You are on page 1of 24

Inhoudsopgave:

Pag.

Inhoudsopgave
De vice / waarnemend voorzitter aan het woord
Amersfoorts Mannenkoor
Van de Redactie
AMK Activiteitenkalender
Verjaardagen
Instelling redactiecommissie
Ontdek je stemwe love singing
Reis door Europa
Inloopconcert
Het hoort niet maar het staat wel leuk
Tekst uit het hoofd leren
Ons werkpaard (2)
De visie van het bestuur
Akoestiek, tiek, tiek
Een verhaal uit de oude doos
Toonvast zingen dankzij software
De liedjes die we zingen

2
3
5
6
6
6
7
7
8
9
10
11
13
14
17
19
20
21

DE VICE/ WAARNEMEND VOORZITTER AAN HET WOORD


We hebben elkaar vanavond het beste voor het nieuwe jaar gewenst. Ik wil daaraan, als waarnemend voorzitter, de beste wensen
voor onze zangvereniging Amersfoorts Mannenkoor toevoegen. We
hebben als leden van onze vereniging niet alles in de hand. We
kunnen wel veel aan de voorspoed bijdragen. Over die bijdrage wil
het bestuur binnenkort met de leden van gedachten gaan wisselen.
Uitgangspunt daarbij is het besluit dat het bestuur van mening is
dat kwaliteitsverbetering, ledenwerving en zichtbaarheid belangrijke speerpunten zullen zijn voor de toekomst van het AMK.
De kwaliteit van het koor staat of valt met de inzet van de dirigent
en de leden. Over de muzikale kwaliteit van de dirigent en van de
leden kun je van gedachten verschillen. Ik denk dat we het over
het geduld van dirigent Paul Michl Tijssen bij het instuderen eens
kunnen zijn. Keer op keer herhalen om het gewenste resultaat te
bereiken en dat zonder een onvertogen woord en zonder er moedeloos van te worden. Voor die inzet is een applausje wel op zijn
plaats.
De Nieuwjaarsborrel is zon moment voor een korte terugblik op het
voorbije jaar 2014. Naast de, zoals ik het noem, geijkte optredens
als het inloopconcert en het optreden tijdens de Dag van de Amateurkunst hadden wij de organisatie van het Herfstconcert en de
Kerstrondgang in eigen hand. Het koor kreeg in de nieuwe kleding
een meer eigentijdse uitstraling en het podium werd gerenoveerd.
De commissies hebben bij deze activiteiten belangrijk werk verricht. Voor al die in hun commissiewerktaken gestoken uren en
voor hun inzet voor de vereniging willen we hen met een applaus
bedanken.
In de laatste Resonant van dit jaar waren twee paginas met een In
Memoriam opgenomen. En van onze zo onverwacht en plotseling
overleden zanger en koormeester Marius Bouwman en n van onze overleden oud- voorzitter Anne Bruinsma. Vooral het overlijden
van Marius heeft ons diep geraakt. Laten we hen een ogenblik in
stilte gedenken.
3

Ook stond er in deze editie ook een artikel over de voorzitters die het
koor vanaf de oprichting in 1907 tot het 90- jarig jubileum in 1997 heeft
gekend. In het slot daarvan werd de vraag gesteld hoe de huidige voorzitter over zijn koor denkt.
Laat ik bij het antwoord daarop stellen dat het koor niet mijn koor is,
maar ons koor. Ik heb, in goede en in mindere tijden, altijd geloof gehad
in het koor en heb ook voor de toekomst dit geloof. Samen met mijn bestuursleden en de commissies hoop ik dat het in het nieuwe jaar 2015
crescendo mag gaan. Onderweg naar het lustrumjaar 2017. Piketpaaltjes
als de uitwisseling met het Carlton Male Voice Choir zijn daarvoor al geslagen. Met de verdere invulling van dat jaar zullen we dit jaar spoedig
aan de slag moeten gaan. Kortom, genoeg te doen.
Laten we afspreken dat we er samen voor gaan.
Dan kunnen we eind dit jaar terugblikken op een succesvol 2015.

Het Carlton MALE Choir


4

AMERSFOORTS MANNENKOOR
Opgericht 5 juli 1907
Onderscheiden met de Erepenning van Verdiensten door
Hare Majesteit Koningin Beatrix
Lid van het
Koninklijk Nederlands Zangers Verbond Vereniging Midden Nederland
Bestuur:
Vice voorzitter: Joris Kaspers, Uilenspiegelstraat 1, 3813 WD Amersfoort
033-4722204 Mail: jjkaspers@versatel.nl
Secretaris:
Kees Olieman, Balistraat 41, 3818 AJ Amersfoort
033-4618186 Mail: caolieman@kpnmail.nl
2e Secretaris:
Eddy van Dijk, Puntenburgerlaan 81H, 3812 CC Amersfoort
033-8885797 Mail: eddy.AMK@gmail.com
Penningm.:
Henny van Eck, Lange Beekstraat 42, 3817 AN Amersfoort
033-4562236
Mail: penningmeester@amersfoortsmannenkoor.nl
Betalingen t.n.v. Amersfoorts Mannenkoor te Amersfoort
IBAN NL68 ABNA 055 3338455
Bibliothecaris: Hans Suringa, Zocherpad 42, 3822 TK Amersfoort
033-4551419 Mail: bibliothecaris@amersfoortsmannenkoor.nl
Archivaris:
Ed Schotmans, Amelisweerd 49, 3813 XE, Amersfoort,
033-7522610 Mail: ejschotmans@gmail.com
Dirigent:

