Tema 2.

A nutrición humana

¿qué é a nutrición?
• Un ser vivo ten que nutrirse para seguir vivo, xa que precisa meteria e Enerxía • Obtemos así principios inmediatos
– Orgánicos – Inorgánicos

• A Enerxía os seres humanos obtémola os seres humanos a partir de procesos químicos sobre a mat. Orgánica. Neste proceso interveñen enzimas dixestivas.

Alimentación e nutrición
• Alimentación consiste na obtención, preparación e inxestión dos alimentos. A nutrición é o proceso mediante o cal os alimentos inxeridos se transforman e se asimilan, ou o que é o mesmo, se incorporan ó organismo dos seres vivos.

Os nutrientes: precisos para a vida
• Proporcionan enerxía • Na respiración celular obtemos enerxía co:
– Osíxeno aportado polo Ap. Respiratorio (através do circulatorio) – Nutrientes aportados polo dixestivo e as reservas do organismo – Os refugallos de desfeito son eliminados polo Aparato circulatorio que as transporta ó excretor e ó respiratorio (CO2)

• Respiración celular:
– Imprescindible a presencia de O2 – Lévase a cabo nas células – Proceso bioquímico complexo para conseguir E
• Combustión dos nutrientes • Xérase substancias de refugo (como o CO2)
Nutrientes

– As reaccións máis importantes son na mitocondria
O2 O2 Vaso sanguíneo CO2 CO2

Xacobo de Toro©2008

• O aparato dixestivo:
– preparación dos alimentos. ( )
http://www.supersaber.com/digestivo.htm Flash dixestion

• Formado por:
– Tubo dixestivo – Glándulas accesorias

ANIMACIÓN EN FLASH DA DIXESTIÓN

Xacobo de Toro©2008

• O aparato dixestivo: preparación dos alimentos. (http://www.supersaber.com/digestivo.htm Flash dixestion) • Tubo dixestivo (8m) • Variable en forma e diámetro. Dende a boca ao ano.
– – – – – – Cavidade bucal Farinxe Esófago Estómago Intestino delgado Intestino groso

Xacobo de Toro©2008

• Glándulas accesorias: Verten secrecións ó tubo (enzimas entre outros)
• Salivares • Gástricas • Intestinais
– Fígado – Páncreas

Xacobo de Toro©2008

2. A PREPARACIÓN DO PROCESO DIXESTIVO: PREDIXESTIÓN
• ¿Onde?No aparato dixestivo e polo proceso da dixestión: • A dixestión é o proceso de transformación dos alimentos que son inxeridos en sustancias máis sinxelas para ser absorbidos • No proceso actuarán enzimas dixestivas.
– Procesos:
• Predixestión:
– Mastigación – Insalivación – Deglutición

A MASTIGACIÓN:

Xacobo de Toro©2008

• Mecánico: trituración alimentos • Realizado polos dentes e axudados pola lingua (mestura os alimentos coa saliva)

Xacobo de Toro©2008

A INSALIVACIÓN:
• Estimulada por órganos sensoriais:
– gusto, – vista – Ou olfato.

• Producción de saliva: líquido producido nas glándulas salivares • Axuda a formación do Bolo alimenticio: saliva e alimento triturado • Funcións da saliva:
– Facilita o traslado do bolo cara farinxe e esófago – Inicia a dixestión, contén enzima dixestiva que transforma almidón en azucres sinxelos. – Bactericida

Xacobo de Toro©2008

A DEGLUTICIÓN
• É a acción de tragar o alimento axudado pola lingua. Evítase que entre nas vías aéres pola epiglote • Avance do bolo alimenticio é grazas aos movementos peristálticos: contracción das capas musculares da parede do tubo dixest. • Comprende o paso por:
– Farinxe ou gorxa – Esófago – Estómago

Xacobo de Toro©2008

3.O PROCESO DIXESTIVO

Cardias

• Recuberto por glándulas na súa parede interna que segregan xugo gástrico, pero protexido do mesmo por unha capa de mucus. Píloro • O xugo gástrico secrétase pola percepción dos alimentos e co contacto cos mesmos no estómago. Está formado por:
– Pepsina: enzima involucrada na dixestión das proteínas – HCl (Ac. Clorhídrico):
• Activa a pepsina • Disgregación fibras dos alimentos • Efecto bactericida sobre o alimento

Xacobo de Toro©2008

• Ca entrada do bolo se produce unha contracción das capas musculares do estómago que favorecen o movemento e amasado do quimo (mestura do bolo coas secrecións gástricas de consistencia fluída). • Canto máis tempo pas,a maior acidificación e licuefacción do quimo debido a secreción dos xugos gástricos. • Cando a acidez é elevada ábrese o píloro e o quimo pasa ao intestino delgado, na zoa do duodeno.

