuwe indeling bestaat uit inwoners, woningen en oppervlakte van een andere gemeente uit de oude indeling. Op basis van deze verdeelsleutels zijn cijfers uit een oude gemeente-indeling omgerekend naar cijfers in de nieuwe gemeente-indeling. Wanneer er meerdere herindelingen zijn opgetreden, zijn de verdeelsleutels achter elkaar gekoppeld. Geografische ligging Op een kaart van Nederland (bron: Geodan) zijn de contouren van alle gemeenten die in de Atlas zijn opgenomen, aangegeven. De gemeente die beschreven wordt, is rood ingekleurd.

240 Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

GSB
In 1995 startte het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties een programma om groot-

stedelijke problemen aan te pakken: het grotestedenbeleid. Met 25 grote – maar niet de 25 grootste – gemeenten werd een convenant gesloten om de werkloosheid terug te dringen, de stedelijke economie te versterken, het onderwijs te verbeteren, de kwaliteit van de woningvoorraad te versterken, de leefomgeving te verbeteren, de bereikbaarheid te vergroten, de sociale infrastructuur te versterken, de veiligheid te verbeteren en kwetsbare wijken ‘duurzaam te herstellen’. In 1999 zijn er nog vijf gemeenten aangewezen die gedeeltelijk meedoen met het grotestedenbeleid. In de Atlas voor gemeenten 2003 is ervoor gekozen om in ieder geval alle resulterende dertig steden uit het grotestedenbeleid op te nemen, en dan af te ronden naar boven. Daarom bevat de Atlas dit jaar vijftig gemeenten.
5

Aantal inwoners De omvang van de bevolking op 1 januari 2002 volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS, StatLine). Rang grootste gemeenten Het rangnummer van de gemeente op basis van bevolkingscijfers van het CBS op 1 januari 2002. Grondgebruik Verdeling van het grondoppervlakte van een gemeente over de categorieën bebouwing, bos en natuur, recreatie, landbouw en water (bron: CBS-bodemstatistiek 1996). Aantrekkelijkheidsindex In de vorige editie van de Atlas voor gemeenten werd de aantrekkelijkheidsindex geïntroduceerd: een maat voor de aantrekkelijkheid van gemeenten als woon- en werkgemeente. Die index bestond uit bereikbaarheid; cultuur; historische binnenstad; economische dynamiek; inkomen en veiligheid. De keuze voor deze variabelen was gebaseerd op internationale literatuur over ‘de aantrekkelijke stad’ en de beschikbaarheid van data. De zes variabelen hadden in de index hetzelfde gewicht.
6

Inmiddels heeft NYFER zelf origineel kwantitatief onderzoek gedaan naar de aantrekkelijke stad in Nederland. Uit dat onderzoek komen specifieke aantrekkelijkheidsfactoren naar voren voor Nederland, zoals de bereikbaarheid, de kwaliteit van de woningvoorraad en de aanwezigheid van een universiteit. Er is voor gekozen om de aantrekkelijkheidsindex in deze Atlas te baseren op dat onderzoek, waardoor andere variabelen deel uitmaken van de index. Bovendien kregen die variabelen een verschillend gewicht.
7

Het onderzoek naar ‘de aantrekkelijke stad in Nederland’ bestudeert met cross-sectieanalyses het vestigingsgedrag van bedrijven en huishoudens. Op die manier kan worden onderzocht welke factoren de aantrekkelijkheid van een stad feitelijk bepalen. Uit regressieanalyses volgt welke factoren significant van invloed zijn op dat vestigingsgedrag en in welke mate. Tezamen vormen die factoren de aantrekkelijkheidsindex. De coëfficiënten uit de regressieanalyse bepalen het gewicht van de verschillende factoren in die index.

5 6

Vreeswijk, 2002: Jaarboek Grotestedenbeleid 2001, p. 3. Zie bijvoorbeeld: Glaeser, 2000: Consumer city. 7 Marlet en Tames, 2002: Muziek in de stad; Blijleven en Marlet, 2003: Wonen aan de Zaan.

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 241

Op basis van die analyses bestaat de aantrekkelijkheidsindex in deze Atlas uit de volgende acht factoren (in volgorde van gewicht): bereikbaarheid, het aandeel koopwoningen in de woningvoorraad, het aantal misdrijven (negatieve factor), de bereikbaarheid van natuur, het culturele aanbod (podiumkunsten), het aandeel van de woningvoorraad gebouwd vóór 1945, het culinaire aanbod en de aanwezigheid van een universiteit. Aantrekkelijkheidsindex door de tijd De nieuwe aantrekkelijkheidsindex is dus anders van samenstelling dan de index in de Atlas voor gemeenten 2001. Dat betekent dat de ranglijst niet meer te vergelijken is met de voorgaande ranglijst. Om die reden is de aantrekkelijkheidsindex 2001 herberekend op basis van de nieuwe methodiek (zie inleiding). Hetzelfde is gedaan voor eerdere jaren. Zo is te zien in welke mate de relatieve aantrekkelijkheid (rangnummer) van een bepaalde gemeente door de tijd is toe- of afgenomen. Sociaal-economische index De sociaal-economische index bestaat uit het aantal personen in de bijstand, het werkloosheidspercentage, het aantal arbeidsongeschikten, het percentage huishoudens met een inkomen lager dan 105% van het sociaal minimum, het aantal personen met een lage opleiding, de netto participatiegraad van vrouwen, de werkgelegenheid (het aantal banen in de gemeente als percentage van de beroepsbevolking), het percentage banen in groeisectoren (financiële en zakelijke dienstverlening). De samenstelling van de sociaal-economische index is niet afgeleid uit een kwantitatieve analyse, maar gebaseerd op kwalitatieve kennis over arbeidsmarkt, werkgelegenheid en lokale economie. In tegenstelling tot andere jaren bestaat de index ditmaal louter uit absolute waarden. In andere jaren maakte de groei van het totaal aantal banen deel uit van de index, net als de groei van het aantal banen in de groeisectoren. Omdat de index een momentopname is, was dat bij nader inzien een ongelukkige keuze. Daarom is er dit jaar voor gekozen de werkgelegenheid te definiëren als het aantal banen als percentage van de beroepsbevolking (de waarde kan dus boven de 100% uitkomen), en het aantal banen in de groeisectoren als percentage van het totaal aantal banen. Voor het bepalen van de index is per kenmerk de rangorde van de gemeenten bepaald. Wie bovenaan staat, bekleedt in alle gevallen een slechte positie. In het ene geval (bijvoorbeeld het bijstandspercentage) is dat de hoogste waarde, in het andere geval (zoals bij de participatie van vrouwen) juist de laagste waarde. Het rangnummer wordt gedeeld door vijftig om de score van de gemeente op een bepaald onderdeel te verkrijgen. De sociaal-economische index is de som van die scores en wordt op zijn beurt weer gesorteerd op rang. Deze sortering is omgekeerd: de gemeente met rangnummer 1 scoort nu het beste. Dit geldt ook voor de bij de index gepresenteerde tabel, waarin de onderdelen van de index staan. Sociaal-economische index door de tijd De sociaal-economische index door de tijd laat de ontwikkeling van de rangnummers zien. Op basis van de nieuwe definities en gemeente-indelingen is de sociaal-economische index voor eerdere jaren herberekend. Omdat de index een relatieve maat is en in deze Atlas vijftig in plaats van veertig gemeenten zijn opgenomen, en omdat een subtiele wijziging in de werkgelegenheidscijfers is aangebracht, zijn de indices voor de oudere jaren niet meer vergelijkbaar met de indices uit oudere edities van de Atlas voor gemeenten.

