Visie Greenport Westland 2020

(concept eindversie 29 maart 2005)

2

Inhoudsopgave

1. Inleiding 2. Visie Greenport Westland 2020 en Leeswijzer 3. Toekomstige ontwikkelingsrichting glastuinbouwcluster 4. Ambitie 5. Samenvattend eindbeeld 2020 6. Uitwerking strategische keuzes Glastuinbouwcluster Water en Groen Verkeer en Vervoer Wonen Maatschappelijke en Economische Voorzieningen 7. Integrerend kader 8. Positionering Westland Westland in groter verband 9. De blik naar buiten

3

4

1. Inleiding
Met het samengaan van de vijf gemeenten De Lier, 's-Gravenzande, Monster, Naaldwijk en Wateringen op 1 januari 2004 is een gemeente van formaat ontstaan. Een krachtige gemeente die met haar glastuinbouwcomplex een unieke positie inneemt. Deze positie wordt ook erkend door het Rijk. In de Nota Ruimte wordt het gebied Westland/Oostland aangewezen als één van de vijf Greenports (de andere zijn Aalsmeer en omgeving, Venlo, de Bollenstreek en Boskoop). Het rijksbeleid is erop gericht de ruimtelijke ordening van de Greenport Westland/Oostland zodanig te sturen dat de functie van Greenport in de toekomst behouden en/of versterkt kan worden. Een Greenport is een grote tuinbouwcluster. Het Zuid-Hollands glastuinbouwcomplex wordt vandaag zowel door bedrijfsleven als overheden - gepositioneerd als; de derde mainport van Nederland naast Rotterdam en Schiphol. Deze positie en erkenning dankt de tuinbouwcluster aan een sterke combinatie van veredeling, productie, logistiek, vermarkting, distributie, kennis, innovatiekracht en ondernemersmentaliteit. Die positie moet ook in de toekomst gewaarborgd blijven en verder worden versterkt. Daarnaast vragen de grote bestuurlijke veranderingen door de herindeling en een groot aantal ruimtelijke ontwikkelingen na het verschijnen van het Integraal Ontwikkelingsplan Westland (IOPW) in 1999 om een strategische visie vanuit de nieuwe gemeente Westland. Om optimaal in te kunnen spelen op de uitdagingen van de toekomst zijn richtinggevende uitspraken over de ruimte in Westland in relatie tot de verdere ontwikkeling van de Greenport nodig. U vindt deze richtinggevende uitspraken terug in deze "Visie Greenport Westland 2020". Met een oppervlakte van ruim 9.000 hectare en bijna 100.000 inwoners, heeft Westland een schaalgrootte bereikt waardoor zij behoort tot de grotere gemeenten in Nederland. Een van de kenmerken van het gebied is dat het slechts gemiddeld verstedelijkt is. Elf kernen, verspreid over het grondgebied met elk hun eigen identiteit, vormen samen Westland. Ruimtelijk en economisch is Westland een homogeen gebied. Dit wordt veroorzaakt doordat een groot deel van het belangrijkste glastuinbouwcomplex ter wereld is gelegen binnen de gemeentegrenzen. De glastuinbouwcluster is dan ook de economische pijler van de Westlandse economie. In de gemeente is ongeveer 2.500 hectare primaire glastuinbouw aanwezig. Bovendien is veel agro-gerelateerde bedrijvigheid gelegen rond de primaire productie. De glastuinbouwcluster neemt een flink deel van de ruimte in beslag. Mede rekening houdend met de behoefte van andere ruimtevragers kent de gemeente een groot ruimtegebrek. Dit dwingt tot efficiënt omgaan met de beschikbare ruimte bij de inpassing van onderliggende structuren als waterberging, groenzones en infrastructuur, evenals bij de invulling van gebieden met functies als woningbouw, glastuinbouw, bedrijvigheid, recreatie en maatschappelijke en economische voorzieningen. Het 1e ontwerp van de Visie Greenport Westland 2020 wat in november 2004 is gepresenteerd als discussiestuk is in een open planproces in de periode december 2004 tot en met februari 2005 uitgebreid besproken met een groot aantal betrokkenen. Aan de hand van de ontvangen reacties en de gemaakte opmerkingen is het ontwerp aangepast tot een eindversie. Geconcludeerd mag worden dat de ontvangen reacties en de gemaakte opmerkingen over het algemeen bijzonder positief zijn. Er zijn op onderdelen wel verschillen van inzicht maar de grote lijn in de visie blijft overeind. De reacties zijn verwerkt in deze eindversie voor besluitvorming in de gemeenteraad. Naar verwachting zal de raad de Visie Greenport Westland 2020 in april 2005 vaststellen. Na vaststelling van de visie in de raad wordt een uitvoeringsprogramma opgesteld.

5

2. Visie Greenport Westland 2020
De Visie Greenport Westland 2020 schetst het ruimtelijk kader voor toekomstige ontwikkelingen op hoofdlijnen in de gemeente en daarbuiten in woord en beeld. Daarmee geeft de visie ook andere partijen inzicht in de ruimtelijke ontwikkelingen van de gemeente Westland. De ruimtelijke component en hoe om te gaan met de glastuinbouwcluster (inclusief de niet ruimtelijke component) staan in de visie voorop. Naast een ruimtelijke vertaling op hoofdlijnen biedt het ook de onderlinge afstemming van de ambities van de gemeente op de gebieden water en groen, verkeer en vervoer, wonen, de glastuinbouwcluster, maatschappelijke en economische voorzieningen. Hoewel het Rijk Westland samen met Oostland heeft aangewezen als een Greenport gaat deze visie alleen uit van de gemeente Westland en haar kijk op de omgeving. Nadrukkelijk willen wij daarbij vermelden dat de gemeente Westland hecht aan een goede samenwerking met omliggende gemeenten. Van een nieuwe grote gemeente mag verwacht worden dat ze eerst zelf aangeeft waar voor haar de ambities en prioriteiten liggen. Om die reden is deze visie niet samen met andere gemeenten opgesteld. De visie bevat richtinggevende uitspraken over hoe de gemeente haar rol ziet ten aanzien van het glastuinbouwcomplex en de andere ruimtevragers. Realisme staat voorop. Veel maatschappelijke en economische ontwikkelingen kennen immers een eigen dynamiek, waarop de gemeente niet of slechts bescheiden invloed heeft. Het gaat er om dit soort ontwikkelingen tijdig te onderkennen en daarop vervolgens zo effectief mogelijk in te spelen. Sturen waar nodig en stimuleren waar mogelijk; dat is de inzet van de gemeente. Het is waarschijnlijk dat in de periode naar 2020 toe de voorgestane ontwikkeling soms wordt ingehaald door de realiteit. Daarom is de visie geen star kader en kan er tijdig worden ingespeeld op veranderingen. De gemeente kan het niet alleen. Samenwerking met publieke en private partijen is noodzakelijk. Samen met bedrijfsleven en andere partners willen wij komen tot uitvoerbare projecten. Indien het in het belang van Westland nodig is, leidt deze strategische visie in sommige gevallen tot accentverschuivingen en/of herziening van eerdere keuzes in de vigerende ruimtelijke plannen. Bestaande plannen en projecten worden zoveel mogelijk uitgevoerd maar wij ontkomen er niet aan om sommige plannen aan te passen op basis van de gewijzigde omstandigheden. De visie vormt als het ware de ruimtelijke kapstok waaraan de verschillende plannen in de toekomst worden opgehangen. Naast een versterking van de economische ontwikkeling van de Zuidvleugel dient de Visie Greenport Westland 2020 als inbreng in planprocessen van het Rijk, de provincie en andere organisaties.

Leeswijzer De eerste hoofdstukken schetsen een beeld van "Waar staan we nu" en "waar staan we in 2020?". Dit is een beeld waar de gemeente Westland met alle mogelijke partners naartoe wil werken en waar de beleidvoornemens van zijn afgeleid. Dat gebeurt in twee hoofdstukken: hoofdstuk 3 over de keuze van de glastuinbouwcluster als ontwikkelingsrichting en onze ambities en in hoofdstuk 4 welk eindbeeld in 2020 wij voor ogen staan. Hoofdstuk 5 beschrijft de weg die bewandeld moet worden om in 2020 de beoogde positie te hebben ingenomen met behulp van strategische keuzes. Hoofdstuk 6 bevat het integrerend kader. Hierin staan de onderwerpen waarbij meerdere functies aan de orde zijn en waar een goede inhoudelijke en ruimtelijke afweging gemaakt moet worden. De positionering van Westland staat beschreven in hoofdstuk 7 en hoe deze positionering en de kwaliteiten van dat groter verband zelf doorwerken in de gewenste ruimtelijke ontwikkeling van Westland.

6

3. Toekomstige ontwikkelingsrichting glastuinbouwcluster Westland
Daar waar veel bedrijven uit één sector dichtbij elkaar gevestigd zijn is er sprake van een cluster. Dat leidt tot samenhang en onderlinge afhankelijkheid, wat tot economische voorspoed kan leiden. In elkaars nabijheid kunnen bedrijven innoveren, kennis delen, samenwerken en sneller groeien, waarbij toeleveranciers de kracht van de cluster vergroten. Verdwijnt echter een element uit een cluster, dan verzwakt dit het geheel. Clusters zijn de motoren van de economie. Deze theorie van de Amerikaanse econoom Porter is sterk van toepassing op de glastuinbouwcluster in Westland. Hij noemt tuinbouw zelfs als enige cluster waarmee Nederland op wereldschaal acteert. De glastuinbouw vormt voor de middellange termijn (2020) de beste garantie voor de verdere economische en maatschappelijke ontwikkeling van Westland. De gebundelde ruimtelijke concentratie van productie, toelevering, vermarkting, logistiek en kennis binnen onze gemeentegrenzen biedt de Westlandse glastuinbouwcluster een unieke positie. De kracht van de Nederlandse glastuinbouw komt juist voort uit een intensieve samenwerking van alle partners in de cluster. Voor Westland staat behoud en versterking van de gehele glastuinbouwcluster voorop waarbij er geen elementen uit de Westlandse cluster mogen verdwijnen. Zo verwachten wij dat ondanks een groot aantal ontwikkelingen en verschuivingen binnen de sector de productie voor een belangrijk deel in Westland blijft. Het verleden heeft geleerd dat de Westlandse tuinders innovatief en ondernemend zijn en tijdig op veranderingen inspelen. De kracht van Westland zit juist in de onderlinge verwevenheid en afhankelijkheid van functies binnen de glastuinbouwcluster. De rol van de Rotterdamse haven als transportknooppunt van groente en straks ook sierteelt gaat flink toenemen als gevolg van logistieke innovaties, jaarrondteelt en -leveranties. In Rotterdam is een zeewaartse verschuiving te zien van de havenactiviteiten wat consequenties heeft voor het transport van groente en sierteelt vanuit Westland. Mogelijk wordt de Fruitterminal, nu nog gevestigd in de Merwehaven, verplaatst naar de zuidzijde. In de combinatie van hoogwaardige teeltkennis in Westland en de kennis en infrastructuur van procestechnologie en farmacie in de Rotterdamse mainport kan een geheel nieuwe en innovatieve sector worden ontwikkeld. Door ontwikkeling en productie van energie, medicijnen en hoogwaardige grondstoffen en producten uit agrarische grondstoffen kan een nieuwe markt ontstaan. Agrarische grondstoffen voor deze nieuwe industrie vragen uitstekend geconditioneerde productieomstandigheden met een duurzaam gebruik van energie, water, milieu en ruimte. Het Rijk geeft met de Nota Ruimte een langetermijngarantie af voor de glastuinbouw door Westland/Oostland aan te wijzen als één van de vijf Greenports. Dit zijn locaties waar de tuinbouwfunctie van internationaal belang is die behouden en versterkt moet worden. De economische potentie van de glastuinbouw wordt daarmee erkend. In de economische onderlegger en uitwerking van de Nota Ruimte ("Pieken in de Delta") is een koerswijziging te zien bij het Ministerie van Economische Zaken. Het economisch beleid is niet langer meer gericht op achterstandsgebieden maar op sterke regio's die over groeipotentieel beschikken. Voor Westland als onderdeel van een dergelijke sterke regio (Zuidvleugel) geeft dit mogelijkheden. Het 1e ontwerp van Ontwikkelingsvisie Greenport Westland 2020 wat als discussiestuk in november 2004 is gepresenteerd heeft er al toe geleid dat de Greenport Westland inclusief de kustverdediging Delfland nadrukkelijk op de agenda van het Bestuurlijk Platform Zuidvleugel is komen te staan. Op lange termijn (na 2020) zal in de gemeente het areaal glas verder afnemen als gevolg van de toenemende concurrentie van andere ruimtevragende functies. Daarvoor moeten oplossingen gevonden worden. De toekomst van het glas ligt volgens ons ook zuidwaarts. Op de Zuid-Hollandse en Zeeuwse eilanden zien wij in principe grote mogelijkheden voor uitbreiding van de glastuinbouw.