Paul Michl Tijssen, Apollo 123, 3769 TC Soesterberg


0346-351570 Mail: paulmichel@pmproducties.nl

Muziek Advies Commissie:: Fred Nijman, (fg.nijmanpromotions@casema.nl)


Concertcommissie: Rob van Poelje, (poelje007@kpnmail.nl)
Reiscommissie: Rob Rouwhorst, (robaad35@xs4all.nl)
Commissie PR&S:John van Halderen, (mailbox@johnvanhalderen.com)

Ereleden:

Ed Servaas sinds 23 juni 1992


Bert Landman sinds 24 april 2011
Rinus Meester sinds 21 februari 2012

Website:

www.amersfoortsmannenkoor.nl
Mail: webmaster@amersfoortsmannenkoor.nl

Oud Papier Actie: Joris Kaspers, 033-4722204 Mail: jjkaspers@versatel.nl


Redactie Resonant: Mail: redactie@amersfoortsmannenkoor.nl
Koorrepetitie:
Afmelden via:

Elke dinsdagavond van 20.00 tot 22.15 uur in De Bron


wijk Liendert, Vogelplein 1, hoek Wiekslag/Van Randwijcklaan,
033-4728167
Kees Olieman, 06-21502871 Mail: caolieman@kpnmail.nl

Van de Redactie
JAARGANG 50

NUMMER 1

Verschijningsschema voor
Nummer
1
Kopij tot datum: 27-01
Verschijndatum: 10-02

februari 2015

2015
2
31-03
14-04

3
09-06
23-06

4
18-08
01-09

5
06-10
20-10

Informatie:

6
24-11
08-12

Afzenders verlenen toestemming voor het redigeren van door hen ingediende
kopij. Kopij bij voorkeur aan te leveren op formaat A5.
Lettertype /-grootte: Verdana / 10

AMK Activiteitenkalender 2015


Sociaalconcert
ALV
Concert
Zomerconcert
Dag v/d Amateur
Concert Allgresse
Kerstrondgang
Kerstconcert

20 feb.
24 feb.
21 april
6 juni
12 sept.
8 dec.
19 dec.
20 dec.

Nieuwe kerk

Eemgaarde

St. Ansfriduskerk 20:00

VERJAARDAGEN
februari
08
13
16
maart
23
27
april
02
05
05
10
24

16:3017:30

Rinus Meester
Rob Nobels
Ed Schotmans
Joris Kaspers
Rob van Poelje
Jan van der Logt
Wim Kamps
Henk van Waveren
Sjoerd Ketelaar
Bert Slot

INSTELLING REDACTIECOMMISSIE
Door het bestuur is met terugwerkende kracht vanaf 1 januari 2015,
een "Redactiecommissie" voor de Resonant ingesteld, bestaande uit de
leden: Kees Olieman; Jan Gaasbeek en Huib Goudriaan.
Op adhoc-basis blijft ook Rob Nobels zijn medewerking verlenen bij het
uitgeven van de Resonant. De redactiecommissie heeft als emailadres: redactie@amersfoortsmannenkoor.nl en een ieder die copy wil
aanleveren wordt verzocht dat via dit email-adres met inachtneming
van de bekende voorwaarden in te zenden. Dit met het gegeven dat de
Resonant een verenigingsorgaan is en blijft "van, voor en door de leden"! Met het instellen van een redactiecommissie zal de huidige samensteller Huib Goudriaan worden geassisteerd bij zijn werkzaamheden
hetgeen zeker verlichting voor hem zal betekenen. Binnen de commissie
wordt nader bezien of er onderling nog afzonderlijke werkafspraken
moeten worden gemaakt. De commissie zal minimaal eenmaal per twee
maanden voor de uitgifte van de Resonant voor een redactievergadering
bijeenkomen of zoveel meer als noodzakelijk is. Of er tijdens de jaarvergadering verantwoording moet worden afgelegd over het gevoerde beleid zal nog met het bestuur en de leden worden besproken. Agendapunt jaarvergadering? Wellicht is het ook wenselijk (werk)afspraken te
maken in relatie tot onze website en de Public Relations. Uiteraard in
nauw overleg met de daarvoor verantwoordelijke personen en het bestuur van het AMK.
J.G.

ONTDEK JE STEM - WE LOVE SINGING


Met een extra repetitie op zaterdag 17 januari 2015, in onze repetitieruimte De Bron, waarvan door het lokaal TV-station Noord opnamen
werden gemaakt en op dezelfde dag aandacht
voor ons koor door onder andere het radiostation
EVA en informatie in de plaatselijke kranten,
werd de aftrap gegeven voor de cursus
"Koorscholing" en direct daarna het koorproject
"Zomerconcert" van het AMK. Over het
"Zomerconcert" wordt afzonderlijk bericht. Waarnemend voorzitter AMK
Joris Kaspers en voorzitter Public Relationscommissie John van Halderen, kregen ruim de
gelegenheid hun "zegje" te doen!