Xacobo de Toro©2008

• Vómito: Expulsión do quimo que está no estómago.
– Causado por:
• Substancias tóxicas • Alimentos en mal estado • Enfermidades

3.2. Dixestión no intestino delgado:
• Intestino delgado • Ten glándulas na mucosa que libera xugo intestinal: enzimas que dixiren todo tipo de nutrientes. • Está formado por:
– Duodeno (25 cm) – Xexuno: tramo longo – Íleo – Válvula ileocecal

Xacobo de Toro©2008

• Fígado:
– Grande e violáceo – Localízado á dereita do abdome, diante do estómago

Xacobo de Toro©2008

• Vesícula biliar:
– Órgano localizado preto do duodeno – Función:
• Almacea o bile producido polo fígado • Libera a bile a través da Ampola de Vater.
– Cando?: só cando entra quimo no intestino

– Composición bile:
• Sales biliares: dixestión das graxas por emulsión( para a acción dos xugos dixestivos) • Auga, graxas e colesterol

Xacobo de Toro©2008

• Páncreas:
– Glándula localizada embaixo do estómago – Función:
• Endocrina: produce hormonas regulando a [glucosa] en sangue e glucóxeno no fígado. • Dixestiva: libera xugo pancreático a través da Ampola de Vater.

– Composición xugo pancreático:
• Enzimas dixestivas para:
– Glícidos, graxas e proteínas

• Bicarbonato sódico: neutraliza a acidez do quimo.

Xacobo de Toro©2008

• Proceso dixestivo:
– No intestino: lévase a maior % dos procesos dixestivos:
• Quimo entra en contacto coas secrecións verquidas por páncreas,fígado e intestino formando o quilo.

– Existen unha serie de reaccións químicas durante a dixestión mediadas por enzimas:

Amidón Patacas

Maltosa

Glicosa

Xacobo de Toro©2008

Amilasa Maltasa

Sacarosa Glicosa &Fructosa
Azucre : A Golosa

Sacarasa Graxas Glicerina & Ac. graxo

Lipasa Aceite

Proteínas Carne Péptidos

Pepsina Tripsina Erepsina Péptidos curtos e Aminoácidos

Xacobo de Toro©2008

• 3.3. Absorción dos nutrientes: • Absorción: é o paso dende intestino delgado ao sangue de:
– Nutrientes – Sales minerais – Vitaminas

• Superficie de absorción total no intestino delgado: 400 m2. • Lugar: nas vilosidades intestinais moi capilarizados.
– Cada vilosidade está formada por células que a súa vez presentan pregues: as microvilosidades

3.4. No intestino groso:
– Máis curto (1m) – Maior diámetro

Xacobo de Toro©2008

• O quilo pasa a través da válvula ilocecal ao int. Groso, que é:

• Diferéncianse os tramos:
– Cego e apéndice – Colon: Desenvólvense flora intestinal que xeran vitaminas
• Ascendente • Transverso • Descendente

– Recto e ano

Xacobo de Toro©2008

• Funcións:
– Reabsorción da auga – Formación das feces por compactación e explusión delas. – Fabricación de vitaminas polas bacterias endosimbiónticas

• Fin:
– Traslado ate o ano das feces por movementos peristálticos e expulsión do organismo

Enfermidades do dixestivo (Ler definicións do libro)
• Cavidade bucal:
– Caries: – Xenxivite

• Estómago
– Gastrite – Úlcera

Ictericia

• Fígado
– Hepatite – Cirrose – Cálculos biliares

• Intestino:
– Infeccións intestinais:
• Gastroenterites • Cólera • Febres tifoideas