7

4. Ambitie
De gemeente Westland is ambitieus. In de komende 15 jaar wil zij nog aantrekkelijker worden voor inwoners, bedrijfsleven en maatschappelijke instellingen en groeperingen. Westland werkt aan een verblijfsklimaat dat recht doet aan haar positie als een gemeente met 100.000 inwoners. De nieuwe schaalgrootte benutten we om voor een ondernemende opstelling te kiezen bij het uitoefenen van onze taken en verantwoordelijkheden met een sterk accent op initiatief en sturing. Als strategische koers kiezen wij voor versterking van het glastuinbouwcomplex in al zijn verscheidenheid. Door het initiatief te nemen wordt de Greenportgedachte verder uitgewerkt. Samen met het bedrijfsleven, andere overheden, het Hoogheemraadschap van Delfland en diverse andere belangenorganisaties willen wij aan de slag. Graag nodigen wij hen uit om de Greenport Westland mee te helpen versterken. Wij gaan onze verantwoordelijkheid daarbij niet uit de weg. Samen met anderen zullen we een bijdrage leveren aan de gestelde doelen: De omvangrijke herstructurering van oude glastuinbouwgebieden moet slagen; Duurzame glasgebieden moeten zoveel mogelijk behouden blijven; Ruimte moet geboden worden aan tuinbouwgerelateerde bedrijvigheid; Verduurzaming van het complex zal verder gestalte moeten krijgen; Meervoudig ruimtegebruik is zeer gewenst; Het nivo van kennis en innovatie dient verder versterkt te worden; Daar waar het gaat om de ontwikkeling van de Greenport wenst de gemeente gesprekspartner te zijn voor het rijk. Herstructurering van glastuinbouwgebieden houdt in dat de weg- en waterinfrastructuur worden verbeterd en de economische structuurverbetering en de ruimtelijke kwaliteit worden versterkt. Voor de noodzakelijke herstructurering van de glastuinbouw willen wij de reconstructie en aanleg van inliggende infrastructuur een flinke impuls geven. Er wordt ingezet op een zo efficiënt mogelijke invulling van de ruimte. De voortgaande behoefte aan verplaatsingsruimte voor tuinders als gevolg van transformatie van glastuinbouwgebieden, autonome groei en herstructurering blijft echter een feit. In de nabijheid van Westland zijn op termijn ook andere opvanglocaties nodig dan alleen de B-driehoek (Bleiswijk, Berkel Rodenrijs en Bergschenhoek) en de Zuidplaspolder. Daarnaast hebben wij ook stevige ambities op terreinen als water, groen, wonen en infrastructuur: Ingestoken wordt op een aanzienlijke uitbreiding van de bergingscapaciteit voor water. Recente door Delfland uitgevoerde ABC-polderstudies wijzen uit dat in de huidige situatie het bergingstekort in Westland 760.000 m3 is. Door gebruik te maken van de watergangen zal gewerkt worden aan de totstandkoming van doorlopende ecologische verbindingen Een programma voor woningbouw zal worden gerealiseerd dat aansluit bij de locale behoefte De fysieke bereikbaarheid van het glastuinbouwcomplex moet op orde komen. Als oplossing voor de waterproblematiek zullen wij in samenspraak met alle belanghebbenden meer ruimte reserveren voor water in combinatie met groen en recreatie. In eerste instantie zal woningbouw plaatsvinden op locaties die al in het Streekplan Zuid-Holland West zijn aangegeven. Verder willen wij ons zelf een resultaatsverplichting opleggen om een groot deel van de woningen te bouwen via verdichting in de kernen. Langs bestaande linten in het buitengebied is realisatie van vervangende ruimte nodig voor te saneren woningen in het buitengebied. Voor het ontbrekende deel van het woningbouwprogramma zal één centrale zoeklocatie worden aangegeven in aansluiting op bestaande plannen om daarmee het overige duurzaam glas zoveel mogelijk intact te houden. Voor de korte termijn (tot rond 2010) willen wij samen met onze partners uitvoering geven aan het 3-in-1 project. Het doortrekken van de Veilingroute, het aansluiten op de 2e Ontsluitingsweg Hoek van Holland en het aanpassen van knooppunt Westerlee is hard nodig. Daarnaast wordt de realisatie van het

8

ontbrekende deel van de A 4-noord ondersteund. Op de middellange termijn (2010-2020) is er meer nodig. De sterke groei van vooral het goederenvervoer in de Greenport Westland vraagt om een wegverbinding met 2 x 2 rijstroken tussen het Harnaschknooppunt (A 4) en het knooppunt Westerlee (A 20) met voldoende aantakkingen. Met de mainportontwikkeling Rotterdam (2e Maasvlakte) ontstaat er voor die regio zeewaarts een nieuwe economische ontwikkelingsrichting. Voor de economische spin off van zowel de stadsregio Rotterdam als het stadsgewest Haaglanden pleiten wij voor een nieuwe westelijke oeververbinding via de Oranjetunnel. Hierdoor worden twee grote werkgelegenheidsgebieden met elkaar verbonden, kan de glastuinbouw meer lucht krijgen richting het zuiden en wordt de synergie tussen Mainport Rotterdam en Greenport Westland/Oostland versterkt. Een ruimtelijke reservering voor zowel het Oranjetracé als het Blankenburgtracé is door de Stadsregio Rotterdam en de Provincie Zuid-Holland opgenomen in het Voorontwerp Ruimtelijk Plan Regio Rotterdam 2020 (RR 2020). Formeel geldt dit plan als provinciaal streekplan en regionaal structuurplan tegelijk. Het is ons streven op basis van de Visie Greenport Westland met behulp van ondermeer de ruimtelijke ordening de planologische voorwaarden te scheppen voor beoogde ontwikkelingen en die te vertalen in de te realiseren beleids- en uitvoeringsprogramma's. De benodigde grond is een schaarse en essentiële productiefactor als gevolg waarvan bij de verdeling van die grond tussen, maar ook binnen de marktsegmenten een belangrijke ordenende en sturende taak is weggelegd voor de gemeente. De wijze waarop die ordenende en sturende taak kan worden vormgegeven is aangegeven in de Nota Grondbeleid. Diverse vormen van te voeren grondbeleid kunnen daarbij worden gehanteerd (actief/faciliterend), waarbij verschillende instrumenten kunnen worden ingezet, een en ander afhankelijk van de vereiste rol, sturing en regie. Het vervullen van een actieve en regisserende rol rekenen wij tot onze verantwoordelijkheid. Waar financiële doeleinden van het grondbeleid en kwalitatieve doelen dat noodzakelijk maken zullen strategische aankopen worden gedaan. Naast de reguliere financieringsstromen worden daarbij vanwege de diversiteit van projecten ook andere financieringsstructuren uitgewerkt. De geformuleerde strategische keuzes en richtinggevende uitspraken zullen in het vervolgtraject worden verwerkt in een uitvoeringsprogramma en worden getoetst op maatschappelijke en financiële haalbaarheid. Een eerste analyse, vooral in dit stadium nog gebaseerd op ervaringsgegevens, geeft aanleiding te veronderstellen dat de voorstellen uitvoerbaar zijn.

5. Samenvattend eindbeeld 2020
Bezien vanuit een integraal ruimtelijk kader op hoofdlijnen en vanuit het aanduiden van de positie van de gemeente ten aanzien van het glastuinbouwcomplex ontstaat op basis van onze ambitie, de geformuleerde strategische keuzes en het programma tot uitwerking van deze keuzes een visie op Westland tot 2020. Een visie die ingaat op twee thema's: Westland en ruimte en Westland en Greenport.

Westland en ruimte: Op de projectenkaart is aangegeven hoe Westland in 2020 op hoofdlijnen ruimtelijk is ingericht. Door het accent te leggen op het behoud en versterking van het glastuinbouwcomplex en doordat op een efficiënte wijze is omgegaan met de benutting van de ruimte voor de verschillende structuurelementen (water, groen en infrastructuur) en functies (wonen, werken en voorzieningen) is een inrichting van de gemeente ontstaan waarbij voldoende areaal aan glas is behouden. Dankzij enkele spraakmakende innovatieve stedenbouwkundige ontwerpen met een hoge creativiteit heeft Westland op

9

sommige experimenteerlocaties nieuwe iconen gekregen waardoor de beeldvorming over Westland en haar vooruitstrevende positie is versterkt. Vanwege een actief voorwaardenscheppend beleid heeft de agro-gerelateerde bedrijvigheid zich langs de verkeersaders op grote bedrijventerreinen verder naar behoren kunnen ontwikkelen. Over Westland is een evenwichtig over de gemeente verdeeld woningbouwprogramma gerealiseerd dat aansluit bij de behoefte van de in totaal 105.000 inwoners. Een afzonderlijk accent is daarbij gelegd op woningbouw ten behoeve van starters en ouderen. Veel woningbouw is tot stand gekomen in overeenstemming met wat in het streekplan is vastgelegd. Verder is de verdichting van de kernen tot een goed einde gebracht, waarbij per kern is gebouwd al naar gelang de positie en de mogelijkheden die een kern daartoe heeft. Dankzij deze verdichting is het draagvlak voor de voorzieningen in de kernen versterkt. De kernen Naaldwijk en Wateringen hebben een meer stedelijk karakter gekregen. Het landelijke karakter van de overige kernen is behouden. Vanuit een centrale opgave heeft in het gebied tussen de kernen Naaldwijk, ’s-Gravenzande en Monster het ontbrekende deel van het woningbouwprogramma een plaats gevonden. Daarbij zijn tevens locaties ontwikkeld met een lage woningdichtheid. De gemeente zet er op in om ook voor de toekomst via verdere verdichting en invulling van het gebied tussen genoemde kernen invulling aan de gemeentelijke woningbehoefte te geven. In de Westlandse Zoom zijn voor de doelgroep internationaal vestigingsmilieu de na evaluatie afgesproken aantallen woningen opgeleverd met een zeer lage woningdichtheid. Hierdoor is in het noordelijk deel van de gemeente een apart luxe woonmilieu ontstaan. De wateroverlast als gevolg van overmatige regenval behoort tot het verleden doordat de capaciteit aan waterberging vanuit diverse invalshoeken is vergroot. Zo heeft het kunnen toepassen van kansrijke mogelijkheden van meervoudig ruimtegebruik daaraan een bijdrage geleverd. Maar ook het op een intelligente wijze invullen van de berging van water per polder heeft haar steentje bijgedragen. Decentrale en centrale berging van water in het boezemgebied heeft tevens een wezenlijke zet in de goede richting gegeven. Verbreding van waterlopen en het verhogen van de gemaalcapaciteit hebben een bijdrage geleverd aan de oplossing van het waterprobleem. De totstandkoming van de wateropgave heeft door combinatie met invulling van groenfuncties er voor gezorgd dat in de loop der jaren goede doorlopende ecologische verbindingen zijn ontstaan. Verbindingen zijn op diverse plekken binnen de gemeente gerealiseerd; van de Zwethzone naar de kustzone en van de gemeente met het gebied Midden-Delfland. Daar waar dit tot de mogelijkheden behoorde zijn bij deze verbindingen voorzieningen van recreatieve aard ontstaan. Bij de centrale berging van het water in het boezemgebied is een geslaagde koppeling gemaakt met de woningbouw in het gebied tussen de kernen Naaldwijk, ’s-Gravenzande en Monster. Door aan de centrale waterberging tevens een recreatieve functie toe te kennen heeft de gemeente op dit vlak een duidelijke impuls gekregen. Door zeewaartse duinaanleg is de kustveiligheid gegarandeerd en is het natuur- en recreatiegebied flink vergroot. De voltooiing van de infrastructurele werken is duidelijk een winstpunt. Door een volgtijdelijke uitvoering van het 3-in-1-project en daarna een wegverbinding met 2 x 2 rijstroken van het wegvak Harnaschknooppunt - Westerleeknooppunt is de fysieke bereikbaarheid van het glastuinbouwcomplex aanzienlijk verbeterd met voldoende aantakkingen vanuit de Greenport op deze wegverbinding. Ook de gedeeltelijke verdubbeling van de N 213 leidt tot een aanzienlijk betere afwikkeling van het personen- en goederenvervoer. Door de getroffen infrastructurele verkeersmaatregelen is de bereikbaarheid van FloraHolland ondanks de toegenomen vervoersbewegingen op orde. De projectorganisatie die binnen de gemeente is belast met de herstructurering van de duurzame glastuinbouwgebieden is geslaagd in haar opdracht een adequate inliggende infrastructuur in die gebieden te verwezenlijken. Er is een goed functionerend, efficiënt regionaal Openbaar Vervoer netwerk ontstaan waarbij de komst van Randstadrail is gebruikt om busaansluitingen tussen de Westlandse kernen onderling alsmede met de grote buurgemeenten te verbeteren.

10

11

De gemeente werkt in nauw overleg met andere betrokken instanties de gevolgen uit van de rijksbeslissing om het Oranjetracé als een vaste oeververbinding te realiseren ter hoogte van het Oranjekanaal. Hierdoor worden twee grote werkgelegenheidsgebieden in de Zuidvleugel beter met elkaar verbonden, kan de glastuinbouw meer lucht krijgen richting het zuiden en wordt de synergie tussen Mainport Rotterdam en Greenport Westland/Oostland versterkt. In de nabijheid van de Westlandse glastuinbouwcluster worden op de Zuid-Hollandse en Zeeuwse eilanden duurzame glastuinbouwgebieden gerealiseerd. Westland en Greenport: De Greenport Westland is in het jaar 2020 tot volle wasdom gekomen waarbij het zwaartepunt van de glastuinbouwcluster nog steeds in Westland is gelegen. De succesvolle uitwerking van de Greenportgedachte op het vlak van koppeling met de mainports, leverancier van kennis, de herstructureringsopgave en de fysieke bereikbaarheid, is gerealiseerd door een initiatiefnemende en regisserende houding van de gemeente Westland en de inzet van andere betrokken instanties. Publieke en private partijen zijn door middel van interactieve beleidsvorming nader tot elkaar gekomen. Het initiatief heeft ertoe geleid dat de van overheidswege opgerichte Greenport-organisatie zitting heeft in belangrijke overlegstructuren waardoor haar belangen worden behartigd. De aangewezen duurzame glastuinbouwgebieden in Westland zijn in tact gebleven. Transformatie van glas voor andere functies zoals wonen, infrastructuur, water en groen is uitgevoerd in de daarvoor aangewezen gebieden. Hierdoor is aan een groot deel van de glastuinbouwcluster in Westland de zekerheid gegeven dat investeringen voor de lange termijn voldoende rendement opleveren. Aan agrogerelateerde bedrijvigheid is voldoende vestigingsruimte geboden op grote bedrijventerreinen zoals Honderdland, zodat de kracht van de totale cluster hierdoor behouden is gebleven. Door de aanwezige investeringsbereidheid van de glastuinbouwcluster in Westland is een grote slag gemaakt met de herstructurering van verouderde glastuinbouwgebieden. Het Rijk heeft een extra stimulans aan de herstructurering van het glas gegeven door via de Infrastructuurregeling Glastuinbouw een financiële bijdrage beschikbaar te stellen voor het aanpassen en verbeteren van de inliggende infrastructuur binnen de duurzame glastuinbouwgebieden. Aan de water- en groenopgave binnen de geherstructureerde gebieden is voldaan. Het grootste deel van de glastuinbouwcluster in de Greenport Westland is omgevormd tot een innovatief en efficiënt opererende bedrijfstak, waarmee de internationale concurrentie te lijf wordt gegaan. Herstructurering, maar ook autonome groei en transformatie van glastuinbouwgebieden, heeft ertoe geleid dat uitplaatsinglocaties voor tuinders zijn ingericht. De opvanglocaties B-driehoek en Zuidplaspolder zijn niet voldoende groot gebleken. De overheden zijn tot de conclusie gekomen om uitplaatsinglocaties vooral te zoeken op de Zuid-Hollandse en Zeeuwse eilanden. De realisatie van de LandbouwOntwikkelingsGebieden (LOG's) binnen Nederland, die plaats zouden moeten gaan bieden aan tuinders als gevolg van schaalvergroting en herstructurering, is slechts gedeeltelijk geslaagd. De versnipperde inzet van het rijksinstrumentarium voor de glastuinbouw is omgebogen naar een geconcentreerde inzet op de Greenports Westland/ Oostland, Aalsmeer en omstreken en Venlo. Meervoudig ruimtegebruik wordt binnen de glastuinbouw steeds vaker toegepast om een deel van het ruimtegebrek op te vangen. De stapeling van bij het complex behorende functies, zoals teeltbedrijven en logistieke activiteiten heeft een vlucht genomen. Drijvende kassen en waterkelders onder kassen zijn geen onbekend verschijnsel meer in het Westland. Naast herstructurering en het toepassen van meervoudig ruimtegebruik wordt ook aan verduurzaming van de glastuinbouw voldoende aandacht besteed. Het gebruik van centrale energieopwekking en wateropslag is goed van de grond gekomen. Het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen en meststoffen is volgens plan gereduceerd danwel beëindigd. Mede ook hierdoor is de glastuinbouw in staat gebleken om concurrerend te blijven opereren ten opzichte van opkomende glastuinbouwgebieden binnen en buiten Europa. Eén van de belangrijkste veranderingen die zich binnen de glastuinbouwcluster heeft voorgedaan is een verschuiving van het zwaartepunt in de cluster zelf. De primaire productie is een wat minder grote plaats