Hoe gaat de koorscholing plaatsvinden? Op zaterdag 7, 14, 21 en 28


februari 2015 van 10.00 tot 12.00 uur, worden in de Bron, onder leiding van onze zeer enthousiaste dirigent PMT, voor belangstellenden
gratis groepslessen gegeven. Het doel is het werven van nieuwe leden, maar ook het bijbrengen van basisbegrippen en vaardigheden bij
de huidige leden. Hiervoor worden iedere zaterdagochtend per stemgroep ook 3 zangers uitgenodigd.
Inmiddels hebben zich al twee aspirant leden gemeld althans belangstelling getoond. De slogans "Ontdek je stem" en "We love Singing"
zal hen ook ongetwijfeld hebben aangesproken. Door John van Halderen werd een schitterende flyer ontworpen die onder andere werd
uitgereikt tijdens het optreden van het AMK in Het Brandpunt tijdens het inloopconcert georganiseerd door "Scholen in de Kunst". Ook
op de website van onze vereniging wordt aandacht geschonken aan
deze activiteit. De sessie van 7 februari 2015 heeft inmiddels plaatsgevonden en wij zijn benieuwd naar de ervaringen. Vanuit de leden
wordt veel belangstelling verwacht. Bij het ter perse gaan van deze
Resonant was nog niet bekend hoeveel aanmeldingen er in totaal binnen waren.
JG

REIS DOOR EUROPA


Mannen in Amersfoort en omgeving worden opgeroepen in een daarvoor samen te stellen projectkoor, kosteloos mee te doen met het
"Zomerconcert" van het AMK: "Reis door Europa". Dat staat weergegeven op onze website en een speciaal daarvoor gedrukte flyer in
combinatie met de flyer "Ontdek je stem", waarvan er al velen werden
verspreid tijdens het inloopconcert in Het Brandpunt. Ook in de lokale media zal aandacht voor het project worden gevraagd. Een prachtige uitdaging wederom onder leiding van onze dirigent PMT. Meedoen
is vanaf nu mogelijk. Aanmelden kan tot 15 maart 2015. Enkele bijzonderheden: Het betreft koorzang in 12 Europese talen met fonetische hulp. Bladmuziek en computerfiles zijn beschikbaar. Onder andere werken van Ramses Shaffy, De Dijk, Chris de Burgh, Gabriel Faure,
Edvard Grieg, Jean Sibelius en anderen zullen worden vertolkt. Het
concert waarin het project zal worden afgerond vindt plaats op zaterdag 6 juni 2015. Nadere bijzonderheden daaromtrent zullen nog volgen. Om het project een kans te geven en volledig te laten slagen
worden de leden van het AMK opgeroepen hierin een actieve bijdrage
te leveren.
8

Ook wordt gevraagd deze datum vrij te houden in de agenda en vooral


niet op dat moment zelf op reis te gaan maar samen met het AMK deze
"Reis door Europa" te maken! Het doel is onder andere ook nieuwe enthousiaste leden voor ons koor te werven. Dat moet lukken met zo'n
prachtig project!
JG

INLOOPCONCERT
Op zaterdag 24 januari 2015, vond in Het Brandpunt het door
"Scholen in de Kunst" georganiseerde "Inloopconcert plaats. Een leuk
initiatief dat jaarlijks plaatsvindt en
waaraan door vele koren uit
Amersfoort wordt meegedaan. Zo
ook door het AMK. Veel leden waren aanwezig en werden onze bekende liederen Lascia ch'io pianga,
The Rose, Dat zou mooi zijn, Take
me Home, Here is your Paradise,
Anthem en als klapstuk Zing,
vecht, huil, bid, lach, werk en bewonder van Ramses Shaffy, gezongen. Dat het optreden goed in de
smaak viel bij het aanwezige publiek (dit ondanks het slechte
weer) was af te leiden uit de enthousiaste reacties. Ook vielen positieve geluiden te beluisteren over
de uitstraling van ons nieuwe tenue. Noot: Door de voorzitter kledingcommissie werd voorafgaand
aan het concert nog even (een
beetje uitdagend volgens sommigen leden) de nieuwe pochet geshowd. Waarnemend voorzitter
Joris Kaspers, maakte van de gelegenheid gebruik, de aanwezige
mannen enthousiast te maken voor
ons koor en nodigde de aanwezige
partners uit daaraan een bijdrage
te leveren. Het was een fijn en
AMK-waardig optreden!
JG
9

HET HOORT NIET MAAR STAAT WEL LEUK!!!!

Met het in ontvangst nemen van de pochet met "witte notenopdruk"


van de leverancier
"Hertog Trading" in
Veenendaal werden
de activiteiten van de
kledingcommissie
voorlopig afgerond.
Jan Demming - als
nestor van de commissie - kreeg de eer,
de pochet als eerste
in ontvangst te nemen. Benadrukt
wordt dat het k een
"eigen ontwerp" betreft van de kledingcommissie zoals dat
plaatsvond met het
inmiddels bekende
vlinderstrikje. De pochet is ontworpen in dezelfde blauwe stof als het
vlinderstrikje. Belangrijk is te weten dat tot aanschaf van de pochet
werd overgegaan omdat dezelfde stof nu nog voorradig was. De kosten
kunnen ook worden meegenomen in de (nog) te ontvangen subsidie
van het PBC-fonds in Utrecht. Bezien zal worden of de pochet kan/moet
worden gedragen in combinatie met het lichtblauwe overhemd van het
nieuwe tenue. Dit met inachtneming van het bovenstaande: "Het hoort
niet maar staat wel leuk!" Zoals wellicht nog bekend zal de kledingcommissie zich binnen afzienbare tijd buigen over een voorstel het nieuwe
luchtige tenue uit te breiden met een nieuw colbert, kleur Navy blue,
waarbij de pochet zeker kan worden gedragen. Dit zal dan leiden tot
een volwaardig nieuw tenue ter vervanging van het oude in de wandelgangen genoemde pingun-tenue.
J.G.