242 Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

4.2

Bevolking en bebouwing Bevolking De omvang van de bevolking op 1 januari 2002 volgens het CBS (bron: StatLine). Vergrijzing Het aantal 65-plussers als percentage van de totale bevolking (bron: CBS, StatLine). Opleidingsniveau Het aantal personen in de beroepsbevolking met een hoge opleiding (hbo en wo) als percentage van de gehele beroepsbevolking (bron: CBS, StatLine). Inkomen Het gemiddeld besteedbaar inkomen in euro’s van personen die in dat jaar 52 weken – voltijds of deeltijd – inkomen hebben genoten (bron: CBS, Statline). Armoede Het percentage huishoudens met een inkomen lager dan 105% van het sociaal minimum. Dat percentage is berekend met behulp van een programma van het COELO. Dat programma schat het aantal huishoudens met een inkomen lager dan 105% van het sociaal minimum op basis van de bevolkingssamenstelling en de bijbehorende inkomensgegevens per gemeente. Om tot een schatting te komen, moeten diverse kenmerken per gemeente worden ingevuld. Dat zijn het aantal inwoners en het aantal 65-plussers (bron: CBS, StatLine), het aantal ontvangers van een bijstandsuitkering (ABW, IOAW en IOAZ, bron: CBS, StatLine), het aantal ontvangers van een arbeidsongeschiktheidsuitkering (WAO, WAZ en Wajong, bronnen: CBS, StatLine en UWV), het aantal ontvangers van een WW-uitkering (bronnen: CBS, StatLine en UWV) en het totaal aantal huishoudens (bron: CBS, Regionaal Inkomensonderzoek). Het percentage huishoudens met een minimuminkomen wordt vervolgens berekend door het aantal arme huishoudens te delen door het aantal particuliere huishoudens (bron: CBS, Regionaal Inkomensonderzoek). Voor de ontbrekende jaren is het aantal particuliere huishoudens bepaald uit het aantal woningen. Tot de mensen die van een minimuminkomen rondkomen, behoren ook de studenten. Omdat zij echter op betrekkelijk korte termijn het vooruitzicht hebben op een hoger inkomen, worden zij niet meegenomen in de armoedeontwikkeling (bron: COELO op basis van CBS). Allochtonen Het aantal niet-westerse allochtonen als percentage van de totale bevolking per 1 januari 2002 (bron: CBS, StatLine). Allochtonen zijn alle personen van wie minstens één ouder in het buitenland is geboren. Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen personen die zelf ook in het buitenland zijn geboren (de eerste generatie) en personen die in Nederland zijn geboren (de tweede generatie). Autochtonen zijn personen van wie de beide ouders in Nederland ter wereld kwamen, ongeacht het land waar zij zelf zijn geboren. In bijvoorbeeld Australië geboren kinderen van Nederlandse emigranten worden dus niet tot de allochtonen gerekend.

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 243

De groep allochtonen is door het CBS op grond van het geboorteland van de persoon onderverdeeld in westers en niet-westers, tenzij de persoon in Nederland is geboren. In dat geval is de onderverdeling in westers en niet-westers bepaald aan de hand van het geboorteland van de moeder. Is die ook in Nederland geboren, dan is het geboorteland van de vader bepalend voor de onderverdeling in westers en niet-westers. Tot de categorie niet-westers behoren allochtonen uit Turkije, Afrika, Latijns-Amerika en Azië met uitzondering van Japan en Indonesië. Op grond van hun sociaal-economische en culturele positie worden allochtonen uit Indonesië en Japan tot de westerse allochtonen gerekend. Wat Indonesië betreft gaat het vooral om mensen die in voormalig Nederlands-Indië zijn geboren. In het geval van Japan betreft het in veel gevallen werknemers van Japanse bedrijven en hun gezin. Segregatie Als maat voor de mate van segregatie zijn twee segregatie-indices opgesteld, een voor de mate van segregatie van allochtonen en een voor de mate van segregatie van lagere inkomensgroepen. (bron: CBS, Wijk- en buurtstatistieken). Per gemeente zijn voor alle buurten het aantal allochtonen en autochtonen gedeeld op het aantal allochtonen en autochtonen in de totale gemeente. De deling van autochtonen is in mindering gebracht op de deling van allochtonen. Hoe hoger de waarde, hoe meer de samenstelling van die buurt afwijkt van het gemiddelde in de gemeente. Vervolgens zijn de waarden voor alle buurten gesommeerd. Het resultaat is een index die tussen 0 en 1 ligt, waarbij een waarde 0 betekent dat het percentage allochtonen in elke buurt gelijk is aan het percentage allochtonen in de gemeente en een waarde 1 dat alle allochtonen zich in enkele buurten concentreren. Dus: hoe hoger de waarde, hoe groter de segregatie. Dezelfde methode is gehanteerd voor het berekenen van de segregatie-index voor de sociale minima (lagere inkomensgroepen). Woningvoorraad De ontwikkeling van het aantal woningen in de gemeente (bron: CBS, StatLine) en het aandeel van die voorraad dat bestaat uit koopwoningen (bron: ministerie van VROM). Huizenprijzen Het gaat hier om de gemiddelde prijs per m2 van de woningen in de gemeente. De basis voor deze variabele bestaat uit de ontwikkeling van de huizenprijzen per m2 zoals die maandelijks wordt bijgehouden door de Nederlandse Vereniging van Makelaars (NVM). De NVM gebruikt echter een indeling in woningmarktregio’s die grover is dan de gemeente-indeling. Het komt voor dat meerdere gemeenten uit deze Atlas in dezelfde NVM-woningmarktregio liggen, of dat de regio niet representatief is voor de gemeente. Daarom is voor de gemeenten die in dezelfde regio zitten uit het huidige huizenaanbod een streekproef genomen (bron: Funda). Op basis van die steekproef is voor die gemeenten de gemiddelde prijs per m2 bepaald. Met deze prijzen per m2 is een gewogen gemiddelde vastgesteld van de prijs per m2 van de gemeenten in de woningmarktregio tezamen. Voor elke gemeente is vervolgens de prijs als percentage van het gewogen gemiddelde bepaald. De huizenprijs per m2 is dan de huizenprijs per m2 van de woningmarktregio vermenigvuldigd met dit percentage.