12

gaan innemen in de Westlandse cluster. Agro-gerelateerde bedrijvigheid, voorafgaand en volgend op het primaire productieproces, zijn belangrijker geworden. Kennis, innovatie en logistiek hebben ook bezien vanuit internationaal perspectief nog verder aan betekenis gewonnen. Aan agro-gerelateerde bedrijvigheid is in het Westland voldoende vestigingsruimte geboden op bedrijventerreinen als Honderdland, Trade Parc Westland, ABC Westland, Coldenhove/Transportcentrum en Wateringseveld/Zwethove, zodat een aantasting van de kracht van de cluster niet heeft plaatsgevonden. De ketenomkering, produceren gericht op de vraag vanuit de markt, heeft de organisatie en de structuur van de cluster veranderd. De gemeente Westland participeert in de Kennisalliantie Zuid-Holland wat haar nut heeft bewezen als bijeenbrenger van praktijk en kennis. De innovatie is verschoven van de productie-infrastructuur naar de service-infrastructuur. Biotechnologie en Sensor- en Nano-technologie zijn in nauwer verband gebracht met de glastuinbouwcluster. De beeldvorming over de glastuinbouwcluster wordt door de gemeente nauwlettend gevolgd. De glastuinbouwcluster heeft het beeld verworven grote vooruitgang gemaakt te hebben op de weg naar een schone, innovatieve en groene industrie met een belangrijke economische waarde voor Nederland. De gemeente heeft door het nemen van eigen initiatieven en het stimuleren en ondersteunen van activiteiten van de cluster een bijdrage geleverd aan het verder uitbouwen van dit beeld.

6. Uitwerking strategische keuzes
In onze ogen liggen de belangrijkste keuzes zowel binnen de structuurelementen (de dragers/onderleggers van de ruimte): water, groen en infrastructuur als binnen de functies wonen, glastuinbouw en voorzieningen. Glastuinbouwcluster Kansen De glastuinbouw wordt in zijn geheel genomen gezien als een van de belangrijkste pijlers van de Nederlandse economie. Zij staat daarbij model voor de innovatie- en concurrentiekracht van de Nederlandse economie. De tuinbouw behoort tevens tot de stuwende werkgelegenheidssectoren. Het succes is onder meer te danken aan de clustering van de sector en de ligging bij de mainports, de nabijheid van bevolkingscentra en de klimatologische omstandigheden. In onderstaande figuur is de productiewaarde weergegeven van de glastuinbouw. Daarnaast heeft Nederland een belangrijke doorvoerfunctie, vooral in de snijbloemhandel. Economische betekenis van de glastuinbouw 2003 in Nederland
Productiewaarde (miljoen €) Verschil 2003 t.o.v. jaar ervoor 3.542 3% 1.320 4.862 750 12% 5% Werkgelegenheid Verschil t.o.v. jaar ervoor -5% 17% 3% Aantal bedrijven Verschil t.o.v. jaar ervoor -3% -6% -4% Areaal (ha) Verschil t.o.v. jaar ervoor -1% 1% 0%

2003 43.263 28.267 71.530

2003 5.597 2.825 8.422

2003 6.148 4.320 10.468

Sierteelt onder glas Groenten onder glas Totaal glastuinbouw Toeleveranciers glastuinbouw

(bron: Berenschot BV, nov. 2004 in opdracht van de AVAG, Platform Toeleveranciers Glastuinbouw) In de gemeente Westland zijn in 2004 in totaal bruto 51.400 personen werkzaam, waarvan netto 46.600 voor 12 uur of meer per week. Een substantieel deel hiervan is werkzaam binnen de

13

glastuinbouwcluster of daar op een of andere wijze mee verbonden. Daarnaast biedt de tuinbouw in Westland ook een groot aantal seizoensgebonden arbeidsplaatsen. Glastuinbouw is weliswaar een kennisintensieve bedrijfstak, maar ook laaggeschoolden uit de Haagse en Rotterdamse agglomeratie vinden er volop werk. Het werkloosheidspercentage van de Westlandse beroepsbevolking is structureel laag. Onderdeel van de glastuinbouwcluster zijn naast de productiebedrijven en veredelingsbedrijven o.a. de kassenbouwers en overige toeleveranciers, handelsondernemingen, transport- en logistieke bedrijven, scholings- en onderzoeksinstituten, banken, accountants en overige dienstverlenende bedrijven.

Netto werkgelegenheid Stadsgewest Haaglanden 2003-2004 2003 2004 Toename excl. Herindeling
Den Haag Delft Leidschendam/Voorburg Midden-Delfland Pijnacker/Nootdorp Rijswijk Wassenaar Westland Zoetermeer Totaal Haaglanden 214.502 44.324 24.396 8.497 9.589 37.048 7.947 40.870 43.519 430.692 217.933 42.272 23.865 4.831 10.117 36.034 8.313 46.641 40.780 430.786 3.431 -2.082 -531 -459 528 -1.014 366 3.046 -2.739 546

Toename a.g.v. herindeling
30 -3.207

2.725 -452

werkgelegenheid Westland 1988 - 2004
45000 Aantal werknemers 40000 35000 30000 25000 1988 1990 1992 1994 1996 1998 2000 2002 2004 Jaartal
NB: Ontwikkeling netto werkgelegenheid Westland 1988-2004 is exclusief grenscorrecties als gevolg van gemeentelijke herindeling. Inclusief grenscorrecties bedroeg de werkgelegenheid in 2004: 46.600)

Er ligt een grote kans in het verder uitwerken van de Greenportgedachte uit de Nota Ruimte en de bijbehorende uitvoeringsagenda samen met de glasas-gemeenten en de andere Greenports in relatie tot de mainports, herstructurering op hoger schaalnivo en de bereikbaarheid op gebiedsnivo. In overleg met de glasas-gemeenten zijn de eerste stappen voor uitwerking van de Greenportgedachte inmiddels in gang gezet.

14

Als gevolg van herstructurering in het kader van verduurzaming kan een groot deel van het glastuinbouwareaal worden omgezet naar een efficiënte milieuvriendelijke inrichting van het kassencomplex met meer ruimte voor natte en droge infrastructuur. Westland heeft op dit moment sterke troeven in handen om wereldmarktleider te kunnen blijven in een groot aantal segmenten van de tuinbouw: hoogwaardig kennisnetwerk, een fijnmazig distributiesysteem, korte transportafstanden naar de mainports Rotterdam en Schiphol en grote creativiteit en vakmanschap onder de tuinders. Kennis is onvoorwaardelijk verbonden aan behoud en versterking van de concurrentiepositie van de tuinbouwcluster. Maar ook is kennis een belangrijk exportproduct. De Westlandse tuinbouw heeft uitstekende mogelijkheden om een leidende en regisserende positie in te nemen bij de internationale verspreiding van kennis voor een duurzame tuinbouw. Initiatieven gericht om het netwerk van onderwijs, kennis en de innovatie op het gebied van de glastuinbouw op een hoger plan te brengen bieden volop kansen. Door het benutten van de kennis van onderwijs- en onderzoeksinstellingen zoals die in Den Haag, Rotterdam, Delft, Leiden en Wageningen aanwezig is kan de internationale concurrentiepositie van de glastuinbouw worden verstevigd. De Kennisalliantie Zuid-Holland kan daarbij een rol vervullen. Westland is een van de weinige gemeenten met een instelling voor agrarisch middelbaar beroepsonderwijs (Holland College). Deze instelling beschikt over een breed netwerk waar de glastuinbouwcluster gebruik van kan maken. De HollandAccent Onderwijsgroep is dan ook een belangrijke partner voor de versterking van de onderwijsinfrastructuur. De tuinbouw is van oudsher een op de markt gerichte sector. Goede en minder goede perioden volgen elkaar op. Dankzij de grote ondernemingszin van de ondernemers heeft Westland moeilijke tijden altijd weten te overwinnen. Het innovatief vermogen is de belangrijkste concurrentiekracht van de tuinders. Innovatiekracht en kennis van de glastuinbouwcluster zullen in toenemende mate de drijvende kracht zijn voor het behoud en het versterken van de regierol van Nederland in de internationale handels- en productiestructuren. Daarin ligt de verankering van de economische betekenis van de cluster voor Nederland en daarmee voor Westland. Deelname van de tuinbouw in het Innovatieplatform wat door de regering in 2003 is opgericht geeft kansen. De omslag van agrarische producten naar hoogwaardige consumentenproducten is in volle gang. Verpakkingsconcepten, bewerkte en samengestelde producten en complete concepten zijn al succesvolle innovaties. Een toekomstige doorbraak hierin is misschien de ontwikkeling en productie van hoogwaardige grondstoffen voor de biofarmacie en bio-energie. Deze nieuwe functie kan de economische ontwikkeling van de Zuidvleugel en de relatie Greenport Westland en Mainport Rotterdam een flinke stimulans geven. De mate van mechanisatie en automatisering neemt in hoog tempo toe. Voor het rendement van de sector is het van belang om het aandeel arbeid in de productie verder terug te dringen. Binnen de toeleverende industrie volgen daarom innovaties op logistiek gebied elkaar in hoog tempo op. De aanwezige bedrijven op de Westlandse bedrijventerreinen zijn meestal direct danwel indirect gerelateerd aan de glastuinbouw. Bijna de helft van het totaal aantal arbeidsplaatsen in de gemeente is te vinden op de bedrijventerreinen (2004: ruim 20.000 arbeidsplaatsen). Voor de periode 2004 - 2020 is op de Westlandse bedrijventerreinen in totaal 135 hectare netto uitgeefbaar. Min of meer trendmatig bedraagt in Westland de jaarlijkse uitgifte van grond aan bedrijven circa 9 hectare netto uitgaande van 2% economische groei per jaar. Wij verwachten op basis hiervan en van de nog beschikbare en nieuw in ontwikkeling te nemen aanbod aan bedrijventerreinen tot omstreeks 2020 over voldoende capaciteit te beschikken. De thematisering van bedrijventerreinen zal verder toenemen. Uit een nog op te stellen nadere analyse van de herstructureringsvraag voor bestaande bedrijventerreinen moet blijken welke acties genomen kunnen worden om de economische vitaliteit van die terreinen te bevorderen.

