De provinciale duurzaamheidscan

De provincie Limburg vindt dat alle bedrijventerreinen in Limburg duurzaam ontwikkeld, ingericht en beheerd moeten worden. Dit is maatwerk en verschilt per terrein. Om het duurzaam ideaal dichterbij te brengen moet je wel weten welke kansen je moet benutten. Om hier relatief eenvoudig en snel achter te komen is de Provinciale Duurzaamheidscan Limburg ontwikkeld.

Wanneer moet de scan worden toegepast?
De scan kan worden toegepast op zowel bestaande als op nieuwe, nog te ontwikkelen, bedrijventerreinen. Op bestaande terreinen valt een geschikt tijdstip vaak samen met een moment waarop zicht relatief grote veranderingen voordoen. Plannen voor revitalisering van een terrein, het vrijkomen van private kavels of uitbreiding van een terrein. Bij uitbreiding van een terrein of de ontwikkeling van een nieuw terrein ligt het voor de hand om uitvoering van de scan te koppelen aan de bestemmingsplanprocedure. Door de scan vroeg in een planvormingsproces uit te voeren kunnen resultaten vaak meteen worden uitgewerkt of ingevoerd in verdere plan- en besluitvorming. Voorbeelden zijn het bestemmingsplan (of de herziening ervan), een beeldkwaliteitsplan, het gronduitgiftebeleid met bijbehorende gronduitgiftecriteria, de vergunningen en een beheer-/parkmanagementplan.

Doel van de scan
De scan richt zich op het opsporen van kansen op een bedrijventerrein, tussen meerdere bedrijventerreinen in de regio of op een cluster van bedrijven. Het is niet de bedoeling om kansen bij afzonderlijke bedrijven in beeld te brengen. De scan identificeert kansen op basis van draagvlak onder de betrokken partijen.

Voor wie is deze scan bedoeld?
De duurzaamheidsscan is voor alle partijen die bij de ontwikkeling en het beheer van een bedrijventerrein betrokken zijn. Uitvoering van de scan is zinvol als de bedrijven op het beoogde terrein en de gemeente actief deelnemen. Zij moeten dan ook bereid zijn om de kansen die de scan ‘oplevert’ in de praktijk te brengen. De scan vormt zo de start van een proces waarin gezamenlijk kansen voor duurzame maatregelen in beeld worden gebracht en tot uitvoering komen.

Wanneer is een bedrijventerrein duurzaam? Wanneer is er sprake van een duurzaam bedrijventerrein? Er bestaat geen “duurzaamheidsmeetlat” waarmee kan worden vastgesteld of een bedrijventerreinen duurzaam is of niet. In de provinciale filosofie is een duurzaam bedrijventerrein een bedrijventerrein waar door betrokken partijen een proces op gang is gebracht en in stand kan worden gehouden, waarmee concreet invulling wordt gegeven aan kansen voor duurzame ontwikkeling op dat terrein. Er moet dus voldoende basis zijn voor continuïteit. Partijen die samenwerken hebben hiervoor ook voldoende budget voor een langere periode. De scan moet in dit verband gezien worden als een instrument waarmee dit proces op gang kan worden gebracht.

1

2

De scan nader bekeken
De duurzaamheidscan onderscheidt horizontaal vier hoofdcategorieën: - zorgvuldig ruimtegebruik; - duurzame netwerken; - toegesneden logistieke concepten; - beheerorganisatie/parkmanagement. Deze vier hoofdcategorieën zijn verder onderverdeeld in voorstellen voor mogelijke maatregelen en voorzieningen. De gebruikte lijst is niet-limitatief. In een zeer specifieke situatie kunnen maatregelen worden toegevoegd. Wat onder de vier hoofdcategoriën wordt verstaan, is onderstaand omschreven.

Beheerorganisatie / parkmanagement
De beheerorganisatie of het parkmanagement van een duurzaam bedrijventerrein richt zich op het beheer en op het tot stand brengen van een operationele samenwerking tussen de bedrijven. De meerwaarde van parkmanagement is primair het verlengen van de levenscyclus van het bedrijventerrein met behoud van het gewenste (hoge) kwaliteitsniveau.