10

Tekst uit het hoofd leren.


Een heel concertprogramma uit je hoofd leren is best wat werk. Sommige liedjes krijg je er nooit in en andere zinnen spoken juist de hele
week dag en nacht in je hoofd rond
Waarom doen we het eigenlijk?

Zonder map in de hand ben je een stuk vrijer om te bewegen.

Wanneer je je ogen minder intensief gebruikt heb je meer


hersencapaciteit vrij om te luisteren, te bewegen en te acteren:
Je kan je vl meer op expressie richten als je lekker uit je
hoofd zingt! En:

het is veel leuker om naar te kijken en het staat nog indrukwekkend ook als je zon prestatie neerzet.
Vandaar een paar opmerkingen die misschien helpen:

Bij het bewust uit je hoofd leren van tekst is van belang dat je
er met regelmaat eventjes aan werkt.

Staar je niet blind, en werk op verschillende manieren:


Alleen je partij via de MIDI-file de hele dag afspelen resulteert in
eigenlijk maar half luisteren. Het levert makkelijk slechts een
onbetrouwbaar automatisme op dat eerder bewijst dat je kan
leunen dan dat je de tekst echt zelf kent. Je leert wel de juiste
melodie te zingen, dus dat is alvast meegenomen.

Wees creatief en bekijk de teksten met een andere invalshoek,


zodat je gemakkelijk alle geheugenproblemen oplost.
Gebruik JOUW sterke punten effectief:
Je kan een geheugen hebben voor specifieke aspecten (bv. Voorbeelden, klanken, motoriek).
Waar ben jij sterk in? Kan je dat gebruiken?

Krijg je meer vat op de tekst door het papierbeeld voor je te


halen (fotografisch geheugen: hoe zag het er ook al weer uit in
mijn map? Waar staat die zin op het papier?)

Als je de tekst zelf overschrijft (met de hand of op de computer)


spelen beeld, motoriek en klank alledrie een andere rol dan wanneer je sprekend of zingend met de tekst bezig bent.

Als je de teksten met verschillende intenties uitspreekt (maak je


klank ns heel serieus of boos, verdrietig, blij) gaan ze ook
steeds anders (meer, duidelijker) voor je leven. Ook met een
vreemd accent (bv. plat Rotterdams of Haags, of Limburgs, of
Frans) spreken maakt de tekst weer leuk.
Een beweging, tred of gebaar associren met een woord steunt
je geheugen ook.
11

Je kan associren bij de tekst, en er een eigen beeld of belevenis aan


koppelen.

Je kan aan onbekende rare woorden een Nederlandse


klankassociatie geven.

Je kan je een stripverhaal of (teken)film bij de tekst voorstellen.


De intentie bewust(er) maken, invoelen, snappen waarom we
dat zo doen, herkennen.

Je kan een talenknobbel hebben.

Je kan je tekst voor de grap eens vertalen. Buitenlands in het


Nederlands, maar ook andersom! Of er ook nog (extra) een
Duitse en een Franse vertaling bij proberen te maken. Al slaat
het nergens op, het is creatief.
Je kan analyseren.

Hoe zit het rijmschema in elkaar, wat rijmt er wanneer?


Zit er een zinnige route, een logica of een ontwikkeling in de
(grote lijn van) de tekst. Kan je hier, door de zinnen te
nummeren en n steekwoord te geven, er meer vat op krijgen?

Met wat voor letter of woord begint elke regel? Helpt het je van
start als je die bewust voor de geest haalt?

Wat voor functie(s) heb je in een nummer: Zing je een


begeleidingsstem of heb je de lead, wanneer zing je
begeleidingsklan ken (do-do-do) en wanneer heb je tekst en in
welke volgorde?

Ook bij noten: waarom zijn er verschillen? En wat zijn die verschillen dan precies? Zijn ze anders voor het woordritme, of om
het karakter te onderstrepen, voor extra effect, of omdat je nu
niet de hoofdtekst maar begeleiding hebt?
Bij het inzetten: Wanneer ben jij aan de beurt? Wat is de logica
van een inzetvolgorde van stemgroepen?
Succes..

Rob Rouwhorst
12

Ons werkpaard (2)


Een vorige keer gaf ik het programma Anvil als voorbeeld.
Een programma om thuis onze muziek mee te studeren.
Dit keer iets over de bladmuziek.
Ja, de tekst kunnen we allemaal lezen. Maar wat betekenen al die tekens?
Om te beginnen de breuk 4/4. Breuken kennen we nog van onze lagere
school en eigenlijk werken ze in de muziek net zo.
In het voorbeeld betekent de onderste 4, dat een maat (stukje muziek
tussen twee | | strepen) opgedeeld is kwart noten (ziet er
zo uit).