15

16

De toeleveringsindustrie van de tuinbouw wordt nu nog gekenmerkt door veel relatief kleine ondernemingen verspreid over een groot aantal bedrijventerreinen in Westland. Door overnames en fusies wordt het aantal ondernemingen behoorlijk teruggebracht. De glastuinbouwsector draagt aanzienlijk bij aan het nationale handelsoverschot en is ook een belangrijke werkgever voor veel werknemers uit het omliggend stedelijk gebied waaronder Den Haag en Rotterdam. Het imago van de glastuinbouw kan door de sector zelf, (zonodig) met onze ondersteuning worden verbeterd, door structureel te wijzen op de pogingen die worden ondernomen en de resultaten die al zijn bereikt om de bedrijfstak een milieuvriendelijker "groen" imago te geven. Dit is van essentieel belang om de sector een vooraanstaande positie op de (wereld)markt te kunnen laten blijven innemen. In het kader van het project Glami (Glastuinbouw en Milieu), zijn er afspraken gemaakt over energiebesparing en vermindering van het gebruik van meststoffen en gewasbeschermingsmiddelen. Een aanzienlijk deel van de afspraken is inmiddels in wetgeving omgezet via het Besluit Glastuinbouw. De gemeente neemt deel in de uitvoeringsorganisatie Glami wat als doel heeft om een coördinerende, bemiddelende en ondersteunende rol bij de uitvoering van het Besluit Glastuinbouw te vervullen. Ontwikkelingen als de energieleverende kas, benutting van het overschot CO2 en restwarmte uit Rijnmond, inzetten van biobrandstoffen, scherming in verband met lichtuitstoot, en het toenemende besef van maatschappelijk verantwoord ondernemen zijn gaande. Tevens kan worden gedacht aan het sneller herstructureren van oud glas, het verbeteren van arbeidsomstandigheden en het verhogen van de ruimtelijke kwaliteit. Bedreigingen In Westland verdwijnen productiebedrijven als gevolg van transformatie, autonome ontwikkelingen en herstructurering waarvan sommige zich wensen te hervestigen. Deze bedrijven kunnen niet worden opgevangen binnen de gemeente. De ruimtevraag naar glasareaal is groot. Er wordt zeker voor die tuinders die als gevolg van transformatie wensen te verplaatsen gezocht naar vervangende locaties in de nabijheid van de gemeente. Het aanbod en beschikbaarheid van dergelijke uitplaatsingslocaties buiten Westland is onvoldoende en komt moeizaam van de grond. De B-driehoek is nu al nagenoeg vol voor verdere nieuwvestiging van glastuinbouw. De voorziene locatie van 200 ha. in de Zuidplaspolder zal op termijn onvoldoende soelaas bieden. Als gevolg van diverse belemmeringen op het gebied van ruimtelijke- en milieuregelgeving, maar zeker ook vanwege financiële redenen, komt de herstructurering van de glastuinbouw maar mondjesmaat van de grond. Een concreet voorbeeld is de problematiek van de agrarische bedrijfswoningen. Onlangs is daarvoor het Raamplan met een Uitvoeringsplan gepresenteerd waarin beschreven is op welke wijze met de woningen in het buitengebied concreet zal worden omgegaan. Nadat de verschillende partijen deze documenten hebben vastgesteld zal een uitvoeringsconvenant worden ondertekend. Dit zal er toe leiden dat de ingezette schaalvergroting en herstructurering wordt versterkt. Onderwijs wat essentieel is voor de glastuinbouwcluster is beperkt aanwezig in Westland. Onderzoek en ontwikkeling waar diverse Westlandse bedrijven sterk in zijn is nog onvoldoende verbonden met kennisinstituten. Verbreding en versterking van de aanwezige kennisinfrastructuur is noodzakelijk. Landelijk is de belangstelling voor technische en agrarische opleidingen sterk afgenomen. Een trend die ook in Westland waarneembaar is. Hierdoor zal in de toekomst een tekort aan gekwalificeerd personeel ontstaan. De beeldvorming van voornamelijk de externe omgeving op de ontwikkeling van intensieve en/of grootschalige glastuinbouw in Westland is gebaseerd op het negatieve imago van glastuinbouw waar het gaat om monotone en rommelige inpassing van kassen in het landschap, wateroverlast, minder goede arbeidsomstandigheden en soms illegale arbeid. Het milieu-imago wordt ingegeven door de perceptie als energie-intensieve bedrijfstak, lichthinder, verkeersgenererende werking in termen van vrachtautobewegingen en het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen en meststoffen. Ontwikkelingsruimte kan alleen worden gerealiseerd door een fundamentele omslag naar kwaliteit op deze onderwerpen. Sanering en een kwaliteitsslag in eigen huis en het leveren van ontwerpkwaliteit voor nieuwe tuinbouwlocaties zijn noodzakelijk voor een duurzame ruimtelijke ontwikkeling van de tuinbouwcluster en draagvlak bij overheden en maatschappij.

17

Ambitie Veel kan en hoort binnen de glastuinbouwsector zelf opgepakt te worden. Vanuit onze rollen en verantwoordelijkheden willen wij de sector versterken door initiatieven te nemen, te sturen, te stimuleren en te ondersteunen. Wij nodigen partijen uit om met spraakmakende innovatieve (stedenbouwkundige ontwerpen) te komen met een hoge creativiteit die als voorbeeld kunnen dienen voor de rest van Nederland van de vooruitstrevende rol van Westland. Voor de realisering van dit soort ontwikkelingen zijn zogenaamde experimenteerlocaties mogelijk een optie. Strategische keuzes Initiatief nemen tot het uitwerken van de Greenportgedachte uit de Nota Ruimte in relatie tot de mainports Rotterdam en Schiphol, herstructurering op het schaalnivo van de Greenport en de fysieke bereikbaarheid samen met andere belanghebbenden waaronder de glasas-gemeenten, provincie Zuid-Holland, stadsgewest Haaglanden en stadsregio Rotterdam. In voorwaardenscheppende zin voldoende ruimtelijke capaciteit realiseren voor de diverse functies die het glastuinbouwcomplex versterken zoals het duurzaam glas en bedrijventerreinen. Het zoeken naar uitplaatsingslocaties duurzaam glas in nabijheid van Westland voor tuinders die als gevolg van transformatie glas moeten uitwijken. Het instrument van een glastuinbouwmonitor is daarbij nodig om de ruimtelijke omvormingen van glastuinbouwgebieden bij te houden evenals de daaruit voortvloeiende verplaatsingsbehoefte van tuinders. Het initiëren van activiteiten tot het verbeteren van de ruimtelijke kwaliteit. Het initiëren/stimuleren van meervoudig ruimtegebruik en verduurzaming. Het inzetten op versterking van de cluster met betrekking tot kennis, innovatie en logistiek door strategische samenwerking te bewerkstelligen met diverse kennisinstituten. Oplossen problematiek voormalige agrarische bedrijfswoningen. De herstructurering van het glas binnen de gemeente versnellen. Beeldvorming en imago glastuinbouw verbeteren.

Uitwerking Voor het succesvol uitwerken van de Greenportgedachte op het nivo van de Greenport zijn veel partijen nodig. Wij zijn bereid om daarin het initiatief te nemen en willen daarbij komen tot een breed samengestelde projectgroep. De primaire verantwoordelijkheid voor modernisering en schaalvergroting van de glastuinbouwbedrijven ligt bij de ondernemers. De gemeente maar ook andere partijen zoals het Hoogheemraadschap van Delfland en provincie Zuid-Holland hebben in dit kader verantwoordelijkheden. Partijen kunnen gezamenlijk vanuit ieders verantwoordelijkheid hieraan invulling geven. Voor de agro-gerelateerde bedrijvigheid op de bedrijventerreinen in Westland kan op basis van het vigerende beleid tot 2020 in voldoende mate worden voorzien. De 1e fase van Honderdland is in ontwikkeling evenals fase 2 van Trade Parc Westland. Omdat het zwaartepunt van de glastuinbouwcluster in relatieve zin verschuift van de primaire productie in de kassen naar de aanverwante bedrijvigheid zal nader overleg met het bedrijfsleven en eventueel onderzoek moeten uitwijzen of aanvullende capaciteit aan bedrijventerreinen nodig is. Zo zullen innovatie, handel en logistiek steeds belangrijker worden. De kantorenmarkt in Westland is over het algemeen ook direct danwel indirect gerelateerd aan de glastuinbouw. Nieuwe kantoorlocaties bovenop bestaande mogelijkheden op bedrijventerreinen zijn vooralsnog niet nodig. Het glas wat in het Streekplan als duurzaam (blijvend) glas is aangemerkt dient zoveel mogelijk behouden te blijven. Op sommige plekken, waarbij wij vooral denken aan de kust, kan er in tegenstelling tot de huidige vigerende ruimtelijke plannen duurzaam glas behouden blijven. In totaal gaat het daarbij om ongeveer 300 hectare. Dit zijn de gebieden Noordlandse Polder, Waalblok, Slaperdijk en het gebied waar in het IOPW het duinmeer was voorzien (Lange Stukken). Het glas in de op de streekplankaart aangegeven transformatiegebieden langs het Zwethkanaal, Pettendijk en Nieuwe Tuinen in De Lier kan in principe tot 2020 blijven functioneren. Transformatie kan hier op de lange termijn nog wel aan de orde zijn in verband met mogelijke aanleg van infrastructuur.

18

Enkele locaties blijven aangewezen als potentiële transformatiegebieden om tijdig in te kunnen spelen op nieuwe omstandigheden. Dit zijn de Rolpaal, Hoogeland en de locatie op de hoek van Erasmusweg en Wippolderlaan in Wateringen. In totaal gaat het daarbij om + 100 hectare glas. Het aanwezige glas in het gebied Molensloot Oost in De Lier kan getransformeerd worden tot woningbouw. Het glas in de op de streekplankaart aangegeven transformatiegebieden bij Monster en 's-Gravenzande maakt onderdeel uit van het zoekgebied voor wonen (zie kaart glastuinbouwgebieden). Het aanwezige glas kan daar in principe omgevormd worden tot duurzaam glas indien de woningbouwopgaaf elders in het zoekgebied wordt gevonden. De afname van het totale glasareaal in Westland in de periode 2004 - 2020 schatten wij globaal in op ongeveer 500 tot 550 hectare: 50 hectare t.b.v. zoeklocatie voor 1.500 woningen (zie paragraaf Wonen) 50 hectare t.b.v. zoeklocatie waterberging (zie paragraaf Water) 200 hectare als gevolg van Westlandse Zoom 200 hectare als gevolg van realisatie woningbouwlocaties, bedrijventerreinen, infrastructuur. Dit is inclusief de gebieden welke momenteel al in ontwikkeling zijn zoals Honderdland, Woerdblok, Trade Parc Westland 2 etc.
NB. Nadere detaillering volgt later.

Door vooral in te zetten op kennis en innovatie willen wij de glastuinbouwcluster versterken. Directe relaties willen wij onderhouden met de Tuinbouwclusteracademie en de onderwijsonderzoeksinstellingen in Den Haag, Rotterdam, Delft, Leiden en Wageningen. De ruimtelijke- en leefkwaliteit willen wij verbeteren door de inzet van instrumenten, waarmee milieu in een vroeg stadium integraal in ruimtelijke plannen en processen wordt ingebracht. De opname van een groenblauwe dooradering en ecologische verbindingszones, evenals het consequent weren van activiteiten die de ruimtelijke kwaliteit aantasten zijn doelstellingen om een positieve invloed op de ruimtelijke kwaliteit uit te oefenen. Meervoudig ruimtegebruik is van groot belang om zo efficiënt mogelijk om te gaan met de ruimte. Initiatieven zoals het alternatief van waterbergingskelders en het telen in lagen willen wij stimuleren en ondersteunen. De invulling van de wateropgave is maatwerk.

19

20

Water en groen Kansen Met de ondertekening van het Nationaal Bestuursakkoord Water (NBW) wordt door alle belanghebbende partijen onderkend dat de waterproblematiek gezamenlijk opgepakt dient te worden. Op verschillende nivo's wordt er momenteel invulling gegeven aan het uitwerken van de wateropgave. Voor Westland is in de huidige situatie een bergingstekort in de polders van in totaal 760.000 m3. (bron: ABC-polderstudies Hoogheemraadschap van Delfland 2004). Drie belangrijke begrippen die in het akkoord gehanteerd worden zijn Vasthouden, Bergen en Afvoeren. In deze volgorde wordt getracht het water zo lang mogelijk plaatselijk vast te houden, wanneer dat niet meer mogelijk is op locatie tijdelijk te bergen en wanneer dat niet meer tot de mogelijkheden behoort het af te voeren. Mede op basis van recente ervaringen zijn alle belanghebbenden zich bewust van de gezamenlijke aanpak van de waterproblematiek in Westland. Bij het Hoogheemraadschap van Delfland loopt het project ABC-Delfland om water langer vast te houden, meer te bergen en overtollig water sneller af te voeren. Het gaat hierbij om technische maatregelen, zoals capaciteitsvergroting van gemalen en om ruimtelijke maatregelen en het reserveren van gebieden voor het snel en tijdelijk opvangen van water in natte perioden. Een deel van de projecten is al uitgevoerd. De aan de functie gekoppelde waterbergingsnorm is voor stedelijk gebied en glastuinbouwgebied door het Hoogheemraadschap van Delfland vastgesteld op 325m3 per hectare en gebaseerd op het Nationaal Bestuursakkoord Water (NBW). Er wordt geëxperimenteerd met innovatieve oplossingen voor het waterprobleem ten behoeve van meervoudig grondgebruik door o.a.: het benutten van gietwaterbassins en waterbergingskelders onder kassen. Dit zijn alternatieven voor de waterbergingsnorm. Een deel van de wateropgave zou kunnen worden ingevuld door alternatieven. Onder de vlag van het Nationaal Bestuursakkoord Water wordt er door het stadsgewest Haaglanden, Hoogheemraadschap van Delfland en provincie Zuid-Holland toegewerkt naar een Regionaal Bestuursakkoord Water. Diverse overheden en marktpartijen zijn verantwoordelijk voor het watersysteem. Verantwoordelijkheden zijn niet altijd helder, bekend en eenduidig. Daarnaast hebben partijen per definitie eigen belangen. Het doel is om hierover gezamenlijke afspraken te maken waardoor de waterproblematiek effectiever aangepakt kan worden. Het Regionaal Bestuursakkoord Water vormt hiermee onder meer het kader voor gemeentelijke waterplannen en stadsgewestelijke ruimtelijke plannen. In 2006 is een gemeentelijk Waterplan voor Westland verplicht. Het Rijk werkt aan de herziening van de Wet op de Waterkering. Deze toekomstige aangepaste regelgeving zal onder andere doorvertaald worden in nieuwe eisen aan zeeweringen, rivierdijken maar ook aan boezem en polderkades. Ondermeer zullen sommige kades verhoogd en verbreed moeten worden wat gepaard kan gaan met extra ruimtebeslag. Ecologische verbindingen tussen de vrij geïsoleerd gelegen groengebieden kunnen via de watergangen tot stand komen. In combinatie met versterking van de Delflandse kust ten behoeve van de veiligheid behoort de zeewaartse aanleg van extra groen en natuur tot de mogelijkheden. In 2007 is de planstudie voor de prioritaire zwakke schakel Delflandse kust afgerond. Mogelijkheden tot het koppelen van recreatie aan de aanleg van extra groen en groenverbindingen is een optie. Als natuurcompensatie voor de Tweede Maasvlakte is in 2006 de start voorzien van de aanleg van 35 ha. nieuwe natuur voor de Delflandse kust bij Slag Vlugtenburg, waarvan ongeveer de helft op Westlands grondgebied.