244 Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Kantorenvoorraad Voorraad kantoorruimte in m2 verhuurbaar vloeroppervlakte. De gegevens komen van Rudolf Bak, die op basis van eigen waarneming de kantorenvoorraad per gemeente registreert (Atlas kantoren). Het gaat daarbij alleen om solitaire kantoorpanden, groter dan 500 m2 v.v.o. (verhuurbaar vloeroppervlak). Kleinere kantoorpanden en kantoorruimte aan huis op bedrijfsterreinen zijn dus niet meegeteld.

4.3

Sociaal-economische positie Productie Omdat gegevens over de productie per gemeente ontbreken, is de productie per gemeente gelijkgesteld aan het bruto regionaal product (brp) van de bijbehorende corop-regio of corop-subregio. Het gemiddelde van de G50 is het gemiddelde van de regio’s die voorkomen binnen de G50. (bron: CBS, StatLine). Werkgelegenheid De werkgelegenheid is het aantal banen in de gemeente (bron: CBS, StatLine). Sectorale structuur Het aantal banen per sector als percentage van het totaal aantal banen. Ten behoeve van de historische reeks zijn voor de gegevens van voor 1993 de banen volgens de indeling SBI ’74 omgezet naar de indeling SBI ’93 (bron: CBS). Behalve de verdeling van de totale werkgelegenheid (taartdiagram) is de ontwikkeling door de tijd van de werkgelegenheid in de industrie en de zakelijke dienstverlening afzonderlijk opgenomen. Dit zijn immers de traditionele, in Nederland neergaande, sector en de groeisector van de toekomst. De verdeling kan dus een indicatie geven van de toekomstige prestaties van de lokale economie. Industrie Het aantal banen in de nijverheid als percentage van het totaal aantal banen (bron: CBS, Statline). Zakelijke dienstverlening Het aantal banen in de financiële en zakelijke dienstverlening als percentage van het totaal aantal banen (bron: CBS, StatLine). Bijstand Het aantal personen met een ABW- (Algemene bijstandswet), IOAZ- (Wet inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte gewezen zelfstandigen), of IOAW-uitkering (Wet inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte werkloze werknemers) als percentage van de bevolking tussen 20 en 64 jaar. Bij de ABW-uitkeringen zijn tot 1996 ook de RWW-uitkeringen (Rijksgroepregeling Werkloze Werknemers) meegenomen (bron: CBS, StatLine). Werkloosheid Voor werkloosheid zijn vier definities mogelijk. De eerste is het aantal WW’ers en aantal bijstandsgerechtigden als percentage van de beroepsbevolking. Het nadeel van deze definitie is dat ruim 50% van de bijstandsgerechtigden is vrijgesteld van sollicitatieplicht (ouderen, bijstandsmoeders, drugsverslaafden, et cetera) en 15% van de WW’ers (bijvoorbeeld ouderen).

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 245

Een tweede definitie is het aantal werklozen onder de beroepsbevolking als percentage van de totale beroepsbevolking op basis van de CBS-enquête beroepsbevolking (EBB). Dit cijfer geeft ook personen weer die niet ingeschreven staan bij een Centrum voor Werk en Inkomen (CWI), maar wel serieus op zoek zijn naar werk. Bovendien vallen personen die wel ingeschreven staan bij een CWI maar feitelijk niet op zoek zijn naar of niet beschikbaar zijn voor werk, buiten deze definitie. De derde omschrijving is de geregistreerde werkloosheid op basis van inschrijvingen bij de CWI’s. Het bezwaar van deze definitie is dat dit cijfer ook inschrijvingen bevat van personen die feitelijk niet op zoek zijn naar werk, niet willen werken of werk zoeken voor minder dan twaalf uur. De laatste definitie is de geregistreerde werkloosheid van het CBS. Het CBS gaat uit van het aantal inschrijvingen bij de CWI’s en voert op basis van de EBB een correctie uit voor het aantal personen dat wel ingeschreven staat, maar feitelijk niet op zoek is naar werk of niet beschikbaar is (niet willen of niet kunnen werken). Het nadeel van deze omschrijving is dat mensen die wel werk zoeken maar niet ingeschreven staan hier niet meetellen. In deze Atlas is gekozen voor de tweede definitie, omdat deze het onbenutte arbeidsaanbod het beste weergeeft. WAO/arbeidsongeschiktheid Het aantal personen met een arbeidsongeschiktheidsuitkering (WAO, WAZ en Wajong) als percentage van de beroepsbevolking (bronnen: CBS en UWV). Participatie vrouwen De nettoparticipatiegraad van vrouwen gedefinieerd als de werkzame beroepsbevolking vrouwen, gedeeld door het aantal vrouwen tussen 15 en 64 jaar. Daarvan is vervolgens door het CBS een driejaarsgemiddelde genomen (bron: CBS, Infoservice). Startende ondernemers Het aantal startende ondernemers per jaar als percentage van de beroepsbevolking. Onder startende ondernemers worden nieuwe ondernemingen verstaan die zich voor het eerst inschrijven bij de Kamer van Koophandel. Beginnende ondernemers die zich niet inschrijven zijn dus niet in de statistieken opgenomen, evenmin als oprichtingen van nieuwe activiteiten binnen een bestaande onderneming (bron: Kamer van Koophandel).