Zorgvuldig ruimtegebruik
De ontwikkeling van een duurzame bedrijventerreinen houdt rekening met de landschappelijke kwaliteiten van de omgeving. Er is sprake van een duurzame ruimtelijke ontwikkeling als zowel op het terrein als op het individuele kavelniveau sprake is van: - efficiënt ruimtegebruik; - een integratie van aanwezige ecologische of landschappelijke ‘waarden’; - gebruik van collectieve voorzieningen; - zuinige omgang met de beschikbare ruimte.
De scan en het provinciaal bedrijventerreinenbeleid In het Provinciaal omgevingsplan Limburg, kortweg POL (juni 2001), is onder meer het beleid voor economie, en meer specifiek het beleid voor bedrijventerreinen, beschreven. Voor het onderwerp “Duurzame ontwikkeling, inrichting en beheer van bedrijventerreinen” zijn in het POL de volgende duurzaamheidsitems opgenomen: a. besparing, uitwisseling en duurzame opwekking van energie; b. duurzaam waterbeheer (o.a. afkoppeling hemelwater en E-water); c. intensief/zorgvuldig ruimtegebruik; d. ruimtelijke zonering voor hinderveroorzakers; e. duurzaam bouwen (duurzame utiliteitsbouw); f. landschappelijke ( en ecologische) inpassing; g. bereikbaarheid en multimodale ontsluiting; h. vervoersmanagement (verminderen vervoersbewegingen); i. aanwezigheid van een beheerorganisatie. Deze items moeten op haalbaarheid worden beoordeeld. Daarom zijn deze duurzaamheidsitems verwerkt in de scan. Het provinciaal beleid per item wordt nader toegelicht in de Handreiking bestemmingsplannen, die op dit moment in voorbereiding is. De duurzaamheidsitems zijn in de scan nader gespecificeerd in meer gedetailleerde duurzame voorzieningen of maatregelen. In de scan (zie tabel elders in de brochure) wordt dit aangegeven door bij de betreffende voorziening of maatregel te verwijzen naar het bijbehorende duurzaamheidsitem (met de bijbehorende letter tussen haakjes).

Duurzame netwerken
Op een duurzaam bedrijventerrein werken bedrijven onderling en met overheden samen. Gezamenlijk doel is een bijdrage leveren aan een duurzame productie van goederen en diensten. Gelijktijdige versterking van milieu en economie is het uitgangspunt.

Toegesneden logistieke concepten
Van, naar en op een duurzaam bedrijventerrein worden logistieke concepten toegepast, voor zowel goederenals personenvervoer. Multimodaliteit en logistiek ketenmanagement zijn centrale begrippen.
3

4

Criteria
Technische haalbaarheid Juridische haalbaarheid

Relevantie

Economisch voordeel

Duurzame voorzieningen / maatregelen
Zorgvuldig ruimtegebruik
• • • • • • • (Inpassen van) ecologische waarden en elementen (f) (Inpassen van) landschappelijke waarden, structuren en elementen (f) Groen- en waterstructuur (gekoppeld aan functionele structuur) (b) Zonering voor milieuaspecten (bijv. geluid) (d) Clustering van bedrijven (a, b) Efficiënt ruimtegebruik (c) Flexibel bouwen en duurzaam bouwen (c, e) O O O O 0 O O,B

Duurzame netwerken
• Verbeterd gescheiden rioolstelsel/zuivering hemelwater (b) • Interne zonering van vergelijkbare bedrijven (d) • (Ruimtereservering voor) aanvullende ondergrondse infrastructuur voor bijv. water- of warmtetransport tussen bedrijven of ICT (a, b) • Duurzame energievormen (bijv. windenergie, zonne-energie, PV, WKK, warmte- en koudeopslag) (a) • Uitwisseling van energie/water of andere stoffen/producten tussen bedrijven (a, b) • Gezamenlijke afvalwaterzuivering (b) • Collectief afvalmanagement O O O O,B B B

Toegesneden logistieke concepten
• • • • • • Multimodaal overslagpunt (g) Gezamenlijk servicestation (tankstation, wasplaats & onderhoudsgarage) (c) Gezamenlijke parkeerplaatsen & carpoolplaatsen (c, h) Voldoende fietsvoorzieningen (fietspadennetwerk, fietsenstallingen) (g) Optimale voorzieningen openbaar vervoer (h) Georganiseerd vervoer (bedrijfstaxi’s, groepsvervoer), gezamenlijk bedrijvenfietsplan (h) • Logistieke optimalisatie (h) O O,B O O,B O O,B

Beheerorganisatie / Parkmanagement (i)
• • • • • • Terreinbeheer Belangenbehartiging (ondernemersvereniging) Facilitymanagement Utilitymanagement Ontwikkelingsmanagement Vestigingsmanagement O,B B,O P P P

De betrokken partijen
In de scan (tabel) is aangegeven van welke partij(en) mag worden verwacht dat zij voor de totstandkoming van een duurzame voorziening of maatregel het voortouw nemen. (O = overheid, B = bedrijfsleven, P = parkmanagementorganisatie). Verderop in de brochure wordt aan de hand van een stappenplan uitgelegd hoe de scan kan worden uitgevoerd. Daarbij wordt ook aangegeven op welke wijze de “score” plaats vindt.

