Bedrijventerreinen aan bod in Limburg

Bedrijventerreinenmonitor 2003

Maastricht, juni 2004

2

Bedrijventerreinen an bod in Limburg; Monitor 2003

Inhoudsopgave

VOORWOORD SAMENVATTING 1 INLEIDING 2 ALGEMEEN

7 9 15 17 17 17 17 20 20 21 22 23 26 27 29 29 29 31 31 34 36 38 40 42 45 47 47 47

2.1 Inleiding 2.2 Achtergronden kantorenmarkt in Limburg 2.2.1 Kantorenmarkt 2003 2.2.2 POL-aanvulling Diensten en Locaties 2.3 Achtergronden bedrijventerreinen in Limburg 2.3.1 Duurzame ontwikkeling van bedrijventerreinen 2.3.2 Bedrijventerreinmanagement 2.3.3 Veroudering en herstructurering 2.3.4 Revitaliseringsprogramma’s 2.3.5 Nieuwe ontwikkelingsperspectieven 3 UITGIFTE

3.1 Inleiding 3.2 Uitgifte Limburg versus Nederland en omliggende regio's 3.3 Uitgifte 2003 in Limburg 3.3.1 Uitgifte per regio 3.3.2 'Top 10' uitgifte 3.3.3 Uitgifte naar economische activiteit 3.3.4 Uitgifte naar investeringsmotief van bedrijven 3.3.5 Uitgifte naar categorie bedrijventerrein 3.4 Uitgifte 1997-2003 versus prognose 1997-2015 3.5 Verwachting uitgifte 2004 in Limburg 4 VOORRAAD

4.1 Inleiding 4.2 Voorraad Limburg versus Nederland en omliggende regio's

Bedrijventerreinen an bod in Limburg; Monitor 2003

3

4.3 Voorraad per 31-12-2003 in Limburg 4.3.1 Voorraadontwikkeling per regio 4.3.2 Voorraad; van restcapaciteit naar ‘vrije’ kavels 4.3.3 'Top 10' terstond uitgeefbare voorraad 4.3.4 Bedrijventerreinaanbieders 4.3.5 Voorraad naar ontsluitingswijze 4.3.6 Voorraad naar grootteklassen 4.3.7 Voorraad naar categorie bedrijventerrein 4.4 Grondprijs 4.5 Plannen per 31-12-2003 4.6 Aanbod bedrijfsonroerend goed op bedrijventerreinen 5 VESTIGINGEN EN WERKGELEGENHEID

51 52 54 55 57 58 60 62 63 65 66 67 67 67 68 69

5.1 Inleiding 5.2 Vestigingen 5.3 Werkgelegenheid 5.4 Dynamiek en ontwikkeling LIJST VAN STATEN Staat 2.1 Aanbod en opname kantoorruimte op de vrije markt, 2001-2003 Staat 2.2 Gemeente top 5 aanbod kantoorruimte, 31-12-2003 Staat 2.3 Gemeente top 5 opname kantoorruimte 2003 Staat 2.4 Herstructurering in Limburg naar regio Staat 3.1 Kencijfers uitgifte, 1997-2003 Staat 3.2 Uitgifte 'Top 10' bedrijventerreinen Staat 3.3 Uitgifte 'Top 10' gemeenten Staat 3.4 Bedrijventerreinuitgifte in Limburg, aantal bedrijven naar sector 1998-2003 Staat 3.5 Bedrijventerreinuitgifte in Limburg, oppervlakte naar sector, 1998-2003 Staat 3.6 Uitgifte naar investeringsmotief, 2003 Staat 3.7 Uitgifte 2003 naar categorie bedrijventerrein, in ha Staat 3.8 Daadwerkelijke uitgifte 1997-2003 versus prognose 1997-2015, in ha Staat 4.1 Kencijfers bedrijventerreinenvoorraad, per 31 december Staat 4.2 Voorraad; van restcapaciteit naar vrije kavels, per 31-12-2003

18 18 19 25 31 34 35 37 38 39 41 42 51 54

4

Bedrijventerreinen an bod in Limburg; Monitor 2003

Staat 4.3 Voorraad (terstond uitgeefbaar) 'Top 10' bedrijventerreinen, per 31-12-2003 Staat 4.4 Voorraad (terstond uitgeefbaar) 'Top 10' gemeenten, per 31-12-2003 Staat 4.5 Beschikbare oppervlakte bedrijventerreinen naar aanbieder Staat 4.6 Voorraad bedrijventerrein naar ontsluitingswijze, per 31-12-2003 Staat 4.7 Aantal beschikbare kavels naar grootteklasse, regio en beschikbaarheid, per 31-12 Staat 4.8 Restcapaciteit naar categorie bedrijventerrein en marktgebied, per 31-12-2003 Staat 4.9 Grondprijs bedrijventerrein in euro per m , eind 2003 Staat 4.10 Aantal bedrijfsonroerendgoed op Limburgse bedrijventerreinen, eind 2003 Staat 5.1 Dynamiek op bedrijventerreinen 2002-2003 LIJST VAN FIGUREN Figuur 3.1 Uitgifte (excl. zeehaventerreinen) in Nederland in 2002 en 1990-2002 Figuur 3.2 Uitgifte van bedrijventerreinen in Limburg, 1990-2003 Figuur 4.1 Aantal jaren die een provincie nog vooruit kan, stand eind 2001 en 2002 Figuur 4.2 Totale beschikbare voorraad aan bedrijventerreinen per provincie, 1991-2002 Figuur 4.3 Totaal beschikbare oppervlakte in Limburg 1990-2003, per 31 december Figuur 5.1 Vestigingenstructuur bedrijventerreinen 2003 in % Figuur 5.2 Werkgelegenheidsstructuur bedrijventerreinen 2003 in % LIJST VAN BIJLAGEN Bijlage 1 Kencijfers bedrijventerreinen; stand, per 31-12-2003 en uitgifte in 2003 Bijlage 2 Uitgegeven bedrijventerreinen in ha, 1999-2003 Bijlage 3 Indeling Limburg naar de regio's 2003 Bijlage 4 Ruimtelijke spreiding bedrijventerreinen in Limburg
2

55 56 58 59 61 62 64 66 69

30 32 48 49 53 67 68

72 82 89 91

Bedrijventerreinen an bod in Limburg; Monitor 2003

5

6

Bedrijventerreinen an bod in Limburg; Monitor 2003

Voorwoord

In het coalitieakkoord “Limburg verlegd grenzen” stelt de Provincie Limburg zich ten doel te voorkomen dat knelpunten optreden in het aanbod van bedrijventerreinen. Het is van belang dat het door de markt gewenste type bedrijventerrein tijdig beschikbaar is. Met behulp van monitoring van uitgifte en voorraad wordt duidelijk welke typen bedrijven-terreinen in welke regio beschikbaar en wel of juist niet in trek zijn. Op basis hiervan kan actie worden ondernomen om op het juiste moment het juiste type terrein in een gebied te ontwikkelen. Op deze manier kan worden getracht te komen tot een meer marktgericht aanbod van bedrijventerreinen. De basisgegevens voor het monitoren van de bedrijventerreinen in Limburg worden samengebracht in het Regionaal Economisch Bedrijventerrein Informatie Systeem (REBIS) van de Provincie. Dit systeem wordt jaarlijks geactualiseerd met gegevens van het afgelopen kalenderjaar. Daarvoor benadert Etil in opdracht van de Provincie Limburg ieder jaar alle terreinbeheerders (gemeenten, private partijen, projectontwikkelaars). De enquêteresultaten vormen niet alleen input voor REBIS, maar liggen ook ten grondslag aan de voorliggende rapportage over de bedrijventerrein-ontwikkelingen 2003 in onze provincie. Weten wat waar gebeurd is immers de basis voor Ondernemend Limburg.

Martin Eurlings Gedeputeerde Economische Zaken Provincie Limburg

Bedrijventerreinen an bod in Limburg; Monitor 2003

7

8

Bedrijventerreinen an bod in Limburg; Monitor 2003

Samenvatting

De belangrijkste conclusies over de bedrijventerreinen in Limburg van het afgelopen jaar zijn op de eerste pagina’s van deze rapportage verkort weergegeven. Uitgifte in 2003 In 2003 bewoog, als gevolg van een afnemende economische groei, de uitgifte van bedrijven-terreinen zich met 49 ha voor het tweede achtereenvolgende jaar (2002: 71 ha) ruim onder het meerjarig gemiddelde van circa 104 ha. In Noord-Limburg is de uitgifte met 21 ha gelijk gebleven ten opzichte van het voorgaande jaar. De meeste grond is uitgegeven in Venlo; deze gemeente was verantwoordelijk voor meer dan de helft van de regionale uitgifte. De uitgifte in Midden-Limburg was in 2003 met 15 ha iets lager dan in 2002. In Zuid-Limburg is in 2003 de uitgifte van circa 14 ha beduidend lager dan in 2002 (33 ha). In de Westelijke Mijnstreek was de uitgifte met 3 ha voor het tweede achtereenvolgende jaar beduidend lager. Ook in Parkstad Limburg was sprake van een afname van de uitgifte. De uitgifte in deze regio bedroeg in 2003 circa 11 ha. De uitgifte in Maastricht & Mergelland is in 2003 met nog geen 1 ha nagenoeg stilgevallen. In Maastricht & Mergelland speelt daarbij het nog steeds voortdurend geringe aanbod in vooral de stadsregio Maastricht een niet onproblematische rol. Voor 2003 ziet de 'Top 10' uitgifte er als volgt uit: Naam gemeente Regio Uitgifte in 2003 in ha Uitgifte in aantal kavels 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
a

(8)a (9) (7) (5) (3) (2) (1)

Venlo Roermond Venray Kerkrade Heerlen Nuth Echt-Susteren Horst aan de Maas Weert Beek

Noord-Limburg Midden-Limburg Noord-Limburg Parkstad Limburg Parkstad Limburg Parkstad Limburg Midden-Limburg Noord-Limburg Midden-Limburg Westelijke Mijnstreek

10,62 9,99 7,34 5,21 2,05 1,97 1,79 1,41 1,29 1,28

13 5 6 5 3 4 5 1 3 3

De cijfers tussen haakjes geven de klassering in de 'Top 10' van 2002 aan.

Bedrijventerreinen an bod in Limburg; Monitor 2003

9

In 2003 verwierven in Limburg 66 bedrijven op 36 (openbare) bedrijventerreinen ruim 49 ha. Ten opzichte van 2002 is het aantal bedrijven wederom met 38% afgenomen. De uitgifte was in 2003 met 7.500 m2 gemiddeld grootschaliger dan in 2002; in dat jaar bedroeg de gemiddelde uitgegeven kavelgrootte 6.600 m2. De gemiddelde uitgifte in 2003 betrof in 24 gevallen een nieuwe vestiging (36%), 25 maal een verplaatsing (38%) en in 17 gevallen een uitbreiding (26%). Ten opzichte van het voorgaande jaar is in 2003 het aantal uitgegeven kavels in bijna alle, van betekenis zijnde, sectoren afgenomen. Opvallend is de verdere afname van de uitgegeven kavels in de zakelijke dienstverlening. Daartegenover is het aandeel van de vervoerssector zowel in absolute alsook in relatieve zin toegenomen. De uitgifte was tot 2001 bijna 30% hoger dan geprognosticeerd. Dit als gevolg van hoogconjunctuur eind jaren negentig. In 2002 is de verslechterende economie tot uitdrukking gekomen in een sterk afnemende uitgifte tot onder het meerjarig gemiddelde. Daardoor is de daadwerkelijk gerealiseerde uitgifte ten opzichte van de prognosticeerde uitgifte nu nog maar zo’n 10% hoger. De verwachting is dat de economie in 2004 weer langzaam de weg naar boven vindt. Ook bij een herstellende economie zullen bedrijven in beginsel eerst hun bestaande productie-capaciteiten benutten, vooraleer hun bedrijfsactiviteiten uit te breiden. Zelfs indien bedrijven willen investeren in nieuwe vestigingen of uitbreidingen zit enige tijd tussen beslissing en realisatie. De verwachting is dan ook dat de uitgifte in 2004 blijft hangen op een niveau rond de 50 ha. Beschikbare voorraad eind 2003 De totale beschikbare voorraad bedroeg eind 2003 circa 673 ha; hiervan is circa 355 ha terstond beschikbaar. Dit is gelijk aan een afname van 24 ha. Ook de terstond beschikbare voorraad is in 2003 verder afgenomen (2002: 367 ha). Toch is het aandeel terstond uitgeefbare gronden met 53% van de totale voorraad gelijk gebleven. Op een groot aantal van deze kavels ligt echter een optie (78 ha). Hierdoor is de daadwerkelijk terstond uitgeefbare oppervlakte c.q. de oppervlakte ‘vrije’ kavels met 277 ha beperkter (44%); dit is gelijk aan een afname van 32 ha. Naast de beschikbare voorraad kunnen bedrijven zich ook vestigen op reeds in het verleden uitgegeven kavels. Etil volgt sinds een jaar de ontwikkelingen op de bedrijfsonroerendgoedmarkt. Eind 2003 werden op de Limburgse bedrijventerreinen circa 280 panden met een totale bedrijfsruimte van 567.000 m2 door bedrijfsmakelaars actief op de markt aangeboden. Het zijn vooral bedrijfspanden. Voor het overige betrof het zowel winkel- alsook kantoorpanden.

10

Bedrijventerreinen an bod in Limburg; Monitor 2003

In Noord-Limburg is de voorraad, als gevolg van de uitgifte van 21 ha, verder afgenomen tot 160 ha eind 2003. De voorraad aan bedrijventerreinen in Midden-Limburg is toegenomen met 5 ha tot 183 ha. De uitgifte in deze regio van 15 ha werd ruimschoots gecompenseerd door de opname van een tweetal uitbreidingslocaties en een nieuw bedrijventerrein (uitbreiding De Kempen in Weert, uitbreiding Kelperheide en nieuw bedrijventerrein HeyhuysenWest in Heythuysen). In Zuid-Limburg is in de Westelijke Mijnstreek de voorraad, als gevolg van de opname in de voorraad van de uitbreidingslocatie Borrekuil, met 1 ha iets toegenomen tot 117 ha. In Parkstad Limburg is de voorraad verder afgenomen, en wel met 16 ha tot 138 ha. In Maastricht & Mergelland is de voorraad als gevolg van een zeer beperkte uitgifte nog iets afgenomen tot 76 ha eind 2003 (inclusief bedrijventerrein Maastricht-Eijsden). Opgemerkt dient echter te worden dat het merendeel van deze gronden niet-terstond uitgeefbaar zijn, slechts 9 ha in deze regio is terstond en vrij uitgeefbaar. Eind 2003 staan nog slechts enkele grotere kavels voor uitgifte ter beschikking. Slechts 4% van de ruim 500 nog beschikbare kavels is groter dan 5 ha. Dit aantal is zelfs nog geringer indien alleen gekeken wordt naar het aantal terstond en vrij beschikbare kavels; slechts vier kavels van meer dan 5 ha zijn terstond en vrij beschikbaar. Het betreft kavels op een viertal bedrijventerreinen, te weten Trilandis (Heerlen), Bedrijvenstad Fortuna, Holtum-Noord (Sittard-Geleen) en De Hulst II (Venray). Opgemerkt dient te worden dat bij met name nieuwe bedrijventerreinen de uiteindelijke perceelverdeling niet definitief is; grote percelen kunnen in een latere fase alsnog in kleinere verdeeld worden en omgekeerd. Per 31-12-2003 ziet de 'Top 10'-voorraad er als volgt uit: Gemeente Regio Terstond beschikbare oppervlakte in ha 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
a

Oppervlakte vrije kavels 65,88 47,69 12,66 24,35 19,66 19,67 10,85 10,94 7,54 12,45

(1)a (2) (3) (4) (5) (6) (7) (8) (10) (9)

Heerlen Sittard-Geleen Venlo Venray Roermond Echt-Susteren Kerkrade Weert Stein Horst aan de Maas

Parkstad Limburg Westelijke Mijnstreek Noord-Limburg Noord-Limburg Midden-Limburg Midden-Limburg Parkstad Limburg Midden-Limburg Westelijke Mijnstreek Noord-Limburg

69,77 53,84 46,47 34,20 22,83 19,67 15,62 14,84 14,46 13,60

De cijfers tussen haakjes geven de klassering in de 'Top 10' per 31-12-2002 aan.

Bedrijventerreinen an bod in Limburg; Monitor 2003

11

Een (multi)modale ontsluiting of de nabijheid daarvan kan voor bedrijven een belangrijke vestigingsfactor zijn. De voorraad bedrijventerreinen die niet alleen over de weg maar ook via water en/of spoor bereikbaar is, bedraagt circa 112 ha. Dit wil zeggen dat circa 17% van de nog beschikbare voorraad multimodaal is ontsloten; door middel van weg/spoor/vaarwater. Op te merken is dat dit niet betekent dat deze kavels ook een directe aansluiting hebben. De laatste jaren laat de ontwikkeling van de grondprijzen van bedrijventerreinen, ondanks een afnemende economische groei, in Nederland en ook in Limburg een stijgende lijn zien. De prijs voor een vierkante meter bedrijventerrein is het afgelopen jaar met 6,7% toegenomen tot gemiddeld 80 euro met een marge van 68 tot 92 euro per vierkante meter. Eind 2003 waren verschillende studieconcepten voor uitbreiding van bestaande c.q. aanleg van nieuwe bedrijventerreinen bekend. In totaal bestaan in Limburg bijna 955 bruto ha aan plannen. Daarbij is op te merken dat het zowel om plannen gaat met een hoge haalbaarheids-factor alsook om plannen die nog in een studiefase zitten: — Noord-Limburg: Venlo (Trade Port Noord I en II en uitbreiding Veegtes), Venray (Smakterheide III); — Midden-Limburg: Echt (St. Joost), Weert (Kampershoek-Noord, uitbreiding Leuken-Noord); — Zuid-Limburg: Beek (BMAA-Oost), Brunssum (uitbreiding Hendrik), Maastricht (Lanakerveld) en Panneslager (Eijsden). Vestigingen en werkgelegenheid Op de ruim 200 Limburgse bedrijventerreinen bevinden zich ruim 6.000 bedrijven; dit is gelijk aan bijna 11% van het totaal aantal bedrijfsvestigingen in Limburg. Het aantal arbeidsplaatsen bij deze vestigingen bedraagt in 2003 circa 147.000. Daarmee bevindt zich 29% van de totale Limburgse werkgelegenheid op bedrijven-terreinen. Het aantal vestigingen op bedrijventerreinen is met 0,8% toegenomen; dit is iets meer dan gemiddeld in Limburg (+0,6%). Het aantal arbeidsplaatsen op bedrijventerreinen in Limburg nam met 2% iets sterker af dan de gemiddelde werkgelegenheidsafname in Limburg (-1,8%).

12

Bedrijventerreinen an bod in Limburg; Monitor 2003

Oppervlaktebalans bedrijventerreinen in Limburg, 31-12-2003

Brutto-oppervlakte bedrijventerreinen 6.485 ha

Infrastructuur- en openbare groenvoorzieningen 1.040 ha

Netto-oppervlakte bedrijventerreinen 5.445 ha

Uitgegeven oppervlakte (totaal) 4.777 ha Uitgifte in 2003 49 ha

Restcapaciteit 673 ha

Terstond uitgeefbaar 355 ha Opties 78 ha ’vrij’ en terstond uitgeefbaar 277 ha
Bron: Etil, 2004.

Niet-terstond uitgeefbaar 355 ha

Bedrijventerreinen an bod in Limburg; Monitor 2003

13

14

Bedrijventerreinen an bod in Limburg; Monitor 2003

Inleiding

1

Bedrijventerreinen aan bod in Limburg is de jaarlijkse monitor van de ontwikkeling van het aanbod en de uitgifte van bedrijventerreinen in Limburg. In deze rapportage worden de ontwikkelingen met betrekking tot de Limburgse (openbare) bedrijventerreinen in 2003 geanalyseerd. Deze basisgegevens vormen een onderdeel voor de landelijke uniforme enquête Bedrijventerreinen en Kantorenlocaties. Deze enquête is door het Ministerie van Volkshuisvesting Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer (VROM) in 1978 opgestart. De Provincie Limburg besteedt deze enquête onder alle Limburgse gemeenten en relevante projectontwikkelaars reeds vanaf de start uit aan Etil. In het kader van de jaarlijkse REBIS-monitor1 zijn ook dit jaar weer gesprekken gevoerd met gemeenten en projectontwikkelaars. De resultaten zijn door Etil in de voorliggende rapportage verwerkt. Vanaf 1996 wordt aan gemeenten, projectontwikkelaars en ontwikkelingsmaatschappijen gevraagd nieuwe bedrijven-terreinen, onttrekkingen, uitbreidingen en kavelmutaties op kaart (en op een enquêteformulier) aan te geven. Hierdoor wordt het duidelijk waar nog restcapaciteit zit en wat de kwaliteit ervan is, waarbij de ontwikkelingen c.q. mutaties op de Limburgse bedrijventerreinen op kavelniveau worden geregistreerd2. In 1997 werd reeds geconcludeerd dat de gegevens kwalitatief beter zijn dan voorheen door ze op deze wijze te verzamelen. Dat neemt niet weg dat voor het verkrijgen van de uiteindelijk gewenste kwaliteit, een proces in gang is gezet dat verdere verdieping nood-zakelijk maakt. Evenals in de afgelopen jaren is getracht alle bedrijventerreinen compleet met alle gewenste attributen ‘op kaart' te krijgen. Deze continue aandacht voor verdieping heeft ertoe geleid dat, ook in het achtste jaar van het verzamelen van bedrijven-terreingegevens op kaart, de kwaliteit van het bestand verder is verbeterd. Bijlage 6 bevat een voorbeeld-kaart van een bedrijventerrein uit het REBIS-bestand. De gegevens worden in opdracht van de Provincie Limburg verzameld door Etil. Dit betekent dat gemeenten in Limburg nog maar te maken hebben met één geïntegreerde enquête met betrekking tot het thema bedrijventerreinen. Ook dit komt de kwaliteit en eenduidigheid inzake bedrijven-terreinengegevens in het algemeen en van het bestand in het bijzonder ten goede. De acceptatie die het REBIS-bestand krijgt als de bron voor gegevens over bedrijven-terreinen, wordt daardoor meer en meer gemeengoed. Niet in de laatste plaats door de coöperatieve houding van de Limburgse gemeenten en relevante projectontwikkelaars zelf. Zij voeden immers het bestand met hun lokale gegevens en beseffen dat correcte, nauwkeurige informatie vereist is voor een eenduidig totaalbestand. Dat besef heeft ertoe geleid dat de bereidheid tot medewerking van de gemeenten en projectontwikkelaars optimaal is.

1 2

REBIS = Ruimtelijk Economisch Bedrijventerreinen Informatie Systeem; dit is een geografisch informatie-systeem. Daarbij wordt op kavelniveau de volgende gegevens bijgehouden: beschikbaarheid (terstond beschikbaar, niet-terstond beschikbaar, optie, uitgegeven). Bij uitgifte bovendien: adres, uitgiftejaar, aard uitgifte (nieuwe vestiging, verplaatsing, uitbreiding), financiering (koop, huur, erfpacht), bedrijfsnaam, economische activiteit en herkomst. Daarnaast worden voor de bedrijventerreinen verschillende kenmerken bijgehouden. Op aanvraag kan Etil tevens per bedrijventerrein een overzicht geven van de gevestigde bedrijven en gegevens over werkgelegenheid.

Bedrijventerreinen an bod in Limburg; Monitor 2003

15

Leeswijzer Na de inleiding worden in hoofdstuk 2 van deze rapportage eerst kort de belangrijkste ontwikkelingen op bedrijventerreinen en kantorenlocaties in 2003 aangegeven. In hoofdstuk 3 wordt de uitgifte van bedrijventerreinen in 2003 in Limburg nader geanalyseerd en vergeleken met voorgaande jaren. Ook wordt de uitgifte in Limburg vergeleken met die in andere provincies. De voorraad-ontwikkelingen van bedrijventerreinen in Limburg zijn in hoofdstuk 4 weer-gegeven. Ook hier wordt de ontwikkeling in Limburg vergeleken met die in de rest van Nederland. In hoofdstuk 5 wordt ingegaan op de vestigingen en werkgelegenheids-structuren op de Limburgse bedrijven-terreinen. De uitgifte- en voorraadgegevens zijn per bedrijventerrein opgenomen in de bijlage 2 evenals de gehanteerde gebiedsindelingen.