4.4

Aantrekkelijkheid Bereikbaarheid De bereikbaarheidsindex is een maat voor geografische ligging, infrastructurele voorzieningen en bevolkingsconcentratie. Bedrijven in een gemeente zijn geïnteresseerd in de bereikbaarheid van arbeid, terwijl bewoners de bereikbaarheid van werk, familie en vrienden belangrijk vinden. De bereikbaarheidsindex geeft het aantal personen weer dat binnen een bepaalde tijd de gemeente kan bereiken en vanuit een gemeente kan worden bereikt. De bereikbaarheid is bepaald voor zowel auto als het openbaar vervoer Voor het bepalen van de bereikbaarheid is een reistijdenmatrix gebruikt. Die matrix bevat de reistijd tussen alle gemeenten.

246 Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Om die reistijd vast te kunnen stellen is per gemeente een centraal punt gekozen dat dient als vertreken aankomstpunt. In eerste instantie is de locatie (postcode) van het gemeentehuis of stadshuis genomen, ervan uitgaande dat het gemeentehuis in de meeste gemeenten in het centrum ligt. Vervolgens is voor elke gemeente bepaald of die locatie inderdaad centraal is. Voor 25 van de 496 gemeenten bleek dat niet het geval te zijn. Zo ligt in de gemeente Zaanstad ligt het gemeentehuis op een buitenlocatie tussen de kernen Zaandam en Zaandijk in. In dat soort gevallen is de locatie van het hoofdpostkantoor genomen als centrumlocatie. Bereikbaarheid per auto De bereikbaarheid per auto voor een gemeente is gelijk aan de reistijden naar alle andere gemeenten, maal de waardering voor die reistijd, maal het aantal inwoners in die gemeenten. De reistijd is gelijk aan de reistijd van de omliggende gemeenten naar de gemeente toe, waarvoor de index wordt uitgerekend. De bereikbaarheidsindex houdt ook rekening met waardering voor reistijd. Die waardering is gebaseerd op het feitelijke pendelgedrag van mensen in Nederland. Het blijkt dat voor mensen met een auto een reistijd tot twintig minuten voor woon-werkverkeer optimaal is. De inwoners uit gemeenten die binnen die reistijd worden bereikt, tellen dan ook voor 100% mee in de bereikbaarheidsindex (wegingsfactor 1). Boven de 26 minuten reistijd neemt de wil om te pendelen exponentieel af, zo ook de wegingsfactor in de bereikbaarheidsindex.
8

Daarmee is dus de bereikbaarheid door en van de bevolking van één punt in een gemeente uit alle andere gemeenten bepaald. Er is dan nog geen rekening gehouden met de reistijd binnen de gemeente van de eigen bevolking. Die bevolking is in de bereikbaarheidsindex meegeteld op basis van de interne reistijd: de reistijd ‘van de gemeente naar zichzelf ’. Hiervoor is uitgegaan van de oppervlakte (afhankelijk van de mate van stedelijkheid variërend van het bebouwde oppervlak tot het totale oppervlak binnen de gemeente) omgerekend tot een straal en een gemiddelde snelheid voor vervoer binnen de gemeente, variërend van twintig tot veertig kilometer per uur, weer afhankelijk van de mate van stedelijkheid. Opgeteld vormen de externe en interne bereikbaarheid de totale bereikbaarheid van een gemeente. De indices voor de gemeenten zijn vervolgens opnieuw geschaald, waarbij de best bereikbare gemeente een index van 100 heeft. Bereikbaarheid per auto in de spits Omdat bij de bereikbaarheidsindex files buiten beschouwing zijn gebleven, is de index niet representatief voor de situatie in de spits. Op basis van de file-informatie van de Adviesdienst Verkeer en Vervoer (AVV) en een wegenkaart is daarom bepaald welke files er per route onderweg optreden. Met behulp van deze file-informatie is een alternatieve reistijdenmatrix bepaald. De reistijden in deze matrix geven de gemiddelde reistijd weer tijdens de spits. Daarbij is rekening gehouden met de gemiddelde kans op een file in de spits op een bepaald traject en de gemiddelde lengte, duur en rijsnelheid in zo’n file. Hoe groter de kans op een file (ofwel: hoe frequenter deze op een bepaald traject voorkomt) en hoe langer die file gemiddeld is, hoe meer de bereikbaarheid van een bepaalde gemeente afneemt ten opzichte van de bereikbaarheid buiten de spits (zonder files). In de figuur is de bereikbaarheid van een gemeente in de spits gerelateerd aan de best bereikbare gemeente per auto buiten de spits (waarde 100). Het verschil tussen de bereikbaarheidsindex van een gemeente buiten de spits en de bereikbaarheidsindex in de spits is dus het effect van files op die bereikbaarheid.

8

Dingemanse, 1993: Woonwerkdiscrepantie in de Randstad.