5

actie door

Milieuv voordeel

Duurzaamheidscan Provincie Limburg

Samenwerkingsbereidheid

B

B

P

De beoordelingscriteria
De beoordeling van de mogelijke maatregelen en voorzieningen vindt plaats aan de hand van de verticaal in de tabel opgenomen criteria:

Economisch voordeel
De kosten moeten bij toepassing van een gezamenlijke of duurzame voorziening gelijk zijn of lager uitvallen dan bij toepassing van traditionele of individuele voorzieningen. Veelal zijn duurzame voorzieningen in aanschaf duurder dan de traditionele. Als de beheerlasten worden meegewogen zijn de kosten van een duurzame voorziening vaak meer vergelijkbaar met een traditionele voorziening. Bovendien zijn duurzame voorzieningen of onderdelen daarvan veelal subsidiabel, waardoor een duurzame voorziening uiteindelijk goedkoper kan uitvallen. Voor de scan wordt een globale analyse van de kosten en opbrengsten gemaakt.

Relevantie
De voorgestelde voorzieningen of maatregelen moeten van toepassing zijn op het terrein of op de bedrijven). Elk bedrijf, bedrijfstype of segment heeft specifieke kenmerken die de relevantie bepalen. Zo vroeg mogelijk moet worden nagegaan om welke bedrijfstypen het gaat.
Voorbeeld: De omvang van een stroom (bijv. afval of energie) moet voldoende groot zijn om tot uitwisseling tussen bedrijven te komen of collectieve inzameling/inkoop mogelijk te maken. Dit is vaak afhankelijk van de soort bedrijven die op het terrein (of de terreinen, in geval van samenwerking in de regio) gevestigd zijn. Een kantorenlocatie komt veelal tot andere relevante duurzame voorzieningen dan een locatie met veel industriële activiteiten.

Milieuwinst
Om tot een duurzaam bedrijventerrein te komen is het behalen van milieurendement een voorwaarde. De milieubelasting van de duurzame voorziening moet gelijk zijn of lager uitvallen dan de milieubelasting van de traditionele voorziening.
Voorbeeld: Zo kan bijvoorbeeld met een gezamenlijke waterzuivering op het terrein een voorzuivering van het afvalwater plaatsvinden voordat geloosd wordt op het riool. Soms is ook hergebruik van dit gezuiverde water mogelijk. Ook kan met de uitwisseling van stromen (stoffen, goederen, energie) tussen bedrijven het aantal vervoerbewegingen verminderen. Dit leidt tot een vermindering van de afvalstroom of dit dringt het gebruik van energie terug.

Technische haalbaarheid
Vooraf wordt bepaald of het technisch mogelijk is de voorziening in de betreffende situatie te realiseren.
Voorbeeld: een uitwisseling van stromen (stoffen, goederen, energie) tussen bedrijven tot stand te brengen moet een leiding tussen deze bedrijven gelegd kunnen worden. Daarvoor moet voldoende fysieke ruimte aanwezig zijn en moet de lengte en de vorm van de leiding geen te negatief effect op het rendement hebben van de uit te wisselen stromen.

6

Samenwerkingsbereidheid
Het invoeren, toepassen of onderhouden van duurzame maatregelen en voorzieningen vraagt naast een goede samenwerking ook een grote inspanning in tijd en/of geld van betrokken partijen. Om deze samenwerking tot stand te brengen en de benodigde inspanningen van partijen te verkrijgen, is draagvlak voor de duurzame maatregel of voorziening onontbeerlijk. Draagvlak is een zeer belangrijke parameter.

Juridische haalbaarheid
Het gezamenlijk beschikken over een duurzame voorziening moet juridisch mogelijk zijn. Soms kunnen afspraken over collectieve energie-inkoop of collectieve afvalinzameling strijdig zijn met reeds lopende contracten tussen aanbieder en afnemer.

Voor welke bedrijventerreinen is de scan bedoeld?
De duurzaamheidsscan kan in principe worden toegepast op alle bedrijventerreinen in Limburg. De provincie richt zich met de scan echter met name op terreinen die gerevitaliseerd moeten worden, (kleinere) uitbreidingen van bestaande terreinen, kleinschaliger nieuwe terreinen en bestaande terreinen die (uit zich zelf) meer aan duurzame ontwikkeling willen gaan doen. De provincie streeft ook bij de (her)ontwikkeling van bedrijventerreinen in de economische kerngebieden naar duurzaamheid. Bij nieuwe terreinen in de economische kerngebieden gaat het veelal over grote regionale terreinen. Hiervoor zijn aparte projectgroepen die het thema duurzaamheid behandelen. Vanaf het stadium van planvorming tot en met uitgifte (en wellicht ook beheer) wordt dat geregeld.