16

Bedrijventerreinen an bod in Limburg; Monitor 2003

Algemeen

2

2.1 INLEIDING Dit hoofdstuk geeft eerst kort de belangrijkste resultaten weer van de bedrijventerreinen- en kantoorontwikkeling in 2003. Er wordt eerst ingegaan op de ontwikkelingen in de kantorenmarkt. Aanvullend wordt ook in het kort ingegaan op de POL-aanvulling ‘Diensten en Locaties’ van de Provincie Limburg, waarin het provinciale beleid voor (onder andere) kantoren wordt omschreven3. Vervolgens wordt een aantal (recente) ontwikkelingen die op het gebied van bedrijventerrein-planning een rol spelen, nader beschreven. 2.2 ACHTERGRONDEN KANTORENMARKT IN LIMBURG In deze paragraaf worden enkele actuele ontwikkelingen op de kantorenmarkt beschreven die relevant zijn. Daarnaast wordt ook ingegaan op het nieuwe provinciale beleid betreffende de kantorenmarkt (POL-aanvulling Diensten en Locaties). 2.2.1 Kantorenmarkt 2003 Te concluderen valt dat de afgelopen jaren steeds meer nationale kantorenmonitors worden ontwikkeld. Daar er in het verleden bijzonder weinig gegevens beschikbaar waren over de kantorenmarkt in Limburg, is dit op het eerste gezicht een positieve ontwikkeling, ware het niet dat er tussen de verschillende monitors grote verschillen bestaan tussen de aanbod- en opnamegegevens inzake de stedelijke kantorenmarkten in Limburg en dat gedetailleerdere gegevens op regionale c.q. lokale schaal veelal ontbreken. De verschillen zijn zo groot dat er vaak zelfs tegenstrijdige conclusies worden getrokken. Slechts gedeeltelijk vloeit dit voort uit verschillen in definities en afbakeningen. Om op provinciaal en regionaal niveau gedetailleerdere uitspraken te kunnen doen over de kantorenmarkt heeft Etil eind 2002 de zogenaamde bedrijfsonroerend goed monitor ontwikkeld. Begin 2003 is Etil begonnen met de registratie van vastgoedaanbod van bedrijfspanden in Limburg. Het commerciële vastgoedaanbod bij bedrijfsmakelaars wordt per kwartaal geactualiseerd. Hierdoor is het mogelijk aanbod-, transactie- en prijsontwikkelingen op de vastgoedmarkt in beeld te brengen. Momenteel wordt in het kader van de BOG-monitor bij ruim 85 in Limburg actief zijnde bedrijfsmakelaars het bedrijfsonroerend goed in beeld gebracht. Er is betreffende het aantal vierkante meters geen ondergrens; geregistreerd wordt al het bedrijfsonroerend goed (winkel-, kantoor, horeca- en overige bedrijfspanden) dat door bedrijfs-makelaars op de markt wordt aangeboden.

3

POL: Provinciaal Omgevingsplan Limburg. De POL-aanvulling Diensten en Locaties bevat een nieuw beleid voor kantoren, detailhandel en leisure in Limburg en is in de Provinciale Statenvergadering van 28 mei 2004 vastgesteld.

Bedrijventerreinen an bod in Limburg; Monitor 2003

17

Aanbod en opname kantoren In 2003 nam in Limburg de opname van kantoorruimte toe tot circa 51.000 m2. Na een zeer lage opname in 2002 is de opname weer teruggekeerd naar een acceptabel niveau. De hoge opnames van eind jaren negentig worden echter niet meer gehaald. Ten opzichte van eind 2002 is het aanbod van kantoorruimte in Limburg met circa 18% toegenomen. De volgende tabel geeft de Limburgse cijfers weer in relatie tot Nederland als geheel. De omvang van de Limburgse kantorenmarkt is relatief bescheiden. Staat 2.1 Aanbod en opname kantoorruimte op de vrije markt, 2002-2003 (x 1.000 m_) Limburg Ontwikkeling 2003 Aanbod (31-12) Opname (01-01/31-12) Bron: diverse bronnen, 2004. Eind 2003 bedraagt het aanbod aan kantoorruimte in Limburg circa 138.000 m2 verdeeld over een kleine 300 panden. Het meeste aanbod is te vinden in de stedelijke gemeenten Maastricht, Heerlen en Roermond. In deze gemeenten ligt het aanbod boven de 20.000 m2. In de gemeenten Sittard-Geleen, Venlo en Weert ligt het aanbod nabij de 10.000 m2. De top 5 gemeenten hebben een aandeel in het Limburgse aanbod van circa 85%. Staat 2.2 geeft een overzicht van de top 5-ranking van de gemeenten met het grootste aanbod per 31 december 2003. Staat 2.2 Gemeente top 5 aanbod kantoorruimte 31-12-2003 Gemeente 1 2 3 4 5 Maastricht Heerlen Roermond Sittard-Geleen Venlo Regio Maastricht & Mergelland Parkstad Limburg Midden-Limburg Westelijke Mijnstreek Noord-Limburg Oppervlakte kantoorruimte in m2 44.000 32.000 20.000 10.000 10.000 138 51 2002-2003 +18% +155% 2003 5.100 1.400 Nederland Ontwikkeling 2002-2003 +10% 0%

Bron: Etil, BOG-monitor, 2004.

18

Bedrijventerreinen an bod in Limburg; Monitor 2003

Van de aangeboden kantoorpanden zijn er slechts acht die een oppervlakte hebben groter dan 2.500 m2; deze zijn met name te vinden in Maastricht en Heerlen. Een groot deel van het aanbod betreft panden met een kantoorruimte kleiner dan 250 m2 (41%)4. In Limburg is in 2003 circa 51.000 m2 opgenomen. De volgende staat laat de opname top 5-ranking van de gemeenten zien. Staat 2.3 Gemeente top 5 opname kantoorruimte 2003 Gemeente 1 2 3 4 5 Maastricht Heerlen Roermond Venlo Beek Regio Maastricht & Mergelland Parkstad Limburg Midden-Limburg Noord-Limburg Westelijke Mijnstreek Aantal kantoorpanden 50 27 15 21 3 Oppervlakte kantoorruimte in m2 16.700 9.800 5.800 3.400 3.400

Bron: Etil, BOG-monitor, 2004. Nieuwbouwplannen kantoorruimte In Limburg staan diverse kantoorprojecten op de agenda; in totaal bestaat er eind 2003 voor circa 100.000 m2 kantoorruimte aan concrete plannen die door bedrijfsmakelaars al actief op de markt worden aangeboden. Het zijn plannen die naar verwachting op korte termijn worden gerealiseerd. Het betreft met name plannen in Maastricht (34.000 m2), Heerlen (26.000 m2) en Beek (25.000 m2). In Maastricht staan plannen op de agenda bij het station en Ceramique. In Heerlen betreft het met name plannen op de kantorenboulevard nabij het station en het bedrijventerrein Coriopolis. In Beek zijn de plannen geconcentreerd op het bedrijven-terrein Technoport Europe. Daarnaast bestaan er nog grootschalige kantoorplannen voor de langere termijn. Te noemen zijn plannen voor 70.000 m2 in Randwyck en 150.000 m2 in het kader van de gebiedsontwikkeling Belvedere, 40.000 m2 in businesspark Geusselt in Maastricht. In Heerlen bestaan kantoorplannen voor 25.000 m2 in het ontwikkelingsgebied Stadspark Oranje Nassau, 45.000 m2 op Avantis en 33.000 m2 op Coriopolis. Ook in Roermond, Sittard-Geleen en Venlo bestaan kantoorplannen; te noemen zijn plannen voor 23.000 m2 stationsgebied Roermond, 60.000 m2 op bedrijvenstad Fortuna en 65.000 m2 op Spoorzone Venlo. Tot slot de kleinere stedelijke gemeenten Weert en Venray: 50.000 m2 op Centrum-Noord en 23.000 m2 Parallelweg/ Statieberg in Weert en 18.000 m2 op de Hulst II in Venray.

4

In de meeste monitors wordt als ondergrens 500 m2 gehanteerd

Bedrijventerreinen an bod in Limburg; Monitor 2003

19

Maastricht/Heerlen Van één Limburgse kantorenmarkt is geen sprake. De belangrijkste kantoorsteden zijn Maastricht en Heerlen. Maastricht is een kantorenstad met een (inter)nationale betekenis. De Maastrichtse kantorenmarkt wordt gekenmerkt door gebruikers als overheids-diensten en commerciële dienstverlening. De gangbare huurprijzen in 2003 lagen in Maastricht tussen de € 125 en € 150. Heerlen heeft een bijzondere structuur van een aantal zeer grote gebruikers van nationale betekenis (ABP CBS en DSM) met daarnaast vooral kleinere kantoorgebruikers. De huur, prijzen lagen in Heerlen in 2003 tussen de € 110 en € 125. Overige steden Roermond, Venlo en Sittard-Geleen hebben een (boven)regionale kantorenmarkt met een sterk verzorgend karakter. In deze steden werden in 2003 huurprijzen gerealiseerd van respectievelijk € 110-125, € 100-120 en € 105-120. De kantorenmarkten van Weert en Venray hebben slechts een beperkte bovenlokale functie. Er werden in 2003 huurprijzen gerealiseerd van € 105-125 respectievelijk € 90-100. 2.2.2 POL-aanvulling Diensten en Locaties In het kader van POL (Provinciaal Omgevingsplan Limburg) heeft de Provincie Limburg de POL-aanvulling Diensten en Locaties vastgesteld. Deze bevat voorstellen voor een nieuw beleid voor kantoren, detailhandel en leisure. De Provincie wil de ontwikkeling van de dienstensector stimuleren door het bieden van voldoende en gevarieerde vestigingsruimte; zoveel mogelijk aansluitend bij de wensen van dienstverlenende bedrijven. Daarbij richt de Provincie Limburg zich met name op een aantal kansrijke sectoren binnen de zakelijke dienstverlening. Het accent van de dienstensector ligt in de stadsregio’s met hun stedelijke dynamiek. Diensten kunnen hier een plek vinden in het centraal stedelijk gebied (binnensteden en stationslocaties) of op specifieke dienstenterreinen en in beperkte mate in woongebieden. De regio’s wordt gevraagd een programmering en fasering uit te werken in stadsregionale uitvoeringsprogramma’s. Over de betekenis van deze POL-aanvulling voor de bedrijventerreinen-monitor REBIS zal in het najaar van 2004 meer duidelijk-heid komen. Er ligt tot 2015 een opgave om circa 600.000 m2 te ontwikkelen. 2.3 ACHTERGRONDEN BEDRIJVENTERREINEN IN LIMBURG In deze paragraaf worden enkele actuele ontwikkelingen beschreven die relevant zijn als voorbeeld of als achtergrondinformatie bij het thema bedrijventerreinen en mogelijke toekomstige verschijningsvormen daarvan.

20

Bedrijventerreinen an bod in Limburg; Monitor 2003

Daarnaast wordt ingegaan op de herstructurerings-opgave op basis van een in de enquête gestelde extra vraag betreffende de noodzaak van herstructurering van bedrijventerreinen. 2.3.1 Duurzame ontwikkeling van bedrijventerreinen Het ontwikkelen van kwalitatief hoogwaardige bedrijventerreinen is al enige jaren in zwang. Gemeenten en ook particuliere ontwikkelaars proberen dit bij nieuwe terreinen steeds meer handen en voeten te geven. Echter, veelal heeft kwaliteit in dezen alleen betrekking op uitstraling en functionaliteit. In die zin dat men poogt de visuele kwaliteit van een terrein te bevorderen door een parkachtige aanleg, het streven naar architec-tonisch betere en blijvend representatieve bedrijfsgebouwen en het zodanig inrichten van de infrastructuur van een terrein dat de te vestigen bedrijven hun in- en externe logistiek optimaal kunnen afhandelen. Dit om te snelle ‘veroudering’ van bedrijventerreinen tegen te gaan. Het ontwikkelen van kwalitatief hoogwaardige bedrijventerreinen vereist meer. Hier doet het begrip duurzaamheid zijn intrede. Dit betekent dat men naast optimalisering van uiterlijk-heden en functionaliteiten probeert bepaalde aspecten te bundelen (bijvoorbeeld op het gebied van voorzieningen, parkeergelegenheid, beveiliging, groenbeheer, et cetera) om economische schaal-voordelen te combineren met ruimtewinst op kavelniveau; dit vanuit een achterliggende filosofie om natuurlijke kwaliteiten maximaal te incorporeren op terrein-niveau en ruimtegebruik voor het totale terrein te intensiveren. Uitgaande van een bepaalde planningsopgave voor bedrijventerreinen kan dit eventueel ruimtebesparend werken. Daarbij moet wel rekening worden gehouden met het feit dat de planningsopgave nog steeds gebaseerd is op de behoefte van de 'traditionele' vestigers op bedrijventerreinen. Dit betekent dat nauwkeurig zal moeten worden bekeken wie er grond verwerft op bedrijven-terreinen, zeker nu door visuele en intrinsieke (duurzame) kwaliteitsverbetering van terreinen vestiging aldaar aantrekkelijker wordt. In het verleden is al gesignaleerd dat bepaalde 'vreemde bedrijfstakken' (autobedrijven, detailhandel) zich ten dele vestigden op bedrijventerreinen. Nu er in het kader van duurzame ontwikkeling een kwaliteitsverbetering kan optreden, lijkt de behoefte om zich te vestigen op bedrijven-terreinen zich uit te breiden naar andere typen van bedrijven (stadions, disco-theken, muziekcentra, bioscopen, horeca, scholen, congres-facili-teiten, zakelijke diensten, et cetera). De Provincie Limburg wil dat alle bedrijventerreinen duurzaam ontwikkeld worden. Duurzaamheid moet een krachtige impuls krijgen bij de ontwikkeling van nieuwe terreinen en bij de revitalisering van bestaande terreinen. Samenwerking organiseren is een belang-rijke factor bij de ontwikkeling van duurzame bedrijventerreinen. Dit komt doordat profijtelijke oplossingen vaak raakvlakken hebben met de core business van betrokken partijen. Het gaat meestal om een complex proces, waarbij de (financiële) kosten vaak tegenover niet-financiële baten staan. Basisvoorwaarde voor succes is dan ook een sterk onderling vertrouwen tussen alle betrokkenen. Bovendien

Bedrijventerreinen an bod in Limburg; Monitor 2003

21

maken de vele belanghebbenden en de noodzaak van een breed draagvlak het proces er niet eenvoudiger op. Het proces dat de betrokken partijen samen moeten doorlopen, moet dan ook worden beschouwd als kritische succesfactor. De Provincie Limburg zet erop in dat duurzaamheidaspecten op hun toepasbaarheid worden onderzocht. Daartoe heeft de Provincie een duurzaamheidscan ontwikkeld. Deze duurzaamheidscan geeft een oriëntatie op de kansen voor een duurzaam bedrijven-terrein. Het invullen van duurzaamheidaspecten is maatwerk. Welke inspanningen het duurzaam ideaal dichterbij brengen, verschilt per terrein en is onder meer afhankelijk van de omvang en ligging van het terrein en het type bedrijf. Op nieuwe terreinen kan weliswaar (veel) meer dan op bestaande, maar de weg om tot duurzame ontwikkeling te komen, is in grote lijnen hetzelfde. 2.3.2 Bedrijventerreinmanagement Aandacht voor nieuwe terreinen is vanzelfsprekend, maar in het kader van verantwoord ruimtegebruik en kwaliteitsbeheersing is duurzaam beheer van bedrijventerreinen misschien nog wel belangrijker. Dit is een besef dat langzamerhand begint door te dringen. Is bij duurzame ontwikkeling directe ruimtewinst mogelijk, bij consequente toepassing van duurzaam beheer kan op termijn sprake zijn van indirecte ruimtewinst. Bedrijven zullen misschien minder snel de neiging hebben te verplaatsen als hun huidige locatie kwalitatief op niveau gehouden wordt. Bovendien worden vrijkomende kavels en bedrijfspanden gemakkelijker opgenomen door de markt. Het ruimtelijke effect op termijn kan aanzienlijk zijn, aangezien het bij de overgrote meerderheid van nieuw uit te geven bedrijfsgronden blijkt te gaan om bedrijven die reeds in de regio/provincie gevestigd zijn (zie ook revitalisering). Het duurzaam beheren betekent permanente aandacht, supervisie en management. Bij de bovenregionale terreinen en de particulier beheerde terreinen (zie ook nieuwe ontwikkelingsperspectieven) lijken de risico's van kwalitatieve 'downgrading' van de terreinen minder, gezien het imago-effect voor gemeenten bij de grote terreinen op hun grondgebied en het commerciële belang voor de beheerders bij particuliere terreinen. Het risico van functionele veroudering en 'verslappende' aandacht doet zich vooral voor bij de regionale en lokale terreinen. Vaak zijn ze te klein of te oud, liggen niet direct in het zicht (ook figuurlijk) of zijn er 'spontane' ongepaste ontwikkelingen opgetreden die functioneel beheer in de weg staan. Juist voor deze terreinen is de organisatie van duurzaam beheer belangrijk. Om een werkbaar schaalniveau te verkrijgen en expertise op te bouwen en te bundelen, zou het zinvol kunnen zijn om beheers-maatschappijen in de vorm van publiekprivate samenwerking op te richten die meerdere terreinen omvatten, ook gemeentegrens-overschrijdend. In de te kiezen beheersconstructie worden alleen de middelen samengebracht, het feitelijke managen/beheren van een groep bedrijventerreinen kan worden uitbesteed. De Provincie Limburg ziet het functioneren van een vorm van bedrijventerreinmanagement als voorwaarde voor de duurzame ontwikkeling van een bedrijventerrein. In de praktijk zal een duurzaam bedrijventerrein niet zonder een

22

Bedrijventerreinen an bod in Limburg; Monitor 2003

organisatie kunnen die de specifieke omstandigheden van het betreffende terrein kent, de betrokken partijen aan elkaar bindt, hun onderlinge samenwerking faciliteert en de kwaliteitszorg vormgeeft. De Provincie bevordert een intensievere samenwerking op alle terreinen waarbij zij actief bij betrokken is. Zo is het in het kader van het provinciale beleidsthema “Ondernemend Limburg” één van de speerpunten te komen tot regionale uitvoeringsorganisaties. Inmiddels is een plan van aanpak gemaakt voor de oprichting van regionale organisaties. Doelstelling is de afstemming en gemeenschappelijke uitvoering van taken betreffende het bedrijventerreinen-beleid door een samenwerkingsverband van gemeenten. Inhoud en vorm van samenwerking is afhankelijk van de opgaven in een regio, de specifieke situatie en de bestuurlijke verhoudingen. Zowel vorm van samenwerking als inhoud dienen te worden vastgelegd in een regionaal bedrijventerreinenplan (RBP). De Provincie zet in op een viertal pilotregio’s, te weten: — Land van Weert en Cranendonck; — Regio Helden; — Westelijke Mijnstreek; — Parkstad Limburg. Het beter organiseren van het beheer van bedrijventerreinen kan ervoor zorgen dat op lange termijn minder revitaliseringstrajecten en nieuwe uitleggebieden noodzakelijk zijn. 2.3.3 Veroudering en herstructurering Helaas is functionele veroudering van terreinen niet altijd te voorkomen. Revitalisering is dan noodzakelijk. Hoofddoel bij revitalisering is het weer geschikt maken van terreinen voor huidige en toekomstige vestigingseisen van bedrijven, gekoppeld aan integrale oplossingen voor ruimte- en milieuproblematiek. Na een geslaagde revitalisering en daaraan gekoppeld een nieuwe beheersconstructie dient er een zodanig vestigingsklimaat op een terrein te ontstaan dat bedrijven minder snel verhuizen. Ideaaltypisch zou er nog maar twee verhuismotieven mogen overblijven voor bedrijven, namelijk alleen verplaatsen wanneer de groei van het bedrijf niet meer op de huidige locatie is te faciliteren of wanneer er markt-verschuivingen optreden. Op deze wijze kan via revitalisering indirect ruimtewinst worden geboekt. Een winst die op termijn onmisbaar lijkt te worden, gezien de verwachting dat de druk op de bedrijventerreinenmarkt zal blijven bestaan. Ook in minder voorspoedige economische groeiscenario's ervaren bedrijven een planologische druk en een milieu- en veiligheidsdruk in geval van solitaire vestiging. Naast de indirecte ruimtewinst op termijn heeft revitalisering ook directe voordelen. Deze hebben meer betrekking op de kwalitatieve upgrading van een terrein, het delen van gemeen-schappelijke voorzieningen door bedrijven en kostenreductie door gezamenlijke inkoop (energie, water, beveiliging, vervoers-management, et cetera). Daarnaast is er in beperkte mate misschien nog directe ruimte-winst te boeken door herschikking van individuele locaties op

Bedrijventerreinen an bod in Limburg; Monitor 2003

23

te revitaliseren terreinen. Echter, de bestaande infrastructuur en verkaveling in combinatie met te respecteren eigendomsverhoudingen beïnvloeden sterk de mate waarin de bestaande ruimte efficiënter kan worden verdeeld. In de bedrijventerreinenmonitor is voor de derde keer een aantal vragen opgenomen over herstructurering. Deze vragen hebben tot doel om in het kader van de herstructureringsopgave een eerste globaal inzicht te verkrijgen in het aantal relevante bedrijventerreinen. Dit is een globaal inzicht omdat de uitkomsten geen conclusies toelaten over kwalitatieve aspecten of intensiteit van herstructurering c.q. revitalisering. In totaal is bijna 2.070 ha aan bedrijventerrein verouderd (verdeeld over 59 terreinen); dit is gelijk aan 32% van de totale oppervlakte aan bedrijventerreinen in Limburg. Voor 21 terreinen (1.200 ha) bestaan herstructureringsplannen die al in uitvoering zijn of in de komende jaren worden uitgevoerd5. Van deze 21 terreinen wordt momenteel een viertal bedrijventerreinen met een bruto-oppervlakte van 279 ha geherstructureerd: De Loop, RoerstreekNoord, Abdissenbosch en de Geusselt. Voor de overige 17 terreinen met een totale omvang van 920 ha bestaan plannen. Ten opzichte van vorig jaar is het aantal plannen daarmee sterk toegenomen; namelijk van 11 (517 ha) naar 17 terreinen (920 ha). Het betreft de bedrijven-terreinen: Noord-Limburg: — IT Beringe (Helden) — Spikweien (Arcen en Velden) — Hoogveld (Horst) Midden-Limburg: — Savelveld/Industrieweg (Weert) — Willem Alexander (Roermond) — De Kruisberg (Kessel)— Karreweg (Kessel) Zuid-Limburg: — Wijngaardsweg (Heerlen) — Bosscherveld (Maastricht) — De Horsel (Nuth) — Borrekuil (Sittard-Geleen) — Speckholzerheide (Kerkrade) — Malberg (Maastricht) — Beatrixhaven (Maastricht) — Meerstraat (Meerssen) — IT Panningen (Helden) — Veegtes (Venlo)

Daarnaast werd door de gemeenten eind 2003 aangegeven dat er 38 bedrijventerreinen (met een totale omvang van circa 870 ha) verouderd zijn en waarvoor nog geen herstructurerings-plannen bestaan. Inmiddels zijn weer

5

In de afgelopen jaren zijn al de bedrijventerreinen Houserveld (Haefland) in Brunssum, De Breinder in Schinnen, Haven Stein en Paalweg in Stein en Julia in Kerkrade geherstructureerd (176 ha).

24

Bedrijventerreinen an bod in Limburg; Monitor 2003

gesprekken opgestart door de provincie met gemeenten om voor enkele van deze terreinen ook te komen tot revitaliseringsplannen; bijvoorbeeld in Weert voor het terrein Kanaalzone I. Het verouderingsaspect speelt met name in de regio’s Maastricht & Mergelland en Parkstad Limburg een grote rol. Opgemerkt dient te worden dat de verouderings-problematiek in de regio Maastricht & Mergelland vooral wordt bepaald door het bedrijventerrein Beatrixhaven (257 ha) in Maastricht. In de regio Parkstad Limburg is de verouderingsproblematiek, gezien het relatief grote aantal relevante bedrijventerreinen, meer verspreid. Het betreft in deze regio met name bedrijventerreinen in de vier stedelijke gemeenten. In staat 2.4 zijn de uitkomsten cijfermatig weergegeven. Staat 2.4 Herstructurering in Limburg naar regio, 2003 1 Aantal bedrijventerreinen: Noord-Limburg Midden-Limburg Zuid-Limburg - Westelijke Mijnstreek - Parkstad Limburg - Maastricht & Mergelland Limburg Bruto oppervlakte in ha: Noord-Limburg Midden-Limburg Zuid-Limburg - Westelijke Mijnstreek - Parkstad Limburg - Maastricht & Mergelland Limburg 1 = het terrein is niet verouderd. 2 = het terrein is verouderd, herstructureringsplannen bestaan echter nog niet. 3 = het terrein is verouderd, er bestaan herstructureringsplannen, op te starten binnen drie jaar. 4 = het terrein wordt momenteel geherstructureerd. 5 = het terrein is na 1990 geherstructureerd.
a

2

3

4

5

Totaal

Verouderinga Abs. In % 38,6 21,9 25,2 14,8 32,5 28,6 28,2

35 50 60 20 25 15 145

15 10 13 3 9 1 38

7 2 8 1 3 4 17

0 2 2 0 1 1 4

0 0 5 3 2 0 5

57 64 91 27 40 21 209

22 14 23 4 13 6 59

1.389 1.148 1.600 764 618 218 4.136

276 181 413 32 372 8 869

310 115 496 21 133 342 920

0 208 71 0 58 13 279

0 0 176 84 92 0 176

1.974 1.651 2.754 902 1.272 581 6.380

585 504 979 53 563 363 2.068

29,6 30,5 35,5 5,9 44,3 62,5 32,4

Verouderingspercentage = kolom 2, 3 en 4 ten opzichte van het totaal.

Bron: REBIS, 2004.