Gastroenterite

Cólera: consecuencias graves!, incluso morte

Salmonelose

– Intestino:
• Salmonelose • Apendicite • Estrinximento
Apendicite

• Diarrea

Xacobo de Toro©2008

O Aparato respiratorio

Xacobo de Toro©2008

• Respiración celular:
– Imprescindible a presencia de O2 – Lévase a cabo nas células – Proceso bioquímico complexo para conseguir E
• Combustión dos nutrientes • Xérase substancias de refugo (como o CO2)
Nutrientes

– As reaccións máis imporatantes son na mitocondria
O2 O2 Vaso sanguíneo CO2 CO2

Xacobo de Toro©2008

¿Quén será o responsable do intercambio de gases??
• O aparato respiratorio:
– Capta O2 do aire pata transferilo ao sangue – Recolle CO2 do sangue para expulsalo ao exterior
Gas N2 (nitróxeno) O2 (osíxeno) CO2 (Dióxido de carbono) Outros Proporción no aire(%) 78% 21% 0’04% 0’96%

• Formado por:
– Vías respiratorias – Pulmóns

Xacobo de Toro©2008

• Punto de entrada: Fosas nasais e boca.
– Conectadas pola farinxe, quentan o aire de entrada • Fosas nasais:
• Moi capilarizadas e sinuosas: misión:quencer o aire

• Farinxe:
– Atopamos nela as amígadalas, implicadas no sistema inmune

• Larinxe:
• Regulada na entrada pola epiglote. • Formada por cartilaxes para mantela aberta • Atópanse despois da epiglote as corda vocais:
– Repregramentos anulares que emiten sons ao vibrar co aire

Xacobo de Toro©2008

Cordas vocais

• Tráquea:
– Conducto de lonxitude = 12 cms – Formado por aneis de cartilaxe

Xacobo de Toro©2008

• Árbore bronquial:
– Bronquios:
• División da tráquea en dous • Formada por aneis de cartilaxe • Penetran no pulmón

– Bronquiolos
• Divisións dos bronquiolos • Sen aneis de cartilaxe

• Alvéolos pulmonares
– Formacións moi pequenas en forma de saco ás que se conduce o aire que chega dende os bronquiolos. – Está moi capilarizado – Cada persoa ten 400 millóns

Xacobo de Toro©2008

• Pulmóns:
– Organo elástico e esponxoso – Rede formada por :
• • • • Bronquios Bronquiolo Alvéolos Capilares sanguineos
Pulmón

• Están rodeados pola pleura:
– Formada por 2 membranas – No medio hai líquido pleural

• A ventilación pulmonar: • Intervén o diafragma e músculos da caixa torácica • En repouso= 16 veces/min e 8 L

Xacobo de Toro©2008

Enfermidades do aparato respiratorio víricas
• Resfriado: infección vírica. Non se curan con antibióticos

Enfermidades do aparato respiratorio víricas
• Gripe: infección vírica. Síntomas semellantes ó catarro. NON se curan con antibióticos.

Enfermidades do aparato respiratorio causadas comunmente por bacterias
• Bronquite

Enfermidades do aparato respiratorio causadas comunmente por bacterias
• Farinxite

Enfermidades do aparato respiratorio causadas comunmente por bacterias
• Neumonía

Enfermidades do aparato respiratorio causadas por alerxias

Asma:

Alerxia:

O APARATO CIRCULATORIO

O sangue
• Líquido viscoso • Ser humano= 5’5 L • Ten moitas funcións:
– Transporta
• O2 e nutrientes • Hormonas

Formado por:

– Recolle productos de refugallo:
• CO2, urea, ac. Úrico

– Intervén na defensa do organismo (Sistema inmunitario) – Regulación da Tª corporal
16/04/2008 Xacobo de Toro. Marzo do 2008

Eritrocitos=Glob.vermellos=Hemacias

• • • •

Carecen de núcleo Discoides Conteñen hemoglobina (contén Fe) Transportan O2 e CO2

Transporta O2

16/04/2008

Xacobo de Toro. Marzo do 2008

Leucocitos=Glob. Blancos

•Cit. Granulado •Núcleo polilobulado •Fagocitan •Proden anticorpos

Interveñen na defensa do organismo

•Fagocitan

16/04/2008

Xacobo de Toro. Marzo do 2008

Agranulocitos: Agranulocitos: Sen granulacións

16/04/2008

Xacobo de Toro. Marzo do 2008

Trombocitos ou plaquetas
• Entre 200 000 -300 000 /mm3 • Permiten a coagulación do sangue.

