Havenplan Vlaardingen

2005 -2010

November 2005 Gemeente Vlaardingen – Dienst Stadswerk

Samenvatting............................................................................................................................. 3 Inleiding ..................................................................................................................................... 4 1.1 Inleiding.............................................................................................................................. 4 1.2 Havengebied Vlaardingen.................................................................................................. 4 1.3 Randvoorwaarden.............................................................................................................. 4 1.4 Procesbeschrijving............................................................................................................. 4 1.5 Leeswijzer .......................................................................................................................... 5 2 Huidige Situatie ......................................................................................................................... 6 2.1 Eigendom en beheer.......................................................................................................... 6 2.2 Functies van het havengebied........................................................................................... 6 2.3 Financiën.......................................................................................................................... 10 3 Beleid en Ontwikkelingen........................................................................................................ 11 3.1 Lokaal............................................................................................................................... 11 3.2 Regionaal ......................................................................................................................... 12 3.3 Landelijk ........................................................................................................................... 12 3.4 Internationaal ................................................................................................................... 12 4 Visie en gewenste situatie....................................................................................................... 13 4.1 Visie.................................................................................................................................. 13 4.2 Gewenste situatie............................................................................................................. 13 4.3 Financiën en beheer ........................................................................................................ 15 Conclusie en vervolgtraject ............................................................................................................ 17 5 Literatuurlijst ............................................................................................................................ 18 Bijlagen ........................................................................................................................................... 19

0 1

2

0 Samenvatting
De gemeente Vlaardingen heeft voor de periode 2005 –2010 de volgende visie voor het havengebied: De gemeente Vlaardingen wil een, in principe kostendekkend, veelzijdig havengebied, dat haar verschillende functies zo goed mogelijk combineert en daarmee aantrekkelijke havens biedt, waarbij de kansen voor het havengebied optimaal worden benut. Hierdoor leveren de havens de stad een duidelijke meerwaarde. Op basis van deze visie is in dit havenplan een gewenste situatie beschreven voor alle gedeelten van het havengebied, aan de hand van de verschillende functies die het havengebied heeft. Voor de meeste gedeelten van het havengebied wordt gezocht naar een versterking van de huidige functie(s). Voor de KW-haven en de Buitenhaven worden op de langere termijn functiewijzigingen voorzien, als gevolg van geplande woningbouw op het westelijk deel van het schiereiland tussen deze havens. Hierdoor kunnen geen overlastgevende bedrijfsmatige activiteiten in de Buitenhaven en de westtak van de KW-haven meer plaatsvinden. Dit heeft gevolgen voor de taken die in het kader van het beheer van de havens worden uitgevoerd. Ook zullen de inkomsten voor de gemeente uit de havengelden aanzienlijk dalen. Dit havenplan behoeft nadere uitwerking, met name voor wat betreft voorgestane functiewijzigingen en de financiën. Deze uitwerking zal voor de korte termijn worden beschreven in het bedrijfsplan havens, dat in 2005 wordt opgesteld binnen de sectie Stadsbedrijven. Voor de langere termijn zal het havengebied, gelet op de diversiteit van de havens, voor de uitwerking worden verdeeld in vier clusters: A. Particuliere havens (Vulcaanhaven, Zevenmanshaven (voormalige Hydro – Agri Haven) en particuliere steigers Nieuwe Maas) B. Gemeentelijke havens, waarbij het volgende onderscheid wordt gemaakt: B1. Koggehaven (voormalige NAM-haven) B2. KW-haven en Buitenhaven B3 Vaart, Buizengat, Oude Haven en publieke steigers Nieuwe Maas Per cluster wordt een werkplan opgesteld door een werkgroep. De vier werkgroepen rapporteren aan een stuurgroep, die twee maal per jaar vergadert over de ontwikkelingen binnen de verschillende clusters. De genoemde werkplannen zullen door de werkgroepen worden voorgelegd aan het college van burgemeester en wethouders.