Bedrijventerreinen an bod in Limburg; Monitor 2003

25

2.3.4 Revitaliseringsprogramma’s De directe en indirecte potenties van revitalisering worden zowel door het Rijk als ook de Provincie onderkend. TIPP (Tender-regeling Investering Programma's Provincies) Met behulp van de TIPP beoogde het Ministerie van Economische Zaken de afgelopen jaren een stimulans te geven aan (in potentie) haalbare projecten voor het tijdig voorzien in bedrijventerreinen en/of bedrijfsruimte waarnaar in de regio vraag is. Deze moeten bijdragen aan een internationaal concurrerend regionaal investeringsklimaat, met als uiteindelijk doel het versterken van de nationale economie. Deze subsidie kon worden gebruikt voor het herstructureren van bestaande bedrijven-terreinen, het vernieuwen van wegen, het bouwen van bedrijfsverzamel-gebouwen, het benutten van braakliggend terrein en het verbeteren van voorzieningen. In 2003 zijn voor de laatste keer in het kader van de TIPP-regeling projecten ingediend (vierde tender) door de provincie Limburg en gehonoreerd door het Ministerie van Economische Zaken. Het Ministerie broedt nu, niet in de laatste plaats op aandringen van de provincies, op een nieuwe subsidieregeling voor grootschalige herstructureringsprojecten. Provinciaal revitaliseringsbeleid In 1999 is de Provincie Limburg in het kader van het Basisakkoord 1999-2003 begonnen met het provinciale revitaliseringsbeleid voor verouderde bedrijventerreinen. Het doel in deze eerste periode was het revitaliseren van 200 ha bedrijventerrein. De Provincie hanteert hierbij een vijftal speerpunten: ruimtewinst/zorgvuldig ruimtegebruik, milieuwinst, profilering/ segmentering, beheer/parkmanagement, mobiliteit/bereikbaarheid. In deze fase was een provinciaal revitaliseringsbudget voorhanden van 4,5 miljoen euro. Daarnaast zijn ook andere subsidiebronnen aangewend zoals TIPP subsidies in het kader van het Grote Stedenbeleid, EFRO, Integrale Stedelijke Vernieuwing , (ISV) en Duurzame Bedrijventerreinen (NOVEM). In overleg met gemeenten zijn in deze periode zes prioritaire/majeure projecten in de stedelijke gebieden aangewezen, namelijk: — in Venlo; — Willem Alexander in Roermond; — Borrekuil in Sittard-Geleen; — Wijngaardsweg/De Koumen in Heerlen; — Spekholzerheide in Kerkrade en — Beatrixhaven in Maastricht. Voor vijf van de zes majeure projecten zijn inmiddels revitaliseringsplannen ontwikkeld. Alleen voor het bedrijventerrein Beatrixhaven is nog geen plan ontwikkeld. Voor de overige vijf terreinen zijn niet alleen plannen ontwikkeld, maar ook Rijksmiddelen toegezegd als co-financiering van de subsidiëring door de provincie Limburg. Nu komt het

26

Bedrijventerreinen an bod in Limburg; Monitor 2003

aan op uitvoering van de plannen, waarbij her en der opstartperikelen optreden. Veelal lijken die oplosbaar, maar in een enkel geval leidt dat tot fundamentele discussie rond een project (Wijngaardsweg / De Koumen in Heerlen). Naast de reeds genoemde terreinen zijn ook revitaliseringsprojecten opgestart voor De Horsel in Nuth, IT Panningen in Helden, Savelsveld in Weert, De Loop in Echt en Roerstreek-Noord in Roermond. Nu, bij de planvorming voor de tweede fase (2003-2007) van het revitaliseringsbeleid wil de provincie nog eens 400 ha bedrijventerrein herstructureren, hetgeen een verdubbeling is ten opzichte van de eerste periode. 2.3.5 Nieuwe ontwikkelingsperspectieven Ten aanzien van het al decennia bestaande, klassieke ontwikkelingspatroon voor bedrijven-terreinen (dit wil zeggen de gemeente die het initiatief neemt, een plan opstelt, de gronden aankoopt, het terrein bouwrijp maakt, de kavels verkoopt en aansluitend het onderhoud van de openbare wegen en groen voor haar rekening neemt) is in de laatste jaren het een en ander veranderd. Ook projectontwikkelaars en andere private partijen werpen zich op de ontwikkeling van bedrijventerreinen. Diverse bedrijventerreinen (Noorderpoort Venlo, Bedrijvenstad Fortuna Sittard, ABT Ysselsteyn, Pannenberg en Julia Kerkrade) worden ontwikkeld door een private partij. Ook ziet men tegenwoordig meer samenwerking tussen diverse partijen bij de ontwikke-ling van bedrijventerreinen. Zo werkt de Gemeente Heerlen samen met de Stadt Aachen bij de ontwikkeling van Avantis. Voor dit grens-overschrijdende bedrijventerrein is zelfs een aparte organisatie opgezet. Bij een ander nieuw te ontwikkelen terrein (Trilandis) heeft de gemeente Heerlen een samenwerkingsverband met een projectontwikkelaar en een private investeerder. Bij Gemeenten ontstaat er meer en meer draagvlak voor het idee dat afstemming bij bedrijventerreinontwikkeling noodzakelijk is. Een regionale ontwikkelingsmaatschappij kan een eerste concrete uitwerking daarvan zijn. Maar ook platforms voor regionaal bedrijven-terreinenoverleg en de discussie over bedrijfsregio’s in het verlengde daarvan, zijn voor-beelden om te komen tot meer regionale afstemming. Een voorbeeld van een regionale ontwikkelings-maatschappij is REO-Midden-Limburg; deze organisatie beheert namens Roermond, Roerdalen, Heel en Haelen de bedrijventerreinen in deze gemeenten en is partij bij de ontwikke-ling en uitgifte van een aantal nieuwe terreinen (EPZ-terrein, Roerstreek-Zuid, Merum). Ook in de regio Parkstad Limburg bestaan initiatieven om het beheer en de ontwikkeling van bedrijventerreinen gezamenlijk op te pakken. Een ander recent fenomeen is dat grote private ondernemingen zelf partij willen zijn bij verdere ontwikkeling van bedrijventerreinen nabij of op de eigen site en daarbij eventueel bereid zijn hun eigen grondpositie te heroverwegen. Te noemen zijn bijvoorbeeld Chemelot, NedCar en Solvay die met overheden (Provincie, gemeenten en/of ontwikkelings-maatschappijen) proberen gezamenlijk (aangrenzende) gronden te ontwikkelen. Als indicatie van die

Bedrijventerreinen an bod in Limburg; Monitor 2003

27

heroverwegingen kunnen ook de interne verkopen van een aantal Limburgse bedrijven worden gezien. Er zijn bedrijven (met name grootschalige industriële productiefaciliteiten) die over ruimbemeten bedrijfskavels beschikken. Vaak betreft het strategische aankopen uit het verleden om mogelijke (ruimtelijke) groei op het eigen terrein te kunnen bewerk-stelligen. Door technologische innovaties, andere organisatie van productie en het zich richten op de eigen of nieuwe kernactiviteiten blijkt die groeiende ruimte-behoefte niet of in verminderde mate te zijn opgetreden. Bij een aantal bedrijven ziet men een heroriëntatie ontstaan. Zo is het voormalige Philips-terrein in Sittard door de gemeente herontwikkeld. In Roermond heeft Solvay Chemie in 2000 een deel van haar restcapaciteit verkocht. Een bijzondere positie in Limburg ten aanzien van bedrijventerreinontwikkeling neemt DSM c.q. haar beheer-organisatie Chemelot BV in. DSM heeft namelijk haar bedrijventerrein van 800 ha ondergebracht in een aparte BV, Chemelot genaamd. Deze BV dient op termijn te worden losgekoppeld en zal beheerdiensten leveren aan alle op het terrein gevestigde ondernemingen, waaronder onder andere Sabic dat onderdelen van DSM heeft overgenomen. In het kader van het project ‘versterking chemiecluster’ onderzoeken DSM/Sabic/gemeente SittardGeleen/LIOF/Provincie Limburg onder andere hoe de onbebouwde delen van de site beter benut kunnen worden. De potenties van mogelijke ‘interne grondverkopen’ zijn nu nog moeilijk te kwantificeren. Momenteel zijn kavels met een totale oppervlakte van circa 24 ha aan de rand van het terrein, naast het bedrijventerrein Beeker Hoek, voor uitgifte beschikbaar6.

6

Deze oppervlakte is niet in de bedrijventerreinenvoorraad opgenomen. De bedrijven-terreinen-monitor gaat in op ontwikkelingen op openbare bedrijventerreinen. Daarnaast is nog niet duidelijk welke restricties en voorwaarden van toepassing zijn op dit terrein.

28

Bedrijventerreinen an bod in Limburg; Monitor 2003

Uitgifte

3

3.1 INLEIDING In dit hoofdstuk wordt de uitgifte van bedrijfskavels op bedrijventerreinen nader geanalyseerd. In het kader van de landelijke vergelijking (paragraaf 3.2) wordt zowel de uitgifte op openbare bedrijventerreinen alsook op eigen terreinen van grote ondernemingen, zoals het Chemelot- en het ZON-terrein (veilingterrein Venlo), meegenomen. In paragraaf 3.3 worden deze terreinen buiten beschouwing gelaten en wordt alleen ingegaan op ontwikkelingen op openbare bedrijventerreinen in Limburg. Ook het Duits gedeelte van het bedrijventerrein Avantis wordt buiten beschouwing gelaten; de rapportage gaat in op openbare bedrijventerreinen in Limburg. 3.2 UITGIFTE LIMBURG VERSUS NEDERLAND EN OMLIGGENDE REGIO'S De gegevens betreffende de landelijke uitgifte in 2003 zijn nog niet bekend. Om toch een inzicht te geven in het landelijke uitgiftebeeld wordt hieronder kort ingegaan op de uitgifte in 2002 aan bedrijventerreinen in Limburg ten opzichte van andere provincies in Nederland7. 2002 De uitgifte in Nederland bedroeg in 2002 circa 723 ha (exclusief zeehaventerreinen). Daarmee is de uitgifte wederom sterk afgenomen. De afname bedroeg ten opzichte van 2001 circa -171 ha (-19,1%). Daarmee was de uitgifte in 2002 voor de tweede opeenvolgende keer, sinds 1995, weer onder het meerjarig gemiddelde van 1.094 ha8. In 2002 varieert de uitgifte van 21 ha in Utrecht tot 103 ha in Overijssel (figuur 3.1). Op de tweede plaats komt NoordBrabant met 101 ha. Limburg neemt in 2002 met een uitgifte van 77 ha de derde plaats in. In bijna alle provincies is de uitgifte afgenomen; alleen in Zeeland en Noord-Holland is de uitgifte toegenomen. In Limburg is de uitgifte zelfs bijna gehalveerd van 133 ha in 2001 tot 77 ha in 2002. Uit deze gegevens blijkt dat, ondanks de grote afname in Limburg, de meeste hectaren met name in de zuidelijke en oostelijke provincies van het land (Noord-Brabant, Limburg, Gelderland en Overijssel) worden verkocht. Het aandeel in de landelijke uitgifte is echter afgenomen van 53 tot 49%. Als gevolg van de ongunstige economische ontwikkelingen lag de uitgifte in Limburg in 2002 onder het meerjarig gemiddelde (-42%). Ook voor Nederland als geheel lag de uitgifte in 2002 onder het meerjarig gemiddelde (-19%). Ook de provincies Zuid-Holland, Gelderland, Flevoland en Friesland lagen ruim onder het meerjarig gemiddelde (20-35%).

7

8

In deze paragraaf wordt in het kader van de landelijke vergelijking zowel de uitgifte op openbare bedrijventerreinen alsook op eigen terreinen van grote ondernemingen, zoals het Chemelot- en het ZON-terrein, meegenomen. De gebruikte cijfers in deze paragraaf zijn exclusief zeehaventerreinen. Deze terreinen zijn te vinden in Groningen, Friesland, Noord-Holland, Zuid-Holland, Zeeland en Noord-Brabant. De gemiddelde jaarlijkse uitgifte op de zeehaventerreinen in de laatste 10 jaar 1993-2002 bedroeg circa 120 ha. De gemiddelde uitgifte is daarmee, als gevolg van een grote uitgifte in 2002 op een zeehaventerrein in Zeeland, toegenomen.

Bedrijventerreinen an bod in Limburg; Monitor 2003

29

1990-2002 De periode 1990 tot en met 2002 kenmerkte zich door een hoge uitgifte van bedrijven-terreinen; met name in de tweede helft van de jaren negentig (in deze periode lag de gemiddelde uitgifte bij circa 1.300 ha per jaar). In de laatste jaren is de uitgifte echter afgenomen; de gemiddelde uitgifte in de periode 2000-2002 bedroeg 946 ha per jaar. De verschillen in de gemiddelde uitgifte 1990-2002 tussen de twaalf provincies in Nederland zijn groot; variërend van 27 ha in Zeeland tot 125 ha in Noord-Brabant. In Limburg bedroeg de gemiddelde uitgifte in deze periode bijna 111 ha. Limburg deed het in de jaren negentig landelijk gezien goed aangaande verkopen van bedrijven-terreinen. Dit beeld wordt bevestigd wanneer relaties worden gelegd tussen uitgifte van bedrijfsgronden enerzijds en het totale provinciale bodemoppervlak of de inwonertallen anderzijds. Wanneer de uitgifte wordt afgezet tegen het bodemoppervlak per provincie, zijn Limburg en Noord-Brabant de provincies met de grootste gemiddelde uitgifte per vierkante kilometer. In Limburg werd in de periode 1990-2002 gemiddeld 0,5‰ van de provinciale oppervlakte per jaar aan bedrijventerreinen uitgegeven. In de provincie Zeeland was de gemiddelde uitgifte per vierkante kilometer met 0,09‰ het laagst (gemiddeld bedroeg dit promillage in Nederland 0,3). Indien de uitgifte wordt gerelateerd aan het aantal inwoners per provincie, scoort Flevoland met bijna 2 ha per 10.000 inwoners het hoogst. Deze provincie wordt gevolgd door Friesland (1,4 ha) en Drenthe (1,1 ha). Limburg ligt met bijna 1 ha per 10.000 inwoners ook nog boven het landelijk gemiddelde van 0,7. Op de laatste plaats bevindt zich Noord-Holland met 0,3 ha per 10.000 inwoners.

Overijssel Noord-Brabant Limburg Gelderland Zuid-Holland Friesland Flevoland Noord-Holland Drenthe Groningen Zeeland Utrecht 0 50 100 150 200 250 Figuur 3.1 Uitgifte (excl. zeehaventerreinen) in Nederland in 2002 en gemiddelde 1990-2002 Bron: VROM/Etil, 2004. 2002 Gemiddelde 1990-2002

30

Bedrijventerreinen an bod in Limburg; Monitor 2003

3.3 UITGIFTE 2003 IN LIMBURG In 2003 zijn op de Limburgse (openbare) bedrijventerreinen 66 kavels met een totale oppervlakte van ruim 49 ha uitgegeven. Ten opzichte van 2002 is de uitgifte sterk afgenomen, namelijk met 22 ha (2002: 71 ha). Daarmee lag de uitgifte in 2003, voor de tweede achtereenvolgende keer, onder het meerjarig gemiddelde van circa 104 ha per jaar. Staat 3.1 Kencijfers uitgifte, 1997-2003 Jaar Aantal kavels Abs. 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 Bron: REBIS, 2004. 3.3.1 Uitgifte per regio In bijna alle regio’s in Limburg is de uitgifte in 2003 afgenomen. De grootste afname vond plaats in de Westelijke Mijnstreek; in deze regio nam de uitgifte van 18 ha in 2002 tot 3 ha in 2003 met 85% af. Ook de afname in Maastricht & Mergelland en Parkstad Limburg was met 60% respectievelijk 39% groot. Op te merken is dat het in de regio Maastricht & Mergelland gaat om kleine aantallen; absoluut is de uitgifte in deze regio afgenomen van 2 naar 1 ha. In Midden-Limburg was de afname met 16% geringer dan in de drie regio’s van Zuid-Limburg. In NoordLimburg is de uitgifte met ruim 20 ha gelijk gebleven. 192 193 183 217 173 107 66 In % -10,7 +0,5 -5,1 +18,5 -20,2 -38,2 -38,3 Abs. 61 46 56 46 54 44 36 Aantal bedrijventerreinen In % -7,6 +35,3 +21,7 -17,9 +17,4 -18,5 -18,2 Abs. 34 38 30 26 29 27 21 Aantal gemeenten ) In % 0,0 +10,5 -21,1 -13,3 +11,5 -6,9 -22,2 Abs. 120 ha 122 ha 98 ha 125 ha 132 ha 71 ha 49 ha
a

Uitgegeven oppervlakte In % -4,8 +1,7 -19,7 +27,6 +5,6 -46,2 -30,3

Bedrijventerreinen an bod in Limburg; Monitor 2003

31

140 Midden-Limburg 120 100 80 Noord-Limburg Zuid-Limburg Limburg

in ha

60 40 20 0 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003

Figuur 3.2 Uitgifte van bedrijventerreinen in Limburg, 1990-2003 Bron: REBIS, 2004. De uitgifte in de drie COROP-regio's Noord-, Midden- en Zuid-Limburg wordt hierna nader geanalyseerd. Noord-Limburg De uitgifte in Noord-Limburg is in 2003 met 21 ha gelijk gebleven ten opzichte van het voorafgaande jaar. De meeste grond in Noord-Limburg is uitgegeven in de gemeente Venlo (11 ha). Op de tweede plaats staat de gemeente Venray met ruim 7 ha. In beide gemeenten is de uitgifte toegenomen; in 2002 bedroeg de uitgifte in beide gemeenten 3 ha. Er zijn vorig jaar 22 kavels uitgegeven in Noord-Limburg; daarmee is ook de uitgifte van het aantal kavels op een gelijk niveau gebleven ten opzichte van 2002. Er werden drie grote kavels tussen 2 en 5 ha op de bedrijventerreinen Trade Port West (Venlo) en Smakterheide II (Venray) uitgegeven. Er werden echter met name kleinere kavels uitgeven verspreid over de diverse bedrijventerreinen in de regio. Het betrof zowel zeer kleine bedrijfskavels (<0,5 ha) alsook kleine kavels (0,5-1 ha) ten behoeve van bedrijven uit de eigen gemeente en/of regio. Midden-Limburg De uitgifte in Midden-Limburg in 2003 was met 15 ha iets lager dan in het voorafgaande jaar (2002: 17 ha). De grootste uitgifte in Midden-Limburg vond plaats in Roermond (10 ha), met name als gevolg van één grote uitgifte op het bedrijventerrein Roerstreek-Zuid van ruim 7 ha. Daarnaast werden er in deze gemeente ook kavels uitgegeven op het bedrijventerrein Merum. In de tweede stedelijke gemeente in de regio, Weert, bleef de uitgifte met ruim 1 ha beperkt. In de gemeente Echt-

32

Bedrijventerreinen an bod in Limburg; Monitor 2003

Susteren lag de uitgifte met bijna 2 ha beduidend lager dan in 2002, met name als gevolg van een lagere uitgifte op het bedrijventerrein De Berk. Naast de uitgifte van een zeer grote kavel (>5 ha) op het bedrijventerrein Roerstreek-Zuid en een grote kavel op het bedrijventerrein Merum, betrof het met name kleinere kavels op verschillende terreinen verspreid in de regio. In totaal werden in deze regio 16 kavels uitgegeven. Daarmee is het aantal uitgegeven kavels met meer dan de helft afgenomen (2002: 34 kavels). Zuid-Limburg In Zuid-Limburg is de uitgifte sterk afgenomen tot 14 ha in 2003 (2002: 33 ha). Het beeld voor deze regio wordt verder uitgesplitst naar de drie gewesten: Westelijke Mijnstreek, Parkstad Limburg en Maastricht & Mergelland. In de Westelijke Mijnstreek was de uitgifte in 2003 met nog geen 3 ha voor het tweede opeenvolgende jaar beduidend lager (2002: 13 ha). De uitgifte beperkte zich tot een achttal kavels op een viertal bedrijventerreinen in Sittard-Geleen, Beek en Stein. In 2002 en 2001 werden er nog 13 respectievelijk 33 kavels uitgegeven. Er is één middelgrote kavel uitgegeven op het bedrijven-terrein Business Park Stein (1-2 ha). Voor het overige betrof het kleine kavels verspreid over drie andere bedrijventerreinen in de regio (Technoport Europe, Bedrijvenstad Fortuna en Station Beek/Elsloo). Evenals in de andere regio’s lag ook in Parkstad Limburg de uitgifte vorig jaar lager dan in 2002. Met een uitgifte van 11 ha in 2003 was de afname van de uitgifte echter iets sterker dan in de andere regio’s. De gemeente met de meest verkochte grond was Kerkrade (ruim 5 ha). Deze uitgifte is met name te danken aan uitgifte op het bedrijventerrein Julia (4 ha). In de gemeenten Heerlen en Nuth werd in 2003 circa 2 ha uitgegeven. Er zijn in 2003 in deze regio 18 kavels uitgegeven; in 2002 waren dit er 33. Naast de uitgifte van één middelgrote kavel op het bedrijventerrein Julia betrof het met name kleinere kavels verspreid over diverse bedrijven-terreinen in de regio. Het betrof met name veel zeer kleine bedrijfskavels (<0,5 ha) ten behoeve van bedrijven uit de eigen gemeente en/of regio. In het gewest Maastricht & Mergelland is de uitgifte van gronden de laatste jaren bijna volledig stilgevallen. Na de uitgifte van 5 ha in 2000, bedroeg de uitgifte in 2001 en 2002 elk slechts 2 ha. In 2003 is de uitgifte zelfs verder afgenomen tot 0,9 ha. Het geringe aanbod aan bedrijven-terreinen in en om Maastricht wordt steeds problematischer. Daar zou verandering in kunnen komen wanneer het bedrijventerrein Maastricht-Eijsden voor de markt ter beschikking komt. De invulling van dit terrein is echter nog discutabel. Momenteel zijn de mogelijkheden voor bedrijven in en om Maastricht beperkt. Een mogelijke oplossing op termijn zou een nieuw terrein nabij Maastricht Aachen Airport kunnen zijn (MAA Oost). Hoewel het vliegveld gelegen is in een ander gewest, kan het voor bedrijven die zich op Maastricht willen oriënteren een alternatief bieden. Er zijn in 2003 in deze regio slechts twee kavels uitgegeven; in 2002 en 2001 waren dit er acht respectievelijk zeven. Er werden geen grote of middelgrote kavels uitgegeven. Het betrof in 2003 alleen kleinere bedrijfskavels.

Bedrijventerreinen an bod in Limburg; Monitor 2003

33

3.3.2 'Top 10' uitgifte De uitgifte in 2003 van 49 ha op 66 kavels heeft plaatsgevonden op 36 bedrijven-terreinen in 21 gemeenten. De uitgifte in 2003 wordt gekarakteriseerd door enerzijds uitgifte van enkele zeer grote kavels en anderzijds uitgifte van veel kleine kavels. Per bedrijventerrein Ieder jaar wordt een zogenaamde 'Top 10' samengesteld van Limburgse bedrijven-terreinen met de hoogste uitgifte. Voor 2003 ziet die er als volgt uit: Staat 3.2 Uitgifte 'Top 10'-bedrijventerreinen Naam bedrijventerrein 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
a

Gemeente Roermond Venlo Venray Kerkrade Venray Nuth Roermond Horst aan de Maas Echt-Susteren Venlo

Uitgifte in 2003 in ha 8,56 8,42 4,81 4,43 2,07 1,97 1,43 1,41 1,40 1,34

Aantal uitgegeven kavels 4 5 2 4 2 4 1 1 4 5

Roerstreek Zuid Trade Port West Smakterheide II (6)
a

Julia Smakterheide I De Horsel

(8) (1) (2)

Merum Melderlosche Weiden De Berk Ubroek

De cijfers tussen haakjes geven de klassering in de 'Top 10' van 2002 aan.