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 247

Bereikbaarheid per openbaar vervoer Naast de bereikbaarheid per auto is ook de bereikbaarheid per openbaar vervoer (OV) bepaald. Daarvoor is grotendeels dezelfde systematiek gehanteerd. Met behulp van de OV-reisplanner (bron: OV-reisinformatie) zijn de reistijden tussen alle Nederlandse gemeenten tussen 07.00 en 10.00 uur ’s ochtends bepaald. Hiervan is het gemiddelde per reis genomen. Met het aantal reismogelijkheden gedurende die drie uur (de frequentie) is tevens de gemiddelde wachttijd vastgesteld. Bij de gemiddelde reistijd is eenderde van die gemiddelde wachttijd opgeteld (ervan uitgaande dat mensen in meer of mindere mate op de hoogte zijn van de vertrektijden). In die reistijd zitten alle vormen van openbaar vervoer, dus inclusief voor- en natransport per bus, trein of lopend. Om ook de eigen bevolking te kunnen meewegen, is wederom de gemiddelde interne reistijd bepaald. Nu alleen niet met een gemiddelde snelheid van twintig tot veertig kilometer per uur, maar met een gemiddelde van zeven tot vijfentwintig kilometer per uur. Natuur en kust Eerdere edities van de Atlas vermeldden per gemeente het oppervlakte bos en natuur binnen de gemeentegrenzen. Bij nader inzien is dat geen goede maat, omdat een qua oppervlakte kleine gemeente naast een duingebied en in de buurt van de kust (zoals Haarlem) dan een slechte score heeft, terwijl natuur en kust feitelijk naast de deur liggen. Daarom is er in deze Atlas voor gekozen om de nabijheid van natuur op te nemen. De nabijheid van natuur is op een vergelijkbare manier berekend als de bereikbaarheidsindex. Het aantal inwoners is echter vervangen door de som van de oppervlakte van natuurgebieden, bos en water (bron: CBS, Bodemstatistieken). Op die manier is berekend hoeveel natuur vanuit een gemeente binnen een bepaalde tijd bereikt kan worden. De nabijheid van natuur is dan het oppervlakte van alle natuurgebieden in Nederland, maal de reistijd vanuit die gemeente naar al die natuurgebieden, maal de waarderingsfactor voor reistijd (zie de beschrijving van de bereikbaarheidsindex). Er is gerekend met de reistijden zonder files omdat wordt aangenomen dat mensen met name buiten de spits de natuur opzoeken. Voor de nabijheid van de zee zijn dezelfde keuzes gemaakt; alleen is in dit geval de kortste route naar de kust als maat genomen voor de nabijheid van zee. Kwaliteit onderwijs Op basis van de gegevens van de onderwijsinspectie (bron: NIWI, Kwaliteitskaart onderwijs) is een gecorrigeerde prestatie-indicator voor het middelbaar onderwijs per gemeente samengesteld. De indicator is het residu uit een regressie-analyse waarin het effect van de bevolkingssamenstelling en de schooltypes op het gemiddelde eindexamencijfer per gemeente is gemeten. In de regressie is de endogene variabele dus het gemiddeld eindexamencijfer, gewogen naar aantal leerlingen per schooltype (dus het aantal leerlingen op het vmbo, maal het gemiddelde cijfer op de vmbo’s in die gemeente, maal het aantal leerlingen op de havo, et cetera, gedeeld door het totaal aantal leerlingen op de scholen in die gemeente). De eindexamencijfers per school zijn verkregen van de onderwijsinspectie. Het aandeel culturele minderheden op een school en het percentage kinderen met een studietoelage (proxy voor laag inkomen ouders) – tevens uit het bestand van de onderwijsinspectie – zijn geaggregeerd naar gemeenteniveau en als exogenen in de regressie opgenomen. Verschillen tussen de verschillende schooltypen zijn gefilterd, door ook het aandeel leerlingen op vmbo en havo in de vergelij-

248 Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

king mee te nemen. Daarnaast zijn van het CBS het gemiddeld inkomensniveau in de gemeenten, het percentage bevolking met een lage opleiding en het percentage niet-westerse allochtonen in de analyse meegenomen. Tot slot is de mate van segregatie (zie ‘Segregatie’ in deze verantwoording) meegenomen. In het meest robuuste model bleken het percentage allochtonen, de mate van segregatie en het inkomensniveau een negatief effect te hebben op de schoolprestaties. Opvallend is dat die exogenen maar 15% van de variatie in eindexamencijfers verklaren. De rest van de verschillen is dus veroorzaakt door factoren die niet in de analyse zijn meegenomen. Aangenomen is dat de kwaliteit van de school of scholen in een gemeente de belangrijkste is. Het residu uit deze regressieanalyse is dan ook opgenomen als kwaliteitsindicator voor het secundair onderwijs in de betreffende gemeente. Het betreft hier uitdrukkelijk gemiddelden per gemeente en zegt dan ook niets over de (factoren die van invloed zijn op de) kwaliteit van afzonderlijke scholen binnen zo’n gemeente. Kinderopvang De gegevens over het aantal plaatsen in dagopvang, buitenschoolse opvang en gastouderopvang zijn afkomstig van het Netwerkbureau Uitbreiding Kinderopvang. Dit bureau heeft van het ministerie van VWS de taak gekregen de uitbreiding van het aantal kinderopvangplaatsen te stimuleren. In opdracht van het Netwerkbureau verrichten Deloitte & Touche en ICS-adviseurs metingen van het aantal kindplaatsen bij een groot deel van de kinderopvangcentra in Nederland. Het gaat hier om het totaal aantal kindplaatsen van centra die deelnamen aan het onderzoek. Die cijfers zijn door het Netwerkbureau geaggregeerd naar gemeenteniveau.
9

De in de Atlas opgenomen gegevens tonen de ontwikkeling in het aantal kindplaatsen in dagopvang (voor kinderen van nul tot drie jaar), buitenschoolse opvang (van vier tot twaalf jaar) per gemeente in Nederland voor 2002. Om de beschikbaarheid van kinderopvang optimaal te kunnen vergelijken, is het aantal kindplaatsen gedeeld op het aantal kinderen in de betreffende leeftijdscategorie in die gemeente. Veiligheid Het aantal geregistreerde misdrijven per 1.000 inwoners. Geregistreerd betekent bekend bij de politie, dat wil zeggen schriftelijk vastgelegd in een procesverbaal, dagrapport of aangifteformulier (Bron: CBS, StatLine). Culinaire kwaliteit In deze Atlas is ervoor gekozen niet de culinaire kwantiteit (aantal restaurants per hoofd van de bevolking), maar de culinaire kwaliteit op te nemen. De kwaliteit is gemeten aan de hand van het oordeel in de restaurantgids Lekker en de Michelingids. In de Michelingids zijn 62 Nederlandse restaurants opgenomen, waarvan er zeven twee sterren hebben en één drie sterren (Parkheuvel in Rotterdam). Het aantal sterren is per gemeente opgeteld en weegt voor één punt mee in de culinaire kwaliteitsindicator per gemeente. De restaurantgids Lekker presenteert jaarlijks de vijfhonderd beste restaurants van Nederland. Bovendien wordt van die vijfhonderd een top-100 samengesteld. Alle vijfhonderd restaurants zijn opgeteld per gemeente, waarbij een vermelding in de top-100 een bonuspunt opleverde. De nummer één uit die top-100 (De Librije in Zwolle) kreeg een extra bonuspunt, zodat de hoogste notering in Lekker hetzelfde gewicht heeft als drie Michelinsterren. De punten uit de Michelingids en de punten uit Lekker zijn per gemeente gesommeerd en gedeeld door de bevolking.