3

1 Inleiding
1.1 Inleiding
Vlaardingen is een havenstad. Al in de 14e eeuw dreef de economie van de stad op de scheepvaart. Eerst was vooral de koopvaardij belangrijk, vanaf de 15e eeuw werd de visserij de belangrijkste bron van welvaart in Vlaardingen. In de loop van de 17e eeuw groeide de stad uit tot een echte vissersplaats met een haringpakkerij en een bloeiende vishandel. In de jaren 60 van de vorige eeuw hebben de oorspronkelijke vissershavens, de Oude Haven en de Koningin Wilhelminahaven, hun functie verloren. De Vlaardingse vissersschepen kozen havens met een meer directe ligging aan zee als thuishaven. Momenteel herinneren de oude pakhuizen, visverwerkende industrie, het Visserijmuseum, de Visbank en het Visserijmonument nog aan het visserijverleden van de stad. Hoewel Vlaardingen geen vissersstad meer is, is het nog altijd een havenstad. Met verschillende havens die om diverse redenen belangrijk zijn voor de stad. Hoewel de Vlaardingse havens en het havengebied in tal van lokale en regionale projecten een rol spelen, ontbreekt een duidelijke beeld van de positie en de toekomst van de havens. Om optimaal gebruik te kunnen maken van de mogelijkheden die de haven de stad biedt, is het noodzakelijk een visie op de Vlaardingse havens te ontwikkelen. Dit havenplan beoogt tot een dergelijke visie te komen.

1.2 Havengebied Vlaardingen
Dit havenplan heeft betrekking op het gehele Vlaardingse havengebied. Dit gebied omvat: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. de Vlaardingse Vaart tot de gemeentegrens met Schipluiden; het Buizengat; de Oude Haven; de Buitenhaven; de Koningin Wilhelminahaven; de Zevenmanshaven; de Vulcaanhaven; de steigers aan de Nieuwe Maas; de Koggehaven.

Op de kaart in bijlage 1 zijn de genoemde havens aangegeven.

1.3 Randvoorwaarden
§ De visie moet richtinggevend zijn voor de periode 2005 – 2010. Voor deze doorlooptijd is gekozen omdat op dit moment onvoldoende duidelijkheid bestaat over de gevolgen van de functiewijziging die met name voor de Koningin Wilhelminahaven wordt voorzien. Dit geldt in veel mindere mate voor de overige delen van het havengebied. Het havenplan moet aansluiten op vastgesteld beleid zoals de Stadsvisie Vlaardingen, de Ruimtelijke Structuurschets, de Economische Visie en het Structuurplan Rivierzone.

§

1.4 Procesbeschrijving
In februari 2004 is naar aanleiding van de Nota Toekomst Vlaardingse Havens een werkgroep ingesteld met de opdracht een havenplan op te stellen. Ten einde de benodigde informatie te vergaren zijn diverse mensen binnen en buiten de gemeentelijke organisatie geïnterviewd. Op basis van deze informatie is een concept havenplan geschreven, dat binnen de werkgroep is besproken en verder uitgewerkt. Deze verdiepingsslag heeft geleid tot onderliggend document.

4

1.5 Leeswijzer
Na deze inleiding wordt in hoofdstuk 2 de huidige situatie van het Vlaardingse havengebied beschreven. In hoofdstuk 3 komen vervolgens de belangrijkste ontwikkelingen (zowel landelijk, regionaal als lokaal) aan de orde die van invloed zijn op de havens. In hoofdstuk 4 wordt de gewenste situatie beschreven met de visie die daaraan ten grondslag ligt. In hoofdstuk 5 worden de conclusies en het vervolgtraject geformuleerd.

5

2 Huidige Situatie
De Vlaardingse haven is een haven met vele sterke kanten. Door de nabijheid van het centrum, de regionale en bovenregionale bereikbaarheid over de weg en per spoor en de diversiteit aan functies, kan de haven op tal van punten aantrekkelijk worden genoemd. Bovendien is er regionaal gezien een tekort aan natte bedrijventerreinen. Daar staan versnippering van het havengebied, verpaupering, een beperkte diepgang en een minder goede locale bereikbaarheid over de weg tegenover, als veelgenoemde zwakke punten. Inmiddels is een aantal projecten gestart, waaronder de plannen met betrekking tot de Rivierzone en de Cultuurhistorische As, om de zwakke kanten van (delen van) het gebied te versterken en de kansen voor het gebied te benutten. In dit hoofdstuk wordt de huidige situatie van het Vlaardingse havengebied beschreven. Hierbij wordt aandacht besteed aan de eigendoms- en beheersituatie en de activiteiten die plaatsvinden in de verschillende havens.