21

Bedreigingen Door veranderingen van het klimaat worden buien steeds heviger en extremer van aard maar ook ontstaan er langere droge perioden. Door de dichte bebouwing in Westland is er weinig oppervlaktewater en weinig bergend vermogen in de polders en de boezem aanwezig. Het waterbergend vermogen zal sterk vergroot moeten worden. Dit zal een aanzienlijk ruimtebeslag vragen. De ruimteclaim water moet concurreren met de ruimteclaims voor woningen, bedrijventerreinen, glastuinbouw, groen en infrastructuur. De druk op de ruimte neemt verder toe. Door het ontbreken van doorlopende ecologische- en recreatieve verbindingen komt het woon- en leefklimaat onder druk te staan. Hoewel een beperkte zeewaartse uitbreiding voor ons de enige reële optie is om de kustveiligheid te vergroten stelt het rijk dat ook landwaartse varianten meegenomen dienen te worden in de verdere planvorming en afweging in combinatie met verbetering van de ruimtelijke kwaliteit. Dit zou ten koste kunnen gaan van huidige functies in de landwaartse strook. Met minder dan 20 m2 groen per huishouden ligt Westland ver onder het landelijk gemiddelde van 150 m2. Groen is een belangrijke voorwaarde voor een gezonde woon-, werk- en leefomgeving. Realisatie van groen en water vergt vaak grote investeringen zonder dat daar kostendragers tegenover staan. Ambitie Om de wateroverlast in Westland structureel op te lossen willen wij in samenwerking met alle belanghebbenden voldoende ruimte voor waterberging realiseren. Uitbreiding groen mee laten liften bij de totstandkoming van ecologische verbindingen. De kustveiligheid dient op korte termijn te worden gewaarborgd. Strategische keuzes Het realiseren van voldoende ruimte voor waterberging per waterstaatkundige eenheid afgestemd op de functie van het gebied volgens het principe van afvoeren, bergen en vasthouden in het boezemgebied en de polders, zo veel mogelijk in combinatie met groen, natuur en recreatie. Het via het boezemstelsel koppelen van groengebieden ten behoeve van het ontstaan van ecologische verbindingen. Verbeteren van de waterkwaliteit door inrichten van ecologische oevers gebaseerd op de Europese Kaderrichtlijn Water. Ontwikkelen van watersystemen afgestemd op de Kader Richtlijn Water. Aanpak zwakke schakel Delflandse kust. Uitwerking Om voldoende waterbergingscapaciteit te realiseren in de boezem zal er naast oplossingen van decentrale aard een geschikte centrale locatie moeten komen. De zoeklocatie ligt bij de Poelpolder ('sGravenzande). Indien moet worden voldaan bij ontwikkeling van ruimtelijke plannen aan de norm voor waterberging is de Watertoets opgenomen (325 m3 berging per ha.). De waterberging dient in het poldergebied per polder opgelost te worden. De plas-dras variant zal daar waar mogelijk worden toegepast evenals het inrichten van ecologische oevers. Initiatieven tot meervoudig ruimtegebruik (waterbergingskelders) worden gestimuleerd voor zover dat geen invloed heeft op de kwaliteit van het watersysteem. Door via het boezemstelsel groengebieden te koppelen kunnen er ecologische verbindingen ontstaan. Mogelijkheid tot koppeling zien wij in de strook; Zwethzone, Wollebrand, verlenging Veilingroute, verbreding Zwethkanaal en Oranjekanaal. De ecologische verbindingen tussen kust en Midden-Delfland lopen via de Westlandse Zoom en vanaf de Vlotwatering via de Monsterse Vaart/Poelwatering/Nieuwe Water richting het Zwethkanaal met een aftakking naar Staelduinsebos. Bij het Oranjekanaal, Zwethkanaal, Monsterse Vaart, Poelwatering en het Nieuwe Water willen wij meeliften met het Hoogheemraadschap. Een vierde ecologische verbinding is die tussen Wollebrand en Het Kraaiennest naar Midden-Delfland.

22

In combinatie met versterking van de zwakke schakel Delflandse kust kan vergroening van de kuststrook het best beperkt zeewaarts geschieden in combinatie met recreatie bijvoorbeeld door aanleg van twee duinenrijen. Voor de landwaartse kuststrook willen wij komen tot een gedifferentieerde invulling van de functies glas, woningbouw en toerisme/recreatie welke aanhaken op al bestaande structuren. In tegenstelling tot de Streekplankaart willen wij een deel van het bestaande glas in de kuststrook (tussen de duinen en de E 30) handhaven en aanmerken als duurzaam glas. Ons standpunt over invulling van de kuststrook en de volgtijdelijkheid der dingen is helder en zal continu onder de aandacht worden gebracht van betrokken partijen. Onze toeristische ambitie voor de kust beperkt zich tot kwaliteitsverbetering van het bestaande product wat past bij het karakter en identiteit van de gemeente. Grootschalige toeristische ontwikkelingen wijzen wij af.

23

24

Verkeer en vervoer Kansen Het versterken van de verbindingen en relaties van Westland met de mainports Schiphol en de Rotterdamse haven, de andere Greenports (Aalsmeer en omgeving, Venlo, de Bollenstreek en Boskoop) en het Foodcluster Barendrecht, maar ook met de nieuwe glastuinbouwgebieden in Nederland komt de concurrentiekracht van de tuinbouw ten goede. De komende jaren wordt het zogeheten 3 in 1 project gerealiseerd met de aanleg van de verlengde Veilingroute, de 2e ontsluitingsweg Hoek van Holland en de reconstructie van het knooppunt Westerlee. Ook het verbeteren van het Harnaschknooppunt en het beoogde doortrekken van de A 4 Noord naar Schiedam, waarvoor de financiering op rijksnivo rond is en momenteel de MER procedure loopt, zorgen voor een betere bereikbaarheid van het glastuinbouwcomplex in Westland. De N 213 als verlenging van de A 20 en de N222 (3 in 1 project) vormen de twee kransslagaders voor de ontsluiting van vrijwel alle grote Westlandse bedrijventerreinen op het landelijk hoofdwegennet. De rol van de Rotterdamse haven in de overslag van goederen waaronder tuinbouwproducten gaat naar verwachting in betekenis toenemen. Het zwaartepunt van havengeoriënteerde logistiek verschuift verder naar het zuid-westen (Tweede Maasvlakte). Met een vaste oeververbinding via het Oranjetracé zal de aansluiting tussen de havengeoriënteerde logistiek en Westland worden versterkt en krijgen de mainport Rotterdam en greenport Westland nieuwe ontwikkelingskansen. Voor de glastuinbouw in Westland geeft de vaste oeververbinding lucht richting het zuiden met een snelle/directe verbinding naar de Rotterdamse Haven. Op haar beurt is de Rotterdamse haven niet langer afhankelijk van de A 15 als enige achterlandverbinding. De Zuidvleugel krijgt hierdoor nieuwe economische ontwikkelingskansen omdat twee grote economisch sterke gebieden met elkaar worden verbonden. Herstructurering van glastuinbouwgebieden is vooral succesvol daar waar de weginfrastructuur wordt aangelegd of verbeterd. Dit zet namelijk tal van initiatieven in gang. Met behulp van de subsidieregeling "InfrastructuurRegeling Glastuinbouw" (IRG) zijn in Westland de eerste projecten al in uitvoering genomen (De Poel en de Kasteelweg). Naar verwachting kan binnenkort begonnen worden met de uitvoering van nog meer projecten. In het nog op te stellen Westlands Verkeer en Vervoer Plan (WVVP) zal dieper ingegaan worden op de verschillende vervoersmodaliteiten. Bedreigingen De huidige structuur van het infranet Westland is die van een landelijk gebied, maar vanwege het intensieve karakter van de glastuinbouw is het gebruik van de wegen zeer intensief. De wegenstructuur is hier niet toegesneden op dit gebruik, waardoor er problemen zijn met de verkeersafwikkeling en veiligheid. Bij een stremming loopt regelmatig het totale verkeer binnen de gemeente vast. Er zijn veel knelpunten op het regionale en landelijke wegennet waardoor een tijdige aan- en afvoer van producten binnen Europa steeds meer in gevaar komt. Afhankelijk van internationale en economische ontwikkelingen varieert de voorspelde groei van het goederenvervoer in de periode 2000-2020 in Nederland tussen de 15 en 80 % (bron: Centraal Planbureau in Nota Mobiliteit). Voor personenvervoer is het circa 20 %. De groei van het goederenvervoer is in alle beschikbare scenario's aanmerkelijk hoger dan die van het personenvervoer. De groei van het goederenvervoer in Westland en de regio is enerzijds gerelateerd aan de groei van de glastuinbouw en wordt anderzijds veroorzaakt door een toename van 'just-in-time delivery, e-commerce' en het verkleinen van voorraden in vrijwel alle sectoren. FloraHolland tracht het transport van bloemen te verminderen door het uitbouwen van virtuele veilingen. De toename van het goederentransport zal in Westland afgewikkeld blijven worden via de weg. Deze groei vraagt om ingrijpende infrastructurele maatregelen.

25

De aansluiting van FloraHolland op de Middel Broekweg kan het vervoersaanbod in piektijden moeilijk verwerken. Het buslijnennet tussen de Westlandse kernen onderling evenals met het stedelijk gebied is wat bediening en frequentie betreft op sommige onderdelen onvoldoende. Ambitie De bereikbaarheid en ontsluiting van Westland als economisch centrum van de glastuinbouw verbeteren. Het personenvervoer met het openbaar vervoer qua bestemming en frequentie verruimen. Een goede aansluiting tussen de verschillende vervoersmodaliteiten verdient meer aandacht. Strategische keuzes Het verbeteren van de fysieke bereikbaarheid van het glastuinbouwcomplex o.a. door aanleg van aanvullende infrastructuur via een wegverbinding van 2 x 2 rijstroken tussen het Harnaschknooppunt en Westerleeknooppunt en het daaraan koppelen van het gemeentelijk en provinciaal hoofdwegennet. Het opwaarderen van het onderliggende wegennet (een deel van de N 213, en eventueel N 211; verlegde kustweg) Herstructurering glastuinbouwgebieden stimuleren door ontsluiting te verbeteren met behulp van de InfrastructuurRegeling Glastuinbouw van het Ministerie van LNV. Het gaat hier om de voormalige RIG/ROG projecten. Aanpassing en intensivering buslijnen binnen de gemeente en in verband met aansluiting op Randstadrail.

Uitwerking Met de aanleg van de A 4 Noord tussen Delft en Schiedam volgens de afspraken in het IODS (Integraal Ontwikkelingsplan Delft-Schiedam) dient op korte termijn te worden begonnen. Voor de ontsluiting van de Greenport Westland vormen de aantakkingen op A 4 (Harnaschknooppunt) en A 20 (Westerlee) de belangrijkste knopen. Voor een goede bereikbaarheid van Westland, waarbij de sterke groei van het goederenvervoer opgevangen dient te worden, streven wij er naar om de weginfrastructuur te verbeteren door: Oplevering 3 in 1 project rond 2010. Voor de periode 2010-2020 opteren wij voor een wegverbinding met 2 x 2 rijstroken tussen het Harnaschknooppunt en Westerlee. Na 2020 is doortrekking van deze wegverbinding via het Oranjetracé met de Rotterdamse haven noodzakelijk. Deze plannen zijn ambitieus maar voor Westland noodzakelijk. Samen met het Westlands bedrijfsleven en de regionale overheden willen wij deze punten nadrukkelijk op de agenda van het Rijk en provincie zien te krijgen om snel de voorbereiding ter hand te laten nemen. Opwaarderen van het knooppunt Westerlee door realisatie ongelijkvloerse kruising. Hierbij rekening te houden met de toekomstige 2 x 2 rijstroken. Aanpassing van de Harnaschknoop. De reconstructie van de knoop en de daarbij nagestreefde vergroting van de capaciteit moet leiden tot een tijdelijke verlichting van de problemen. Bij een verdere opwaardering van het Harnaschknooppunt dient rekening te worden gehouden met de toekomstige 2 x 2 rijstroken. Aansluiting op tweede ontsluitingsweg Hoek van Holland (deel tussen Westerlee en grondgebied Hoek van Holland). Opwaarderen gedeelte van de N 213 (Burgemeester Elsenweg). Dit kan mogelijk door verdubbeling en/of aanleg van een doelgroepenstrook vooralsnog tot aan de kruising Bospolder/Nieuwe weg in Naaldwijk. Nader onderzoek moet uitwijzen wat de mogelijkheden zijn voor het weggedeelte tot ABC-Westland. Eventueel verleggen van de N 211/E 30 kustweg tussen Monster en 's-Gravenzande, afhankelijk van andere te treffen ruimtelijke maatregelen (woningbouw, recreatie). Aan de hand

26

van de uitkomsten van het doorrekenen van een verkeersmodel op dit punt zullen we bezien of deze verlegging tot stand gebracht moet worden. Herstructurering glastuinbouwgebieden stimuleren door ontsluiting te verbeteren. Dit vergt een investering van ruim € 23 miljoen waarvoor een subsidietraject loopt bij het Ministerie van LNV in het kader van de InfrastructuurRegeling Glastuinbouw. Het gaat hierbij om de voormalige RIG/ROG projecten. Concreet gaat het gaat om: o Kasteelweg (De Lier) o Verbindingsweg Groeneweg-Galgeweg (Naaldwijk) o Lange Kruisweg (Maasdijk) o Bonnenlaan ('s-Gravenzande) o Verbindingsweg Bovendijk-Middenweg-Zwetweg (Wateringen) o Hoefweg (De Lier) o Noord-Lierweg 2e fase (De Lier) o Gebied Staelduinen ('s-Gravenzande) o Gebied de Baak (Naaldwijk) Voor uitvoering van de Lange Kruisweg in Maasdijk en de Groeneweg-Galgeweg in Naaldwijk is eind 2004 een financiële bijdrage van het ministerie van LNV toegezegd.