9

Netwerkbureau uitbreiding kinderopvang, 2002: Monitor uitbreiding kinderopvang.

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 249

De zo verkregen kwaliteitsindicator is dus een maat voor de dichtheid van kwaliteitsrestaurants in een bepaalde gemeente. Die indicator is uiteindelijk weergegeven als het aantal culinaire kwaliteitspunten per 50.000 inwoners. Cultuur Het aantal theatervoorstellingen per hoofd van de bevolking (bron: Het Amsterdams Uitbureau) en het absolute aantal musea (bron: CBS). De theatervoorstellingen bevatten alle categorieën podiumkunsten: van klassieke muziek en ballet tot popmuziek, musicals en cabaret. De theatervoorstellingen zijn opgenomen per hoofd van de bevolking, omdat het hier gaat om de beschikbare capaciteit voor de stedelijke bevolking. Het aantal musea is wel absoluut genomen: Rembrandts ‘Nachtwacht’ is in Appingedam niet mooier dan in Amsterdam, terwijl de bevolking daar wel vele malen kleiner is en dus de relatieve waarde van de ‘Nachtwacht’ enorm zou vergroten ten opzichte van Amsterdam. De beschikbaarheid speelt bij musea naar verwachting ook minder een rol dan bij theaters: musea zijn in tegenstelling tot theaters zelden uitverkocht.
10

Historische binnenstad Als proxy voor de aanwezigheid van een historische binnenstad is het aantal rijksmonumenten (objecten) in 2002 genomen (bron: Rijksdienst voor Monumentenzorg). Er is in dit geval gekozen voor de absolute waarde (dus niet per hoofd van de bevolking), omdat de grachtengordel in Amsterdam niet minder fraai is dan die van Leiden, ondanks de fors hogere bevolking in Amsterdam. Kwaliteit woningvoorraad De kwaliteit van de woningvoorraad bestaat uit drie waarden: het aantal woningen voor 1945, het gemiddelde oppervlakte van de woningen en de bebouwingsdichtheid in de gemeente. Die eerste indicator – het aandeel woningen met een bouwjaar voor 1945 (bron: ministerie van VROM) – is opgenomen omdat blijkt dat mensen meer waarde hechten aan een vooroorlogse woning dan aan een nieuwere woning.
11

De gemiddelde oppervlakte van een woning is gereconstrueerd zoals beschreven bij de beschrijving van de huizenprijzen (bron: NVM). De bebouwingsdichtheid is het oppervlakte woongebied in m2 per woning (bron: CBS, StatLine). Kwaliteit winkelbestand Het winkelaanbod wordt weergegeven met een maat voor kwantiteit en een maat voor kwaliteit. De kwantiteit is uitgedrukt in beschikbare winkeloppervlakte in een gemeente per 1.000 inwoners. De kwalitatieve indicator geeft het aantal verschillende winkels in de bedrijfstakken ‘mode en luxe’, ‘vrije tijd’ en ‘detailhandel overig’ per 1.000 inwoners. Een hoge score in die kwalitatieve indicator is een proxy voor een divers aanbod. Gemeenten die weliswaar veel winkelaanbod hebben, maar vooral winkelketens, scoren dus lager dan gemeenten met hetzelfde aanbod in m2, maar met veel kleine speciaalzaken (bron: Locatus).

10 11

Marlet en Tames, 2002: Muziek in de stad. Blijleven en Marlet, 2003: Wonen aan de Zaan.

250 Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Bronnen
Adviesdienst Verkeer en Vervoer (AVV), File-informatie Amsterdams Uitbureau (AUB), Culturele agenda (www.uitlijn.nl) Bak, R., 2002: Atlas kantoren Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), Enquête beroepsbevolking (EBB) Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), Infoservice Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), Regionaal Inkomensonderzoek 1994, 1996, 1997, 1998, 1999, 2000 Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), StatLine (www.cbs.nl) Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), Wijk- en buurtstatistiek 1995, 1997 en 1999 Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden (COELO), Armoedesite (www.coelo.nl) ESRI Nederland BV, Reistijdenmatrix Funda, Woningaanbod (www.funda.nl) Geodan, Mapinfo Kamer van Koophandel, Bestand startende ondernemers (www.kvk.nl) Lekker, de restaurantgids van Nederland, edities 2000, 2001 en 2002, Uitgeverij Multi Magazines BV, Amsterdam (www.lekker.nl) Locatus, Bestand winkelvoorraad Michelin, Restaurantclassificatie (www.dinersite.nl) Ministerie van Binnenlandse Zaken (www.grotestedenbeleid.net) Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke ordening en Milieubeheer (VROM), Systeem woningvoorraad (SYSWOV) Nederlands Instituut voor Wetenschappelijke Informatiediensten (NIWI), Kwaliteitskaart onderwijs (Steinmetz-archief )

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 251

Nederlandse Vereniging van Makelaars o.g. en vastgoeddeskundigen (NVM), Woningmarktinformatiesysteem (www.nvm.nl) Netwerkbureau Uitbreiding Kinderopvang, Monitor uitbreiding kinderopvang (www.uitbreidingkinderopvang.nl) OV-reisinformatie, OV9292-reisplanner (www.9292ov.nl) Rijksdienst voor Monumentenzorg, Bestand rijksmonumenten Uitvoering Werknemers Verzekeringen (UWV), Atlas sociale verzekeringen Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG), Locatie gemeentehuizen

252 Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Recent verschenen NYFER-publicaties