De bovenste 4 van de breuk zegt ons, dat er in een maat | | 4 tellen bevat. In het bovenstaande voorbeeld tellen we de eerste maat dus als
1,2,3,4.
Noten hoeven niet altijd dezelfde lengte te hebben. Zo heeft een achtste
noot

de halve lengte van een kwart noot.

Het is dus een kwart noot met een vlaggetje.


De tweede maat van ons voorbeeld tellen we
n, twee, drie-je, vier. De drie-je duurt samen dus net zo lang als de n
of twee.
Een volgende keer weer iets meer over deze vreemde tekens
Kees Olieman

13

DE VISIE VAN HET BESTUUR EN HET BELEID TOT en MET 2017


Over twee jaar, in 2017, zal het AMK 110 jaar bestaan. Het is nu zaak om
over de toekomst van het koor na te denken en een hierop toegesneden
beleid uit te voeren.
Het bestuur heeft in samenspraak met de cordinatoren ven de commissies hierover van gedachten gewisseld. De door het Prins Bernard Cultuurfonds en de Provincie Utrecht beschikbaar gestelde prijs in de vorm van
een SESAM cursus van zes sessies was een welkome gelegenheid om dit te
bespreken en te toetsen.
Momenteel is het AMK een koor van 48 leden die graag zingen, waarbij het
accent ligt op het sociaal recreatieve samenzijn. Het is een koor van amateurs. Voor het voortbestaan van het koor is het zaak te streven naar een
ledental van ca. 65 zangers, waarbij gelet moet worden op een evenwichtige stemverhouding. Niet alleen om het verloop door de vergrijzing van het
koor tegen te gaan, maar ook om de concertsterkte (gerekend op 75%
aanwezigheid van de zangers) veilig te stellen. Een zeker niet onbelangrijke bijkomstigheid hierbij is de verhoging van inkomsten uit contributie.
Het imago voor de toekomst, zoals het AMK bestuur dat graag zou
zien: Een club stoere kerels die naar een zo hoog mogelijk niveau streven. Die plezier hebben in het zingen en dit ook uitstralen. Die naast het
bestaande klassieke repertoire ook eigentijdse herkenbare composities zingen. Hun optredens zijn een evenement, waar altijd iets te beleven valt.
Het zijn amateurs, maar zij zijn niet amateuristisch. Het koor heeft naamsbekendheid en is een begrip.
Wat te doen om dit te realiseren:
Het AMK is een koor dat presteren als een uitdaging ziet. De leden dragen door thuisstudie met map of beschikbaar gestelde midifiles bij aan
sneller instuderen, waardoor de dirigent meer gelegenheid krijgt de puntjes op de i te zetten. Dit draagt bij aan een hoger kwaliteitsniveau.
Voor het jaarprogramma stellen we vooraf meerdere optredens vast.
Deze kunnen over bepaalde themas gaan en mogelijk als project worden
gepresenteerd. Behalve de meer gangbare zangstukken wordt ook moeilijker en nieuw repertoire in studie genomen. We streven naar kwaliteit,
waardoor een breder publiek wordt getrokken.
14

Een optreden van het AMK is een evenement, dat het publiek altijd iets
bijzonders en voor elk wat wils te bieden heeft.
Hierbij is een belangrijke taak voor de Concertcommissie weggelegd.
Ons repertoire is breed en bestaat voornamelijk uit West- en Oost Europese muziekstukken. Iedere zanger kan aan de Muziek Advies Commissie voorstellen doen over in een studie te nemen muziekstuk. Inzake
de repertoirekeuze hebben MAC en dirigent een belangrijke rol.
Voor het lidmaatschap is iedere man, die graag zingt welkom. Ten
aanzien van de stemkwaliteit worden eisen gesteld. Hiervoor wordt een
stemtest afgenomen. Het kunnen lezen van notenschrift of muzikale ervaring zijn gewenst, maar niet vereist.
Voor het werven van nieuwe leden zal regelmatig een cursus Koorscholing worden gegeven door de dirigent of een in overleg met de dirigent te
bepalen gastdocent. Deze is bedoeld voor nieuwkomers, waarbij leden
ondersteuning bieden.
Ten aanzien van de organisatie en financin zoekt het bestuur naar
nieuwe mogelijkheden om de uitvoering van dit beleid mogelijk te maken.
Het bestuur is van mening dat het vorenstaande zal bijdragen aan een
nog betere uitstraling van het AMERSFOORTS MANNENKOOR, waardoor we nog meer trots zullen kunnen zijn op ons koor en dit ook zullen
uitstralen.
Joris J. Kaspers

Een beginnend componist


Die had zich behoorlijk vergist
Want in plaats van etude
Schreef hij een prelude
Omdat hij van toeten noch blazen wist.
s Limmerik
15

Fietsshop "De Berg"


Aangesloten bij de Bike Totaal Groep*
Voor elk onderhoud en service van en voor uw fiets!
Een proefrit maken op uw droomfiets is mogelijk (legitimatie verplicht):

BATAVUS, BIANCHI, B-ONE, GIANT, PUCH, RALEIGH, SPARTA


En u kunt uw fiets ook via ons verzekeren bij Enra verzekeringen.
Is dat geen verzekerd gevoel?
Onze openingstijden zijn:
Maandag gesloten; dinsdag t/m vrijdag: 8.30-18.00 uur
zaterdag: 9.30-17.00 uur
Alleen gedurende de zomertijd hebben wij koopavond op
vrijdagavond van 19.00-21.00 uur.