2.1 Eigendom en beheer
Eigendom Zoals aangegeven in paragraaf 1.2 bestaat het havengebied uit een negental gedeelten. Hiervan zijn het Buizengat, de Oude Haven, de Buitenhaven, de Koningin Wilhelminahaven, de steigers aan de Nieuwe Maas en de Koggehaven eigendom van de gemeente Vlaardingen. De Vlaardingse Vaart maakt deel uit van het boezemwater van het Hoogheemraadschap Delfland. De Zevenmanshaven en de Vulcaanhaven zijn particulier eigendom. Beheer Havendienst Vlaardingen De Havendienst Vlaardingen speelt een centrale rol bij het beheer van de gemeentelijke havens. De dienst maakt deel uit van de sectie Stadsbedrijven van de afdeling Openbare Werken. Naast het sectiehoofd zijn zes havenbeambten werkzaam bij de Havendienst, die gedurende zeven dagen per week werken in een rooster van 06.00 tot 22.00 uur. Gedurende de nacht is de Havendienst bereikbaar in geval van calamiteiten. Een overzicht van de taken van de Havendienst wordt gegeven in bijlage 2. Havenbedrijf Rotterdam Ook het havenbedrijf Rotterdam is betrokken bij het beheer van de Vlaardingse havens. Dat havenbedrijf houdt toezicht op het vervoer van gevaarlijke stoffen in de particuliere havens en vervult conform het Samenwerkingsconvenant private zeehavens Vlaardingen een aantal nautische beheertaken in deze havens. Het Havenbedrijf Rotterdam verzorgt de inning van de havengelden (zie paragraaf 2.3) in zowel de particuliere als de gemeentelijke havens.

2.2 Functies van het havengebied
De verschillende havens in het havengebied vervullen een aantal functies. Binnen het havengebied worden de volgende functies onderscheiden: § werken (watergebonden en niet watergebonden); § wonen; § cultuurhistorie en identiteit; § recreatie en toerisme. De binnendijkse havens hebben ook een functie met betrekking tot de waterberging. Hier wordt in het Integraal Waterplan verder op ingegaan.

6

In dit deel van het havenplan wordt de huidige situatie van de diverse gedeelten van het havengebied met betrekking tot deze functies beschreven.

De Vlaardingse Vaart De Vlaardingse Vaart heeft vooral een recreatieve functie. Er zijn zes watersportverenigingen gevestigd en in het vaarseizoen wordt het water druk bevaren door talloze plezierbootjes. Het fietspad langs de vaart krijgt extra aantrekkingskracht voor de recreatieve fietser door de aanwezigheid van het water. Daarnaast biedt de aanwezigheid van de vaart een ecologische meerwaarde aan de stad. Het gebied rond de Vlaardingse Vaart staat bekend als de groenblauwe long. De brede groenstrook langs de Vlaardingse Vaart versterkt de recreatieve waarde van de vaart. Naast een recreatieve functie heeft de Vlaardingse Vaart ook een woonfunctie. In Holy en een klein stukje van Vlaardinger Ambacht is het prachtig wonen langs het water. Het Buizengat Rond het Buizengat zijn op dit moment de voorbereidingen voor de geplande woningbouw in volle gang. De woonfunctie is dan ook de belangrijkste toekomstige functie van dit stukje van het havengebied. Wellicht krijgt het Buizengat, in de vorm van een gemeentemuseum, ook nog een cultuurhistorische en toeristische functie. Ook hier biedt de aanwezigheid van het water het woongebied een onbetwiste meerwaarde. De Oude Haven De Oude Haven vervult, van de verschillende gedeelten van het havengebied, de meeste functies. De voormalige pakhuizen aan de Oost- en Westhavenkade en de nieuwere gebouwen daartussen bieden ruimte aan onder andere woningen, winkels, een museum, horecagelegenheden en een haringverwerkingsbedrijf. In het water ligt een aantal historische schepen en een deel van het water wordt gebruikt door de Watersportvereniging Vlaardingen (WSV). Voor de historische schepen is onlangs door het bestuur een ligplaatsenbeleid vastgesteld. De pakhuizen, het haringverwerkingsbedrijf en de Visbank herinneren aan het visserijverleden van de stad en geven het centrumgebied haar cultuurhistorische identiteit. De haven biedt het decor voor het jaarlijkse Loggerfestival, met vele activiteiten, zowel op en in het water als op de kade. De Westhavenplaats is met de diverse horecagelegenheden een aantrekkelijk uitgaansgebied. De Westhavenkade wordt opnieuw ingericht, in het kader van het project Cultuurhistorische As (waarover meer in hoofdstuk 3). De uitvoering is inmiddels gestart. Door de toenemende verpaupering en de rommelige aanblik van het openbare gebied is een kwaliteitsverbetering van deze ruimte dringend gewenst. Tevens wordt getracht de stad dichter bij de rivier te brengen, met name door de aanleg van een promenade. Hoewel de aanwezigheid van het water in hoge mate het karakter van dit gedeelte van de stad bepaalt is er, behalve gedurende een evenement als het Loggerfestival, weinig interactie tussen het water en de kade. De Buitenhaven De Buitenhaven vervult met name een woon- en werkfunctie. Er vindt, zij het in beperkte mate, overslag plaats en de haven biedt een ligplaats aan binnenvaartschepen. De werkfunctie wordt beperkt door de aanwezigheid van woningen op de Westhavenkade, onder andere de bekende Pelmolen. Op de Oosthavenkade en de rest van het schiereiland is een aantal bedrijven gevestigd. In het kader van de Rivierzoneplannen is het westelijk deel van het schiereiland bestemd voor woningbouw. Een deel van de aanwezige bedrijven zal in dit kader moeten worden verplaatst. Ook voor de westelijke oever staat in het kader van de Rivierzoneplannen een aantal veranderingen op stapel (projecten Stationsgebied en Nieuwe Maas Zuid). Deze hebben echter geen directe invloed op de activiteiten in de haven.