Voor het openbaar vervoer is de ontwikkeling van Randstadrail van belang. In onze directe omgeving wordt in de komende jaren flink geïnvesteerd in dit vervoersconcept waarbij verstedelijking een grote rol speelt. In verband met de Westlandse ruimtelijke structuur van sterk verspreid liggende kernen en de bijbehorende vervoersvraag is Westland niet geschikt voor Randstadrail. Om een goede en betere busaansluiting te krijgen zowel tussen de Westlandse kernen onderling als tussen de gemeente en de buurgemeenten willen wij de komst van Randstadrail gebruiken om buslijnen beter aan te laten sluiten. Het regionaal Openbaar Vervoer netwerk wordt hierdoor versterkt.

27

28

29

Wonen Kansen Uit het Woningbehoefte-onderzoek blijkt dat het prettig wonen is in Westland. Westlanders zijn zeer tevreden met hun woning en woonomgeving en ze zijn redelijk honkvast. Maar liefst 95% van de huishoudens is (zeer) tevreden over de woning en 90% over de woonomgeving. Ten opzichte van de overige gemeenten binnen Haaglanden springt Westland er in positieve zin uit waar het gaat om sociale cohesie en het betrokken voelen bij de leefomgeving. Westland heeft woongebieden met een sterk dorps karakter, maar ook woongebieden die door ligging en dichtheid een meer stedelijke sfeer hebben. Verspreid over de 11 kernen voelen inwoners zich sterk verbonden met Westland. Een groot deel van de woningbouwproductie in de periode 2004-2020 kan opgevangen worden binnen bestaande ruimtelijke mogelijkheden. Het Streekplan biedt daartoe de mogelijkheden. Verdichting van de kernen door het toevoegen van woningen gaat steeds belangrijker worden. De verdichting komt mede voort uit het vergroten van het draagvlak voor het voorzieningennivo en het behouden van duurzaam glas in het buitengebied. In de kernen kan een belangrijk deel van de woningbouwbehoefte worden gerealiseerd. Hierbij kan een koppeling gemaakt worden met het bouwen voor ouderen en jongeren waarvoor een flinke inhaalslag nodig is. In onze optiek zouden de Westlandse woningbouwcorporaties nadrukkelijker een rol kunnen vervullen bij het overleg over de stedenbouwkundige inkleuring van wijken in de kernen. Bedreigingen Er zijn onvoldoende woningen voor starters en ouderen. De vergrijzing zal in de komende jaren sterk toenemen. Het vertrek van jongeren naar elders moet tegengegaan worden. De doorstroming op de woningmarkt is gering. De effecten van de open woningmarkt binnen Haaglanden op Westland zijn moeilijk vooraf in te schatten maar wij gaan er vooralsnog vanuit dat dit beperkt zal zijn. Ambitie Behoud en versterking van de waardering voor woning en woonomgeving in Westland en de bouw van woningen conform de locale behoefte. Strategische keuzes Het ruimtelijk realiseren van een woningbouwprogramma geënt op de locale behoefte. Het realiseren van woningbouwlocaties volgens het vigerend ruimtelijk beleid. Verdichting in de kernen met een onderscheid tussen de kernen. Zoeklocaties vinden voor de benodigde aanvullende woningbouw.

Uitwerking Op basis van de Primosprognose, de Regionale Woonvisie Haaglanden en de Woonvisie Westland is voor de gemeente Westland een netto uitbreidingsvraag van 8.500 woningen berekend voor de locale behoefte tussen 2004 en 2020. In de kernen wordt een vervangingsopgave verwacht voor ca. 2.000 bouw- of woontechnisch verouderde woningen. Hiermee komt de totale bruto bouwopgave op 10.500 woningen exclusief Westlandse Zoom. Daar bovenop zullen voor de woonmilieus met een internationaal georiënteerde aantrekkingskracht binnen de Westlandse Zoom tot 2010 nog eens ca.1.200 woningen gerealiseerd worden. De tot de 1e fase van de Westlandse Zoom behorende 6 deelgebieden zijn in het streekplan opgenomen als te ontwikkelen woningbouwlocaties. Een tussenevaluatie van de Westlandse Zoom zal in 2005 plaatsvinden. Voor de realisatie van sociale woningbouw gelden de afspraken binnen het stadsgewest Haaglanden. Woningvoorraad per 1 januari 2004 Woningbouwopgave Greenport Vervangingsopgave Greenport Westlandse Zoom 1e fase tot 2010 Prognose woningvoorraad 2020 37.820 10.500 2.0001.210 47.530

30

Op basis van de verwachte woningvoorraad en de verwachte woningbezetting in 2020 is berekend dat de gemeente Westland ongeveer met 8.000 personen is gegroeid tot in totaal 105.000. In de periode 2004-2020 wordt woningbouw zoveel mogelijk gerealiseerd binnen de bestaande ruimtelijke mogelijkheden om daarmee het duurzaam glasgebied te beschermen. Van het benodigde woningbouwprogramma is al voor 4.500 woningen ruimte gereserveerd direct grenzend aan bestaande kernen (zie kaart Wonen). Binnen de bestaande kernen verwachten wij nog eens 4.500 woningen via inbreiding te kunnen bouwen. Resteert een aantal van + 1.500 woningen waarvoor een zoekgebied is aangewezen op de halve cirkel Naaldwijk, ’s-Gravenzande en Monster. De 11 kernen zijn wat omvang, dichtheid en voorzieningennivo betreft verschillend. Om deze reden zijn de kernen bij de verdichtingopgave in drie hoofdtypen ingedeeld waarbij aansluiting is gezocht bij de typeringen uit de Westlandse Woonvisie. De hoofdtypen zijn: kleinstedelijk, compactdorps en ruimdorps. Van de totale inbreidingsopgave van 4.500 woningen willen wij een substantieel deel realiseren in de kernen Naaldwijk en Wateringen die zijn ingedeeld als kleinstedelijk. Door ligging en dichtheid ademen deze kernen een stedelijke sfeer. Verdichting zal hier daarom op een stedelijke wijze plaatsvinden. Hoogbouw wat past bij de Westlandse schaal behoort tot de mogelijkheden. Op geschikte locaties kan hoogbouw worden gebruikt. Door hoogbouw te sturen en op bepaalde plaatsen te concentreren kan naast de stedenbouwkundige ook de programmatische sturing worden bereikt. Vanuit intensief ruimtegebruik is clustering van intensieve functies wenselijk. De kernen Monster, ’s-Gravenzande en De Lier (compactdorps) zijn ontstaan langs historische wegen en waterlopen. De bebouwing kenmerkt zich door een compacte bebouwingsstructuur, afwisseling in bouwvorm en menging van functies. Om aan te sluiten bij het karakter van deze kernen wordt de verdichting in deze kernen compact gerealiseerd, waarbij op daarvoor geschikte locaties hoogbouw op beperkte en passende schaal kan worden ingezet. De overige kernen Poeldijk, Honselersdijk, Kwintsheul, Maasdijk, Ter Heijde en Heenweg (ruimdorps) zijn in omvang, dichtheid en voorzieningennivo duidelijk kleiner dan de andere kernen. Ieder van de kernen heeft daarbij zijn eigen karakter en identiteit. Bij verdichting zal worden ingezet op versterking en behoud van het voorzieningennivo op de schaal en karakter van de betreffende kern. De realisatie van kleinschalige innovatieve woningbouwconcepten in de gemeente voor bijvoorbeeld starters willen wij stimuleren. In het kader van de herstructurering van glastuinbouwgebieden is er behoefte aan vervangende woningbouw in het buitengebied. Aan deze behoefte kan worden voldaan door bouwen langs bestaande linten c.q. het toevoegen van bebouwingsclusters. Als gevolg van de inbreiding zal er rekening mee gehouden moeten worden dat het benodigde percentage wateroppervlak verder toe kan nemen omdat het onverharde deel in stedelijk gebied afneemt.

31

32

Maatschappelijke en Economische Voorzieningen Kansen Het aanbod aan maatschappelijke- en economische voorzieningen draagt in belangrijke mate bij aan de aard en de aantrekkelijkheid van de woonomgeving. Voorzieningen zoals onderwijs, zorg, sport, culturele instellingen maar ook detailhandel en horeca zijn onontbeerlijk om woonmilieus cachet te geven. De vijf voormalige gemeenten hebben ernaar gestreefd om belangrijke voorzieningen op genoemde gebieden zoveel mogelijk binnen de eigen gemeentegrenzen te realiseren en bij voorkeur ook binnen of dichtbij alle afzonderlijke dorpskernen. Dit heeft geleid tot een vrij goed voorzieningennivo in alle kernen. Desondanks zijn er in de komende jaren flinke investeringen nodig om het voorzieningennivo, vooral in relatie tot onderwijs en zorg op een aanvaardbaar nivo te brengen. Dit gaat vooralsnog niet ten koste van de ruimte die de Greenportfunctie Westland vraagt. Zie kaart nieuwbouw maatschappelijke voorzieningen op nieuwe locaties. De samenstelling en spreiding van het voorzieningenpakket moet aansluiten bij de demografische ontwikkelingen, vooral de vergrijzing speelt daarbij een belangrijke rol. Door te investeren in een levensloopbestendige woningvoorraad wordt tegemoetgekomen aan de toenemende zorgvraag binnen Westland. Bedreigingen Voor vervanging en uitbreiding van voorzieningen zal ruimte gevonden moeten worden in de kernen. Dat levert nu al problemen op. In de toekomst zal dat nog lastiger worden vanwege de eerder genoemde verdichting in de kernen. De zorgvraag binnen Westland zal aanzienlijk toenemen. De vergrijzing en de tendens bij zorgbehoevenden om langer zelfstandig te wonen (extramuralisering) heeft grote gevolgen voor de woningbouwopgave en stelt eisen aan de nabijheid van maatschappelijke voorzieningen. Diverse maatschappelijke voorzieningen zijn versnipperd over Westland en kostbaar. Afwegingen over het voortbestaan van voorzieningen zullen worden gemaakt binnen de gemeente. Ambitie Het maatschappelijk- en economisch voorzieningennivo kwalitatief en kwantitatief op een goed nivo houden en voor de groep ouderen en jongeren de voorzieningen op een optimaal nivo brengen. Hierbij is aandacht nodig voor het aanbod in de kernen en de spreiding over Westland. Strategische keuzes Doorlichten van het maatschappelijk- en economisch voorzieningennivo in de gemeente. Aanpassen c.q. uitbreiden van het maatschappelijk- en economisch voorzieningennivo in de kernen en het koppelen aan de verdichtingopgave voor wonen aldaar. Uitwerking Op dit moment is er geen aanleiding om buiten de kernen ruimte te reserveren voor de realisatie van maatschappelijke- en economische voorzieningen. Binnen de kernen is dit wel aan de orde. Om het voorzieningennivo op peil te houden willen wij de maatschappelijke- en economische voorzieningen tijdig vervangen en de aard van de voorzieningen afstemmen op ontwikkelingen in behoeften en bevolkingssamenstelling. Er wordt gewerkt aan een flinke inhaalslag op het gebied van onderwijshuisvesting en woonzorgcomplexen. Bij veel van deze maatschappelijke voorzieningen is sprake van uitbreiding, renovatie of vervangende nieuwbouw op bestaande locaties. Vanwege de overzichtelijkheid zijn op onderstaande kaart alleen de onderwijsvoorzieningen en de woonzorgcomplexen aangegeven waar sprake is van nieuwbouw op nieuwe locaties. In de bijlage is een overzicht opgenomen van alle overige projecten op het terrein van onderwijs, zorg en sport waar sprake is van nieuwbouw, verbouw, uitbreiding en renovatie op bestaande locaties. Voor de sportterreinen is er geen sprake van nieuwbouw op nieuwe locaties. Voor vervangende nieuwbouw van een zwembad wordt naar een locatie gezocht.

33

Nieuwbouw Basisonderwijs op nieuwe locaties: Bernadetteschool 't Palet Montessorischool Gantelhof en Verburchhof Prins Willem Alexanderschool De Kameleon

Naaldwijk Honselersdijk Monster Poeldijk 's-Gravenzande 's-Gravenzande

Nieuwbouw Middelbaar Beroepsonderwijs en Voortgezet onderwijs op nieuwe locaties: Holland Accent Onderwijsgroep Naaldwijk ISW Naaldwijk Nieuwbouw Woonzorgcomplexen op nieuwe locaties Zoeklocatie Sonnevanck en serviceflat Het Oude Land Witte Brug De Naaldhorst Prinsenhof Pijletuinenhof Zoeklocatie Triangel

's-Gravenzande Poeldijk Naaldwijk Maasdijk Naaldwijk De Lier

De voorzieningen voor ouderen zijn te beperkt. Het aantal plaatsen in verzorgings- en verpleeghuizen schiet tekort. De aard van de voorzieningen sluit niet meer aan op de behoeften. Er zal daarom in toenemende mate ruimte nodig zijn voor voorzieningen voor ouderen vanwege vergrijzing en extramuralisering van lichamelijk en geestelijk gehandicapten. Het aantal woningen dat voldoet aan de eisen die deze groep stelt qua grootte, aanpasbaarheid, kwaliteit en ligging is nu al niet voldoende, terwijl ook de zorg- en welzijnsinfrastructuur nog in ontwikkeling is. De scheiding tussen zelfstandig wonen en opname in een verpleeg- of verzorgingshuis vervaagt. De behoeften aan wonen, zorg en welzijn worden steeds meer in samenhang bezien. Ten aanzien van de detailhandel wordt in de kernen geprobeerd het winkelaanbod beter aan te laten sluiten op de locale behoeften door middel van de uitwerking van centrumplannen in Monster, 'sGravenzande, De Lier en Poeldijk. Naarmate de vraag naar commerciële voorzieningen toeneemt als gevolg van bijvoorbeeld een flinke toename van het woningaanbod is extra ruimte hiervoor nodig. Wij streven naar een goed economisch voorzieningennivo in de kernen. Waar voorzieningen een rol kunnen spelen bij het bereiken van ruimtelijke doelstellingen, zullen betreffende instellingen worden uitgenodigd om in coalitieverband aan projecten of aan de integrale planvorming deel te nemen.