Bron: REBIS, 2004. Er bevindt zich een aantal nieuwe terreinen onder de 'Top 10'. Het terrein met de grootste uitgifte in 2003 was Roerstreek-Zuid. Op dit bedrijventerrein heeft met name een grote uitgifte plaatsgevonden ten behoeve van de vestiging van een ‘logistic center’ van het supermarktconcern Aldi. Minder opmerkelijk is de tweede plaats van het bedrijventerrein Trade Port West in de gemeente Venlo. Dit terrein was in de afgelopen jaren regelmatig terug te vinden bovenin de uitgifte top 10. Op de derde plaats staat het bedrijventerrein Smakterheide II. Dit terrein is momenteel volop in ontwikkeling. De verwachting is dat ook in 2004 de genoemde terreinen, mede gezien lopen-

34

Bedrijventerreinen an bod in Limburg; Monitor 2003

de opties, hoog in de uitgifte top 10 zullen staan. Dit geldt ook voor de terreinen De Berk en Melderlosche Weiden. De overige terreinen betreffen kleinere terreinen en zijn nagenoeg uitgegeven en zullen volgend jaar naar verwachting uit de top 10 ranking verdwijnen. In de top 10 lijst staan nog slechts vier terreinen die ook vorig jaar in de ranking genoteerd waren, namelijk Julia, Merum, Melderlosche Weiden en De Berk. De eerste twee terreinen zijn nagenoeg uitgegeven en zullen volgend jaar dus niet meer in de top 10 terugkeren. Een aantal terreinen is uit de top 10-ranking weggevallen. Gezien de nog beperkte ruimte op een aantal van deze terreinen, zullen deze terreinen in 2004 ook niet terugkeren op deze lijst. Dit geldt wel voor de grote bedrijventerreinen Trilandis en Avantis in Heerlen en nieuwe terreinen zoals Pannenweg-West in Nederweert. Ten slotte is op te merken dat de uitgifte op het bedrijventerrein Bedrijvenstad Fortuna, ondanks de terstond beschikbare ruimte, beperkt blijft. De verwachting is dat als de gunstiger gelegen locaties aan de A2 (zoals Businesspark Stein en Technoport Europe) uitgegeven zijn, ook dit terrein zal vollopen. De bedrijventerreinen in de 'Top 10' namen ruim 47 ha voor hun rekening. Dit is meer dan de 36 ha van vorig jaar. In vergelijking met 2002 is dan ook het aandeel van de top 10 beduidend toegenomen met 11 procentpunten van 54 naar 65%. Per gemeente Wanneer de uitgifte per gemeente wordt bezien, dan ziet de top 10 er als volgt uit: Staat 3.3 Uitgifte 'Top 10' gemeenten Naam gemeente 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
a

Regio Noord-Limburg Midden-Limburg Noord-Limburg Parkstad Limburg Parkstad Limburg Parkstad Limburg Midden-Limburg Noord-Limburg Midden-Limburg Westelijke Mijnstreek

Uitgifte in 2003 in ha 10,62 9,99 7,34 5,21 2,05 1,97 1,79 1,41 1,29 1,28

Uitgifte in aantal kavels 13 5 6 5 3 4 5 1 3 3

(8)a (9) (7) (5) (3) (2) (1)

Venlo Roermond Venray Kerkrade Heerlen Nuth Echt-Susteren Horst aan de Maas Weert Beek

De cijfers tussen haakjes geven de klassering in de 'Top 10' van 2002 aan.

Bron: REBIS, 2004.

Bedrijventerreinen an bod in Limburg; Monitor 2003

35

Dit jaar is Venlo nummer één in de top 10 van gemeenten; met name als gevolg van uitgifte op het bedrijventerrein Trade Port West. Als gevolg van uitgifte van een grote kavel op het bedrijventerrein Roerstreek Zuid werd in 2003 de tweede plaats ingenomen door de gemeente Roermond. De gemeente Venray volgt op de derde plaats. In deze gemeente is het bedrijventerrein Smakterheide II volop in ontwikkeling. De gemeente Venlo zal waarschijnlijk, na een dip in 2001 en 2002, ook in de komende jaren in de top 10 terug te vinden zijn als gevolg van uitgifte op de Trade Port-terreinen (Trade Port West en geplande terreinen Trade Port Oost op korte termijn en Trade Port Noord I en II op middellange termijn9). Dit geldt ook voor de gemeenten Venray (Smakterheide II en het gepland terrein Smakterheide III op de middellange termijn), Kerkrade (Locht), Roermond (Roerstreek-Zuid). Daarnaast zullen gemeenten die in het bovenstaande overzicht niet zijn vertegenwoordigd, als gevolg van de ontwikkeling van nieuwe terreinen, de komende jaren (weer) hun opwachting maken in de top 10ranking. Het betreft Echt-Susteren (De Berk, gepland terrein Sint Joost op middellange termijn), Weert (geplande terreinen Kampershoek-Noord, uitbreiding Leuken-Noord op middellange termijn), Nederweert (gepland terrein Pannenweg-West op korte termijn) en Beek (gepland terrein MAA-Oost op middellange termijn). 3.3.3 UITGIFTE NAAR ECONOMISCHE ACTIVITEIT In 2003 verwierven 66 bedrijven een kavel. Daarmee is het aantal uitgegeven kavels voor het derde achtereenvolgende jaar afgenomen. In 2000 werden nog 217 kavels aan bedrijven uitgegeven. In de laatste tien jaar is het aantal uitgegeven kavels niet zo laag geweest als in 2003. Het aantal uitgegeven kavels ligt ruim 62% onder het tienjarig gemiddelde van 173. Ten opzichte van het voorgaande jaar is in 2003 het aantal uitgegeven kavels in bijna alle, van betekenis zijnde, sectoren afgenomen. De gemiddelde afname van het aantal uitgegeven kavels zet zich geleidelijk voort; evenals in 2002 bedroeg de afname circa 39%. Opvallend is de verdere relatieve afname van de uitgegeven kavels in de zakelijke dienstverlening. Daarentegen is het aandeel van de vervoerssector zowel in absolute alsook in relatieve zin toegenomen. Staat 3.4 geeft een overzicht van het aantal uitgiften naar economische activiteit.

9

Korte termijn; verwachte uitgifte in 2004-2005. Middellange termijn; verwachte uitgifte 2006-2009.

36

Bedrijventerreinen an bod in Limburg; Monitor 2003

Staat 3.4 Bedrijventerreinuitgifte in Limburg, aantal bedrijven naar sector 1999-2003 1999 Landbouw (hoveniersbedrijven) Industrie Nutsbedrijven Bouwnijverheid Rep. cons. Art. en handel Horeca Vervoer, opslag en comm. Financiële instellingen Verh./handel (on)roerend goed Openb. bestuur, overheidsd. Onderwijs Gezondheids- en welzijnszorg Overige dienstverlening Onbekend Totaal Bron: REBIS, 2004. Ook ten aanzien van het aantal uitgegeven hectares is in 2003 een dieptepunt bereikt. Opvallend is (wederom) het relatief geringe aandeel uitgegeven hectares aan handelsbedrijven. Terwijl het aandeel van de sector in de laatste jaren schommelde tussen 20 en 25% met een gemiddeld aandeel van 22%, is het aandeel in 2003 afgenomen tot 15%. Daartegenover laat de vervoerssector een sterke toename zien tot bijna 39%, tegenover een gemiddeld aandeel van 16%. Op te merken is dat het aandeel van de vervoerssector in 2003 in grote mate werd bepaald door de uitgifte van ruim 7 ha ten behoeve van een distributiecentrum van Aldi op het bedrijventerrein Roerstreek Zuid. De volgende staat 3.5 geeft een overzicht van het aantal uitgegeven hectares naar economische activiteit. 35 1 27 51 2 25 1 30 1 9 1 19,1 0,5 14,8 27,9 1,1 13,7 0,5 16,4 0,5 4,9 0,5 5 43 2 45 58 3 16 2 37 2 8 1 2000 2,3 17,5 0,9 20,7 26,7 1,4 7,4 0,9 17,1 0,9 3,7 0,5 3 6 1,7 3,5 1 46 19 46 1 22 29 2001 0,6 26,6 11,0 26,6 0,6 12,7 16,8 22 2 15 29 8 1 18 5 3 1 2 1 2002 20,6 1,9 14,0 27,1 7,5 0,9 16,8 4,7 2,8 0,9 1,9 0,9 1 15 1 5 20 12 8 1 4 2003 1,5 21,2 1,5 7,6 30,3 18,2 12,1 1,5 6,1 7 161 6 111 204 6 83 4 122 7 7 2 23 9 Totaal 0,9 21,5 0,8 14,9 27,2 0,8 11,1 0,5 16,3 0,9 0,9 0,3 3,0 1,2

Abs. In % Abs. In % Abs. In % Abs. In % Abs. In % Abs. In %

183 100,0

217 100,0

173 100,0

107 100,0

66 100,0

746 100,0

Bedrijventerreinen an bod in Limburg; Monitor 2003

37

Staat 3.5 Bedrijventerreinuitgifte in Limburg, oppervlakte naar sector, 1999-2003 1999 Abs. In % Abs. Landbouw (hoveniersbedrijven) Industrie Nutsbedrijven Bouwnijverheid Rep. cons. art. en handel Horeca Vervoer, opslag en comm. Financiële instellingen Openb. bestuur, overheidsd. Onderwijs Gezondheids- en welzijnszorg Overige dienstverlening Onbekend Totaal Bron: REBIS, 2004. De gemiddelde oppervlakte van de uitgegeven kavels bedroeg in 2003 circa 7.500 m2. Ten opzicht van 2002 is de gemiddelde kavelgrootte toegenomen (2002: 6.600 m2). Daarmee was de gemiddelde kavelgrootte in 2003 beduidend hoger dan het meerjarig gemiddelde van 6.400 m2. 3.3.4 Uitgifte naar investeringsmotief van bedrijven De bedrijven die een kavel op een bedrijventerrein kopen, kunnen op de volgende wijze naar investeringsmotief worden onderscheiden. Het kan gaan om een nieuwe vestiging. Dit betekent dat een bedrijf nieuw opgericht is (starter), ofwel van buiten de gemeente komt. Indien een bedrijfsvestiging een overplaatsing is, betreft het een (gedeeltelijke) verplaatsing van een bedrijf binnen één gemeente. Van een uitbreiding is sprake wanneer een reeds op een bedrijventerrein gevestigd bedrijf overgaat tot extra grond-aankoop op datzelfde bedrijven-terrein. Staat 3.6 laat de investeringsmotieven van de gevestigde bedrijven zien. 24,6 0,3 7,0 25,0 0,6 15,1 0,3 0,1 14,2 0,2 25,0 0,3 7,2 25,4 0,6 15,3 0,3 11,3 0,1 14,4 0,2 0,9 29,7 1,6 21,3 26,0 1,4 7,3 1,8 30,3 2,0 2,9 0,4 2000 0,7 23,6 1,2 16,9 20,7 1,1 5,8 1,5 24,1 1,6 2,3 0,3 3,4 34,6 8,4 31,8 1,2 24,4 23,2 0,8 4,7 2001 2,6 26,1 6,3 23,8 0,9 18,3 17,4 0,6 3,5 19,6 1,6 5,1 13,4 11,3 0,4 14,4 2,0 2,2 0,2 0,7 0,3 2002 27,6 2,3 7,1 18,8 15,9 0,5 20,2 2,8 3,1 0,3 0,9 0,4 0,1 11,1 0,2 4,3 7,6 19,1 5,1 0,0 2,0 2003 0,3 0,4 8,7 38,7 10,3 0,1 4,0 4,4 3,7 46,1 3,2 77,2 2,5 84,1 4 3,1 0,2 19,8 5,6 Totaal 0,9 25,1 0,8 9,7 21,8 0,7 16,2 0,5 17,6 0,8 0,7 0,0 4,2 1,2

In % Abs. In % Abs. In % Abs. In % Abs. In % 22,2 119,6

15,4 103,8

Verh./handel (on)roerend goed 11,1

98,4 100,0 125,6 100,0 132,3 100,0

71,0 100,0

49,5 100,0 476,8 100,0

38

Bedrijventerreinen an bod in Limburg; Monitor 2003

Van de 66 bedrijven die in 2003 kavels op bedrijventerreinen in Limburg verworven, betrof het in 24 gevallen een nieuwe vestiging (36%), in 25 een verplaatsing (38%) en in 17 een uitbreiding (26%). Kijkend naar het investeringsmotief zijn er ten opzichte van 2002 slechts in beperkte mate verschuivingen opgetreden in de verdeling. In 2003 nam het aandeel verplaatsingen af van 46 naar 38%. De afname van het aandeel verplaatsingen is ten goede gekomen van zowel het aandeel uitbreidingen (van 21 naar 26%) als ook het aandeel nieuwe vestigingen (van 33 naar 36%). Daarmee is de investeringsstructuur van het aantal uitgegeven kavels in 2003 vergelijkbaar met het meerjarig gemiddelde (35-41-24). Binnen Limburg bestaan echter verschillen. Opvallend is het grote aandeel nieuwe vestigingen in de Westelijke Mijnstreek (63%) ten opzichte van het beperkte aandeel nieuwe vestigingen in Noord-Limburg (18%). In Noord-Limburg betrof het met name verplaatsingen (45%). In Parkstad Limburg was het aandeel nieuwe vestigingen ook relatief hoog (45%). Op te merken is echter dat de verschillen tussen de regio’s ten opzichte van 2002 minder zijn geworden. Staat 3.6 Uitgifte naar investeringsmotief, 2003 Nieuwe vestiging Aantal Noord-Limburg Midden-Limburg Zuid-Limburg - Westelijke Mijnstreek - Parkstad Limburg - Maastricht & Mergelland Limburg Bron: REBIS, 2004. Het aantal in 2003 uitgegeven hectares naar investeringsmotief liet een zelfde beeld zien. Nieuwvestigers waren verantwoordelijk voor 44% van de ruimtevraag, verplaatsers voor 26% en bedrijven die hebben uitgebreid op de bestaande locatie, waren verantwoordelijk voor 30% van de grondaankopen. In vergelijking met het meerjarig gemiddelde (42-34-24) is op te merken dat in oppervlaktetermen het aandeel verplaatsingen in 2003 geringer is ten faveure van vooral het aandeel uitbreidingen. 4 7 13 5 8 24 Opp. in ha 5,3 9,7 7,0 1,0 6,0 22,0 10 6 9 7 2 25 Verplaatsing Aantal Opp. in ha 4,9 4,2 4,0 3,1 0,9 13,0 8 3 6 3 3 17 Uitbreiding Aantal Opp. in ha 10,1 0,9 3,5 1,8 1,7 14,5 22 16 28 8 18 2 66 Aantal Totaal Opp. in ha 20,4 14,7 14,4 2,7 10,8 0,9 49,5

Bedrijventerreinen an bod in Limburg; Monitor 2003

39

3.3.5 Uitgifte naar categorie bedrijventerrein Op basis van de indeling van bedrijventerreinen zoals in het Provinciaal Omgevingsplan Limburg (POL) is toegepast, wordt in deze paragraaf een overzicht gegeven van de uitgifte in 2003 naar de verschillende bedrijventerreincategorieën. In staat 3.7 worden de bedrijventerreinen onderverdeeld in: — stedelijke terreinen; — logistiek-/industriële terreinen; — functiespecifieke terreinen; — regionaal verzorgende terreinen; — lokale terreinen. Het grootste deel, namelijk 48%, van de uitgifte in 2003 vond plaats op stedelijke terreinen, vooral in Roermond (als gevolg van één grote uitgifte op Roerstreek-Zuid). Daarmee is het aandeel van deze terreinen in de uitgifte toegenomen (2002: 39%). Verder is de grote uitgifte op logistiek-/industriële terreinen opvallend; het aandeel is in 2003 toegenomen van 5% in 2002 tot 20% in 2003. In het landelijk gebied is de uitgifte zowel in absolute alsook in relatieve zin afgenomen. Op regionaal verzorgende terreinen is de uitgifte afgenomen van ruim 7 ha in 2002 tot ruim 1 ha in 2003. Hierdoor is ook het aandeel afgenomen van 10% in 2002 tot 3% in 2003. Ook de uitgifte op lokale terreinen in het landelijk gebied is afgenomen; namelijk van 13 naar 4 ha. Dit is een relatieve afname van 19% in 2002 tot 7% in 2003. In staat 3.7 zijn de verschillende categorieën gedefinieerd en afgebakend.

40

Bedrijventerreinen an bod in Limburg; Monitor 2003

Staat 3.7 Uitgifte 2003 naar categorie bedrijventerrein, in ha Functiespecifiek Agribusiness Chemie cluster Logistiek cluster Luchthaven cluster Noord-Limburg Midden-Limburg Zuid-Limburg Venlo Venray Roermond Weert Westelijke Mijnstreek Parkstad Limburg Maastricht Landelijk gebied Totaal 10,6 3,6 3,6 9,9 1,4 1,4 24,0 7,2 0,6 2,1 1,5 0,4 10,0 1,9 2,7 6,6 0,9 9,2 1,4 Lokaal terrein Logistiek-/ industrieel terrein Regionaal verzorgend terrein Stedelijk terrein terrein 1,4 9,2 7,2 0,6 2,1 1,5 0,4 10,0 1,9 2,7 6,6 0,9 5,0 49,5 Totaal

De categorieën worden afgebakend op basis van het schaalniveau van het marktgebied en segment: — Stedelijk terrein: Stedelijk gebied (straal 8 tot 10 km) – modern gemengd, bedrijvenpark; opvang van kleinschalige en middelgrote bedrijven en hoogwaardige bedrijvigheid in de sfeer van lichte productie, R&D en dienstverlening. Bedrijven behoren een binding te hebben met het stedelijke gebied. — Logistiek-/industrieel terrein: COROP-regio (straal 20 km) – gemengd plus, transport en distributie. Deze terreinen zijn bedoeld voor grote industriële en transport- en distributiebedrijven. De nabijheid van transportassen, met name de directe ontsluiting op het autosnelwegennet, is van essentieel belang. — Functiespecifiek terrein: Een deel van de logistiek-/industriële terreinen is geografisch gebonden aan bestaande economische clusters. Het betreft de clusters automotive (NedCar), chemie (DSM/Sabic), agribusiness (Horst, veiling ZON), de logistieke knooppunten Venlo en Born en de luchthaven MAA. Chemelot en de veiling ZON worden in REBIS geregistreerd als ‘eigen terrein’ en niet als openbaar bedrijventerrein. Deze terreinen zijn dus niet in het voorraadoverzicht meegenomen. — Regionaal verzorgend terrein: Plattelandsregio – modern gemengd. Terreinen in het buitengebied met een ‘stuwende’ functie en terreinen ter compensatie van niet gewenste uitbreiding van lokale terreinen. — Lokaal terrein: Plattelandsregio – modern gemengd. Dit zijn overige terreinen in het buitengebied. Bron: REBIS, 2004.

Bedrijventerreinen an bod in Limburg; Monitor 2003

41

3.4 UITGIFTE 1997-2003 VERSUS PROGNOSE 1997-2015 In deze paragraaf wordt de daadwerkelijke uitgifte vanaf 1997 vergeleken met de geprognosticeerde uitgifte in de periode 1997-2015. De behoefteraming wordt in staat 3.8 tegenover de daadwerkelijke uitgifte gezet. Staat 3.8 Daadwerkelijke uitgifte 1997-2003 versus prognose 1997-2015, in ha Uitgifte 1997-2015 1997 t/m 2002 Stedelijk terrein Venlo Venray Roermonda Weert Westelijke Mijnstreek Parkstad Limburg Maastricht Totaal stedelijk terrein Logistiek-/industrieel terrein Noord-Limburg Midden-Limburg Zuid-Limburg Totaal logistiek-/ind. terrein Landelijke gebied Regionaal verz. terrein Lokaal terrein Totaal landelijk gebied Functiespecifiek terrein Agribusiness Automotive cluster Chemie cluster Logistiek cluster Luchthaven cluster Totaal
b

Prognose 1997-2015 2003 1997 t/m 2003 1,5 0,4 10,0 1,9 2,7 6,6 0,9 24,0 7,2 0,6 2,1 9,9 1,4 3,6 5,0 1,4 19,0 14,3 34,1 46,1 95,7 97,4 17,2 323,8 63,7 16,6 30,5 110,7 35,6 98,7 134,3 19,2 9,2 10,6 49,5 116,2 0,8 137,7 705,3 Gem. Totaal per jaar 2,7 2,0 4,9 6,6 13,7 13,9 2,5 46,3 9,1 2,4 4,4 15,9 5,1 14,1 19,2 2,7 16,6 0,1 19,7 100,8 85 50 75 70 150 185 125 740 45 95 115 255 135 0 135 50 60 170 310 0 530 1.660 92,2 Gem. per jaar 4,7 2,8 4,2 3,9 8,3 10,3 6,9 41,1 2,5 5,3 6,4 14,2 7,5 0,0 7,5

Indexc Index t/m 2002 Index t/m 2003

17,5 13,9 24,1 44,2 93,0 90,8 16,3 299,8 56,5 16,0 28,4 100,8 34,2 95,1 129,3 17,8 107,0 0,8 655,8

0,6 0,8 1,0 1,9 1,9 1,5 0,4 1,3 3,8 0,5 0,7 1,2 0,8 2,9

0,6 0,7 1,2 1,7 1,7 1,3 0,4 1,1 3,6 0,5 0,7 1,1 0,7 2,6

Totaal functiespecifiek terrein 127,1

1,2

1,1

42

Bedrijventerreinen an bod in Limburg; Monitor 2003

a

De uitgifte van het DOC in Roermond in 2001 van 16 ha wordt in deze staat buiten beschouwing gelaten. Het terrein is specifiek ontwikkeld ten behoeve van detailhandelsbedrijven op basis van een nieuw concept en is zodoende niet in de prognoseberekeningen voor bedrijventerreinen opgenomen.

b

Een vergelijking zoals van de daadwerkelijke uitgifte versus de prognose is voor deze categorie bedrijventerreinen weinig zinvol, omdat de uitgifte ten aanzien van deze economische clusters een specifiek planologisch karakter heeft.

c

Index = de daadwerkelijk gerealiseerde gemiddelde uitgifte per jaar (1997-2003) gedeeld door de gemiddelde jaarlijkse geprognosticeerde uitgifte (1997-2015). Bij een index van 1,0 is de gerealiseerde uitgifte gelijk aan de geprognosticeerde uitgifte.

Bron: Etil, REBIS, Bedrijventerreinenstrategie Provincie Limburg (februari 1999), 2004. In opdracht van de provincie Limburg hebben Etil en BCI in 1997 marktverkenningen uitgevoerd voor heel Limburg. In deze markt-verkenningen is de ruimtebehoefte bepaald voor bedrijven-terreinen. Deze behoefteraming is gebaseerd op het BLM-model (BedrijfsLocatie Monitor) dat landelijk, in samenwerking met het Ministerie van EZ, het CPB en het bureau BCI, is ontwikkeld. Uitgegaan is van het toenmalige middenscenario van het CPB met een economische groei van 2,75% (EC-scenario). Daarbij is gebruik gemaakt van de zogenaamde locatievoorkeuren- en terrein-quotiëntenmethode. Tot en met 2001 was sprake van een relatief hoge uitgifte; de uitgifte tot en met 2001 was bijna 30% hoger dan geprognosticeerd. Daarbij dient opgemerkt te worden dat tot 2001 de economie gekenmerkt werd door een periode van hoogconjunctuur; met een economische groei hoger dan de verwachte groei tussen 1997-2015. In 2001 is de economische groei afgenomen, tot bijna een nul-groei in 2003. Na 2001 neemt als gevolg van de afname van de economische groei ook de uitgifte af. De uitgifte in 2003 was met bijna 50 ha voor het tweede opeenvolgende jaar lager dan de geprognosticeerde uitgifte van gemiddeld 92 ha per jaar in de periode 1997-2015. De lagere uitgifte in 2003 heeft dan ook tot gevolg dat de index verder is afgenomen. In 2002 lag de daadwerkelijke uitgifte nog 20% boven de prognose; in 2003 is de index verder afgenomen tot een surplus van 10% boven de prognose. De verwachting is dat in 2004 de gerealiseerde en geprognosticeerde uitgifte verder naar elkaar zullen toegroeien. Stedelijke terreinen (index 1997-2003: 1,1) Lag de uitgifte in 2001 op stedelijke bedrijventerreinen (segment: bedrijvenparken/modern gemengd) nog rond de geprognosticeerde uitgifte; in 2003 lag de uitgifte, als gevolg van de verslechterde economie, voor het tweede opeenvolgende jaar duidelijk onder de prognose-verwachtingen. Met een uitgifte van ruim 24 ha aan 37 bedrijven