7

De Koningin Wilhelminahaven De Koningin Wilhelminahaven heeft van oorsprong een werkfunctie. Daar is later een recreatieve functie bijgekomen, doordat zich aan de haven diverse restaurants en discotheken hebben gevestigd. De KW-haven is de belangrijkste publieke bedrijfsmatige haven van Vlaardingen. Er vindt voornamelijk schip – schip overslag plaats. Daarnaast wordt de haven veel door binnenschepen gebruikt die één of enkele dagen moeten wachten. De nabijheid van het centrum, de supermarkt en het spoor alsmede het serviceniveau van de Havendienst maken de KW-haven daarvoor aantrekkelijk.
De ontwikkeling van de hoeveelheid overslag in de KW-haven is weergegeven in onderstaande grafieken (voor tabellen zie bijlage 4):

Overslag en aantal schepen binnenvaart 1998 - 2004
4800 1150000 overslag (ton) 4600 4400 4200 950000 4000 850000 1998 3800 2004 Overslag (ton) Aantal schepen

1050000

2000

2002

jaar

Grafiek 1

Overslag en aantal schepen binnenvaart 1998 – 2004

Overslag en aantal schepen zeevaart 1981 - 2004
1200000 1000000 800000 600000 400000 200000 0 1980 1000 800 600 400 200 0 1990 jaar
Grafiek 2 Overslag en aantal schepen zeevaart 1981 – 2004

aantal schepen

overslag (ton)

Overslag Aantal schepen

2000

8

Na de enorme groei in de jaren tachtig is de hoeveelheid overslag in de jaren negentig weer wat afgenomen. Uit grafiek 2 blijkt dat de hoeveelheid overslag voor de zeevaart de afgelopen jaren bleef schommelen tussen 650.000 en 700.000 ton. In 2004 is de hoeveelheid overslag voor het eerst weer onder de 600.000 ton gekomen, hetgeen te wijten was aan een slecht eerste kwartaal. In de loop van het jaar trok de hoeveelheid overslag weer wat aan. Ook in het eerste kwartaal van 2005 heeft beduidend meer overslag plaatsgevonden dan in dezelfde periode vorig jaar. Vergelijkbare havens in de regio, zoals Dordrecht en Moerdijk, tonen voor 2004 een vergelijkbaar beeld. De groei van de overslag in het havengebied Groot Rotterdam kwam in 2004 volledig voor rekening van de containeroverslag in de Rotterdamse haven. Het feit dat de schepen steeds groter worden (en daarmee in toenemende mate te groot voor de kleine KW-haven) en mondiale ontwikkelingen als gevolg van schaalvergroting hebben bijgedragen aan een terugloop van de hoeveelheid overslag. Ook de planvorming rond de Rivierzone, die een jachthaven beoogt in de westelijke tak van de KW-haven als belangrijk beeldbepalend element in combinatie met woningbouw op een deel van het westelijk schiereiland, beperkt de groeimogelijkheden voor de overslagfunctie van de gemeentelijke havens. Naast enkele stuwadoors is ook Vopak gevestigd aan de KW-haven. Het bedrijf heeft twee grote steigers aan de Nieuwe Maas en een kleine steiger in de KW-haven. Een deel van het terrein dat grenst aan de KW-haven wordt door Vopak verhuurd aan Speksnijder. De kade die grenst aan dit terrein is openbaar.