Utrechtseweg 34
3818 EM Amersfoort
Tel: 033-4614723
www.fietsshopdeberg.nl

*BIKE TOTAAL is een organisatie waar uitsluitend exclusieve,


onafhankelijke fietsenwinkels bij zijn aangesloten.
De doelstelling van BIKE TOTAAL sluit nauw aan bij onze
filosofie, namelijk het bieden van een totaalpakket van
hoogwaardige producten en diensten.

16

Akoestiek, tiek, tiek


Het is met akoestiek net als met drank. Zonder is er niet veel aan,
maar teveel wordt al gauw een zootje. Waarom hebben we het
nodig, die nagalm, en hoeveel is prettig?
Jos Wassink
Voor een gevoel over nagalm is het handig om twee extreme voorbeelden te nemen. De ene is een langwerpige lege ruimte met harde wanden
en een hoog gebogen plafond. Het is het mausoleum van de Noorse
beeldhouwer Emanuel Vigeland nabij Oslo en het staat bekend om z'n
bijzondere akoestiek. Prik hier een ballon door en het duurt 15 seconden
voordat het geluid is weggestorven. Zing een noot, en hij blijft hangen in
de ruimte. Zing er nog een, en je hebt je eigen kwint gemaakt. Maar zing
hier een lied, en je wordt gek van de door elkaar spoelende klanken.
Het andere extreem is de geluidsdode of anechosche kamer. Het plafond, de bodem en de wanden zijn allemaal bedekt met piepschuim prisma's die alle geluid absorberen. Er is geen vloer; je staat op een strak
gespannen gaas op enige afstand van de bodem. Als de deur dichtgaat is
het stil. Doodstil. Zing een noot, en je hoort hem alleen in je eigen hoofd.
Veel mensen worden diep ongelukkig in de dode kamer. Hun oren beginnen te suizen, ze horen hun hart bonken, het bloed door de aderen
stromen en hun darmen borrelen. Plotseling ontwikkelt zich een sterke
aandrang: wegwezen hier!
Werden vroeger muziekzalen op intutie en ervaring gebouwd, tegenwoordig is precies te berekenen hoe het geluid zich door de ruimte verplaatst, waar het tegen plafond of wanden weerkaatst en waar het geabsorbeerd wordt. Niettemin maken akoestici ook nu nog graag modellen
van de zaal, schaal n op tien, met piepschuim puntjes op de plaats van
het geluid slurpende publiek.
De uitzending De Kennis van Nu van 14 januari volgde akoestiek-expert
Margriet Lautenbach (werkzaam bij Peutz) in het Concertgebouw en bij
de Ziggo dome. Twee interessante, want totaal verschillende zalen.
Het Concertgebouw is geliefd bij publiek en orkest vanwege het 'gouden
randje' om de klank zoals hobost Bert Schneeman (Nederlands Blazers
Ensemble) het uitdrukt. Hij blaast een toon, en krijgt het randje erbij
cadeau van de (lege) zaal. Lautenbach laat zien hoe het geluid zich door
de ruimte verspreidt, tegen de zijwanden kaatst en via de achterwand
terugkomt naar het podium. Dat alles met 300 meter per seconde,

17

zodat het geluid in iets meer dan een kwart seconde terug is en de
muzikant ondersteunt. Een bijzondere kwaliteit van de zaal in het
Concertgebouw is dat de zijbalkons verhinderen dat het geluid naar
het plafond kaatst. Dat komt volgens Lautenbach het stereobeeld en
de helderheid van het geluid voor het publiek ten goede. Het is belangrijk dat het plafond hoog genoeg is, zodat in eerste instantie de
wanden het geluid weerkaatsen en het ruimtelijke geluidsbeeld intact
blijft. Of de architect Adolf Leonard van Gendt dat rond 1885 ook al
besefte mag betwijfeld worden. Wel had hij goed gekeken naar het
Neue Gewandhaus in
Leipzig.
Nu weten we dat
voor een concertzaal
een nagalmtijd van 2
seconden ideaal is.
Voor zanguitvoeringen is dat iets korter: 1,6 seconden.
Toch klagen musici
eerder over te korte
dan te lange nagalm.
Concertzaal
Zo heeft sterdirigent Simon Rattle zich eens beklaagd over de Royal
Festival Hall in Londen (nagalmtijd 1,5 seconden) door te verklaren
dat hij 'de wil om te leven voelt wegvloeien tijdens het eerste half uur
van de repetitie'.
Een gevoelig typje,
die Rattle.