Bedrijventerreinen an bod in Limburg; Monitor 2003

43

lag de uitgifte 42% onder de geprognosticeerde jaarlijkse uitgifte per jaar. Het indexcijfer is dan ook afgenomen van 1,2 (t/m 2002) tot 1,1 (t/m 2003). Alleen in de stadsregio Roermond lag in 2003, met name als gevolg van één grote uitgifte op het bedrijventerrein Roerstreek-Zuid, de uitgifte boven de prognose (238%). In deze regio nam de index dan ook toe van 1,0 naar 1,2. Met name in Maastricht, Venlo en in iets mindere mate Venray blijft de uitgifte op stedelijke terreinen achter bij de prognose. Tot en met 2003 bedraagt de index voor deze regio’s tussen 0,4, 0,6 en 0,7 terwijl de gemiddelde index voor stedelijke terreinen bij 1,1 ligt. Dit is met name het gevolg van de beperkte aanwezigheid van beschikbare voorraad. Het is van groot belang om de huidige plannen betreffende de bedrijventerreinen Maastricht-Eijsden en Trade Port Noord op korte termijn te realiseren. Hierdoor zullen beide regio’s over voldoende ruimte beschikken als de economie naar verwachting in de loop van 2004 weer zal aantrekken. Opvallend is de hoge uitgifte (ten opzichte van de prognose) in de afgelopen zes jaar in de regio’s Weert en Westelijke Mijnstreek. De vraag naar stedelijke terreinen in deze regio’s was duidelijk hoger dan verwacht. In de regio Weert heeft de sterke vraag naar stedelijke terreinen in met name de tweede helft van de jaren negentig geleid tot een krapte. In de laatste twee jaar is de uitgifte als gevolg hiervan drastisch afgenomen. Ook in deze regio is het van belang dat de plannen voor de twee nieuwe bedrijventerreinen Kampershoek-Noord en Pannenweg-West op korte termijn worden gerealiseerd. Logistiek-/industriële terreinen (index 1997-2003: 1,1) De uitgifte van regionale logistiek-/industriële bedrijventerreinen (segment: transport en distributie, gemengd plus) is in 2003 toegenomen van 4 ha in 2002 tot bijna 10 ha in 2003. Toch lag de uitgifte in 2003 nog onder de geprognosticeerde jaarlijkse uitgifte van 14 ha per jaar. Het indexcijfer is dan ook verder afgenomen van 1,2 in 2002 tot 1,1 in 2003. Op te merken is dat het relatief hoge indexcijfer het gevolg is van de hoge uitgifte in de laatste jaren op terreinen in Noord-Limburg. Ook in 2003 lag de uitgifte in Midden- en Zuid-Limburg ver onder de geprognosticeerde uitgifte. De uitgifte in deze regio’s bleef beperkt tot drie uitgiftes op een drietal terreinen; Hendrik e.o. (Brunssum), Beitel en Trilandis (Heerlen). Regionaal verzorgende en lokale terreinen (index 1997-2003 2,6) De uitgifte op bedrijventerreinen in het landelijk gebied was in de afgelopen jaren beduidend hoger dan in de prognose is ingeschat. In 2003 is de uitgifte sterk afgenomen van 21 ha in 2002 tot 5 ha in 2003. Daarmee was de uitgifte in 2003 lager dan geprognosticeerd. Bij terreinen in het landelijk gebied wordt onderscheid gemaakt tussen regionaal verzorgende terreinen en lokale terreinen. De Provincie voert een terughoudend beleid ten aanzien van bedrijventerreinen in het buitengebied met als doel een verdere aantasting van het buitengebied te voorkomen. In het kader van dit beleid zijn een aantal bedrijventerreinen aangewezen die de behoefte moeten opvangen (regionaal verzorgende terreinen). Het gaat daarbij om terreinen met een zekere eigen stuwende functie en compensa-

44

Bedrijventerreinen an bod in Limburg; Monitor 2003

tie voor niet gewenste uitbreiding van lokale terreinen. De behoefte van het landelijk gebied aan bedrijven-terreinen is dan ook geconcentreerd op de regionaal verzorgende terreinen. Uit staat 3.8 blijkt dat, als gevolg van de lage uitgifte van 1,4 ha (prognose 7,5 ha per jaar), de uitgifte op deze terreinen achterblijft bij de geprognosti-ceerde behoefte. Als gevolg van de nog steeds voldoende aanwezigheid van kwalitatief goede kavels op lokale terreinen is de uitgifte ook in 2003 op deze terreinen (bijna 3,6 ha) nog altijd groter dan op regionaal verzorgende terreinen. Functiespecifieke terreinen Een deel van de logistiek-/industriële terreinen is geografisch gebonden aan bestaande economische clusters. Het betreft de clusters automotive (NedCar), chemie (Chemelot), agribusiness (Hoogveld-Oost en Melderlosche Weiden in Horst, ZON-terrein in Venlo), de logistieke knooppunten Venlo (Trade Port West) en Born (Holtum-Noord) en de luchthaven MAA. Deze terreinen nemen een aparte positie in ten aanzien van uitgifte en prognose. Een vergelijking zoals in de andere categorieën bedrijventerreinen is weinig zinvol, omdat de reservering ten aanzien van deze economische clusters een bijzonder planologisch karakter heeft. 3.5 VERWACHTING UITGIFTE 2004 IN LIMBURG Voor 2004 verwachten we mogelijk nog een beperkte afname van de uitgifte. De volgende redenen liggen aan de basis van deze verwachting. — In 2002 is de economische groei sterk afgenomen; dit was ook in 2003 het geval. Ondanks de eerste tekenen van herstel van economie in 2004, is de verwachting dat de economie voor het gehele jaar slechts in beperkte mate zal groeien. Bedrijven zullen dan ook nog nauwelijks investeren in nieuwvestigingen, verplaatsingen en/of uitbreidingen van hun bedrijfsactiviteiten. Ook bij een herstellende economie zullen bedrijven in beginsel eerst hun productiecapaciteiten benutten, vooraleer hun bedrijfsactiviteiten uit te breiden. Bovendien duurt de looptijd van een investeringstraject minimaal zes maanden. — In Noord-Limburg zal de uitgifte in 2004, als gevolg van een aantal grotere opties die in 2004 naar verwachting ‘verzilverd’ zullen worden, gelijk blijven of zelfs iets toenemen. In Midden-Limburg is de verwachting dat, ondanks nieuwe terreinen zoals Roerstreek-Zuid in Roermond en de uitbreidingslocatie van De Berk, de uitgifte in 2004 beperkter zal zijn dan in 2003. De grote uitgifte in 2003 in deze regio was met name het gevolg van één grote uitgifte. Op de geplande bedrijven-terreinen Pannenweg-West, Leuken-Noord en KampershoekNoord in de regio Weert is de infrastructuur nog niet aangelegd en zijn de kavels nog niet terstond uitgeefbaar. Ook in Zuid-Limburg is de verwachting dat, ondanks enkele nieuwe bedrijventerreinen zoals Trilandis en Avantis, de uitgifte in 2004 niet beduidend zal toenemen. Het geplande bedrijventerrein Maastricht-Eijsden is nog niet voor uitgifte beschikbaar, zodat de uitgifte in deze regio ook in 2004 naar verwachting beperkt zal blijven tot enkele kleinere kavels. Op te merken is dat door het lage uitgifteniveau de invloed van enkele grote tot zeer grote uitgiftes beduidend kan zijn. De verwachting is dat de uitgifte in 2004 nog iets kan afnemen in Limburg tot een niveau van 40-50 ha of net iets daarboven in geval van enkele grotere uitgiftes.

Bedrijventerreinen an bod in Limburg; Monitor 2003

45

46

Bedrijventerreinen an bod in Limburg; Monitor 2003

Voorraad

4

4.1 INLEIDING Dit hoofdstuk besteedt aandacht aan de beschikbare voorraad bedrijventerreinen. Eerst wordt de voorraad(ontwikkeling) in Limburg vergeleken met die van de andere provincies. Daarna worden de volgende aspecten van de Limburgse voorraad per 31-12-2003 nader bekeken: omvang, eigendomsverhoudingen, ontsluiting, bestemming, grootte, categorie bedrijven-terrein en grond-prijs. Daarbij wordt ingegaan op ontwikkelingen op openbare bedrijventerreinen in Limburg; zo worden onder andere het Chemelot-terrein alsook het veilingterrein ZON in Venlo en het NedCar-terrein in deze rapportage buiten beschouwing gelaten. Deze terreinen worden door zogenaamde particuliere ontwikkelingsmaatschappijen beheerd (Chemelot BV, ZON Vastgoed BV) en zijn geen openbare bedrijventerreinen. Deze terreinen beschikken wel over restcapaciteiten; deze zijn echter voorbehouden voor specifieke bedrijfssectoren. Zo beschikt het Chemelot-terrein nog over circa 160 ha uitgeefbaar terrein, waarvan circa 20 ha terstond uitgeefbaar is. Op het ZON-terrein en het NedCar-terrein is nog circa 45 ha respectievelijk 30 ha voorhanden. Ook het Duits gedeelte van het bedrijventerrein Avantis (restcapaciteit 44 ha) wordt buiten beschouwing gelaten; de rapportage gaat in op openbare bedrijventerreinen in Limburg. 4.2 VOORRAAD LIMBURG VERSUS NEDERLAND EN OMLIGGENDE REGIO'S De landelijke gegevens betreffende de aanwezige restcapaciteiten per 31 december 2003 zijn nog niet bekend. Om toch een inzicht te geven in het landelijke uitgiftebeeld wordt hieronder kort ingegaan op de beschikbare voorraad per 31 december 2002 aan bedrijventerreinen in Limburg ten opzichte van andere provincies in Nederland10. Totale voorraad uitgeefbare bedrijventerreinen (exclusief zeehaventerreinen) Wanneer de totale beschikbare voorraad van bedrijventerreinen per 31 december 2002 van 9.003 ha wordt vergeleken met die per eind 1990 (8.798 ha), blijkt voor Nederland als totaal de voorraad te zijn toegenomen met in totaal ruim 2% (+205 ha)11. Uit figuur 4.1 blijkt dat het aantal jaren waarmee men vooruit kan voor wat betreft de voorraad aan bedrijventerreinen, per provincie duidelijk verschilt. Op basis van de gemiddelde uitgifte vanaf 1990 blijkt dat provincies als Noord-Holland, Zeeland, Utrecht en Drenthe zoveel terreinen in voorraad hebben dat men tien tot veertien jaar vooruit kan, terwijl een provincie als Noord-Brabant nog niet voldoende heeft voor zes jaar. Limburg kan nog acht tot negen jaar vooruit qua voorraad. Het spanningsveld is direct duidelijk wanneer men zich realiseert dat er een periode van minimaal zeven jaren mee gemoeid is voordat op een nieuw terrein de eerste gronden verkocht worden. Immers, die periode is nodig om te komen van eerste plan tot het kunnen verkopen van bouwrijpe gronden. Het wil nog wel eens voorkomen dat het bouwrijp maken van een nieuw terrein, om wat voor

10

11

In deze paragraaf wordt in het kader van de landelijke vergelijking zowel de beschikbare voorraad op openbare bedrijventerreinen alsook op eigen terreinen van grote ondernemingen, zoals het Chemelot- en het ZON-terrein, meegenomen. De hier gebruikte voorraadcijfers zijn exclusief zeehaventerreinen. Per 31-12-2002 was er in Nederland nog een voorraad zeehaventerreinen van 2.042 ha. Deze was verdeeld over Groningen, Friesland, Noord-Holland, Zuid-Holland, Zeeland en NoordBrabant.

Bedrijventerreinen an bod in Limburg; Monitor 2003

47

reden dan ook, trager verloopt dan gepland. In de afgelopen jaren is duidelijk geworden dat juridische perikelen omtrent de ontwikkeling van bedrijven-terreinen de realisatie van bedrijventerreinen kunnen vertragen. De ontwikkeling van de bedrijventerreinen Avantis, Trilandis en Roerstreek-Zuid kunnen als voorbeelden aangehaald worden. Dus provincies die minder of net iets meer dan die zeven jaar vooruit kunnen, zullen de ideeën omtrent nieuwe en nog niet goedgekeurde plannen moeten inventariseren om te kunnen beoordelen of er al dan niet knelpunten kunnen gaan optreden.

16 14 12 Jaren 10 8 6 4 2
No Z Ge Gr Ne Fle Lim Ut o or r de lde uidvo b dHo ech rla lan ning rla Ho urg Br t se lla nd en d nd d ab lla l nd an nd t Figuur 4.1 Aantal jaren die een provincie nog vooruit kan, stand eind 2001 en 2002 Dr en the Fr ies lan Ov er ijs Ze ela nd or d-

12/31/2001 12/31/2002

0

No

Bron: VROM/Etil, 2004 Opmerking: Het aantal jaren is berekend op basis van de beschikbare voorraad en de gemiddelde uitgifte 1990-2002. Het beeld in de jaren negentig (1990-2002) betreffende de voorraadontwikkeling verschilt aanzienlijk per provincie, namelijk van een stijging in de provincies: — Utrecht: — Noord-Holland: — Flevoland: — Overijssel — Gelderland: — Zuid-Holland +57%, oftewel +165 ha; +51%, oftewel +373 ha; +27%, oftewel +117 ha; +23%, oftewel +133 ha; +7%, oftewel +61 ha; +4%, oftewel +38 ha,

48

Bedrijventerreinen an bod in Limburg; Monitor 2003

tot een daling in de provincies: — Limburg — Friesland: — Zeeland: — Groningen: — Drenthe — Noord-Brabant: -3%, oftewel -31 ha; -11%, oftewel -85 ha; -13%, oftewel -48 ha. -15%, oftewel -77 ha; -15%, oftewel -96 ha; -22%, oftewel -344 ha.

Nadat de voorraad sinds 1996 geleidelijk is afgenomen, neemt de voorraad sinds 2001 (in beperkte mate) weer toe. Na een toename van 420 ha (+4,9%) in 2001, nam de voorraad in 2002 nog beperkt toe met 50 ha (+0,6%) tot 9.003 ha eind 2002. Met name in Noord-Holland was de relatieve toename in 2002 groot (+20%). Ook in absolute zin was in deze provincie de toename het grootst (+181 ha). In Groningen, Zeeland, Noord-Brabant, Limburg, Flevoland, en in beperkte mate in Gelderland en Utrecht nam de beschikbare oppervlakte af. In Limburg nam de beschikbare oppervlakte in 2002 met 5% oftewel bijna 50 ha af. 2000 1800 1600 1400 1200 1000 800 600 400 200 0
Dr en Fr the ies lan Ov d er ijs Ze se l ela No nd or dLim Ho lla bu No rg or dFle Br ab vo t Gr lan d on ing Ge en lde Zu rla nd idHo Ut lla nd re ch t

voorraad in ha.

nd

an

Figuur 4.2 Totale beschikbare voorraad aan bedrijventerreinen per provincie, 1991-2002 Bron: VROM/Etil, 2004. Opmerking: De zwarte kolom is voorraad per 31-12-2002, de overige kolommen van links naar rechts 1991-2001. Peildatum: 31 december.

Bedrijventerreinen an bod in Limburg; Monitor 2003

49

Voorraad terstond uitgeefbare bedrijventerreinen (exclusief zeehaventerreinen) Niet alle voorraad kan direct worden benut door bedrijvigheid, oftewel niet alle hectaren bedrijventerreinen zijn terstond uitgeefbaar. In Nederland was per 31 december 2002 slechts 4.000 ha, oftewel 44% van de totale voorraad, terstond uitgeefbaar (exclusief zeehaven-terreinen). In de laatste jaren is het aandeel van 36% eind 1999 toegenomen tot 44% eind 2002. In zeven provincies ligt het percentage terstond beschikbare terreinen boven het landelijk gemiddelde. De 'Top 3' bestond uit de provincies Drenthe, Friesland en Overijssel. In Limburg lag het aandeel terstond uitgeefbare voorraad eind 2002 met 45% iets boven het landelijk gemiddelde (in 1994 bedroeg het percentage nog 62). Echt nijpend dreigen de terstond uitgeefbare voorraden te worden in Utrecht, Zuid-Holland, Gelderland en Groningen. In Utrecht is bijna helemaal geen terstond uitgeefbare voorraad meer. Slechts 27% van de toch al beperkte totaalvoorraden in deze provincie is terstond uitgeefbaar. Sinds 1991 is het terstond uitgeefbare oppervlak aan bedrijventerreinen in Nederland met bijna 10% gedaald. De grootste procentuele daling vond plaats in Zuid-Holland, Groningen en Noord-Brabant. Absoluut gezien vond de grootste daling plaats in NoordBrabant, gevolgd door Zuid-Holland en Groningen. In 2002 was in Nederland als geheel een toename van de terstond beschikbare voorraad te zien; een toename van ruim 5% oftewel 200 ha. Met name in Drenthe en Utrecht nam het terstond uitgeefbare oppervlak relatief sterk toe. Limburg versus aangrenzend buitenland Over de beschikbare voorraad op bedrijventerreinen in de omliggende buitenlandse regio’s zijn nauwelijks gegevens beschikbaar. Alleen in de Belgische provincie Limburg wordt de voorraad en uitgifte gemonitord. Daarnaast is in de regio Aken onlangs een bedrijventerreinenmonitor opgestart. — In Belgisch Limburg bedraagt de beschikbare voorraad circa 1.347 ha. Hiervan is circa 718 ha (53%) bouwrijp. Daarnaast is een oppervlakte van 593 ha niet-terstond uitgeefbaar. — Voor het aangrenzende Duitse gebied zijn geen gegevens direct voorhanden. Etil is in 2003 in opdracht van AGIT gestart met een bedrijventerreinenmonitor in de regio Aken (Kreisfreie Stadt Aachen, Kreis Aachen, Kreis Heinsberg, Kreis Düren en Kreis Euskirchen)12. In deze eerste fase zijn 22 gemeenten van de in totaal 46 gemeenten onderzocht. Momenteel wordt de tweede fase uitgevoerde betreffende de stand per 31 december 2003 en uitgifte in 2003. In deze tweede fase is de monitor uitgebreid naar alle gemeenten in de regio Aken. De resultaten zullen echter eerst in het najaar beschikbaar komen, zodat momenteel nog geen uitspraken mogelijk zijn voor het Duitse grensgebied.

12

Voor gemeenten in het noordelijk gelegen Duitse grensgebied, Kreis Kleve en Viersen, zijn geen gegevens beschikbaar. Wel wordt de bedrijventerreinenmonitor in de regio Aken door het Land Nordrhein Westfalen beschouwt als pilotproject. De wens bestaat de monitor op termijn voor het gehele Land Nordrhein Westfalen uit te breiden.

50

Bedrijventerreinen an bod in Limburg; Monitor 2003

4.3 VOORRAAD PER 31-12-2003 IN LIMBURG Eind 2003 waren er in Limburg 103 bedrijventerreinen waarop in totaal nog 673 ha vrij was voor uitgifte: 29 terreinen met 160 ha uitgeefbare grond in Noord-Limburg, 24 terreinen met 183 ha uitgeefbare grond in Midden-Limburg en 50 terreinen met 330 ha uitgeefbare grond in Zuid-Limburg (exclusief Duits deel Avantis van 44 ha). De ontwikkeling van de beschikbare bedrijventerreinen-voorraad in Limburg wordt in de volgende staat samengevat. Staat 4.1 Kencijfers bedrijventerreinenvoorraad, per 31 december Jaar Aantal kavels Aantal BedrijvenAantal gemeenten terreinen 2000 2001 2002 2003
a a)

Totale beschikbare voorraad In ha 790 730 697 673

Waarvan terstond uitgeefbaar (incl. opties)b) In ha 307 333 367 355

105 567 514 513 105 103 103

42 40 37 37

Aantal gemeenten gecorrigeerd voor gemeentelijke herindelingen (gemeenten 1 januari 2003 basis).

Bron: REBIS, 2004. Sinds 1998 neemt de voorraad uitgeefbare grond in Limburg af. Eind 1997 bedroeg de rest-capaciteit nog 860 ha. Dit is gelijk aan een afname van gemiddeld circa 5% per jaar. In 2003 heeft de afname zich voortgezet; de restcapaciteit in Limburg is het afgelopen jaar met 24 ha oftewel met ruim 3% afgenomen. Ook de terstond uitgeefbare oppervlakte is in 2003 afgenomen; namelijk met 12 ha oftewel 3%. In 2003 is een aantal nieuwe terreinen en uitbreidingslocaties in Midden-Limburg in de voorraad opgenomen (Heythuysen-West, uitbreiding De Kempen en Kelperheide). Daartegenover is voor een aantal terreinen meer duidelijkheid gekomen over de verkavelingstructuur (Trilandis, Trade Port Oost, Pannenweg-West); hierdoor is de beschikbare oppervlakte op deze terreinen afgenomen. In totaal had dit tot gevolg dat de afname van de restcapaciteit beperkter was dan de uitgifte in 2003 van 49 ha.

Bedrijventerreinen an bod in Limburg; Monitor 2003

51

4.3.1 Voorraadontwikkeling per regio In Limburg is in de laatste dertien jaar de beschikbare voorraad gedaald van 1.000 ha in 1990 tot 673 ha eind 2003. Daarmee is de beschikbare voorraad op een dieptepunt aanbeland. Na een beperkte toename in de tweede helft van de jaren negentig is de voorraad in het laatste jaar verder afgenomen. In Zuid-Limburg (-15 ha, -4%) en NoordLimburg (-13 ha, -8%) is de voorraad, evenals in 2002, verder afgenomen. Alleen in Midden-Limburg is de beschikbare voorraad, voor het tweede achtereenvolgende jaar, met bijna 5 ha iets toegenomen. De belangrijkste mutaties in de voorraad worden hier per regio kort aangegeven. Noord-Limburg In Noord-Limburg is in 2003 op één bedrijventerrein, als gevolg van functieverandering op het bestaande bedrijventerrein (van openbaar groen naar uitgeefbare oppervlakte), weer aan de beschikbare voorraad toegevoegd, namelijk De Flammert in Bergen (0,5 ha). Dit was ook het geval op het bedrijventerrein Noorderpoort (1,5 ha). Er zijn twee bedrijventerreinen uit de voorraad verdwenen; Venrayse Weg (Horst aan de Maas) en Hoogveld (Gennep). Als gevolg van de uitgifte in 2003 van circa 21 ha is de beschikbare voorraad verder afgenomen tot 160 ha13. In Noord-Limburg bestaan momenteel plannen voor een aantal nieuwe bedrijventerreinen, te weten Veegtes uitbreiding (14 ha bruto), Trade Port Noord I en II (195 respectievelijk 76 ha bruto) in Venlo, Smakterheide III (162 ha bruto) in Venray en De Grens II (37 ha bruto) in Gennep. Midden-Limburg Er zijn in 2003 twee bedrijventerreinen aan de voorraad toegevoegd; het nieuwe bedrijventerrein Heythuysen-West (bijna 5 ha beschikbare voorraad) en het bedrijventerrein Kelperheide (bijna 3 ha uitbreiding) in de gemeente Heyhuysen. In 2003 is ook de uitbreiding van het bedrijventerrein De Kempen in de gemeente Weert in de voorraad opgenomen (21 ha). In 2003 is meer duidelijkheid gekomen over de inrichting van het nieuwe terrein Pannenweg-West in Nederweert, met als gevolg dat de beschikbare voorraad op dit terrein af is genomen met 11 ha tot circa 27 ha. Hierdoor is de totale beschikbare voorraad in Midden-Limburg, ondanks een uitgifte van 15 ha in 2003, toegenomen met 5 ha tot 283 ha. Er bestaan momenteel plannen voor drie nieuwe bedrijven-terreinen, te weten Kampershoek-Noord (71 ha bruto) en Leuken-Noord uitbreidings-locatie (9 ha bruto) in de gemeente Weert en St. Joost (90 ha bruto) in de gemeente Echt-Susteren. Zuid-Limburg In Zuid-Limburg is in de regio Westelijke Mijnstreek op één bedrijventerrein weer voorraad toegevoegd, namelijk het bedrijventerrein Borrekuil (uitbreiding 6,6 ha) in Sittard-Geleen. Daarnaast is in 2003 één klein bedrijventerrein ontrokken aan de voorraad (Station Lutterade). De voorraad is in 2003 hierdoor iets toegenomen van 116 ha tot 117 ha.

13

In 2003 is meer duidelijkheid gekomen over de inrichting en verkavelingstructuur van het nieuwe bedrijventerrein Trade Port Oost in Venlo. Hierdoor is de beschikbare voorraad ten opzichte van eind 2002 toegenomen met circa 4 ha. Daarnaast is op te merken dat een deel van de uitgifte is toe te schrijven als gevolg van functieveranderingen; zo is op het bedrijventerrein een straat opgeheven en de vrij komende ruimte aan gevestigde bedrijven als uitbreidingsruimte uitgegeven (2 ha). Op de bedrijventerreinen Noorderpoort in Venlo is een gedeelte van de groenoppervlakte omgezet in uitgeef-bare oppervlakte en deels uitgegeven (1 ha).

52

Bedrijventerreinen an bod in Limburg; Monitor 2003

In deze regio bestaan momenteel plannen voor een nieuw bedrijventerrein ten oosten van de luchthaven, te weten bedrijventerrein MAA Oost (94 ha bruto). In Parkstad Limburg zijn geen nieuwe terreinen in de voorraad opgenomen of bestaande terreinen uit de voorraad verdwenen. Op te merken is dat als gevolg van meer duidelijkheid omtrent de verkavelingstructuur op de bedrijventerreinen De Locht in Kerkrade en Trilandis in Heerlen, de beschikbare voorraad op deze terreinen met circa 2 ha respectievelijk 4 ha is afgenomen. Gecombineerd met een uitgifte van bijna 11 ha is de beschikbare voorraad in 2003 afgenomen met 16 ha: van 153 ha tot ruim 137 ha. In deze regio bestaan momenteel plannen voor uitbreiding van het bedrijventerrein Hendrik in Brunssum (54 ha bruto). In het gewest Maastricht & Mergelland is de beschikbare voorraad, als gevolg van uitgifte van 1 ha in 2003, slechts in beperkte mate afgenomen. Opgemerkt dient te worden dat het merendeel van deze gronden niet-terstond uitgeefbaar is; slechts 18 ha is terstond uitgeefbaar waarvan 9 ha ‘vrij’ uitgeefbaar. Ook dient te worden opgemerkt dat 45 ha in beslag wordt genomen door het nieuw aan te leggen bedrijventerrein Maastricht-Eijsden. De gemeente stelt op dit terrein echter nog steeds geen bouwrijpe kavels beschikbaar aan de markt. 1200 Noord-Limburg 1000 Midden-Limburg 800 600 400 200 0
1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004

Zuid-Limburg Limburg

Figuur 4.3 Totaal beschikbare oppervlakte in Limburg 1990-2003, per 31 december Bron: REBIS, 2004.