Arbeidsmarkt en sociale zekerheid Even pauze in de levensloop. Internationale ervaringen met verlofregelingen en lessen voor Nederland. NYFER, Breukelen, januari 2003, 200 pagina’s, ISBN 90 76443 61 0, A 24. Er is behoefte aan een regeling die ouders in de drukke jaren met baan en zorgtaken (voor kinderen en/of eigen ouders) kan ontlasten, zonder dat zij hierdoor te veel inkomsten mislopen. Dit rapport brengt in beeld welke oplossingen andere landen aandragen en welke lessen Nederland uit hun ervaringen kan trekken. Een betere spreiding van arbeid en inkomen over de levensloop, alsmede een evenwichtiger kosten-batenverdeling tussen werknemers, overheid en werkgevers, biedt uitkomst. Armoede in de val. Een vergelijking van het armoedebeleid in zes grote gemeenten. NYFER, Breukelen, april 2002, 258 pagina’s, ISBN 90 76443 54 8, A 17,50. Het gemeentelijk armoedebeleid is versnipperd, waardoor het bereik en de effectiviteit ervan in het gedrang komen. Bovendien botst het beleid met de bevordering van arbeidsparticipatie en ontbreekt het aan een heldere en systematische beoordeling. Wanneer gemeenten de verschillende regelingen zo veel mogelijk onderbrengen in één beleid voor werk en inkomen, zal de slagkracht van het armoedebeleid aanzienlijk toenemen. Instroom Uitstroom Banen. Gesubsidieerde arbeid als doeltreffend arbeidsmarktinstrument. NYFER, Breukelen, november 2001, 102 pagina’s, ISBN 90 76443 50 5, A 20. Gesubsidieerde arbeid kan een doeltreffend arbeidsmarktinstrument zijn, mits de regeling negatieve neveneffecten tegengaat. In dit rapport doet NYFER aanbevelingen over de effectieve inzet van gesubsidieerde arbeid, gebaseerd op een evaluatie van ID-banen (Melkertbanen) en een comparatieve analyse van buitenlandse ervaringen met deze maatregel. Voor een dubbeltje op de eerste rang. Onderwijs tussen ambities en mogelijkheden. NYFER, Breukelen, november 2001, 125 pagina’s, ISBN 90 76443 49 1, A 19,29. De middelen die Nederland voor het primair en voortgezet onderwijs overheeft, zijn niet in overeenstemming met het maatschappelijk belang dat aan onderwijs wordt gehecht en de eisen die aan de scholen worden gesteld. Dit leidt tot ernstige knelpunten en maatschappelijke risico’s. Tijd voor arbeid en zorg. Spreiding van de arbeidstijd over de levensloop. NYFER, Breukelen, juli 2001, 152 pagina’s, ISBN 90 76443 44 0, A 15,88. Steeds meer mensen komen in de knel met de combinatie van arbeid en zorg. Door (pre)pensioengelden over te hevelen naar de levensfase waarin arbeid en zorg worden gecombineerd, is het mogelijk zorgdagen te kopen zonder op termijn aan koopkracht in te leveren.

Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 253

Financiële markten Fondsmanagers de maat genomen. De nominatie voor de Insinger de Beaufort Manager Research Award 2001. NYFER, Breukelen, maart 2002, 46, pagina’s, ISBN 90 76 443 53 X, A 10. NYFER nomineert jaarlijks in opdracht van Insinger de Beaufort de fondsbeheerders die over drie aaneengesloten jaren de beste resultaten boekten. De goede prestaties van een fonds zijn voor een belangrijk deel te danken aan de juiste portefeuillekeuzes en de stijl van de fondsmanager.

Gezondheidszorg en welzijn Zorg voor het ziekenhuis. NYFER, Breukelen, mei 2002, 180 pagina’s, ISBN 90 76443 56 4, A 19,50. In de aanbodgestuurde Nederlandse gezondheidszorg is de vraag naar zorg volledig uit het oog verloren. De kwaliteit die patiënten vragen en artsen en verpleegkundigen willen leveren, staat ernstig onder druk door een gebrek aan geld en een overdaad aan regels. De wachtlijsten zijn daarvan het opvallendste symptoom. Extra geld in lijn met de toegenomen zorgvraag en ruimte voor ziekenhuizen en specialisten om hun organisatie en productie af te stemmen op de vraag naar zorg, is nodig. Thuis zonder zorg? Trends en ontwikkelingen in de thuiszorg voor ouderen. NYFER, Breukelen, februari 2002, 96 pagina’s, ISBN 90 76443 52 1, A 17,50. Thuiszorg is steeds meer een kwestie van maatwerk. Om dit te kunnen leveren moet er meer ruimte ontstaan voor vraagsturing in de zorgmarkt. Daarnaast moet de gordiaanse knoop tussen wonen en zorg bij de financiering worden ontward.

Infrastructuur en ruimtelijke ordening Leven van de lucht. Indirecte economische effecten van het lucht- en ruimtevaartcluster. NYFER, Breukelen, september 2002, 194 pagina’s, ISBN 90 76443 59 9, A 23,50. Wat en hoe groot zijn de indirecte effecten van de Nederlandse lucht- en ruimtevaart op de economische en technologische ontwikkeling van ons land? Op basis van internationale, kwantitatieve vergelijkingen, historische analyses en kwalitatieve methoden komt NYFER met een antwoord. Grenzen aan benutting. NYFER, Breukelen, mei 2002, 76 pagina’s, ISBN 90 76443 55 6, A 20. Nederland heeft het drukste nationale spoornet ter wereld. De voorspelde groei van het treinverkeer met 50% in de komende twee decennia plaatst Nederland voor een grote opgave. Zonder een forse uitbreiding van het netwerk of een radicale verandering van de gebruikte technieken en vervoersconcepten, nemen de kosten en de kans op ongelukken explosief toe. Toezicht op de toekomst. Regulering van de regionale elektriciteitsnetten in het maatschappelijk belang. NYFER, Breukelen, oktober 2001, 99 pagina’s, ISBN 90 76443 48 3, A 19,29. Welke eisen stelt de maatschappij aan de elektriciteitsvoorziening, en welke vorm van regulering van de netwerken sluit daarbij het beste aan? De maatschappelijke doelstellingen die van belang zijn bij het reguleren van netwerksectoren zijn veelal te herleiden tot karakteristieke tekortkomingen van de vrije markt (marktfalen). Dikwijls blijkt echter het overheidsingrijpen om de diverse vormen van marktfalen te bestrijden, gepaard te gaan met een andere categorie tekortkomingen: het overheidsfalen.