16/04/2008

Xacobo de Toro. Marzo do 2008

Vasos sanguíneos
• Arterias e arteriolas: conducen o sangue procedente do corazón • Veas e vénulas: conducen o sangue cara o corazón. • Capilares

16/04/2008

Xacobo de Toro. Marzo do 2008

• As vénulas e veas retornan o sangue debido:
– Acción succionadora da diástole – Contracción dos músculos que rodean as veas. – As valvulas das veas direccionan o sangue cara o corazón

16/04/2008

Xacobo de Toro. Marzo do 2008

Varices

Soen aparecer en pernas, esófago e zona rectal (as hemorroides)

As varices consisten en dilatacións e alongamentos das veas. A causa adoita ser múltiple, e a miúdo na súa orixe interveñen, por unha banda, unha debilidade da parede venosa (por factores xenéticos ou por anomalías nas veas) e por outro, causas que conducen a un aumento da presión venosa, como estar de pé moito tempo, exceso de peso corporal,retención de líquidos de orixe hormonal, comunicación entre os sistemas arterial e venoso, síndrome postflebitico (tras unha flebitis ou inflamación das veas) ou tras un embarazo. Todo isto conduce a unha dilatación progresiva das veas e á insuficiencia das válvulas que se atopan nelas e que interveñen na regegulación da cantidade de líquido presente no seu interior.

Circulación

Circulación menor Circulación maior

16/04/2008

Xacobo de Toro. Marzo do 2008

• A circulación xeral ou maior:
– Leva osíxeno a todos os órganos a atrvés das arteria, dende eles voltará sangue con pouco osíxeno e moito CO2 retornando polas veas ata chegar á aurícula dereita.

• A circulación pulmonar ou menor:
– O sangue desosixenado pasa polo ventrículo dereito e o bombea ata os pulmóns, onde faise o intercambio de gases e enriquécese de osíxeno. – Este sangue retorna o corazóon polas veas pulmonares á aurícula esquerda, para pasar ó ventrículo e ser repartida por todo o corpo.

Sistema linfático
• • A linfa circula polos vasos linfáticos. A linfa é un líquido esbrancuxado composto: – de quilo (líquido proveniente dos intestinos logo da dixestión que contén proteínas e graxas) – Algúns glóbulos vermellos – e moitos glóbulos brancos, especialmente linfocitos. Estes son as células que atacan ás bacterias no sangue. •Os ganglios linfáticos son uns nódulos pequenos. Están situados en grupos en varias partes do corpo como o pescozo, as axilas e a íngua. •Producen linfocitos, monocitos e células plasmáticas. •Tamén filtran o líquido linfático e eliminan o material estraño, como bacterias e células cancerosas. •Cando as bacterias son recoñecidas no líquido linfático, os ganglios agrándanse a medida que producen e fornecen unha cantidade adicional de glóbulos brancos para axudar a combater a infección. •Os órganos do sistema linfático son as amígdalas, as adenoides, o bazo e o timo.

O Aparato excretor

Aparato excretor
• Formado por:
– Aparato urinario – Fígado – Aparato respiratorio – Glándulas sudoríparas

Aparato urinario
• O máis importante
– Elimina produtos a través da urina

Fígado
• Fígado: Eliminación de :
– Produto orixinado da destrucción da hemoglobina ( forma parte da bile) a través do aparato dixestivo – Elimina unha pequena % do colesterol – Substancias tóxicas

Aparato respiratorio
• Nos alveolos pulmonares faise o intercambio e osíxeno por dióxido de carbono

• Co motivo do metabolismo calular as células expulsan moléculas de refugo ao medio interno ou líquido intersticial:
– CO2 (provén das reacción metabólicas implicadas na obtención de E) – Urea + Ac. Úrico (provén da destrucción das proteínas e ácidos nucleicos) – Substancias tóxicas

• O sangue recolle todas estas substancias e as conduce ós organos do aparato excretor. • Axuda a manter as ctes vitais do organismo:
– % de auga nos tecidos – %Sales minerais – Acidez do sangue

O aparato urinario
• Riles: retiran substancias de excreción do sangue • Vías urinarias: transportan éstas ó exterior do organismo