Ziggo-dome
18

De Ziggo-dome staat voor een heel andere opvatting over een concertzaal. Zo groot als de zaal is, hij is ongeveer geluidsdood. En dat is ook
de bedoeling. De hele zaal is bekleed met geluidsabsorberend materiaal
en de ruimtes onder de tribunes slurpen de lage en middentonen op. In
zo'n ruimte is de hele akoestiek van de zaal onder controle en wordt
elektronisch precies zoveel nagalm toegevoegd als gewenst. Een mooi
voorbeeld is de mix van Adele's hit Someone like You uit 2011. Aan de
vleugel is een soort natuurlijke nagalm toegevoegd van een ruime
kamer. Maar door dat bij de stem niet te doen, lijkt die van veel
dichterbij te komen. Het effect is een intieme en directe expressie van de
emoties. Dat kan als je de hele akoestiek onder de knoppen hebt. En je
weet wat je doet.
Een koor als het AMK moet het doen met wat een zaal biedt. Binnen een
halve seconde hoor je of een zaal meegeeft. En je weet ook dat je wat
harder moet werken als de zaal vol zit. Want al die dikke jassen werken
als geluiddempers.
Bronnen:
Trevor Cox, Why we dig messy sound, New Scientist, 29-12-2014
Kennis van Nu, NTR, 14-01-2015

Een verhaal uit de oude doos


Dik ingepakt naar het AMK luisteren,
Lien Welling Gaveel, Leusden.
Het is najaar 1943, ik ben tien jaar en word in de Lichtenberg opgenomen omdat mijn amandelen geknipt worden.
De volgende morgen heb ik koorts, en het knippen wordt uitgesteld.
Ik moet in bed blijven, mag zelf niet naar de wc.
De zuster is streng en let erg goed op. Dit duurt een aantal dagen,
iedere morgen heb ik koorts.
Aan het einde van die week komt het Amersfoorts Mannenkoor een
concert geven in de hal van het ziekenhuis. Mijn vader is n van de
zangers en ik wil dat graag zien.

Maar ja, die bedrust! Als de dag daar is komt de zuster naar mij toe,
ik mag me aankleden en dik ingepakt en ook nog een deken om, mag
ik in een stoel boven de galerij naar het koor kijken en luisteren.
Ed Schotmans
19

T
Ellen Krielen-Bense zingt bij Vrouwenkoor Sweet Kate in Schagen. Alle veertig leden
hebben het gratis programma Anvil Studio op hun computer genstalleerd, waarmee ze thuis hun partijen kunnen oefenen.
Anvil? Lijkt wel n antihoofdpijnpil.
"Het is een fantastisch programma waarmee je je eigen partij kunt
oefenen. Dat kan met het professionele Sibelius ook (zie Computer Idee
19/07, pag. 74), maar Anvil Studio is geheel gratis. De zang wordt bij ons
op het gehoor ingestudeerd en dat kost tijd. Met Anvil kunnen we die instudeertijd verkorten.
Hoe gaat het in z'n werk?
"Met behulp van het klaviertje, dat standaard in het programma zit,
speel ik de verschillende partijen in. Dat doe ik aan de hand van de bladmuziek. Eerst kies ik de toonsoort, de maat en de tijdsduur van noten,
daarna speel ik de noten in. Vervolgens stuur ik het complete stuk als
midi-bestand per e-mail naar de koorleden. leder koorlid kan dit midibestand afspelen via Anvil. Elke partij is aan of uit en hard of zacht te
zetten, zodat het mogelijk is eerst je eigen partij goed in te studeren. Als
je die beheerst, zet je het geluid van de andere partijen aan en kun je
zingen in de totale koorklank. Je kunt ook, ten slotte, je eigen partij uitzetten om je partij- en stemvastheid te oefenen."
En da t i s on g et wi j f e l d n og n i et al l e s?
"Nee, een ander voordeel is dat je niet voor elk koorlid een cd hoeft te
maken. Cd's maken is erg bewerkelijk. Bovendien zie je het notenbeeld
van je eigen partij en kun je gemakkelijk gedeelten herhalen door de cursor te verslepen. Dat kan met een cd meestal niet. De ervaring leert dat
er in veel muziekstukken een paar knelpunten zitten, terwijl de rest van
het stuk geen problemen geeft. Met Anvil kan elk koorlid zelf de stukjes
oefenen waarmee hij of zij moeite heeft."
Gebrui ksvri endelijk ook?
"Zeker. Ons koor gebruikt het nu driekwart jaar naar tevredenheid. De
eerste weken heb ik wel steeds mijn laptop meegenomen naar de koorrepetities, zodat ik eventuele onduidelijkheden kon uitleggen. En qua tijdsbesteding valt het ook mee. Om een stuk als Mijn Droom uit Les Miserables in te voeren was ik een uur tot anderhalf uur kwijt."
Zijn er nog nadelen?
Ja, Anvil werkt niet onder Vista. En voor bijzondere noten zoals voorslagen of sommige ritmische figuren voor een 'swing-feeling' moet je zelf
foefjes uithalen om het gewenste effect te krijgen."
(overgenomen uit computeridee 2007
20

H.G.