34

35

7. Integrerend kader
De Visie Greenport Westland 2020 bevat een veelheid van ideeën en keuzes over belangrijke onderwerpen. In meerdere gevallen worden er bij de thema’s op het vlak van de structuurelementen (water, groen en infrastructuur) en de functies (wonen en werken) uitspraken gedaan die op gebiedsnivo dan wel naar inhoud nadrukkelijk met elkaar in verband staan. Te maken keuzes op het ene terrein kunnen consequenties hebben voor andere aandachtsgebieden. Er liggen kansen om voorgestane maatregelen en doelstellingen zodanig aan elkaar te koppelen dat er een toegevoegde waarde ontstaat. Dit vraagt om een interdisciplinaire projectmatige aanpak. Volgens ons zijn er drie gebiedszones binnen de gemeente waar het maken van integrale afwegingen dan wel het realiseren van een samenstel van doelstellingen aan de orde is: 1. De Zwethzone tussen het Harnaschknooppunt en de Nieuwe Waterweg inclusief wegverbreding Harnasch-Westerlee en Oranjetracé. In deze zone zijn de doelstellingen op het terrein van duurzaam glas, water, groen en verkeer van wezenlijk belang. De keuze voor een wegverbinding met 2 x 2 rijstroken tussen de knooppunten Harnasch en Westerlee heeft tot gevolg dat na afronding van het 3-in-1 project er een ruimtereservering nodig is waarbij de functies duurzaam glas, verkeer, water en groen in samenhang een invulling krijgen. 2. De zone Poelpolder. Deze zone is aangewezen als een zoekgebied voor waterberging en maakt tevens onderdeel uit van het zoekgebied voor wonen. Het Hoogheemraadschap van Delfland heeft aangegeven dat uit een medio 2005 af te ronden studie moet blijken of het aangegeven zoekgebied daadwerkelijk goede mogelijkheden heeft om als centrale boezemwaterberging voor Westland te functioneren. Een verbreding van de waterloop in dit gebied met bijbehorende elementen voor vergroening is in de planperiode voorzien. Deze uitgangspositie biedt mogelijkheden voor het op een goede wijze inpassen van groen- en recreatieve voorzieningen cq. mogelijkheden onder meer in relatie tot de kustzone en het Staelduinse Bos. 3. De Kustzone. De invulling van onze kust staat opnieuw sterk in de belangstelling in relatie tot kustveiligheid en toekomstige ontwikkelingsmogelijkheden. Voor ons staat de kustveiligheid voorop. Maatregelen die daarvoor nodig zijn dienen zo snel mogelijk te worden uitgevoerd waarbij wij de versterking zeewaarts via het aanbrengen van duinenrijen als dringende prioriteit zien voor de korte termijn. Na afronding van de lopende planstudie zwakke schakels Delflandse kust moet in 2007 de uitvoering starten. De prioritaire versterking van de kust op de korte termijn kan volgens ons zodanig ingericht worden dat natuur en recreatie daarmee gediend zijn. Wij zullen participeren in de discussies en studies die de ontwikkelingen van de kust raken op de langere termijn. Voor de landwaartse kuststrook strijden de functies groen, natuur, toerisme/recreatie, wonen en glas met elkaar om ruimte. Aan de landzijde staan wij een weloverwogen combinatie van de functies wonen, werken, recreatie en groen voor. Wij achten het van wezenlijk belang dat de invulling van de kustzone zowel aan de zee als aan de landzijde in onderlinge relatie tot stand komt.

36

Foto Delflandse kust

Naast de genoemde gebiedszones zijn er vier onderwerpen die eveneens om een projectmatige inzet vragen: 1. Uitwerken Greenport-gedachte. Het uitwerken van het begrip Greenport uit de Nota Ruimte door in eerste instantie Westland/Oostland. In tweede instantie kan dit gezamenlijk uitgewerkt worden door de vijf Greenports (Zuid-Hollands glasdistrict met Westland en Oostland, Aalsmeer en omstreken, Venlo, de Bollenstreek en Boskoop). Indien de gemeenten die liggen binnen de Greenports daarmee instemmen zijn wij bereid het initiatief daartoe te nemen. Bij die uitwerking zullen in ieder geval betrokken worden die aandachtsvelden die in deze nota benoemd staan, zoals de verhouding tot de mainports en de fysieke bereikbaarheid en de herstructurering van de Greenport. In onderling overleg tussen deze gemeenten kunnen daaraan onderwerpen worden toegevoegd. 2. Herstructurering glasgebieden. De herstructurering van het duurzaam glas binnen Westland vraagt om een gezamenlijke aanpak met alle betrokkenen. In de periode tot 2020 komt een groot aantal hectaren van het duurzame glas voor herstructurering in aanmerking. Bij de herstructurering is het verbeteren van het economisch perspectief van de bedrijven essentieel. Diverse partijen hebben een verantwoordelijkheid als het gaat om herstructurering. De partijen zullen vanuit hun eigen verantwoordelijkheid gezamenlijk invulling moeten geven aan de herstructurering. Gewezen kan worden op de bij herstructurering aan de orde zijnde elementen als infrastructuur, water en groen. Wij willen met initiatieven komen om de herstructurering te versnellen waarbij de herstructureringsopgave in nauw overleg met het tuinbouwbedrijfsleven, het Hoogheemraadschap van Delfland, provincie Zuid-Holland en andere betrokkenen tot stand komt.

37

3. Ontwikkelingskader kernen. Versterking van de Greenport door behoud van het duurzame glas heeft als consequentie dat uitbreiding en versterking van de functies wonen, maatschappelijke voorzieningen en detailhandel, infrastructuur, groen, water en milieu zoveel mogelijk binnen de bestaande kernen dienen plaats te vinden. Voor het geheel moeten we een bepaalde insteek kiezen en een ontwikkelingskader maken. Er ligt een stevige verdichtingopgave. De noodzakelijke inhaalslag voor het bouwen van woningen voor jongeren en ouderen dient in de kernen plaats te vinden. In de kernen zijn ook de beste combinaties te maken tussen wonen en voorzieningen. De verdichtingopgave zal per kern verder uitgewerkt worden. 4. De kwantitatieve wateropgave. Op basis van het Nationaal Bestuursakkoord Water moet de gemeente binnen haar eigen verantwoordelijkheid een bijdrage leveren aan het realiseren van een duurzaam watersysteem waarbij kwantiteit en kwaliteit voorop staan. De kostentoedeling zoals die landelijk is overeengekomen is uitgangspunt voor ons beleid. Voor de ruimtelijke vertaling van de wateropgave is integraal beleid nodig. Samen met het Hoogheemraadschap van Delfland willen wij hierover afspraken maken. Als basis van het wateradvies bij ruimtelijke ontwikkelingen als onderdeel van de watertoets geldt straks het gemeentelijk waterplan. De elementen die eerder zijn beschreven waaronder meervoudig ruimtegebruik, centrale en decentrale waterberging krijgen daarin aandacht. Wij zullen op basis van de door ons gesignaleerde dwarsverbanden zowel vanuit een geografische als inhoudelijke invalshoek initiatieven ontwikkelen om interdisciplinair en projectmatig een geschikte invulling aan één en ander te geven.

8. Positionering Westland
Westland in groter verband
De ruimtelijke, maatschappelijke en economische ontwikkelingen van de gemeente Westland zijn niet los te zien van de positie van de gemeente binnen de Greenport Westland/Oostland, het stadsgewest Haaglanden, de provincie Zuid-Holland, de Zuidvleugel, de Randstad en zelfs Europa. Samenwerking en bundeling van bestuurskracht op diverse schaalnivo's is nodig. Dit zijn de kaders waarbinnen de samenhang tussen mobiliteit, ruimtelijke ordening en economie vorm kan krijgen en waar de beleidsmatige afspraken voor noodzakelijke gezamenlijke investeringen worden gemaakt. De schaalsprong van de gemeente Westland biedt uitgelezen kansen tot een stevige profilering binnen bestuurlijke netwerken. Nadrukkelijker dan in het verleden zullen wij de planning gaan meebepalen van de regionale ruimtelijk/economische ontwikkelingen. De ruimtelijke ontwikkeling van Westland wordt mede bepaald door het beleid van het Rijk, de Provincie en het Stadsgewest. De Nota Ruimte omvat de visie van het Kabinet op de ruimtelijke ontwikkeling van Nederland in de komende decennia. Hiermee is het ruimtelijk beleid tot 2020 vastgelegd met een doorkijk tot 2030. Hoofddoel van het nationaal ruimtelijk beleid is het scheppen van ruimte voor de verschillende ruimtevragende functies. Uitgangspunt in de Nota Ruimte is 'decentraal waar dat kan, centraal waar dit moet'. Daarbij ligt het accent op 'ontwikkeling' in plaats van op 'ordening'. De aandacht van het Rijk concentreert zich vooral op de Nationale Ruimtelijke Hoofdstructuur waarvan de Greenports onderdeel uit maken. Het gaat daarbij om elementen van de economie, infrastructuur, verstedelijking, water, milieu en landschap. Investeringen zullen vooral worden gericht op de Nationale Ruimtelijke Hoofdstructuur. De Regio Randstad is omgevormd tot een gemeenschappelijke regeling van de vier Randstadprovincies, de vier grote steden en de vier kaderwetgebieden. Deze nieuwe samenwerking heeft zich sterk gericht op onderhandelingen met het kabinet over het belang van een vitale Randstad. In de Bestuurlijke Commissie Randstad worden de standpunten van de Regio Randstad met het Rijk

38

besproken waarbij voor Westland vooral de ontwikkelingen binnen de Zuidvleugel van belang zijn. De Bestuurlijke Commissie Randstad heeft bij het Rijk een belangrijke positie aan tafel gekregen daar waar het gaat om inhoudelijke inbreng bij landelijke nota's. De samenwerkende randstadoverheden hebben in 2003 het Ontwikkelingsbeeld Deltametropool vastgesteld. Dit is een overkoepelende visie op de gewenste ontwikkeling van de Randstad. De economische ontwikkeling in de Zuidvleugel van de Randstad blijft achter bij de Noordvleugel. De Zuidvleugel van de Randstad kiest voor het verder ontplooien en intensiveren van de kernkwaliteiten die nu al het dynamische karakter van de Zuidvleugel bepalen; de aanwezigheid van het (inter-)nationaal centrum van bestuur en recht, van zeer hoogwaardige kenniscentra (technologisch, life science, glastuinbouw) en de sterke logistieke en maritieme cluster. Deze kernkwaliteiten zijn - deels verweven met elkaar - in de netwerkstad gepositioneerd en hebben hechte relaties met de mainports Schiphol en Rotterdam. De samenwerking binnen het Bestuurlijk Platform Zuidvleugel heeft in 2003 een flinke impuls gekregen door het aanbieden van een lijst met 10 topprioriteiten (waaronder het IOPW) aan het kabinet voor de periode tot 2010. Hierbij gaat het om majeure investeringsprojecten in de regio die cruciaal zijn voor de ontwikkeling van een sterk stedelijk netwerk. Prioriteiten Zuidvleugel

39

Mede dankzij het 1e ontwerp van de Ontwikkelingsvisie Greenport Westland 2020 wat als discussiestuk in november 2004 is gepresenteerd is de Greenport Westland inclusief de kustverdediging Delfland nadrukkelijk op de agenda van het Bestuurlijk Platform Zuidvleugel gekomen. Voor de periode 2010-2020 heeft het Bestuurlijk Platform Zuidvleugel eind 2004 integrale opgaven geformuleeerd: As Leiden-Katwijk, inclusief Valkenburg en ontsluitingen Driehoek Rotterdam-Zoetermeer-Gouda Greenport Westland, inclusief kustverdediging Delfland Nieuwbouw in bestaand stedelijk gebied Spoorzone Drechtsteden Stadshavens Rotterdam Trekvliettracé/Binckhorst Den Haag Door de Zuidvleugelpartners en het Rijk wordt hiervoor een integraal investeringsprogramma opgesteld. Door ze gezamenlijk aan te pakken en te steunen worden de inspanningen op dezelfde doelen en projecten gericht. De provincie Zuid-Holland ziet het onder andere als haar taak de ontwikkeling van een hoogwaardig en duurzaam glastuinbouwcomplex te integreren in de verstedelijkte gebieden van de Zuidvleugel van de Randstad. Concentratie van de glastuinbouw en behoud van landelijke kwaliteit staat hierbij voorop. De provincie wil gaan werken met ontwikkelingsplanologie om een ruimtelijke concentratie en duurzame ontwikkeling van de glastuinbouw te kunnen realiseren. Het provinciaal ruimtelijk beleid wordt verwoord in het Streekplan Zuid-Holland West (2003). Het streekplan is in belangrijke mate een vertaling van wat vanuit locale visies is neergelegd in het Regionaal Structuurplan Haaglanden (2002). Op gemeentelijk nivo worden de planologische uitgangspunten vormgegeven in bestemmingsplannen. Het Stadsgewest Haaglanden is één van de zeven kaderwetgebieden van Nederland. Het is een samenwerkingsverband van negen gemeenten op een aantal beleidsterreinen waarvan agribusiness / economische zaken er één van is. Binnen het Stadsgewest Haaglanden is agribusiness aangeduid als één van de vier economische pijlers van de regio. Het Stadsgewest Haaglanden onderkent het belang van de glastuinbouwsector voor de regio en streeft naar behoud en versterking van de sector. Haaglanden zal in dat kader haar bijdrage leveren. In Haaglanden verband zal daarom ondermeer aandacht gegeven worden aan de ruimtelijke inrichting, fysieke bereikbaarheid, waterproblematiek, milieu en kennis. De Haaglandse glastuinbouwvisie, welke in 2004 is opgesteld, onderstreept dit belang. Het regionaal ruimtelijk beleid is vastgelegd in het Regionaal Structuurplan Haaglanden. Het in het Integraal Ontwikkelingsplan Westland (IOPW) en dat van de Westlandse Zoom opgenomen beleid is geïntegreerd in dit plan en vertaald in het Streekplan.