Bedrijventerreinen an bod in Limburg; Monitor 2003

53

4.3.2 Voorraad; van restcapaciteit naar ‘vrije’ kavels De beschikbare voorraad is niet gelijk aan de oppervlakte vrij ter beschikking staande terreinen. Een gedeelte van de beschikbare voorraad is namelijk niet-terstond uitgeefbaar. Het kan zijn dat de gronden nog niet bouwrijp zijn gemaakt of dat de infra-structuur nog niet is aangelegd. Ook het gedeelte van de beschikbare oppervlakte dat terstond uitgeefbaar is, is niet altijd zondermeer vrij beschikbaar. Op kavels kunnen namelijk opties liggen13. Het inzichtelijk maken van bestaande opties op bedrijventerreinen is van groot belang bij het in beeld brengen van de daadwerkelijke ‘vrije’ oppervlakte aan gronden op bedrijven-terreinen. Daarnaast geeft het een indicatie van de vraag c.q. uitgifte op korte termijn. Staat 4.2 geeft inzicht in het aantal opties op de nog beschikbare voorraad aan terstond uitgeefbare terreinen op 31-12-2003 en de nog ‘vrije’ oppervlakte in Limburg. Staat 4.2 Voorraad; van restcapaciteit naar vrije kavels, per 31-12-2003 Restcapaciteit Totaal In ha Nietterstond uitgeefbaar In ha In ha In % restcapaciteit Noord-Limburg Midden-Limburg Zuid-Limburg - Westelijke Mijnstreek - Parkstad Limburg - Maastricht & Mergelland Limburg 31-12-2003 Limburg 31-12-2002 Bron: REBIS, 2004. Van de in Limburg per 31-12-2003 beschikbare voorraad bedrijventerreinen van 673 ha was iets meer dan de helft, 355 ha, terstond uitgeefbaar. De terstond uitgeefbare oppervlakte is in 2003 iets afgenomen (-12 ha). Het aandeel is gelijk gebleven bij 53% (voor 2002 schommelde het aandeel tussen de 38 en 40%). Van deze oppervlakte was 159,62 183,05 330,40 117,16 137,61 75,63 673,07 696,78 56,41 110,61 150,72 39,61 46,74 64,37 317,73 329,63 103,21 72,45 179,68 77,56 90,87 11,26 355,34 367,15 64,7 39,6 54,4 66,2 66,0 14,9 52,8 52,7 46,39 7,67 24,26 13,61 8,97 1,68 78,32 58,10 56,82 64,78 155,24 63,95 81,90 9,58 277,02 309,05 Terstond uitgeefbaar Waarvan: Opties In ha In ha ’Vrije’ kavels In % restcapaciteit 35,6 35,4 47,0 54,6 59,5 12,7 44,2 44,3

14

Onder een optie wordt verstaan een, al dan niet tegen betaling, op schrift gestelde overeenkomst tussen grondeigenaar en kandidaat-koper waarin een bepaalde kavel voor een bepaalde tijd wordt gereserveerd.

54

Bedrijventerreinen an bod in Limburg; Monitor 2003

78 ha aan opties gereserveerd door geïnteresseerde bedrijven (eind 2002: 58 ha)15. De oppervlakte ‘vrije’ gronden omvat 277 ha, 32 ha minder dan eind 2002. Evenals de totale terstond uitgeefbare oppervlakte is het aandeel (terstond uitgeefbare) ‘vrije’ kavels in Limburg eind 2003 met 44% van de totale restcapaciteit gelijk gebleven. Met name in de regio Parkstad Limburg en de Westelijke Mijnstreek is een groot deel van de terstond uitgeefbare terreinen vrij uitgeefbaar. Meer dan de helft van de beschikbare voorraad is terstond en vrij uitgeefbaar. Daartegenover is in de regio Maastricht & Mergelland de situatie, als gevolg van de beperkte voorraad (terstond) uitgeefbare oppervlakte, dramatisch. De tijdige ontwikkeling van het nieuwe terrein Maastricht-Eijsden in Maastricht is daardoor van groot belang. Ook in Noord- en Midden-Limburg zijn relatief weinig kavels terstond en vrij beschikbaar. In deze regio is de ontwikkeling van nieuwe bedrijventerreinen zoals Kampershoek-Noord, Pannenweg-West en Trade Port Noord van groot belang om de voorraad terstond beschikbare kavels op peil te houden. 4.3.3 'Top 10' terstond uitgeefbare voorraad De terstond uitgeefbare oppervlakte bedraagt eind 2003 circa 355 ha op 103 bedrijven-terreinen in 37 gemeenten. Per bedrijventerrein Naast een 'Top 10’ uitgifte is ook een top 10 samengesteld van Limburgse bedrijven-terreinen met de grootste terstond beschikbare oppervlakte. Voor eind 2003 ziet die er als volgt uit. Staat 4.3 Voorraad (terstond uitgeefbaar) 'Top 10' bedrijventerreinen, per 31-12-2003 Naam bedrijventerrein Gemeente Terstond beschikbare oppervlakte in ha 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
a

Oppervlakte vrije kavels (excl. opties) 31,25 25,43 18,82 19,89 14,48 19,39 1,99 12,86 0,00 3,77

(1) (7) (4) (2) (5) (6) (3) (9)

a

Bedrijvenstad Fortuna Avantis Roerstreek Zuid Trilandis Holtum-Noord De Hulst II Trade Port West De Berk Trade Port Oost Haven Stein

Sittard-Geleen Heerlen Roermond Heerlen Sittard-Geleen Venray Venlo Echt-Susteren Venlo Stein

31,71 25,63 21,78 20,45 19,49 19,39 14,46 12,86 12,59 10,69

De cijfers tussen haakjes geven de klassering in de 'Top 10' per 31-12-2002 aan.

Bron: REBIS, 2004.

15

Naast opties op terstond uitgeefbare kavels (58 ha) waren er eind 2002 ook opties op niet-terstond uitgeefbare kavels (8 ha).

Bedrijventerreinen an bod in Limburg; Monitor 2003

55

Het terrein met de grootste terstond beschikbare voorraad blijft ‘Bedrijvenstad Fortuna’ in Sittard-Geleen. Dit nieuwe terrein waar nog ruim 31 ha terstond uitgeefbaar is, kent nog steeds aanloopproblemen. Een deel van dit terrein zal de komende jaren gereserveerd worden ten behoeve van kantoorontwikkeling, zo zal op dit terrein het hoofdkantoor van het chemiebedrijf Sabic gevestigd worden. Op de tweede plaats staat het grensoverschrijdende bedrijventerrein Avantis16. Dit terrein zal, evenals Bedrijvenstad Fortuna en het op de derde plaats staande bedrijventerrein Roerstreek-Zuid in Roermond, ook de komende jaren in de 'Top 10' terug te vinden zijn. Dit geldt ook voor het bedrijventerrein Trilandis in Heerlen. Nieuw in de 'Top 10'-ranking zijn de bedrijventerreinen Trade Port Oost in Venlo en de Haven Stein in Stein. Daartegenover zijn de bedrijventerreinen Smakterheide II (Venray) en de Locht (Kerkrade) uit de 'Top 10'-ranking verdwenen. De bedrijventerreinen in de top 10 nemen 189 ha voor hun rekening. Dit is gelijk aan 53% van de totale terstond beschikbare voorraad in Limburg. Dit is een absolute afname in vergelijking met vorig jaar (193 ha). Ondanks deze afname is het aandeel van de top 10 in 2003 toch nog in beperkte mate, namelijk met 1 procentpunt, toegenomen. Per gemeente Wanneer de terstond uitgeefbare oppervlakte per gemeente wordt bezien, ziet de top 10 er als volgt uit. Staat 4.4 Voorraad (terstond uitgeefbaar) 'Top 10' gemeenten, per 31-12-2003 Gemeente 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
a

Regio Parkstad Limburg

Terstond beschikbare oppervlakte in ha 69,77 53,84 46,47 34,20 22,83 19,67 15,62 14,84 14,46 13,60

Oppervlakte vrije kavels 65,88 47,69 12,66 24,35 19,66 19,67 10,85 10,94 7,54 12,45

(1) (2) (3) (4) (5) (6) (7) (8)

a

Heerlen Sittard-Geleen Venlo Venray Roermond Echt-Susteren Kerkrade Weert Stein Horst aan de Maas

Westelijke Mijnstreek Noord-Limburg Noord-Limburg Midden-Limburg Midden-Limburg Parkstad Limburg Midden-Limburg Westelijke Mijnstreek Noord-Limburg

(10) (9)

De cijfers tussen haakjes geven de klassering in de 'Top 10' per 31-12-2002 aan.

Bron: REBIS, 2004.
16

Betreffende het bedrijventerrein Avantis is in de voorliggende rapportage alleen het Nederlandse deel meegenomen. Het Duitse deel van het bedrijventerrein is buiten beschouwing gelaten.

56

Bedrijventerreinen an bod in Limburg; Monitor 2003

De gemeente met de grootste terstond beschikbare voorraad eind 2003 blijft Heerlen. In deze gemeente waar eind 2003 bijna 70 ha terstond uitgeefbaar is, is de terstond beschikbare voorraad in 2003 zelfs iets toegenomen. Met name op de bedrijventerreinen Avantis en Trilandis zijn veel kavels terstond uitgeefbaar. Op de tweede plaats staat Sittard-Geleen. Ook vorig jaar stond deze gemeente op de tweede plaats. In deze gemeente spelen de bedrijventerreinen Bedrijvenstad Fortuna en Holtum-Noord een belangrijke rol betreffende de terstond uitgeefbare oppervlakte. Op de derde plaats staat de gemeente Venlo. De oppervlakte aan ‘vrije’ kavels in deze gemeente is echter beperkt. Er zijn dit jaar geen nieuwe gemeenten in de ranking gekomen. De gemeenten in de top 10-ranking nemen 305 ha voor hun rekening. Dit is gelijk aan 86% van de totale terstond beschikbare voorraad in Limburg. Ondanks een beperkte afname van 8 ha is in vergelijking met vorig jaar het aandeel van de top 10 met 1 procentpunt iets toegenomen. 4.3.4 Bedrijventerreinaanbieders Gemeenten zijn van oudsher de belangrijkste aanbieders van bedrijventerreinen. Van de totale voorraad per 3112-2003 in Limburg wordt circa 45% door gemeenten aangeboden. Vorig jaar bedroeg het aandeel 44%. Met name in Noord-Limburg hebben gemeenten een groot aandeel van de nog beschikbare gronden in eigendom. Naast gemeenten zijn ook (semi)particuliere partijen actief bij het beheer en de ontwikkeling van bedrijventerreinen (44%). Daaronder vallen projectontwikkelaars, ontwikkelings- en acquisitie-maatschappijen betreffende individuele bedrijventerreinen en overige particulieren (bedrijven, beleggers). Enkele voorbeelden van projectontwikkelaars zijn 3W (Julia - Kerkrade en Trilandis - Heerlen), Grouwels-Daelmans (Wolfskoul - Susteren), Janssen & De Jong Plan-coördinatie (Noorderpoort - Venlo) en Meulen (Bedrijvenstad Fortuna - Sittard). Ook de ontwikkelingsen acquisitiemaatschappij LIOF heeft nog niet zo lang geleden besloten zich actiever te richten op het ontwikkelen van een aantal bovenregionale bedrijventerreinen. De activiteiten bestaan uit coördinatie en afstemming, marketing en financiële deelname. De aparte vennootschap die zich hiermee bezighoudt binnen het LIOF, is 'LIOF Bedrijventerreinen BV'. Deze is intensief betrokken bij de ontwikkeling van de volgende terreinen: Avantis, BMAA (MADC, Maastricht Aachen Development Company), Industrial Park Swentibold (ruimtelijke clustering van toe-leveranciers van NedCar rond de vestiging in Born). Onder particulieren vallen ook organisaties die, al dan niet in opdracht van gemeenten, verantwoordelijk zijn voor beheer en ontwikkeling van individuele bedrijventerreinen; zoals Avantis bv (Avantis) en GEM (Holtum-Noord). Met name in de Westelijke Mijnstreek heeft deze groep ‘aanbieders’ een groot aandeel van de nog beschikbare gronden in beheer. Er is in Limburg één regionale ontwikkelingsmaatschappij actief, namelijk REO Midden-Limburg. Deze organisatie

Bedrijventerreinen an bod in Limburg; Monitor 2003

57

is verantwoordelijk voor het beheer van bestaande en de ontwikkeling van nieuwe bedrijventerreinen in Roermond, Heel, Haelen en Roerdalen (EPZ-terrein, Roerstreek-Zuid, Merum). Het beheer en ontwikkeling van bedrijventerreinen voert deze organisatie uit in opdracht van de participerende gemeenten. Momenteel heeft deze organisatie 39% van de beschikbare gronden in Midden-Limburg in beheer. In Parkstad Limburg bestaan momenteel plannen om te komen tot een regionale ontwikkelingsmaatschappij. In de komende jaren zal de organisatiestructuur in deze regio naar verwachting verschuiven van gemeentelijk beheer naar het beheer en ontwikkeling door een regionale ontwikkelingsmaatschappij. Staat 4.5 geeft een beeld van de verhoudingen tussen de verschillende groepen aanbieders van bedrijven-terreinen eind 2003. Staat 4.5 Beschikbare oppervlakte bedrijventerreinen naar aanbieder Gemeente Regionale ontwikkelingsmaatschappij Abs. Noord-Limburg Midden-Limburg Zuid-Limburg - Westelijke Mijnstreek - Parkstad Limburg - Maastricht & Mergelland Limburg Bron: REBIS, 2004. 4.3.5 Voorraad naar ontsluitingswijze Belangrijke vestigingsplaatsfactoren voor ondernemers zijn de bereikbaarheid en de ontsluiting van bedrijventerreinen. Naast een goede ontsluiting via het wegennet (bijvoorbeeld ligging aan autosnelweg) is voor bepaalde bedrijven ook ontsluiting via vaarwater en/of spoor van belang. Het feit dat een bedrijventerrein naast een wegontsluiting over één of twee additionele ontsluitings-modaliteiten beschikt, houdt niet automatisch in dat er ook nog 108,53 88,90 106,23 16,96 63,40 25,87 303,66 In % 68,0 48,6 32,2 14,5 46,1 34,2 45,1 Abs. 0,00 71,77 0,00 0,00 0,00 0,00 71,77 Particulier (o.a. projectontwikkelaars) In % 0,0 39,2 0,0 0,0 0,0 0,0 10,7 Abs. 51,09 22,38 224,17 100,20 74,21 49,76 297,64 In % 32,0 12,2 67,8 85,5 53,9 65,8 44,2 Abs. 159,62 183,05 330,40 117,16 137,61 75,63 673,07 Totaal

58

Bedrijventerreinen an bod in Limburg; Monitor 2003

kavels beschikbaar zijn met directe aansluiting op spoor en/of water. Het belangrijkste bij bedrijventerreinen aan spoor of water is dat er faciliteiten zijn voor overslag van de ene naar de andere modaliteit zonder dat die gebonden zijn aan een bedrijf. Daardoor wordt de noodzaak minder om per bedrijf een directe aansluiting op het spoor en/of water te hebben. De ligging van een bedrijf aan (vaar)water kan nog om andere redenen dan alleen logistieke van belang zijn. Korte afstand tot water kan ook van belang zijn voor bedrijven die gebruik maken van water in industriële processen (koelwater). Voor dit soort doeleinden is het niet noodzakelijk dat water met drinkwaterkwaliteit gebruikt wordt. Het inzetten van twee waterkwaliteiten is een thema dat in het kader van duurzaamheid steeds meer aandacht zal krijgen (zie ook paragraaf 2.4). In staat 4.6 is de voorraad bedrijventerreinen aangegeven met de verschillende ontsluitings-mogelijkheden. Staat 4.6 Voorraad bedrijventerrein naar ontsluitingswijze, per 31-12-2003 Weg Weg/ luchthaven Noord-Limburg Midden-Limburg Zuid-Limburg - Westelijke Mijnstreek - Parkstad Limburg - Maastricht & Mergelland Limburg Bron: REBIS, 2004. Weg- en luchthavenontsluiting. Onder deze ontsluitingscategorie vallen bedrijventerreinen die direct ontsloten zijn via een (regionale) luchthaven en voor vestiging van luchthavengebonden bedrijven bedoeld zijn. In Limburg is dit van toepassing op één bedrijventerrein, namelijk Businesspark Maastricht Aachen Airport. Op dit terrein is nog een beperkte oppervlakte beschikbaar van circa 1,3 ha. 153,12 120,94 286,77 85,64 136,95 64,18 560,82 0,00 0,00 1,34 1,34 0,00 0,00 1,34 Weg/ spoor 0,00 0,00 0,66 0,00 0,66 0,00 0,66 Weg/ Vaarwater 1,91 33,83 11,45 0,00 0,00 11,45 47,19 Weg/spoor/ Vaarwater 4,59 28,28 30,18 30,18 0,00 0,00 63,05 159,62 183,05 330,40 117,16 137,61 75,63 673,07 Totaal

Bedrijventerreinen an bod in Limburg; Monitor 2003

59

Weg- en spoorontsluiting In Zuid-Limburg is één bedrijventerrein met weg- en spoorontsluiting. Het betreft het bedrijventerrein Julia in Kerkrade. Op dit terrein is nog een beperkte oppervlakte beschikbaar van circa 0,7 ha. Weg- en vaarwaterontsluiting In Noord-Limburg heeft één bedrijventerrein met nog beschikbare voorraad naast een weg-ontsluiting tevens een ontsluiting via vaarwater, namelijk het Haven- en industrieterrein Wanssum te Meerlo-Wanssum. In MiddenLimburg ligt één terrein met voorraad aan vaarwater, namelijk het bedrijventerrein Zevenellen (Buggenum). Ook zijn nog enkele restkavels te vinden op het bedrijventerrein Kanaal Wessem-Nederweert in Heel. Daarnaast bestaan er revitaliseringsplannen omtrent het bedrijventerrein Willem-Alexander in Roermond (ontsloten via water). In Zuid-Limburg ligt één bedrijventerrein met voorraad aan vaarwater; het bedrijventerrein Beatrixhaven in Maastricht. In totaal is 47 ha nog beschikbaar op bedrijventerreinen met een weg- en vaarwaterontsluiting. Weg-, spoor- en vaarwaterontsluiting In Limburg liggen slechts enkele terreinen die over drie ontsluitingsmodaliteiten beschikken. De enige relevante bedrijventerreinen met weg-, spoor- en vaarwaterontsluiting waar nog beschikbare voorraad aanwezig is, zijn: Venlo Trade Port in Venlo, Holtum-Noord in Born, de Haven Stein en Zevenellen in Haelen. In totaal is 63 ha nog beschikbaar op bedrijventerreinen met een weg-, spoor- en vaarwaterontsluiting. 4.3.6 Voorraad naar grootteklassen De beschikbare voorraad kan verdeeld worden naar grootte van de afzonderlijke kavels. Staat 4.7 laat zien dat nog slechts enkele grotere kavels ter beschikking staan. Slechts 22 (4,3%) van de in totaal 513 nog beschikbare kavels zijn groter dan 5 ha. Ten opzichte van eind 2001 is dit aantal met drie afgenomen. Dit aantal is geringer indien alleen gekeken wordt naar het aantal terstond en vrij beschikbare kavels. Slechts vier kavels groter dan 5 ha zijn terstond en vrij beschikbaar, dit is een halvering ten opzichte van eind 2002. Deze afname is met name toe te schrijven aan de nieuwe verkavelingstructuur op de bedrijventerrein Trilandis in Heerlen en De Locht in Kerkrade. Op dit terrein zijn enkele grote kavels in kleinere verkaveld. Op de volgende vier bedrijven-terreinen zijn nog terstond en vrij beschikbare kavels groter dan 5 ha uitgeefbaar: —Trilandis in Heerlen (1: 6,1 ha); — Bedrijvenstad Fortuna in Sittard-Geleen (1: 5,4 ha); — De Hulst II in Venray (1: 7,2 ha); — Holtum-Noord in Sittard-Geleen (1: 6,8 ha).

60

Bedrijventerreinen an bod in Limburg; Monitor 2003

Opgemerkt dient te worden dat met name bij nieuwe bedrijventerreinen de uiteindelijke perceelverdeling niet definitief is; grote percelen kunnen in een latere fase alsnog in kleinere verdeeld worden en omgekeerd. Staat 4.7 Aantal beschikbare kavels naar grootteklasse en regio, per 31 december 2003 Situatie per 31-12-2003 < 1 ha Restcapaciteit totaal Noord-Limburg Midden-Limburg Zuid-Limburg - Westelijke Mijnstreek - Parkstad Limburg - Maastricht & Mergelland Limburg ‘Vrij’ beschikbare voorraada Noord-Limburg Midden-Limburg Zuid-Limburg - Westelijke Mijnstreek - Parkstad Limburg - Maastricht & Mergelland Limburg
a

Ontwikkeling 2002 – 2003 Totaal < 1 ha 1-5 ha 5-10 ha > 10 ha Totaal

1-5 ha

5-10 ha > 10 ha

120 68 149 41 92 16 337

26 43 85 18 44 23 154

8 3 8 4 1 3 19

0 2 1 1 0 0 3

154 116 243 64 137 42 513

-25 +2 +19 -5 +26 -2 -8

-4 +11 +3 -3 +6 0 +10

+1 0 -2 +1 -3 0 -1

-1 0 -1 0 -1 0 -2

-33 +22 +19 -7 +28 -2 -1

69 44 92 33 52 7 205

12 22 46 16 24 6 80

1 0 3 2 1 0 4

0 0 0 0 0 0 0

82 66 141 51 77 13 289

-17 -1 +20 -4 +25 -1 +2

-3 +4 +2 -4 +5 +1 +3

0 0 -2 0 -2 0 -2

-1 0 -1 0 -1 0 -2

-21 +3 +19 -8 +27 0 +1

‘Vrij beschikbare voorraad’ is de totale voorraad minus niet terstond beschikbare voorraad en minus opties.

Bron: REBIS, 2004.

Bedrijventerreinen an bod in Limburg; Monitor 2003

61

4.3.7 Voorraad naar categorie bedrijventerrein Op basis van de indeling van bedrijventerreinen zoals deze in het Provinciaal Omgevingsplan Limburg (POL) is toegepast, wordt in deze paragraaf een overzicht gegeven van de rest-capaciteiten. Daardoor is een optimale sturing mogelijk van de in POL omschreven planningsopgave. Het grootste deel van de beschikbare voorraad betreft kavels op stedelijke terreinen (47%), vooral gelegen in het stedelijk gebied van Parkstad Limburg. De overige voorraad is verdeeld over met name logistiek-/industriële terreinen, functiespecifieke terreinen en lokale terreinen in het landelijk gebied. Regionaal verzorgende terreinen in het landelijke gebied hebben slechts een beschik-bare voorraad van 37 ha. Staat 4.8 Restcapaciteit naar categorie bedrijventerrein en marktgebied, per 31 december 2003 Functiespecifiek Lokaal terrein Logistiek-/ industrieel terrein Agribusiness Chemie cluster Logistiek cluster Luchthaven cluster Automotive cluster Noord-Limburg Midden-Limburg Zuid-Limburg Venlo Venray Roermond Weert Westelijke Mijnstreek Parkstad Limburg Maastricht Landelijk gebied Totaal Bron: REBIS, 2004. 92,56 79,55 79,55 145,52 37,44 37,44 318,00 9,88 0,00 49,23 1,34 32,11 13,12 68,52 63,87 42,21 23,54 22,83 38,07 51,19 82,67 57,49 Regionaal verzorgend terrein 9,88 0,0 49,23 1,34 32,11 13,12 68,52 63,87 42,21 23,54 22,83 38,07 51,19 82,67 57,49 116,99 673,07 Stedelijk terrein Totaal

62

Bedrijventerreinen an bod in Limburg; Monitor 2003

4.4 GRONDPRIJS Van de totale investeringskosten bij een bedrijfsverplaatsing vormen de kosten voor de grond een relatief klein deel. Toch speelt deze vestigingsfactor een niet onbelangrijke (psychologische) rol bij de locatiekeuze van bedrijven. De gemiddelde vierkante-meterprijs van bedrijventerreinen (prijspeil 31-12-2003) in Limburg bedraagt circa 80 euro17 met een gemiddelde marge van 68 tot 92 euro. De laatste jaren zijn de grondprijzen sterk toegenomen. In 2003 heeft echter een afvlakking van de groei plaatsgevonden. In 2001 en 2002 lag de groei van de gemiddelde prijs nog boven de 20%; in 2003 bedroeg de toename van de gemiddelde prijs voor een vierkante meter bedrijven-terrein bijna 7%. Limburg versus Nederland eind 2002 Eind 2002 lag de prijsmarge in Limburg met 55,- tot 70,- euro onder het landelijk gemiddelde. De gemiddelde prijs in Nederland voor een vierkante meter bedrijventerrein lag eind 2002 tussen 81 en 97 euro. Alleen de drie noordelijke provincies en Zeeland (variërend tussen 29 en 51 euro) hadden een lagere gemiddelde grondprijs. De prijzen in de Randstad, Utrecht (162-194), Zuid-Holland (156-173) en Noord-Holland (104-135), zijn twee- tot driemaal hoger dan in Limburg. Limburg en de regio’s Binnen Limburg bestaan enige verschillen tussen de regio's. Zo ligt de gemiddelde prijs in de Westelijke Mijnstreek met gemiddeld 99 euro boven het Limburgs gemiddelde. In deze regio hebben de bedrijventerreinen Bedrijvenstad Fortuna en Technoport Europe een relatief grote invloed op de prijs. De prijs per vierkante meter bedrijventerrein is met 61 euro het goedkoopst in de regio Maastricht & Mergelland. In Noord- en Midden-Limburg ligt de gemiddelde prijs per vierkante meter rond het Limburgs gemiddelde van 80 euro. Grondprijs naar soort bedrijventerrein De absolute geregistreerde minimum- en maximumprijs in Limburg ligt rond de 20 euro respectievelijk 170 euro. Op te merken is dat de prijs in grote mate bepaald wordt door de ligging en functie van het terrein. Zo ligt de gemiddelde prijs voor een vierkante meter op de stedelijke bedrijventerreinen tussen 70 en 101 euro. Op de kwalitatief hoogwaardige bedrijvenparken (met veel groen, speciale aandacht voor uitstraling van gebouwen en omgeving) liggen de prijzen gemiddeld met 85 tot 139 euro hoger. In deze laatste categorie lopen de prijzen op tot maxima van 170 euro (Noorderpoort) voor de meest hoogwaardige terreinen. Voor logistiek-/industriële terreinen ligt de prijs per vierkante meter daarentegen iets lager (67 en 81 euro). Dit geldt ook voor regionaal verzorgende terreinen in het landelijk gebied (70 tot 74 euro). Kavels op lokale bedrijventerreinen in het landelijk gebied zijn met 62 tot 78

17

De gemiddelde prijs is de gewogen (koop)prijs in euro per vierkante meter bedrijventerrein in Limburg op basis van de uitgifte van kavels in 2003 en nog beschikbare kavels (totale beschikbare voorraad) per 31-12-2003, exclusief BTW. De prijsgegevens worden berekend op basis van bestaande bedrijven-terreinen waar nog restcapaciteiten voorhanden zijn; ‘volle’ en/of geplande terreinen worden dus buiten beschouwing gelaten. Op te merken is dat het om een indicatie gaat; de prijzen zijn veelal een onderhandelingsonderwerp.