De liedjes die we zingen


Anthem
Wereldberoemd werd ABBA door het Eurovisie Songfestival van 1974
in de Dome van Brighton. Met Waterloo begon een ongekende carrire voor Agnehta Fltskog, Bjrn Ulvaeus, Benny Anderson en AnniFrid Lyngstad. Miljoenen platen (Thank you for the Music) en heel
veel dollars later (Money, Money, Money) lopen de huwelijken van
de echtelieden Agnetha/Bjrn en Anni-Frid/Benny op de klippen (I
have a dream werd I had a dream).
Bjrn en Benny wilden ook wel eens wat anders
doen dan alleen maar top tien hits scoren en toen ze
in 1981 gevraagd werden om samen met de beroemdheid Tim Rice aan een musical te werken over
de strijd om het wereldkampioenschap schaken tussen de Rus Boris Spassky en de Amerikaan Bobby
Fischer in 1972 waren ze meteen aan boord om mee
te doen.
Die wedstrijd werd gezien als een verlengstuk
van de Koude Oorlog en de match van de eeuw
Tim Rice in 1981
werd uitentreuren politiek gemanipuleerd.
De musical kwam op een heel aparte manier tot stand want tekstschrijver Rice bleef in Engeland en de componisten Ulvaeus Anderson
bleven in Zweden. Tim Rice beschreef de emotie die hij in een akte
zocht en B en B schreven daar een muziekstuk op.
Op die muziek schreef Rice dan weer de tekst voor die akte.
Om te testen of de musical succes
zou kunnen hebben werd in 1984 een
LP op de markt gebracht (ik moet
eens zoeken of ik hem nog heb) en
dat werd een groot succes.
Een persoonlijk verhaal

Het eerste nummer op deze LP heet


De promenade in Meran
Merano, dat is de naam van een
kuuroord stadje in het noorden van Zuid-Tirol.

21

Eigenlijk heet het Meran, maar na de eerste wereldoorlog hebben de


Italianen Zuid-Tirol van Oostenrijk afgepakt en de Duitse stads- en
dorpsnamen veritaliaanst.
In 1986 toen Chess als musical uitgevoerd werd woonde ik met
vrouw en kind in Bressanone even ten noorden van Bolzano. Die
plaatsen heten eigenlijk Brixen en Bozen, maar ook deze namen
werden Italiaans klinkend gemaakt. Ik werkte daar voor een bedrijf
dat foto-vergrotingsapparatuur maakte. Die firma heet Durst Photo
Technik en binnen het bedrijf was de voertaal Duits. Menig collega
ziet Itali nog steeds als bezetter van een landsdeel dat Oostenrijks
is. Hun hart is Duits maar hun paspoort Italiaans, dat is nog zo.
De afscheidingsbeweging Ein Tirol
was in de tijd dat wij er woonden
nog steeds actief met aanslagen en
bedreigingen. Ons huis stond tegenover het Kurhaus Dr. Von Guggenberg. Ik parkeerde altijd mijn autootje op het parkeerpleintje tussen
ons huis en het Kurhaus. Op een dag
zag ik vanaf ons balkon de Italiaanse
Carabinieri tussen de autos lopen
met stokken met spiegeltjes om onder de autos te kijken. Wat we niet
Ons huis in Brixen
wisten was dat een Italiaanse regeringshotemetoot in het Kurhaus bivakkeerde en uit voorzorg werd er heftig
gecontroleerd, want kort daarvoor was geprobeerd om een transformatorhuis vlakbij Bozen op te blazen.
Chess kwam niet alleen in beeld vanwege de song Merano maar
ook omdat Tirolers in mijn leef- en werkomgeving de Anthem op hun
eigen situatie projecteerden. Denk je maar eens in; je vindt dat je
land bezet en overheerst wordt door een vreemde mogendheid en
krijg je deze tekst onder ogen:
Geen mens, geen waanzin, ofschoon hun treurige macht kan heersen,
Kan het hart van mijn land bezetten, veroveren,
Zij zijn gedoemd om te mislukken
Zij is eeuwig
Lang voordat de grenzen van naties werden getrokken
Toen nog geen vlaggen wapperden, geen legers stonden
Werd mijn land geboren.
22

En jij vraagt mij waarom ik van haar houd


Oorlog, dood en wanhoop doorstaand
Zij is de constante, wij degenen die er niet om geven
En jij vraagt je af of ik haar zal verlaten? Maar hoe dan?
Ik steek grenzen over maar ik ben hier nog steeds
Ah (wat een leed)
Hoe zou ik haar kunnen verlaten, van waar zou ik kunnen gaan?
Laat de kleinzielige naties van de mensheid zichzelf in stukken
Scheuren.
De enige grenzen van mijn land liggen om mijn hart.
Het is een tekst die gemakkelijk op de situatie in Zuid-Tirol van toepassing kan worden gezien!
Zuid-Tirol heeft op politieke
manier een grote autonomie
verworven, dat heeft voor
vrede gezorgd en een einde
gemaakt aan geweld en vernieling, maar de animositeit
tussen Italianen en Tirolers is
niet geheel verdwenen. Veel
Italianen zeggen bij wrijving
met Tirolers Siamo in Italia (We zijn in Itali) terwijl
de Tirolers blijven zeggen dat
alleen hun paspoort Italiaans
is. Zij houden hun Schtzencultuur in ere, alhoewel de Schtzen de grens over moeten naar
Innsbruck als ze met wapens
willen marcheren.

De Dom van Brixen. Recht tegenover de Dom is een ambachtelijke


ijsjeswinkel, van een Italiaan. Dat
dan wel weer.

Zo tussen Alpen en Dolomieten en op een uurtje rijden van het


Gardameer hebben wij in Brixen een mooie tijd gehad. Als je nog
nooit in die streek geweest bent, probeer dat dan in te halen en ga
alsnog.
En zing dan op het Domplein de Anthem!
John van Halderen, januari 2015
23

24