Zevenmanshaven Deze haven heeft uitsluitend een werkfunctie. Het is een private bedrijfsmatige haven (eigendom Northcoast). Een deel van de gronden is in gebruik bij de bedrijven NU3 en Tessenderloo Chemie. Het terrein zal wellicht geherstructureerd worden ten behoeve van nieuwe bedrijfsgronden voor watergebonden bedrijven. Hierdoor ontstaat schuifruimte voor Vlaardingse bedrijven, maar ook voor nieuwvestiging of uitbreiding van bestaande en/of te verplaatsen bedrijven in de regio. Vulcaanhaven Ook de grootste haven van Vlaardingen, de Vulcaanhaven, heeft alleen een werkfunctie. Het betreft hier eveneens een private haven, waar havengebonden bedrijven gevestigd zijn. Aan de oostzijde van de haven is de grootste bulkstuwadoor van Vlaardingen, Rotterdam Bulk Terminal (RBT), gevestigd. Dit bedrijf slaat veel klei, kolen en zout over. Onlangs is duidelijk geworden dat Norfolk vanaf 2006 gebruik gaat maken van de Vulcaanhaven. Koggehaven In de Koggehaven vinden op dit moment geen havenactiviteiten meer plaats. In het kader van de plannen rond de Rivierzone is het de bedoeling de haven met het aangrenzende bedrijventerrein te herontwikkelen om watergebonden bedrijven te huisvesten die met name afkomstig zijn uit het Stad en Milieugebied. De planvorming hieromtrent is op dit moment in voorbereiding binnen het projectbureau Rivierzone. In 2005 zal aan de raad een go/no go beslissing worden gevraagd. Steigers aan de Nieuwe Maas Langs de Nieuwe Maas ligt een aantal publieke steigers waar partyschepen liggen. Het nabijgelegen Deltahotel heeft een halte voor de watertaxi, waarmee naar Rotterdam gevaren kan worden. Langs de Nieuwe Maas staan tevens enkele flats, met uitzicht over het water en de industrie aan de overkant. Langs de Nieuwe Maas ligt ook een aantal particuliere steigers, onder andere van Vopak (op- en overslag van eetbare olie en vetten), Mostert (lossen en opslag van grondstoffen van absorbents), Verwo (lossen van bouwproducten) en Van Gansewinkel (afvalstoffen).

9

2.3 Financiën
In de begroting 2004 – 2007 is voor product 613.1 (zeehavens) voor het jaar 2004 € 750.325 aan lasten geraamd en € 807.644 aan baten. Een belangrijk deel van de baten is afkomstig van binnenhavengelden (€ 200.000) en zeehavengelden (€ 466.660). Deze gelden worden geïnd door Havenbedrijf Rotterdam NV. Afspraken hierover zijn vastgelegd in de gemeenschappelijke regeling havengelden. In de begroting 2004-2007 is voor product 614.1 (binnenhaven) voor het jaar 2004 € 600.446 aan lasten en € 11.112 aan baten (binnenhavengelden) geraamd.