7

8

Aan het werk met de scan
De scan is een succes als gemeente en de bedrijven, al dan niet verenigd, in gezamelijkheid de scan uitvoeren en de resultaten implementeren. Naast de gemeente en de bedrijven kunnen industriële kringen of andere organisaties die het bedrijfsleven vertegenwoordigen (LWV, LOZO, KvK), (voorheen) NUTS-bedrijven, waterschappen en zuiveringsschappen een belangrijke rol vervullen. Om met de scan aan het werk te gaan moet ten minste één partij het initiatief nemen. De initiatiefnemer kan de gemeente zijn, maar ook een ondernemer of een groep van ondernemers op een bedrijventerrein of een combinatie van beiden. In onderstaande stappen is beschreven hoe de scan gebruikt wordt. Op basis van de voorlopige uitkomsten van de scan kunnen nog interviews gehouden met partijen die relevant zijn voor de mogelijke implementatie van de scanresultaten. Dit kunnen bedrijven zijn die als trekkers van de duurzaamheidsprojecten willen en kunnen optreden of bedrijven die vanuit hun productieproces goede mogelijkheden voor duurzaamheidsprojecten bieden.

Stap 3 Beoordelen criteria
Tijdens een gezamenlijke bijeenkomst worden de duurzame voorzieningen en maatregelen in de horizontale rijen van de tabel beoordeeld aan de hand van de criteria in de verticale kolommen. Indien het criterium van toepassing is, wordt een “1” ingevuld, is het criterium niet of nauwelijks van toepassing dan wordt een “0” ingevuld. Op deze manier wordt de hele scan doorlopen.

Stap 0 Identificeren partijen
In deze stap inventariseert de initiatiefnemer welke partijen c.q. personen belangrijk zijn voor de uitvoering én voor het verkrijgen van het benodigde draagvlak.

Stap 1 Startbijeenkomst.
Als eerste stap organiseert de initiatiefnemer een startbijeenkomst. In deze startbijeenkomst stellen aanwezigen vast welke informatie nodig is en wie de benodigde informatie aan kan dragen. Hierbij kan gedacht worden aan lijsten met gevestigde of te vestigen bedrijven en hun activiteiten, vergunningen van bedrijven en het vigerend bestemmingsplan. Aanwezigen stellen vast wie de informatie bestudeert op bruikbaarheid en mogelijkheden en wie gezamenlijk de scan uitvoeren.

Stap 2 Uitvoeren scan
Tijdens deze tweede stap worden de mogelijke duurzaamheidsmaatregelen en voorzieningen in de horizontale rijen van de tabel ‘gescand’ voor de specifieke situatie van het terrein.

9

Stap 4 Selectie kansrijke projecten
Na het invullen van de scores bespreken de partijen welke criteria het meest belangrijk zijn in de uiteindelijke bepaling van kansrijke projecten. Vaak wordt de kansrijkheid van een project in de eerste plaats bepaald door de technische uitvoerbaarheid, maar minstens zo belangrijk zijn de financiële haalbaarheid en het draagvlak. Resultaat van deze stap is het vaststellen van een aantal projecten waarmee invulling kan worden gegeven aan de duurzame ontwikkeling van het bedrijventerrein.

Stap 5 Uitwerking en uitvoering van projecten
Partijen stellen van elk vastgesteld project een concreet projectvoorstel met plan van aanpak op, een zogenaamd ‘uitwerkingsplan’. Onderwerpen die in zo’n plan van aanpak vaak aan bod komen, zijn: betrokken partijen en rolverdeling, te doorlopen stappen, financiering en planning. De uitvoering van het project kan worden verankerd in een intentieverklaring tussen betrokken partijen (bijv. gemeente en bedrijfsleven).

10

Tot slot
De provincie Limburg wil de betrokken partijen graag ondersteunen bij de uitvoering van de scan en bij het uitvoeren van maatregelen en de door de scan geïdentificeerde kansrijke duurzame voorzieningen. Als u aan de slag wilt gaan met de duurzaamheidscan vind u achterin deze brochure een poster waarin de genoemde categorieën verder toegelicht worden.

Voor meer informatie kunt u contact opnemen met de afdeling Stedelijke leefomgeving, tel. 043 389 73 45. Contactpersonen: Karin Collombon: Nicole Stevelmans Ester Temme

tel. 043 389 78 59 tel. 043 389 79 71 tel. 043 389 78 62

11