Bedrijventerreinen an bod in Limburg; Monitor 2003

63

euro het goedkoopst. Opvallend is de relatief hoge prijs voor functiespecifieke terreinen ten behoeve van het logistieke cluster (78 tot 112 euro). Dit relatief hoge prijspeil wordt door de hoge gemiddelde vierkante-meterprijs op Trade Port en Trade Port West in Venlo bepaald. Een beeld dat steeds vaker voorkomt, is differentiatie in prijs. Op een bedrijventerrein wordt voor kavels die gunstig liggen (wat betreft bereikbaarheid en zichtlocatie) een hogere prijs gevraagd dan voor kavels die wat verder 'achteraf' liggen of kavels die een minder courante vorm hebben. Staat 4.9 Grondprijs bedrijventerrein in euro per m2 (excl. BTW), eind 2003 Min. prijs Prijspeil naar regio Noord-Limburg Midden-Limburg Zuid-Limburg - Westelijke Mijnstreek - Parkstad Limburg - Maastricht & Mergelland Prijspeil naar categorie Functiespecifieke terreinen - agribusiness cluster - logistiek cluster Stedelijke terreinen Logistiek-/industriële terreinen Landelijk gebied - regionaal verzorgende terreinen - lokale terreinen Prijspeil naar segment Bedrijvenpark Modern gemengd Gemengd plus Transport- en distributie Limburg Bron: REBIS, 2004. 85,64,66,77,68,139,83,80,110,92,112,73,73,94,80,74,60,78,70,67,65,70,62,105,74,112,101,81,77,74,78,89,67,95,86,74,71,72,70,69,72,66,80,65,53,93,88,94,118,93,68,81,80,80,99,79,61,Max. prijs Gemiddeld

64

Bedrijventerreinen an bod in Limburg; Monitor 2003

Limburg versus aangrenzend buitenland De prijzen per vierkante meter van bedrijfskavels in het aangrenzende buitenland liggen lager dan in Nederland. Dat geldt met name voor de Belgische regio’s zoals Limburg en Luik. Hier is het prijsniveau beduidend lager met een gemiddelde prijs van 30 à 40 euro. Bij het vergelijken van cijfers dient te worden opgemerkt dat dit moeilijk is, omdat niet altijd van dezelfde definitie van het begrip 'bouwrijp' wordt uitgegaan. Zo zijn bijvoorbeeld de kosten voor ontsluiting en/of aansluiting van nutsvoorzieningen, vergunningen, en belasting niet altijd in de grondprijs verdisconteerd. De grondprijzen in Duitse grensregio's zijn moeilijker te achterhalen, omdat die vaker per situatie worden bepaald. Indicatief kan worden gesteld dat de prijzen daar lager zijn dan in Nederland, alhoewel de toplocaties, langs de autosnelweg, naar het 'Nederlandse' niveau neigen. Momenteel voert Etil een vergelijkbare bedrijventerreinenmonitor in de Duitse grensregio uit. In de rapportage van volgend jaar zal het mogelijk zijn prijsgegevens over de Duitse grensregio c.q. regio Aken (regio Aken 46 gemeenten: Aken, Kreis Aken, Kreis Heinsberg, Kreis Duren en Kreis Euskirchen) te geven. 4.5 PLANNEN PER 31-12-2003 Eind 2003 waren verschillende plannen voor uitbreiding van bestaande c.q. aanleg van nieuwe (openbare) bedrijventerreinen bekend. In Limburg bestaan in totaal circa 955 bruto ha aan plannen. Daarbij is op te merken dat het zowel om concrete plannen gaat met een hoge haalbaarheidsfactor alsook om plannen die nog in een studiefase zitten. Bij een aantal plannen is echter de exacte grootte van het terrein en het jaar van eerste uitgifte nog niet bekend. Van de 955 bruto ha aan plannen voor openbare bedrijven-terreinen is circa driekwart als ‘hard’ te kwalificeren; het plan ‘Graetheide’ is het enige grootschalige plan dat niet ‘hard’ is. In Noord-Limburg bestaan concrete plannen voor nieuwe terreinen ter aanvulling op de 'Trade Port-familie', namelijk Trade Port Noord I en II. Het nieuw te ontwikkelen Trade Port Oost is als niet-terstond uitgeefbaar terrein reeds in de bedrijventerreinenvoorraad opgenomen. De gemeente Venlo wil een deel van Trade Port Noord ontwikkelen ten behoeve van logistieke bedrijven en schone, lichte industrie. Een ander deel zal ‘campusachtig’ vorm gegeven worden ten behoeve van ICT-bedrijven en dienstverleners; dit zal in een ruim aan te leggen bos komen te liggen. Daarnaast bestaan er in Venlo plannen om het bedrijventerrein Veegtes uit te breiden. Verder bestaan er nog plannen in Venray (Smakterheide III). In totaal gaat het in Noord-Limburg om circa 385 ha aan plannen. In Midden-Limburg bestaan momenteel plannen voor twee nieuwe bedrijventerreinen (Kampershoek-Noord in Weert en een nieuw terrein bij het Ei van St. Joost tussen Echt en Maasbracht). Daarnaast bestaan er ook plannen om het bedrijventerrein Leuken-Noord uit te breiden in Weert. In Midden-Limburg gaat het om circa 170 ha aan plannen.

Bedrijventerreinen an bod in Limburg; Monitor 2003

65

In Zuid-Limburg bestaan momenteel met name in de Westelijke Mijnstreek plannen voor een nieuw aan te leggen bedrijventerrein ten oosten van de luchthaven Maastricht Aachen Airport. Daarnaast is DSM-Graetheide nog altijd gereserveerd ten behoeve van de uit-breidingsbehoefte van het chemiecluster. De werkelijke realisatie van dit laatste terrein, 190 ha groot, is onzeker. In Parkstad Limburg is een uitbreidingslocatie voorzien bij het bedrijventerrein Hendrik in Brunssum. In de regio Maastricht & Mergelland bestaan twee plannen; een nieuw bedrijventerrein tegen de Belgische grens ten westen van Maastricht (Lanakerveld) en een nieuw bedrijventerrein in Eijsden (Panneslager). In Zuid-Limburg gaat het in totaal om circa 400 ha aan plannen. Naast deze plannen voor nieuwe terreinen heeft Chemelot plannen om delen van haar bedrijven-terrein (voormalig DSM-terrein) open te stellen voor andere bedrijfsvestigingen. Het gaat hier echter met name om chemische bedrijven en chemiegelieerde bedrijven. Dat neemt niet weg dat aan de rand van het Chemelot-terrein ook andere ondersteunende bedrijven zich zouden kunnen vestigen. Chemelot gaat onderzoeken hoe de onbebouwde delen beter benut kunnen worden. Daarbij gaat het enerzijds om circa 25 ha aan de rand van het DSM-terrein nabij het bedrijventerrein Beeker Hoek in Beek en anderzijds om circa 150 ha op meer centrale locaties op het Chemelotterrein. Met name bij deze laatste locaties bestaan beperkingen ten aanzien van milieu en veiligheid, waarbij deze terreinen niet vrij beschikbaar zijn (milieu- en veiligheidsvoorschriften, chemie-bedrijven). 4.6 AANBOD BEDRIJFSONROEREND GOED OP BEDRIJVENTERREINEN In het kader van bedrijfsvestiging is naast de beschikbare voorraad in principe ook het aanbod van bedrijfsonroerend goed op reeds in het verleden uitgegeven kavels van belang. Etil volgt sinds een jaar de ontwikkelingen op de bedrijfsonroerendgoedmarkt. Hierdoor zijn vanaf 2003 uitspraken mogelijk over het aanbod aan bedrijfspanden op Limburgse bedrijventerreinen. Eind 2003 werden op de Limburgse bedrijventerreinen circa 280 panden met een totale bedrijfsruimte van circa 567.000 m2 door bedrijfsmakelaars actief op de markt aangeboden. Het zijn vooral bedrijfspanden en beperkt kantoor- en winkelpanden. De volgende staat geeft een overzicht van het aanbod aan panden op bedrijventerreinen in Limburg dat actief door bedrijfsmakelaars op de markt werd aangeboden eind 2003. Staat 4.10 Aanbod bedrijfsonroerendgoed op Limburgse bedrijventerreinen, eind 2003 Soort panden Winkelpanden Kantoorpanden Bedrijfspanden Totaal Aantal 10 54 217 281 Oppervlakte totale bedrijfsruimte in m2 15.000 39.000 513.000 567.000

N.B. Oppervlaktegegevens zijn afgerond op duizendtallen. Bron: Etil, BOG-monitor Limburg, 2004.

66

Bedrijventerreinen an bod in Limburg; Monitor 2003

Vestigingen en werkgelegenheden

5

5.1 INLEIDING Een groot gedeelte van de Limburgse werkgelegenheid is te vinden op bedrijventerreinen. Daarom wordt in dit vijfde en laatste hoofdstuk specifiek ingegaan op de vestigingen- en werkgelegenheidsstructuren en -ontwikkelingen op de Limburgse bedrijventerreinen. Ook komt de bedrijvendynamiek op de bedrijventerreinen aan bod18. 5.2 VESTIGINGEN In 2003 bedroeg het aantal vestigingen op de ruim 200 Limburgse bedrijven-terreinen circa 6.000, dit is gelijk aan 10,5% van het totaal aantal vestigingen in Limburg. Het aantal vestigingen op de bedrijventerreinen is in één jaar tijd met circa 50 toegenomen (0,8%), deze toename is iets groter dan het gemiddelde in Limburg van 0,6%.

Landbouw Winning van delfstoffen Industrie NUTS-bedrijven Bouwnijverheid Handel Horeca Vervoer, opslag en comm. Financiële instellingen Zakelijke dienstverlening Openbaar bestuur, overheid. Onderwijs Gezondheids-, welzijnszorg Overige dienstverlening 0 5 10 15 20 25 30 35 40

Limburg Bedrijventerreinen

Figuur 5.1 Vestigingenstructuur bedrijventerreinen 2003 in % Bron: VRL-Etil, 2004. Op bedrijventerreinen zijn van oudsher veel vestigingen te vinden in de industrie, logistiek, bouw en handel, zeker in relatieve termen. Opvallend is verder dat de zakelijke dienstverlening meer en meer vestiging op een bedrijventerrein overweegt.

18

De Provincie Limburg participeert vanaf 2002 in het Vestigingenregister Limburg (VRL), hierdoor is het mogelijk om in de voorliggende rapportage uitspraken te doen over vestigingen- en werkgelegenheids-structuren en ontwikkelingen op de Limburgse bedrijventerreinen. Voor meer informatie over vestigingen- en werkgelegenheidsstructuren en ontwikkelingen in Limburg in het algemeen wordt verwezen naar de rapportage: E,til; Limburg aan het Werk, 2004.

Bedrijventerreinen an bod in Limburg; Monitor 2003

67

Evenals in de overige provincies in Nederland is ook in Limburg sprake van een ‘verkantorisering’ van de bedrijventerreinen. Op de Limburgse bedrijventerreinen is het vestigingenaandeel van de sectoren commerciële en nietcommerciële dienstverlening, detailhandel en horeca in de laatste vijf jaar toegenomen van 28% in 1998 tot 32% in 200319. 5.3 WERKGELEGENHEID De werkgelegenheid op de bedrijventerreinen bedraagt in 2003 ruim 147.000 banen (fulltime, parttime en uitzendkrachten) waarvan 137.000 fulltime arbeidsplaatsen (12 uur en meer per week werkzaam). Daarmee is 29% van de totale Limburgse werkgelegenheid op bedrijven-terreinen te vinden. Ten opzichte van 2002 is de werk-gelegenheid met 2% iets sterker afgenomen dan gemiddeld in Limburg (-1,8%). De werkgelegenheids-structuur laat een ander beeld zien dan de vestigingen-structuur. De werkgelegenheidsstructuur op de Limburgse bedrijventerreinen wordt in grote mate bepaald door de industriële sector; 43% van de werkgelegenheid op de Limburgse bedrijventerreinen is te vinden in de industriële sector. Ondanks het relatief grote aantal vestigingen in de (groot)handel, werken slechts relatief weinig mensen op bedrijven-terreinen in deze sector.

Landbouw Winning van delfstoffen Industrie NUTS-bedrijven Bouwnijverheid Handel Horeca Vervoer, opslag en comm. Financiële instellingen Zakelijke dienstverlening Openbaar bestuur, overheid. Onderwijs Gezondheids-, welzijnszorg Overige dienstverlening 0 5 10 15 20 25 30 35 40 45

Limburg Bedrijventerreinen

Figuur 5.2 Werkgelegenheidsstructuur bedrijventerreinen 2003 in % Bron: VRL-Etil, 2004.

19

Sectoren die wel op bedrijventerreinen ‘thuis horen’ zijn: industrie, bouwsector, groothandel en de transportsector.

68

Bedrijventerreinen an bod in Limburg; Monitor 2003

5.4 DYNAMIEK EN ONTWIKKELING De bedrijvendynamiek op bedrijventerreinen is beduidend groter dan gemiddeld in Limburg. De totale dynamiek bedraagt voor 2002-2003 in totaal 64,0%20, namelijk: — oprichtingen — opheffingen — vestiging op bedrijventerreinen — vertrek vanaf bedrijventerreinen — bedrijven met werkgelegenheidstoename — bedrijven met werkgelegenheidsafname 4,2% 5,1% 5,7% 3,9% 19,0% 26,1%

Staat 5.1 Dynamiek op bedrijventerreinen 2002-2003 Vestigingen Absoluut Stand april 2002 Vestiging Vertrek Saldo Oprichting Opheffing Saldo Werkgelegenheidstoename reeds gevestigde bedrijven* Werkgelegenheidsafname reeds gevestigde bedrijven* Saldo Eindsaldo Stand april 2003 Opmerkingen: - afgerond op tientallen. - werkgelegenheid: fulltime, parttime en uitzendkrachten. Bron: VRL-Etil, 2004.
20

Werkgelegenheid In % Absoluut 150.190 +5,7 -3,9 +1,8 +4,2 -5,1 -0,9 19,0 26,1 +6.200 -3.360 +2.840 +1.230 -4.240 -3.010 +6.260 -9.150 -2.890 +4,1 -2,2 +1,9 +0,8 -2,8 -2,0 +4,2 -6,1 -1,9 -2,0 In %

5.970 +340 -230 +110 +250 -310 -60 1.140 1.560

+50 6.020

+0,8

-3.060 147.130

* Betreft bedrijven die zowel in april 2002 alsook in april 2003 op bedrijventerreinen waren gevestigd.

De totale dynamiek wordt berekend als optelsom van het percentage oprichtingen, opheffingen, vestigers, vertrekkers, aantal bedrijven met een werkgelegenheidstoename en het aantal vestigingen met een werkgelegenheidsafname.

Bedrijventerreinen an bod in Limburg; Monitor 2003

69

Oprichtingen en opheffingen Het aantal tussen 2002 en 2003 opgerichte bedrijven c.q. vestigingen op bedrijventerreinen bedroeg circa 250 (4,2%). Dit percentage ligt onder het Limburgs gemiddelde van 6,9%. De daaraan verbonden werkgelegenheidstoename bedroeg 1.230 banen (0,8%). Ook dit percentage ligt onder het Limburgs gemiddelde (1,6%). Het aantal opgeheven bedrijven c.q. vestigingen in 2002-2003 bedroeg 310 (5,1%)21. Dit ging gepaard met een werkgelegenheids-verlies van 4.240 banen (2,8%). Het werkgelegenheidsverlies op bedrijventerreinen als gevolg van bedrijfs-opheffingen lag daarmee in de buurt van het Limburgs gemiddelde van 2,9%. Het aantal oprichtingen was kleiner dan het aantal opheffingen, zodat het aantal vestigingen op bedrijventerreinen afnam met 0,9% (-60 vestigingen). Het werkgelegenheidssaldo als gevolg van oprichtingen en opheffingen bedroeg (-3.010 banen oftewel –2,0%). Inkomende en uitgaande verhuisbewegingen In 2002-2003 hebben zich ruim 340 bedrijven van elders in Limburg op een bedrijventerrein gevestigd (5,7%). Daartegenover vetrokken ruim 230 bedrijven naar andere locaties in Limburg (3,9%). Dankzij deze verhuisbewegingen nam het aantal vestigingen op bedrijventerreinen toe met 110 (1,8%). Deze verhuisbewegingen hadden tot gevolg dat de werkgelegenheid op de bedrijventerreinen toenam met ruim 2.840 banen (1,9%); bestaande uit het vertrek van 3.360 banen naar elders en de komst van 6.200 banen van elders. Ontwikkeling bij bestaande vestigingen In 2002-2003 is op de Limburgse bedrijventerreinen bij 1.140 vestigingen (19,0%) de werk-gelegenheid toegenomen. Daartegenover is de werkgelegenheid bij 1.560 vestigingen (26,1%) afgenomen. Doordat op bedrijventerreinen relatief meer grotere bedrijven zijn gelegen, is de vestigingendynamiek bij bestaande bedrijven op bedrijventerreinen groter dan gemiddeld in Limburg. Bij kleinere vestigingen met een of twee arbeidsplaatsen zal het aantal arbeidsplaatsen minder snel veranderen dan bij grotere vestigingen. De werkgelegenheid bij bestaande bedrijven is in totaal met 2.890 banen (-1,9%) afgenomen; bestaande uit een toename van 6.260 (4,2%) en een afname van 9.150 banen (-6,1%). Het inkomend vestigingssaldo was in de periode 2002-2003 onvoldoende om het verlies aan arbeidsplaatsen, als gevolg van het grote aantal opheffingen en het verlies aan arbeids-plaatsen bij bestaande bedrijfsvestigingen, te compenseren.

21

Opheffingen: Aantal vestigingen die in een bepaalde periode in een gemeente zijn opgeheven. Het betreft niet alleen faillissementen, maar ook opheffingen als gevolg van het ontbreken van opvolgers en/of het ‘vrijwillig stoppen’.

70

Bedrijventerreinen an bod in Limburg; Monitor 2003

Bijlagen

Bedrijventerreinen an bod in Limburg; Monitor 2003

71

72
Netto Uitgifte 2003 Restcapaciteit Terstond Niet-terstond uitgeefbaar uitgeefbaar Optie Vrije kavels Prijs min Prijs max 21,75 0,77 0,23 0,55 0,23 25 55 8,94 19,85 29,55 58,34 34,35 0,53 0,53 0,53 27 34 30,99 15,93 6,14 22,01 23,35 1,15 16,65 116,21 4,36 0,34 4,70 4,36 0,34 4,70 4,36 0,34 4,70 55 55 55 165 55 65 55 175 12,98 58,27 58,69 129,94 7,46 1,56 14,83 23,85 1,56 0,48 2,04 7,46 14,35 21,81 1,10 0,48 1,58 0,46 0,46 64 36 59 159 64 42 62 168 3,62 6,04 4,31 35,64 11,90 1,98 0,15 2,00 4,97 1,98 0,15 2,00 4,97 1,15 1,98 0,15 2,00 3,82 60 45 60 60 74 45 74 74

BIJLAGE 1 KENCIJFERS BEDRIJVENTERREINEN; STAND PER 31-12-2003 EN UITGIFTE IN 2003

Bruto

Noord-Limburg Arcen en Velden Spikweien

25,51

Beesel Maasveld Molenveld Roversheide Totaal Beesel

9,63 23,76 35,93 69,32

Bedrijventerreinen an bod in Limburg; Monitor 2003

Bergen De Flammert

41,82

Gennep De Grens De Groote Heeze De Heij Drie Kronen Hoogveld (Gennep) Moutstraat Ovenberg Totaal Gennep

37,22 19,88 6,52 22,34 33,03 1,15 18,46 138,60

Helden Bedrijvenpark J.F. Kennedylaan I.T. Beringe I.T. Panningen Totaal Helden

18,04 77,46 65,56 161,06

Horst aan de Maas Bosserhof (Lottum) De Asdonck Hagelkruis Hoogveld (Horst) Hoogveld-Oost

4,83 6,57 5,61 42,54 15,21

Bruto 20,86 18,22 100,59 1,15

Netto

Optie

Melderlosche Weiden Venrayseweg II Totaal Horst aan de Maas

26,24 23,43 124,43

Uitgifte 2003 1,41 1,41

Restcapaciteit 4,91 14,01

Terstond Niet-terstond uitgeefbaar uitgeefbaar 4,50 0,41 13,60 0,41

Vrije kavels 4,50 12,45

Prijs min 60 60 345

Prijs max 74 74 415

Kessel De Kruisberg Karreweg Totaal Kessel 4,85 7,81 12,65 -

4,85 8,29 13,14

-

-

Maasbree De Kieën De Schor Totaal Maasbree 14,66 21,63 36,29 3,55 3,55 0,83 0,83 2,72 2,72 -

15,41 25,62 41,04

0,83 0,83

50 50 100

50 50 100

Meerlo-Wanssum Haven- en industrieterr. Wanssum Tienray Totaal Meerlo-Wanssum 43,54 19,39 62,93 0,30 0,30 1,91 1,91 0,32 0,32 1,58 1,58

56,01 20,09 76,10

-

0,32 0,32

-

-

Meijel De Wielen (I+II) 10,30 0,28 0,28

13,19

-

-

0,28

30

30

Mook en Middelaar Hoeveveld (Middelweg) Korendal Totaal Mook en Middelaar 9,10 14,12 23,22 5,38 5,38 -

9,86 14,88 24,74

5,38 5,38

-

-

-

-

Bedrijventerreinen an bod in Limburg; Monitor 2003

Sevenum Berghem Berghem Zuid Totaal Sevenum 16,88 6,10 22,98 0,71 0,71 2,34 4,29 6,64

20,25 6,10 26,34

-

2,34 4,29 6,64

-

-

50 50 100

61 61 122

Venlo Emmaplein e.o. Erkenkamp Geloërveld Genooijerbergen Hagerhof 7,13 1,61 22,13 51,73 16,84 -

7,64 1,61 25,56 53,43 18,04

-

-

-

-

-

-

-

73

74
Netto 26,68 30,50 9,46 7,32 26,45 207,12 8,23 71,96 238,49 21,87 15,51 763,03 1,07 0,63 12,59 12,47 3,47 3,59 33,81 0,76 5,99 1,99 2,91 1,00 12,66 100 70 90 72 50 72 85 539 Optie Vrije kavels 170 75 133 104 101 72 85 740 Prijs min Prijs max Uitgifte 2003 0,14 8,42 1,34 0,72 10,62 Restcapaciteit 1,82 6,62 26,45 14,46 6,38 0,93 4,59 61,26 Terstond Niet-terstond uitgeefbaar uitgeefbaar 1,82 6,62 12,59 13,87 14,46 6,38 0,93 4,59 46,47 14,79 8,60 9,95 17,00 21,47 33,40 122,80 25,41 27,82 2,56 269,01 1.661,61 20,38 159,62 103,21 56,41 0,45 2,07 4,81 7,34 3,53 21,47 2,08 9,65 36,73 3,08 19,39 2,08 9,65 34,20 0,45 2,07 2,53 1,74 8,11 9,85 46,39 1,33 19,39 2,08 1,55 24,35 56,82 52 78 72 64 69 335 1.825 57 130 78 64 69 398 2.237 3,78 11,83 4,86 20,47 2,77 2,43 5,20 2,77 2,77 2,43 2,43 2,77 2,77 25 25 35 35 55,26 48,85 1,40 0,39 12,86 16,06 12,86 6,81 9,25 12,86 6,81 75 75 85 125