Ril

Os riles
Anatomía dun ril:
Pelve renal Médula Uréter

• Son organos con forma de faba Codia • Formado por máis de 1 millón de nefróns • Cada ril recibe sangue osixenado grazas á arteria renal e sae del unha vena que serve para o retorno do sangue ó corazón • Interveñen en: regulación do meio interno • Segregan eritropoeitina (q, estimula produción de glob vermellos • Segregab renina (regula presion arterial)

Nefròn
Túbulo contornado distal

Cápsula de Bowman

Glomérulo Túbulo contornado proxima

Vénula Arteriola
Rede de capilares Túbo colector (cara a pelve renal)

Asa de Henle

As vías urinarias
• Conductos de saída:
– Uréteres:
• Tubos estreitos de 28 cm • Parten da pelve renal • Desembocan na vexiga urinaria

– Vexiga urinaria :
• Bolsa elástica que acumula a urina • O reflexo de micción provoca unha contracción que facilita a expulsión da urina

– Uretra:
• Conduto de saída • No inicio ten un esfinter que ábrese cando se produce o reflexo de micción

A formación da urina nos nefróns
• A urina é un líquido obtido a partir do sangue. • Composición urina:
– – – – Sales minerais Auga Urea Ácido úrico

• Formación orina:
– Filtración glomerular – Reabsorción tubular

As constantes vitais

Constantes vitais
• Dan unha medida sobre o funcionamento do organismo. • Deben permanecer entre uns límites. • Proporcionan información del estado del aparato:
– Respitratorio – Circulatorio

• Son:
– – – – Frecuencia cardiaca (inspiracions+ expiracións/minuto) Frecuencia respiratoria (latexos do corazón/minuto) Temperatura (calor corporal) Tensión arterial (presión sanguínea sobre a parede arterial)

• Frecuencia cardiaca:
– Valores normales: 60- 90 puls / min
• Taquicardia (>100 puls/min) • Bradicardia (<60 puls/minuto)

• Por qué podemos sentir o pulso? • Onde debemos tomalo pulso?

Tensión arterial
• Mídese cando o corazón está en sístole e cando está diástole • É o que coñecemos como máxima (Tens. Sistólica) e mínima (tens. Diastólica) • Mídese cun esfigmomanómetro.
– Valores normais:
• Max: 110-140 mm Hg • Min: 50-80 mm Hg

– Hipertensión – Hipotensión

Frecuencia respiratoria
• Normais en repouso: 12-18 respiracions /minuto
– Taquipnea (máis de 18 resp /min) – Bradipnea (menos de 12 resp /min)

• Aumentan ou diminúen en función da demanda de osíxeno das nosas células (enténdase exercicio físico)

Temperatura
• Valores normais: 36-37 ºC
– Hipotermia : menos de 36 º – Hipertermia: maior de 38ºC – Febrícula: 37-38 ºC

• Empregase para medila o termómetro • Varía lixeiramente ó longo do día e dependendo da actividade • Onde tomala?
– Axila – Boca – Recto (0’5 º maior)

Alimentación e nutrición

A piramide dos alimentos

1 . Nutrientes. Son as sustancias que nos proporcionan a enerxía que necesitamos para manternos vivos e a materia que precisamos para crecer e desenvolvernos. Os nutrientes son as sustancias químicas que constitúen os alimentos e, tamén, as que constitúen a materia do noso corpo. Exemplos de nutrientes son a glicosa, os aminoácidos, os ácidos grasos, etc. 2 . Alimentos. Son os produtos dos cales obtemos os nutrientes necesarios para a vida. Alimento é pois todo aquilo que comemos ou bebemos e que dá lugar a nutrientes. Exemplos de alimentos son a froita , a carne, o leite , os ovos, etc. 3 . Nutrición. En sentido estrito é o conxunto de reaccións químicas mediante as cales o organismo obtén, procesa e utiliza os nutrientes presentes nos alimentos. Por exemplo a obtención de enerxía na célula a partir da glicosa. Este conxunto de reaccións é un proceso que se dá de forma automática, directa e independente da nosa vontade. En sentido amplo a función de nutrición comprende tamén todos os procesos que acompañan ao anterior, é dicir a alimentación, a dixestión, a respiración, a circulación e a excreción 4 . Alimentación. É a acción de tomar e inxerir alimentos, é dicir o comer e o beber. A alimentación é un proceso descontinuo, voluntario e, polo tanto, educable. 5 . Tipo de nutrientes. Distínguense os seguintes tipos:

• Glúcidos. A súa función é achegar enerxía Glúcidos. (achegan uns 4kcal/g). • Distínguense os ;
– glúcidos sinxelos ou azucres como son a glicosa , sacarosa e fructosa das froitas e a lactosa do leite – os glúcidos complexos ou féculas como o almidón dos cereais, dos legumes e das patacas. – Algúns glúcidos non nos achegan enerxía porque non os podemos dixerir. É o caso da celulosa, constituínte da denominada "fibra vexetal". Sérvenos para regular o tránsito intestinal grazas a que aumenta o volume das feces.

• Lípidos A súa función principal é achegar enerxía Lípidos. (Achégannos uns 9kcal/g). • Outras funcións son
– constituír estruturas (por exemplo a membrana plasmática, as graxas protectoras dos riles, etc.), – constituír reservas enerxéticas (por exemplo o tecido adiposo), – illante térmico (por exemplo o panículo adiposo) – e favorecer reaccións (por exemplo as vitaminas lipídicas).

• Os lípidos máis coñecidos son os triglicéridos e os ácidos graxos das graxas animais e dos aceites vexetais e o colesterol, moi abundante na xema dos ovos. • Os famosos omega 3 e omega 6 son Ac. Graxos poliinsaturados

Contenido en lípidos en diferentes alimentos

Proteínas. Proteínas Realizan moitas funcións. • As dous principais son
– Constituír estruturas (como as proteínas actina e miosina da musculatura e a proteína colágeno dos ósos, cartílagos, tendóns e ligamentos), – Constituír as encimas que son as moléculas que regulan a dixestión dos alimentos e todas as reaccións químicas internas das células. – Outras funcións son:
• constituír os anticorpos, • constituír algunhas hormonas como a hormona do crecemento e a hormona insulina, • e servir como fonte de enerxía en caso de extrema necesidade (4kcal/g) como a albúmina do sangue.

• Función reguladora:
– Vitaminas – Minerais – Auga

• Auga. A súa principal función é Auga.
– constituír o medio no cal realízanse todas as reaccións químicas propias dos seres vivos. – Constituír o medio interno das células,

• Atòpase constituíndo o líquido intercelular e o medio interno circulante dos animais:
– como é o sangue e a linfa, – e o medio interno das plantas, a denominada savia.

• É pois o medio que transporta todos os nutrientes. • Atópase en todos os alimentos en maior ou menor proporción.

• Sustancias minerais. • Son sustancias inorgánicas que ocupan distintas funcións como
– constituír estruturas esqueléticas (como fan o fosfato cálcico e o carbonato cálcico dos ósos), – manter a salinidade do medio interno (como fan o cloruro sódico e o cloruro potásico do sangue) – e intervir na constitución de sustancias químicas específicas (como o ferro da hemoglobina e o iodo da hormona tiroxina).

• As vitaminas
– do latín vita (vida) co sufijx latino ina (sustancia) – Non poden ser sintetizados polo organismo, polo que este non pode obtelos máis que a través da inxestión directa. – As vitaminas son nutrientes esenciais, imprescindibles para a vida. – Actúan como coenzimas e grupos prostéticos das encimas. – Os seus requirimentos non son moi altos, pero tanto o seu defecto como o seu exceso poden producir enfermidades (respectivamente, avitaminosis e hipervitaminosis).

• As vitaminas adóitanse clasificar segundo a súa solubilidad en auga ou en lípidos:

Requerimiento diario de: Vitamina A Vitamina D Vitamina E Vitamina K Vitamina B1 Vitamina B2 Vitamina B3 Vitamina B6 Vitamina B12 Vitamina C

Homes 900 µg 5 µg 15 mg 120 mg 1.2 mg 1.3 mg 16 mg 1.3 mg 2.4 µg 90 mg

Mulleres 700 µg

90 mg 1.1 mg 1.1 mg 14 mg 2.4 µg 75 mg

A tabla muestra los requerimientos diarios de vitaminas para una persona promedio con edad entre 19 y 50 años segun el departamento de nutrición del IOM (Institute of Medicine Instituto de Medicina) y la USDA (United States Department of Agriculture).