9. De blik naar buiten
Om de schaalsprong van de gemeente zoals die op 1 januari 2004 is ontstaan daadwerkelijk invulling te geven zal op basis van de Visie Greenport Westland 2020 het handelen en de positionering van de gemeente Westland in relatie tot onze omgeving een andere zijn dan in het verleden. Voor de toekomst van onze gemeente kijken wij nadrukkelijk met een regionale bril. Aan het oplossen van regionale vraagstukken willen wij een stevige bijdrage leveren door een offensieve strategie te voeren. Voor de gewenste ontwikkelingen binnen en buiten de gemeente Westland moet er samenwerking gezocht worden met partijen binnen en buiten Westland die een sleutelrol vervullen bij het initiëren en het realiseren van beoogde ontwikkelingen. Een goede samenwerking is hiervoor van bijzonder groot belang.

40

41

Zonder volledig te zijn is hieronder aangegeven welke gemeenschappelijke agenda de gemeente ziet in relatie tot haar omgeving. Westland - Den Haag / Haagse regio De Structuurvisie Den Haag 2020 over de ontwikkelingsrichting van Den Haag en de Visie Greenport Westland 2020 over de ontwikkelingsrichting van Westland vormen een geschikt voertuig om met elkaar in discussie te komen over beleidsthema's waar samenwerking voor de langere termijn nodig is. Vaste oeververbinding Oranjetracé. Bereidheid om de grote stadsproblemen van Den Haag in samenspraak mee te helpen verminderen bij ondersteuning van de Visie Greenport door Den Haag. Een concreet voorbeeld hoe Westland de gemeente Den Haag steunt is het bieden van werkgelegenheid, voor een deel laaggeschoold, in de Westlandse glastuinbouw voor mensen uit Den Haag (in 2003 ruim 5.200). Met de open woningmarkt binnen Haaglanden met ingang van 1 januari 2005 wordt rekening gehouden. Realisatie Westlandse Zoom. Gezamenlijk werken aan de zeewaartse versterking van het kustvak tussen Hoek van Holland en Scheveningen om de kustveiligheid te garanderen. Met de mainportontwikkeling Rotterdam (2e Maasvlakte) ontstaat er zeewaarts een nieuwe economische ontwikkelingsrichting waarbij het interessant is om vanuit economische en werkgelegenheidsoverwegingen een nieuwe oeververbinding te maken tussen de Rotterdamse regio en de regio Haaglanden via de Oranjetunnel. Koppeling Westlandse buslijnen aan Randstadrail als onderdeel van een goed functionerend, effectief regionaal Openbaar Vervoer netwerk. Ondersteuning en versterking benodigde weginfrastructuur (A4 Midden-Delfland en 3 in 1 project) Onderwijs en kennis in relatie tot aansluiting arbeidsmarkt voor de glastuinbouw. Actualisatie Regionaal Structuurplan Haaglanden Kennisalliantie Zuid-Holland

Westland - Rotterdam / Rotterdamse regio Samenwerking Greenport - Mainport Vaste oeververbinding Oranjetracé Het Ruimtelijke Plan Regio Rotterdam 2020 (RR2020) over de ontwikkelingsrichting van de Rotterdamse regio en de Visie Greenport Westland 2020 over de ontwikkelingsrichting van Westland vormen een geschikt voertuig om met elkaar in discussie te komen over beleidsthema's waar samenwerking voor de langere termijn nodig is. Bereidheid om de grote stadsproblemen van Rotterdam in samenspraak mee te helpen verminderen bij ondersteuning van de Visie Greenport door Rotterdam. Levering, energie, restwarmte en CO2 vanuit Rotterdam aan Westland Toenemende betekenis van de Rotterdamse haven voor de sierteelt (Coolboxx). Ontwikkeling van een regie en centrumfunctie in hoogwaardige agrokennis in Westland door nauwe relaties aan te gaan met kennisinstellingen op het gebied van de plantenteelt in Westland en de procestechnologie, farmacie en gezondheidszorg in Rotterdam. Relatie voedingstuinbouw en de Fruitterminal in de Merwehaven Ferry transport van groente en sierteelt naar Groot-Brittannië. Uitwerken Greenportgedachte in verband met de B-driehoek/Zuidplaspolder. Foodcluster Barendrecht Zeewaartse versterking kustvak tussen Hoek van Holland en Scheveningen om de kustveiligheid te garanderen. Ondersteuning en versterking benodigde weginfrastructuur (A 4 Midden-Delfland en 3 in 1 project) Onderwijs en kennis in relatie tot aansluiting arbeidsmarkt voor de glastuinbouw.

42

Westland - Hoek van Holland Gezamenlijke studie naar de ontwikkelingsmogelijkheden van de kuststrook tussen de "Heeren van 's-Gravenzande" en de recreatieterreinen van Hoek van Holland Concept inrichtingsplan Oranjebuitenpolder waarbij rekening is gehouden met extra waterberging voor Westland Invulling slibdepot bij het Composteringsbedrijf o.a. ten behoeve van slib uit Westland Staelduinse bos verbinden met Bonnenpolder in relatie tot een nog op te stellen visie van Hoek van Holland over de Korte en Lange Bonnen. Kustveiligheid zwakke schakel Delflandse kust en Duincompensatie 2e Maasvlakte Afstemming woningbouwplannen Hoek van Holland en behoud duurzaam glas in relatie tot RR2020. Verlichting van de Maasdijk (N 220) van het vrachtverkeer bij realisatie van 2e ontsluitingsweg Hoek van Holland Vaste oeververbinding Oranjetracé Westland - Midden-Delfland Nagaan in hoeverre Westland ruimte kan bieden bij de herstructurering van glas voor verspreid liggend glas in Midden-Delfland. Mogelijke vestiging van agro-gerelateerde bedrijvigheid op bedrijventerrein Harnaschknoop. Wateropgave in beide gemeenten in gezamenlijkheid te bezien Toekomstige aanpassing Harnaschknoop Deelname Recreatieschap Midden-Delfland. Groenfunctie van Midden-Delfland versterken door ecologische verbindingen door Westland te realiseren. Overleg over de inrichting van de Zwethzone en omgeving. Clustering verspreid liggend glas uit Midden-Delfland. Gebiedsvisie Midden-Delfland. Belang veenweidegebied Midden-Delfland. Uitwerken Greenportgedachte.

Westland - Provincie Zuid-Holland Uitwerken Greenportgedachte. Economische en innovatieve kracht van de glastuinbouwcluster Zuid-Holland op basis van het uitvoeringsprogramma verstevigen. Uitplaatsen en opvang van tuinders. Nadere afspraken maken over de rolverdeling van diverse partijen bij herstructurering glas Kennisalliantie Zuid-Holland Herziening Streekplan Zuid-Holland West Infrastructuur (3 in 1 project, vaste oeververbinding Oranjetracé)

Westland - Schiphol Samenwerking Greenport - Mainport Schiphol als importknooppunt van exclusieve sierteelt en groente

Westland - Zuidvleugel Deelname Westland in Zuidvleugelverband Met de Zuidvleugelpartners en het Rijk komen tot een integraal investeringsprogramma waarbij de Greenport Westland inclusief kustveiligheid Delfland wordt meegenomen. Innovatieve en economische kracht van de glastuinbouw gebruiken om de ontwikkeling van de Zuidvleugel als geheel te versterken.

43

Woningbouwopgave voor een belangrijk deel realiseren in de kernen door verdichting. Westland - glasasgemeenten Initiatief nemen om op basis van de glastuinbouwvisie Haaglanden 2004 en de Visie Greenport Westland 2020 met de uitvoeringsprogramma's acties te ondernemen om de economische en innovatieve kracht van de glastuinbouwcluster in Zuid-Holland te versterken. Het gaat daarbij ook om het uitplaatsen en opvang van tuinders. Opstellen van een 'position paper' met als doel om te komen tot een kwalitatieve en kwantitatieve versterking van de ontplooiingsmogelijkheden van de glastuinbouwcluster in de greenport Westland-Oostland. Belangrijke onderwerpen daarbij zijn o.a.: ruimte, herstructurering, betekenis glastuinbouwcluster, fysieke bereikbaarheid, kennis en innovatie, relatie mainports en kansen en bedreigingen.

Westland - Greenportgemeenten Gezamenlijk als Greenportgemeenten met bedrijfsleven het belang van de Greenports onderstrepen door met voorstellen te komen hoe de diverse overheden en bedrijfsleven hun verantwoordelijkheid kunnen nemen bij de versterking van de Greenports.

44

Bijlage:

Overzicht projecten Maatschappelijke voorzieningen die niet op de Greenportkaart staan.
(versie 18 maart 2005)

BASISONDERWIJS (BO) PROJECT Herman Broereschool Uitbreiding en aanpassing dislocatie het Palet Verhagenplein i.v.m. huisvesting leerlingen Herman Broereschool De Boemerang Nieuwbouw ter vervanging Beatrixschool en Bergpas De Windroos Interne verbouwing Joannesschool Uitbreiding en verbouwing De Regenboog Uitbreiding en verbouwing ’t Startblok Aanpassing en uitbreiding De Hoeksteen (verbouwing) Het Kompas (verbouwing) De Zevensprong (verbouwing) Honselersdijk Maasdijk Maasdijk Fazantlaan 4 Trompstraat 5 Tuindersweg 52 Fazantlaan 4 Trompstraat 5 Tuindersweg 52 2005 2005 2005 2005 2005 2005 Honselersdijk Veilingweg 1a Veilingweg 1a 2005 2006 Naaldwijk Aalbersestraat 47 Aalbersestraat 47 2005 2005 Naaldwijk Wollegras 39 Wollegras 39 2005 2005 Naaldwijk Naaldwijk Van de Doortogestraat 21 en Dijkweg 22b Hoge Woerd 27 Hoge Woerd 27 2005 2005 Dijkweg 22b 2005 2007 KERN Naaldwijk HUIDIGE LOCATIE Delft NIEUWE LOCATIE Verhagenplein 9 START 2005 EIND 2005

Basisonderwijs (BO) PROJECT De Driekleur (Beatrixgebouw) Renovatie Godfried Bomansschool Renovatie De Wegwijzer Renovatie J.F. Kennedyschool Renovatie Eben Haëzerschool Renovatie Willemsschool Vervangende nieuwbouw in combinatie met huisvesting kinderdagverblijf Simba Het Palet Nieuwbouw, in 1 gebouw in combinatie met basisschool De Nieuwe Weg, kinderdagverblijf Trumpy, peuterspeelzaal Hummeloord en gymzaal Prins Mauritsschool Uitbreiding met peuterspeelzaal De Lier Frankenthaler 1 Frankenthaler 1 2003 2005 Poeldijk Fonteinstraat 8 Dr. Weitjenslaan 54 Dr. Weitjenslaan 54 2002 2006 Monster Zilvermeeuwstraat 1 Zilvermeeuwstraat 1 2002 2006 's-Gravenzande Albert Klingstraat 24 Albert Klingstraat 24 2004 gereed 's-Gravenzande 's-Gravenzande Prins Bernhardstraat 28 Obrechtlaan 12 Prins Bernhardstraat 28 Obrechtlaan 12 2004 gereed 2004 gereed 's-Gravenzande Spinel 2 Spinel 2 2004 gereed KERN 's-Gravenzande HUIDIGE LOCATIE Spinel 6-8 NIEUWE LOCATIE Spinel 6-8 START 2004 EIND gereed

45

De Achtsprong Uitbreiding met peuterspeelzaal De Vlieten Uitbreiding met peuterspeelzaal VOORTGEZET ONDERWIJS (VO) ISW Vervangende nieuwbouw

De Lier

Sportlaan 45-47

Sportlaan 45-47

2003

2005

De Lier

Anjer 2

Anjer 2

2003

2005

Naaldwijk

Lage Woerd 2

Lage Woerd 2

2002

2005

Woonzorgcomplexen PROJECT KERN HUIDIGE LOCATIE NIEUWE LOCATIE START EIND

De Kreek (uitbreiding) De Opmaat (inclusief Duinhof), nieuwbouw Masemude, nieuwbouw Project Gele Kwikstaart/Leeuwerik Renovatie bestaand gebouw, bouw ontmoetingsruimte en sportschool voor ouderen Ons Trefpunt, nieuwbouw zorgwoningen met steunpunt ter vervanging van huidig verzorgingshuis Hunselaer, nieuwbouw ouderenwoningen en dienstencentrum

's-Gravenzande Monster Monster Kwintsheul

Leeuweriklaan 34 Van Goghlaan 2 De Masemude 24 Leeuweriklaan/Gele Kwikstaart

Leeuweriklaan 34 Van Goghlaan 2 De Masemude 24 Leeuweriklaan/Gele Kwikstaart

2005 2006 2005

2006 2007/8 2007 2005

Naaldwijk

Dijkweg 20

Dijkweg 20

2006

Honselersdijk

Dijkstraat 1 tot en met 102

Dijkstraat 1 tot en met 102

2012

2012 tot 2015

Bizet, aanpassing woningen en maken ontmoetingsruimte Duinhof, bouw seniorenappartementen

Naaldwijk

Stokdijkkade

Stokdijkkade

2006

2008

Ter Heijde

Arie Tukstraat 2

Arie Tukstraat 2 en omgeving

2010

2010/2 013

De Ark Nieuwbouw en renovatie

Wateringen

Herenstraat 85

Herenstraat 85

2005

2006

SPORTTERREINEN PROJECT Sportpark Hoge Bomen aanpassing Voetbal vereniging Honselersdijk renovatie velden Sportpark Polanen kunstgras en nieuwe accommodatie Sportpark Juliana aanpassing/nieuwbouw Sportpark Verburch accommodatie nieuwbouw Poeldijk ‘s-Gravenzande Monster Duyvenvoordestraat 56 Koningin Julianaweg 154 Arckelweg 20 Duyvenvoordestraat 56 Koningin Julianaweg 154 Arckelweg 20 2005 2005 2003 gereed 2005 2006 Honselersdijk Strijphorst 2 Strijphorst 2 2005 2005 KERN Naaldwijk HUIDIGE LOCATIE Hoge Bomen 9 NIEUWE LOCATIE Hoge Bomen 9 2005 2008

46