Bruto

Kaldenkerkerweg Keulse barierre Noorderpoort Pannenberg Trade Port Oost Trade Port West Ubroek Veegtes Venlo Trade Port Windhond Witveld Totaal Venlo

26,96 36,06 12,91 8,38 34,08 289,94 11,25 85,35 294,07 22,59 17,21 945,09

Bedrijventerreinen an bod in Limburg; Monitor 2003

Venray ABT Ysselsteyn De Brier De Hulst I De Hulst II Keizersveld Smakterheide I Smakterheide II Witte Vennen Zuivelfabriek Totaal Venray

9,71 10,81 18,40 25,40 40,87 137,66 32,08 30,20 2,56 307,68

Totaal Noord-Limburg

2.008,06

Midden-Limburg Ambt Montfort Borg-Grens Middenweg/Kom ’t Sittert Totaal Ambt Montfort

3,78 12,03 4,86 20,67

Echt-Susteren De Berk De Loop

65,99 61,62

Bruto

Netto

Uitgifte 2003 1,79 28,91 19,67 9,25 19,67 150 210

Restcapaciteit

Terstond Niet-terstond uitgeefbaar uitgeefbaar

Optie

Vrije kavels

Prijs min

Prijs max

Dieterderweg Wolfskoul Totaal Echt-Susteren

20,88 18,73 167,22

18,60 16,80 139,51

Haelen Heythuyserweg Horn Windmolenbos Zevenellen (EPZ Buggenum) Totaal Haelen 3,62 29,20 62,70 95,52 0,65 0,65 4,90 28,28 33,18 4,90 28,28 33,18 -

3,69 33,24 91,58 128,51

57 57

57 57

Heel BP kern Panheel Haven Wessem Kanaal Wessem-Nederweert Modulu Totaal Heel 25,45 10,58 25,40 4,41 65,85 1,94 1,10 3,04 1,94 1,94 1,10 1,10 -

27,78 27,34 28,31 4,79 88,22

1,94 1,94

-

-

Heythuysen Bosstraat (Grathem) Ellerweg (Kelpen - Oler) Heythuysen-West Kelperheide (Kelpen-Oler) Kern Baexem Op de Kouk St Anthoniusstraat (Baexem) Totaal Heythuysen 0,81 13,21 8,51 10,63 0,86 3,45 2,04 39,51 4,50 2,56 0,13 0,13 7,33 4,50 2,56 0,13 0,13 7,33

0,81 14,53 9,11 11,67 0,92 3,76 2,20 43,01

-

-

4,50 2,56 0,13 0,13 7,33

75 75 75 75 300

75 75 75 75 300

Bedrijventerreinen an bod in Limburg; Monitor 2003

Hunsel BT Ittervoort 50,32 -

58,20

-

-

-

-

-

42

42

Maasbracht 5e Kraaiveld Koeweide Mortelskoel Oude Maas Veestraat Totaal Maasbracht 2,17 36,53 5,74 13,20 5,42 63,06 -

2,52 51,49 6,78 14,08 7,69 82,56

-

-

-

-

-

45 45

45 45

75

76
Netto Uitgifte 2003 0,63 0,63 26,47 26,47 26,47 26,47 23 27 50 23 29 52 Restcapaciteit Terstond Niet-terstond uitgeefbaar uitgeefbaar Optie Vrije kavels Prijs min Prijs max 31,74 7,65 7,77 14,89 27,10 89,15 1,30 16,98 18,28 32 32 32 32 9,43 16,07 3,67 6,57 3,19 9,40 4,53 136,83 37,22 12,72 7,73 5,80 21,19 63,68 338,02 1,43 8,56 9,99 1,05 21,78 12,72 35,55 1,05 21,78 22,83 12,72 12,72 0,22 2,96 3,18 0,83 18,82 19,66 84 80 35 70 61 330 84 90 40 80 90 384 5,35 13,09 5,13 23,58 0,35 0,35 0,60 2,48 3,07 0,60 2,48 3,07 0,60 0,60 2,48 2,48 42 42 42 126 42 42 42 126 5,20 -

Bruto

Nederweert Aan Veertien Hulsenweg (Budschop) Ketelaarsweg Pannenweg Pannenweg West Totaal Nederweert

37,61 8,19 8,81 19,43 47,01 121,05

Bedrijventerreinen an bod in Limburg; Monitor 2003

Roerdalen BT Vlodrop Stationsweg Totaal Roerdalen

1,47 18,99 20,45

Roermond Broekhin Designer Outlet Roermond Heystert Kitskensberg Maalbroek Merum Pr. Bernhardstr. (Gebroek Heide) Roerstreek Noord Roerstreek Zuid Solvay Zuid Spickerhoven I Spickerhoven II Vrijveld Willem-Alexander Totaal Roermond

10,36 16,07 4,01 6,57 3,19 10,46 4,65 146,76 42,41 12,72 8,01 7,16 23,20 89,32 384,88

Roggel en Neer B.T. Heldenseweg Bedrijventerrein Laak I.T. Soerendonck (Hanssum) Totaal Roggel en Neer

5,68 14,19 5,40 25,28

Swalmen Breden Ars

6,27

Bruto 39,85 45,05 -

Netto

Optie

Reubenberg Totaal Swalmen

42,36 48,63

Uitgifte 2003 -

Restcapaciteit 1,18 1,18

Terstond Niet-terstond uitgeefbaar uitgeefbaar 1,18 1,18

Vrije kavels -

Prijs min 36 36

Prijs max 36 36

Thorn Meers 7,64 -

7,77

-

Weert Centrum Noord De Kempen Kampershoek Kanaalzone I Kanaalzone II Kanaalzone III Leuken-Noord Roermondseweg Savelveld/Industrieweg Vrakker Totaal Weert 11,55 100,93 65,14 24,43 37,73 24,52 71,14 24,62 23,20 1,33 384,59 1.380,55 14,70 183,05 72,45 110,61 7,67 64,78 0,15 1,14 1,29 5,28 27,52 6,03 0,24 0,06 39,12 5,12 6,69 3,03 14,84 0,16 20,83 3,00 0,24 0,06 24,29 0,96 2,12 0,82 3,90 4,16 4,57 2,21 10,94

14,87 114,78 87,93 26,71 40,44 24,52 89,18 29,65 25,44 1,40 454,91

90 75 75 240 1.433

165 75 105 345 1.664

Totaal Midden-Limburg

1.651,37

Westelijke Mijnstreek Beek Beeker Hoek BMAA Technoport Europe (TPE) Totaal Beek 29,91 15,68 43,61 89,20 1,28 1,28 0,66 1,34 4,90 6,90 0,66 1,34 4,90 6,90

34,97 19,98 61,57 116,52

-

0,09 0,09

0,66 1,34 4,81 6,81

62 100 162

140 100 240

Bedrijventerreinen an bod in Limburg; Monitor 2003

Schinnen De Breinder Nagelbeek Totaal Schinnen 9,79 1,19 10,99 -

14,41 1,19 15,60

2,34 2,34

2,34 2,34

-

0,44 0,44

1,90 1,90

77 77

77 77

Sittard-Geleen Bedrijvenstad Fortuna Borrekuil Geerweg/Klaverstraat 36,39 18,60 2,05

46,53 21,38 2,08

0,20 -

31,71 6,58 -

31,71 -

6,58 -

0,46 -

31,25 -

82 -

130 -

77

78
Netto Uitgifte RestTerstond Niet-terstond Optie Vrije Prijs Prijs

Bruto

Geleenbeeklaan Groenseykerstraat Handelscentrum Bergerweg Holtum-Noord IJzeren Brug Industrial Park Swentibold Industriepark-Noord Kampstraat Krawinkel Sanderbout Sluisweg Tuinboulevard Gardenz Totaal Sittard-Geleen

0,64 6,55 58,14 173,61 3,34 32,11 155,91 9,04 41,07 1,53 31,06 14,31 597,30

0,61 6,26 53,98 136,14 3,13 32,11 144,01 8,83 31,16 1,53 27,69 8,84 511,31

2003 0,20 0,68 5,01 6,15

capaciteit 0,68 19,49 32,11 1,52 0,45 92,53

uitgeefbaar 0,68 19,49 1,52 0,45 53,84

uitgeefbaar 32,11 38,69

kavels 14,48 1,52 0,45 47,69

min 31 80 100 20 313

max 57 125 100 20 432

Bedrijventerreinen an bod in Limburg; Monitor 2003

Stein Business Park Stein Haven Stein Kerensheide Paalweg Sanderboutlaan Schuttersstraat Station Beek/Elsoo Totaal Stein 44,66 42,34 16,84 7,81 9,39 3,32 1,44 125,79 737,28 2,73 117,16 77,56 39,61 1,05 0,20 1,25 1,61 10,69 0,92 0,97 0,56 0,63 15,39 0,69 10,69 0,92 0,97 0,56 0,63 14,46 0,92 0,92

65,53 60,84 19,69 8,64 12,21 3,54 1,69 172,15

6,93 6,93 13,61

0,69 3,77 0,92 0,97 0,56 0,63 7,54 63,95

45 27 80 152 704

75 45 80 200 949

Totaal Westelijke Mijnstreek

901,56

Parkstad Limburg Brunssum Bouwberg Emma (Brunssum) Hendrik e.o. Houserveld (Haefland) Ora et Labora Rode Beek Totaal Brunssum 34,39 10,84 94,43 12,30 42,05 10,76 204,77 0,46 0,34 0,26 1,06 2,64 2,03 3,02 2,36 0,93 10,99

38,87 12,33 97,63 13,20 42,40 11,63 216,07

0,94 2,95 0,93 4,82

1,71 2,03 0,07 2,36 6,17

-

0,94 2,95 0,93 4,82

40 50 40 40 40 40 250

40 50 40 40 40 40 250

Bruto

Netto

Uitgifte

Rest-

Terstond

Niet-terstond

Optie

Vrije

Prijs

Prijs

2003 27,72 8,47 7,42 121,22 16,24 22,44 12,20 42,93 33,50 13,16 13,68 14,49 3,24 5,83 10,97 11,99 45,79 2,16 22,14 435,58 1,14 0,31 0,61 2,05 25,63 1,11 4,25 9,01 2,22 1,59 11,89 8,07 2,33 3,84 38,54 108,48 25,63 1,11 4,25 5,09 2,22 1,59 2,81 2,79 3,84 20,45 69,77 3,92 9,08 5,28 2,33 18,09 38,71 0,20 0,92 2,22 0,56 3,90 25,43 1,11 4,25 4,16 1,59 2,81 2,79 3,84 19,89 65,88 80 50 100 158 70 50 33 65 606 150 65 120 158 90 55 52 95 785

capaciteit

uitgeefbaar

uitgeefbaar

kavels

min

max

Heerlen Avantis Baaks-Soureth Bedrijvenstrook Heerlerbaan Beitel Coriopolis Crama De Kissel De Koumen De Vrank Emma (Heerlen) In de Cramer Molenberg Nieuw Einde Prinsenstraat e.o. Smitzerveld Ten Esschen Trilandis Weggebekker Wijngaardsweg Totaal Heerlen

49,76 9,23 7,81 137,39 18,63 27,16 15,88 47,41 41,91 14,98 15,17 14,70 3,24 6,87 13,55 13,18 56,45 3,59 23,70 520,59

Bedrijventerreinen an bod in Limburg; Monitor 2003

Kerkrade Dentgenbach Euregiopark Haanrade Worm Julia Locht Speckholzerheide Willem Sophia Totaal Kerkrade 109,66 4,92 16,47 71,56 31,44 41,31 32,88 308,24 4,43 0,77 5,21 6,61 0,66 7,62 0,73 15,62 6,61 0,66 7,62 0,73 15,62

114,65 5,15 16,91 78,42 36,23 44,04 33,70 329,10

-

4,11 0,66 4,76

2,50 7,62 0,73 10,85

45 20 63 34 162

45 35 68 34 182

Landgraaf Abdissenbosch Rukkenerweg Strijthagen Totaal Landgraaf 48,01 1,04 41,32 90,37 0,31 0,31

58,11 1,19 49,24 108,53

-

-

-

-

-

40 40 80

50 50 100

79

80
Netto Uitgifte RestTerstond Niet-terstond Optie Vrije Prijs Prijs

Bruto

2003 56,17 8,53 2,86 67,56 1,97 1,97 0,35 0,35 0,35 0,35 0,35 0,35 50 32 82 50 32 82

capaciteit

uitgeefbaar

uitgeefbaar

kavels

min

max

Nuth De Horsel De Steeg Reuken Totaal Nuth

64,78 9,65 3,15 77,58

Simpelveld Bocholtzerweg 10,31 1,86 1,86 -

10,87

-

-

Voerendaal Lindelaufer Gewande 7,41 1.124,23 10,79 137,61 90,87 46,74 8,97 0,19 0,31 0,31 0,31

9,27

81,90

54 1.234

85 1.484

Bedrijventerreinen an bod in Limburg; Monitor 2003

Totaal Parkstad Limburg

1.272,01

Maastricht & Mergelland Eijsden BT Eijsden BT Gronsveld Totaal Eijsden 22,11 43,10 65,21 4,86 4,86 4,86 4,86

25,86 53,09 78,96

-

-

43 43 86

43 43 86

Gulpen-Wittem Industrieweg 2,98 -

3,86

-

-

-

-

-

Maastricht Beatrixhaven Bosscherveld Bosscherveld/Sandersweg Geusselt Heerderrein Heerderweg e.o. Maastricht-Eijsden Malberg Randwyck-Zuid I Randwyck-Zuid II Scharn-Noord Scharn-Noord-2 Totaal Maastricht 217,98 62,78 4,21 6,80 0,87 3,67 47,97 6,18 10,83 18,12 9,53 2,82 391,77 0,40 0,46 0,86 11,45 0,71 47,97 0,60 2,90 0,45 64,08

256,65 68,04 4,33 12,68 1,04 3,87 71,18 6,40 11,45 20,33 12,93 3,72 472,61

0,55 1,14 0,60 2,90 0,45 5,64

10,91 0,71 46,83 58,44

0,55 0,60 0,16 1,31

1,14 2,74 0,45 4,33

32 34 50 50 36 41 41 284

32 34 70 50 36 50 50 322

Bruto

Netto

Uitgifte

Rest-

Terstond

Niet-terstond

Optie

Vrije

Prijs

Prijs

2003 28,91 5,39 5,39 0,28 5,11 97 97

capaciteit

uitgeefbaar

uitgeefbaar

kavels

min

max

Margraten Aan de Fremme

34,34

Meerssen Bamfordweg Kruisberg Meerstraat Weerterveld Totaal Meerssen 7,64 3,71 9,52 5,94 26,81 0,23 0,23 0,23 0,23 0,09 0,09 0,14 0,14 100 100

8,16 3,93 10,62 7,92 30,64

125 125

Vaals Selzerbeek 17,38 1,07 1,07 -

23,23

-

-

-

Valkenburg aan de Geul De Valkenberg 7,93 540,99 2.402,51 5.444,67 49,46 673,07 355,34 14,39 330,40 179,68 150,72 317,73 0,86 75,63 11,26 64,37 1,68 24,26 78,32

8,29

9,58 155,42 277,02

80 647

80 710

Totaal Maastricht & Mergelland

651,93

Totaal Zuid-Limburg

2.825,50

Totaal Limburg

6.484,94

Bedrijventerreinen an bod in Limburg; Monitor 2003

Bron: Etil, Provincie Limburg, REBIS, 2004.

81

82
2002 2003 1999 Door particulieren uitgegeven 2000 2001 2002 2003 1,28 0,94 1,57 0,36 0,36 1,57 0,36 0,36 1,93 1,93 14,17 2,23 16,39 0,75 4,19 0,50 4,68 0,75 2,02 2,02 2,52 1,02 3,54 11,02 1,25 9,77 0,98 1,41 1,41 2,04 2,04 3,44 4,42 1,14 0,34 0,20 1,04 3,20 4,23 0,18 0,18 0,30 0,30 0,28 0,28 3,30 0,20 3,50

BIJLAGE 2 UITGEGEVEN BEDRIJVENTERREINEN IN HA, 1999-2003

Door gemeenten uitgegeven 1999 2000 2001

Arcen en Velden Spikweien

Beesel Roversheide

Bergen LB De Flammert

0,21

Bedrijventerreinen an bod in Limburg; Monitor 2003

Gennep De Grens De Groote Heeze De Heij Totaal Gennep

1,08

1,08

Helden BT J.F. Kennedylaan I.T. Beringe IT Panningen Totaal Helden

0,45 2,98 0,50 3,92

Horst a/d Maas De Asdonck Hagelkruis Hoogveld-Oost Melderlosche Weiden Venrayseweg Totaal Horst a/d Maas

0,47 1,70 2,31

4,47

Maasbree De Schor

1,21

Meerlo-Wanssum Haven- en industrieterr. Wanssum Tienray Totaal Meerlo-Wanssum

Door gemeenten uitgegeven 1999 2000 2001 2002 2003 1999 2002 2003 1,35 0,59

Door particulieren uitgegeven 2000 2001

Meijel De Wielen I en II

0,16

Sevenum Berghem Berghem Zuid Totaal Sevenum 2,14 2,14 0,71 0,71 0,19 1,09 1,28

0,85 0,28 6,60 0,10 6,70 2,10 9,87 0,28 1,48 0,62 0,24 0,70 0,61 0,62 0,14

2,34

Venlo Geloerveld Noorderpoort Pannenberg Trade Port West Ubroek Venlo Trade Port ZON Fresh Park Totaal Venlo 18,14 0,34 0,97 19,45 0,24 8,42 0,72 0,72 0,70

0,15

3,35

0,78 1,39

0,75

1,46 5,27 7,91 4,69 13,18 54,35 26,42 16,16 5,96 1,55 7,34 19,62 2,60 1,00 1,27 0,55 0,45 2,07 4,81 0,38 0,38 4,85 10,54 1,46 4,99 0,75

Venray ABT Ysselsteyn Keizersveld Smakterheide I Smakterheide II Ysselsteyn Totaal Venray

2,12 6,06

8,18

Totaal Noord-Limburg

22,58

Ambt Montfort BT Middenweg/Kom

3,12

1,88 1,03 1,88 1,03

Bedrijventerreinen an bod in Limburg; Monitor 2003

Echt-Susteren De Berk De Loop Wolfskoul Totaal Echt

6,38 3,96 10,34

1,40 0,39 1,79

0,85 0,60 2,39

5,92 0,68 6,60

83

84
2002 0,13 0,13 0,65 0,65 2003 1999 Door particulieren uitgegeven 2000 2001 2002 2003 0,50 0,50 1,83 9,36 1,07 0,47 0,63 0,63 2,80 0,52 2,73 1,66 2,18 22,75 2,40 16,07 3,95 2,40 8,56 8,56 0,10 0,10 1,43 1,43 0,23 1,36 1,44 2,80 0,15 0,15 0,23 0,35 0,35 0,89 0,15 1,30

Door gemeenten uitgegeven 1999 2000 2001

Haelen Windmolenbos Zevenellen (EPZ Buggenum) Totaal Haelen

Heel ABP Panheel

Hunsel BT Ittervoort

Maasbracht 5e Kraaiveld

Bedrijventerreinen an bod in Limburg; Monitor 2003

Nederweert Pannenweg Pannenweg West Totaal Nederweert

0,46

0,46

Roerdalen Stationsweg

Roermond Designer Outlet Roermond Merum Roerstreek Noord Roerstreek Zuid Spickerhoven II Totaal Roermond

0,32

1,83 2,15

Roggel en Neer Bedrijventerrein Laak BT Heldenseweg BT Laak Totaal Roggel en Neer

0,60 2,27 2,87

Swalmen Reubenberg

Door gemeenten uitgegeven 1999 2000 2001 2002 1,26 0,15 2003 1999 2002 2003 2,82 3,24 11,03 17,09 0,26 37,47 17,29 12,62 4,57 6,60 0,57 1,83 0,10 1,14 1,29 2,08 26,68 0,18 0,08

Door particulieren uitgegeven 2000 2001

Weert Centrum Noord De Kempen Kampershoek Totaal Weert

0,33 3,38 9,94 13,66

Totaal Midden-Limburg

19,13

3,50 0,48 6,31 9,81 1,71 1,71 0,89 0,89 0,48 0,38 0,38

Beek Beekerhoek BMAA Technoport Europe (TPE) Totaal Beek 1,48 0,33 7,91 9,72

6,18 6,18

Schinnen De Breinder 0,73 0,18 0,20

1,42

0,32 0,43 5,42 0,70 0,87 1,88 0,26 0,26 0,31

1,59 0,88 6,00

0,91 5,07 6,00

0,20

Sittard-Geleen Bedrijvenstad Fortuna Chemelot Handelscentrum Bergerweg Holtum-Noord Industriepark-Noord Kampstraat Sluisweg Totaal Sittard-Geleen 5,84 0,32

2,20

0,36 2,56

1,59

6,88

11,98

0,20

2,28

1,05

4,29

Stein Business Park Stein Haven Stein Paalweg Station Beek/Elsoo Totaal Stein 2,28 16,29 14,15 2,17

4,49 0,99 0,20 1,25 2,14 1,16 0,61 6,06 6,38

4,26 2,09

5,49 7,08

2,09 9,45

4,26 16,24 0,59

Bedrijventerreinen an bod in Limburg; Monitor 2003

Totaal Westelijke Mijnstreek

10,16

85

86
2002 0,53 0,56 0,24 0,34 0,46 2003 1999 Door particulieren uitgegeven 2000 2001 2002 2003 0,27 0,67 0,30 0,57 0,84 0,27 1,61 0,26 1,06 0,17 1,01 2,13 0,37 0,64 0,89 1,90 9,61 1,44 1,39 0,31 1,01 0,61 0,61 1,73 0,60 5,89 1,14 1,01 6,10 9,24 2,28 2,76 0,97 0,24 0,24 0,77 0,77 0,97 3,12 3,90 4,11 4,43 3,12 3,90 4,11 4,43 2,42 4,71 10,30 0,67 6,86 0,67 0,67 0,34 0,34 0,31 0,31 0,70 0,70 1,97 1,97

Door gemeenten uitgegeven 1999 2000 2001

Brunssum Bouwberg Emma (Brunssum) Hendrik e.o. Houserveld Rode Beek Totaal Brunssum

0,60 1,13

0,58 0,62 2,92

0,26

Bedrijventerreinen an bod in Limburg; Monitor 2003

Heerlen Avantis Beitel Coriopolis Crama De Vrank Emma (Heerlen) Trilandis Totaal Heerlen

0,75 0,76 5,52 0,91

8,21

Kerkrade Dentgenbach Euregiopark Julia Locht Spekholzerheide Totaal Kerkrade

2,51 0,46

12,82 0,41 16,21

Landgraaf Abdissenbosch Strijthagen Totaal Landgraaf

1,85 0,85 2,71

Nuth De Horsel De Steeg Totaal Nuth

0,17 0,17

Door gemeenten uitgegeven 1999 2000 2001 2002 0,94 7,84 21,41 12,40 5,75 0,97 3,12 4,90 5,31 0,19 1,20 5,04 2003 1999 2002 2003

Door particulieren uitgegeven 2000 2001

Voerendaal Lindelaufer Gewande

Totaal Parkstad Limburg

30,22

Eijsden BT Eijsden BT Gronsveld Totaal Eijsden 0,66 0,66 0,28 0,64 0,28 0,28 0,28 0,64

0,31

0,31

0,50 0,65 0,87 0,43 1,18 0,65 0,46 0,46

0,43

0,31 0,40 0,40

Maastricht Bosscherveld/Sandersweg Randwyck-Zuid I Randwyck-Zuid II Scharn-Noord Totaal Maastricht

0,73 1,23

Margraten Aan de Fremme 4,25 0,40

Valkenburg aan de Geul De Valkenberg 0,61 5,34 29,48 110,50 101,53 50,19 37,64 16,74 2,08 2,17 0,46 8,36 40,60 0,47

0,30 0,28 8,22 14,79 10,19 15,05 0,30 14,66 31,80 21,55 26,64 0,40 6,03 8,87

Totaal Maastricht & Mergelland

1,54

Totaal Zuid-Limburg

41,92

Totaal Limburg

83,63

Bedrijventerreinen an bod in Limburg; Monitor 2003

Bron: Etil, Provincie Limburg, REBIS, 2004.

87

88

Bedrijventerreinen an bod in Limburg; Monitor 2003

BIJLAGE 3 INDELING LIMBURG NAAR DE REGIO'S 2003

Bron: Etil, 2004.

Bedrijventerreinen an bod in Limburg; Monitor 2003

89

90

Bedrijventerreinen an bod in Limburg; Monitor 2003

BIJLAGE 4 RUIMTELIJKE SPREIDING BEDRIJVENTERREINEN IN LIMBURG

Bron: Etil, REBIS, Provincie Limburg, 2004.

Bedrijventerreinen an bod in Limburg; Monitor 2003

91

92

Bedrijventerreinen an bod in Limburg; Monitor 2003