254 Atlas voor gemeenten 2003, NYFER

Kijk op kantoren. NYFER, Breukelen, mei 2001, 85 pagina’s, ISBN 90 76443 42 4, A 11,34. In dit rapport brengt NYFER de regionale kantoorbehoefte voor de komende tien jaar in kaart. Het is gegeven de huidige hausse verleidelijk om ook voor de komende jaren optimistisch te zijn over de werkgelegenheid, en dus de kantorenmarkt. Toch is voorzichtigheid op zijn plaats. Verdere groei van de economie stuit in Nederland op de grenzen van het arbeidsaanbod.

Stedelijke economie Wonen aan de Zaan. NYFER, Breukelen, februari 2003, 108 pagina’s, ISBN 90 76443 63 7, A 33. Vergeleken met andere Randstadgemeenten is Zaanstad moeilijk bereikbaar en schieten de kwaliteit van de woningvoorraad en het culturele aanbod tekort. De beste kansen voor Zaanstad liggen in een verbetering van de woonkwaliteit, maar hiervoor is geld nodig en de mogelijkheden dat zelf te verdienen uit de grondexploitatie zijn gering. NYFER stelt voor de verdeelsleutel in het Gemeentefonds te corrigeren voor de mate van verdiencapaciteit uit de grond. Op die manier kan de ongelijkheid tussen gemeenten deels worden opgelost. Het zekere voor het onzekere. Financiële en maatschappelijke observaties voor woningcorporaties. NYFER, Breukelen, januari 2003, 139 pagina’s, ISBN 90 76443 62 9, A 21,50. De gezamenlijke woningcorporaties vertegenwoordigen een zeer groot maatschappelijk kapitaal. Maar de verantwoording of deze middelen efficiënt en effectief worden ingezet, laat te wensen over. In deze studie analyseert NYFER de financiële en maatschappelijke prestaties van de corporaties en doet aanbevelingen voor meer transparantie en een helderder verantwoording. Dynamiek in de Delta. Economische Monitor Zuid-Holland 2002. NYFER, Breukelen, mei 2002, 142 pagina’s, ISBN 90 76443 58 0, A 20. Zuid-Holland heeft een goede uitgangspositie om zich verder te ontwikkelen tot een van de welvarendste regio’s van Noordwest-Europa. Dit rapport brengt de kansen en bedreigingen voor de ZuidHollandse economie in kaart en vergelijkt de economische positie met die van een aantal andere provincies en Europese regio’s. Bovendien bevat het rapport aanbevelingen om de sterke concurrentiepositie van Zuid-Holland te waarborgen. Muziek in de stad. NYFER. Breukelen, januari 2002, 77 pagina’s, ISBN 90 76443 51 3, A 12,50. De succesvolle stad van de toekomst is geen productiestad maar een consumptiestad, geen werkstad maar een woonstad. Uit een econometrische analyse blijkt dat een stad zich als aantrekkelijke woonstad kan onderscheiden met een historische binnenstad en de aanwezigheid van podiumkunsten. Daarentegen maken musea, bioscopen of grote warenhuizen een woonstad niet aantoonbaar aantrekkelijker.

Voor een uitgebreide lijst van publicaties: zie www.nyfer.nl NYFER Straatweg 25 3621 BG BREUKELEN T 0346 - 291641 F 0346 - 291671 E nyfer@nyfer.nl I www.nyfer.nl
Atlas voor gemeenten 2003, NYFER 255

Uw band met NYFER

Een band met NYFER betekent dat u tegelijk met de media wordt geattendeerd op alle nieuwe publicaties en ook op de hoogte blijft van conferenties en dinerdebatten van NYFER. Met uw bijdrage of met de steun van uw bedrijf stelt u NYFER ook in staat invloed uit te oefenen op het publieke debat over belangrijke onderwerpen die niet binnen de gebruikelijke financiering van het onderzoek vallen.

Particulieren Supporter van NYFER Een jaarlijkse gift van A 100. U ontvangt informatie over alle NYFER-publicaties en aankondigingen van de conferenties en dinerdebatten. Bij het bestellen van een NYFER-studie neemt NYFER de porto- en administratiekosten voor zijn rekening. Met uw gift levert u een bijdrage aan extra onderzoek naar belangrijke sociaal-economische problemen in Nederland. Persoonlijk begunstiger van NYFER Een jaarlijkse gift van A 450. U geniet dezelfde voordelen als de supporter en bent bovendien verzekerd van een plaats bij elk dinerdebat dat NYFER organiseert. Daarnaast ontvangt u direct bij verschijnen een presentexemplaar van alle NYFER-rapporten over sociaal-economisch onderzoek. Als begunstiger maakt u research en publicaties mogelijk over belangrijke onderwerpen die buiten NYFER’s standaardfinanciering vallen.

Bedrijven en overheidsorganisaties Bedrijfssupporter van NYFER Een jaarlijkse bijdrage van A 1500. U ontvangt informatie over alle NYFER-publicaties en aankondigingen van de conferenties en dinerdebatten. Bovendien hebt u recht op één exemplaar van alle publicaties die bij NYFER verschijnen. Dankzij de steun van uw bedrijf kan NYFER extra nuttig werk verrichten op sociaal-economisch vlak. Bedrijfsbegunstiger van NYFER Een jaarlijkse donatie van A 4500 of meer. U hebt recht op alle hiervoor genoemde privileges en (desgewenst) vermelding als sponsor van NYFER in NYFER’s sociaal-economische analyses. Bestuur en directie van NYFER nodigen u uit voor overleg over thema’s voor NYFER’s onderzoeksagenda. Op dit hoogste niveau van steun hebt u inspraak in het vaststellen van de toekomstige koers van het instituut.

Prijsinformatie Alle prijzen zijn exclusief BTW. Ook rekent NYFER 15% verzend- en administratiekosten, tot een maximum van A 5. Indien u twee of meer rapporten tegelijk bestelt, vervallen de administratie- en verzendkosten.

256 Atlas voor gemeenten 2003, NYFER