10

3 Beleid en Ontwikkelingen
3.1 Lokaal
Inleiding In de Stadsvisie, Koers op 2020 zijn voor de komende jaren voor de gehele gemeente de kaders uitgezet: een grotere samenhang in de stad, zowel ruimtelijk als sociaal, en het versterken van de eigen kwaliteiten. Met name de plannen voor de Rivierzone, waar het grootste deel van het havengebied ligt, en de plannen voor de Cultuurhistorische As zijn van invloed op de ontwikkelingen in de haven. De drie hoofddoelstellingen voor de Rivierzone, vastgesteld door de raad, sluiten op gebiedsniveau aan op de kaders uit de Stadsvisie: • een bredere basis voor werken en wonen; • een leefbaar en afwisselend woon- en verblijfsklimaat; • bescherming en waardering van het cultuurhistorisch erfgoed; Het project Cultuurhistorische As heeft tot doel de verpaupering in het plangebied aan te pakken en de stad dichter naar de rivier te brengen. Ook hier gelden de eerder genoemde doelstellingen voor het Rivierzoneproject. Havenbeleid De plannen voor de Rivierzone beogen een versterking van de functies van het havengebied. Voor de KW-Haven wordt een ingrijpende functiewijziging voorgesteld. Het westelijk deel van KW-haven zuidwest is aangemerkt als toekomstig gemengd stedelijk milieu, met ruimte voor ca. 360 woningen. Op de kop van de KW-haven zijn 15 woningen gepland. Om de aantrekkingskracht van dit gebied te vergroten is de wens uitgesproken een jachthaven te realiseren in de westelijke tak van de KW-haven. De haven is zonder bruggen en sluizen bereikbaar en ligt dicht bij het centrum van de stad. Uit een eerste verkenning1 bleek dat er mogelijkheden waren voor de ontwikkeling van een dergelijke haven onder diverse voorwaarden. De ontwikkeling van de jachthaven zal gepaard moeten gaan met de aanleg van een pakket aan voorzieningen en een logische route voor recreanten tussen de Oude Haven en de jachthaven. Uit het exploitatieadvies2 dat volgde op de eerste verkenning wordt duidelijk dat de haven zelfs bij een bezetting van 100% onvoldoende middelen genereert om de benodigde investering van naar schatting € 1 mln te dekken. De meerwaarde van de jachthaven zit in de stijging van de vastgoedwaarde en het multiplier- effect van de uitgaven die de recreanten zullen doen in Vlaardingen. De inkomsten uit de havengelden zijn in de afgelopen periode afgenomen. Mondiale ontwikkelingen beperken de groeimogelijkheden van de overslagactiviteiten in de KW-haven. De beoogde aanwezigheid van een jachthaven in de westelijke tak van de KW-haven zal de hoeveelheid overslag die plaatsvindt in deze gemeentelijke haven verder doen afnemen. Niet alleen kan in de westelijke tak geen overslag meer plaatsvinden, ook in de oostelijke tak zal, mede door de aanwezigheid van de jachthaven en de mogelijke overlast voor de gebruikers daarvan, de overslag teruglopen. Daarnaast zal het verkleinen van de haven deze haar flexibiliteit doen verliezen en wordt het moeilijker binnenvaartschepen en zeeschepen ligplaatsen te bieden waardoor de bedrijfsvaart de KW-haven minder frequent zal aandoen en uit zal wijken naar andere havens in de regio. Aangezien op dit moment het grootste deel van de inkomsten voor de haven komt uit de zeehavengelden en, in mindere mate, de binnenvaartgelden, wordt verwacht dat de directe inkomsten uit de bedrijfsmatige activiteiten voor de gemeente zullen dalen.

Verkenning mogelijkheden zeejachthaven, analyse van mogelijkheden voor herontwikkeling Koningin Wilhelminahaven, Projectbureau Vrolijks Breda, maart 2001. 2 Exploitatieadvies Jachthaven Koningin Wilhelminahaven Vlaardingen, Projectbureau Vrolijks, oktober 2002.

1

11

3.2 Regionaal
Regionaal zijn met name het Havenplan 2020 van de gemeente Rotterdam en het regioplan RR 2020 van invloed op de ontwikkelingen in de havens van Vlaardingen. In het regioplan zijn de volgende drie hoofddoelstellingen opgenomen: Ø het verbeteren van de kwaliteit van de woon- en leefomgeving; Ø het versterken en diversifiëren van het ruimtelijk-economisch ontwikkelingsperspectief; Ø het bevorderen van de sociaal-culturele diversiteit. Deze hoofddoelstellingen zijn verdeeld in drie hoofdopgaven, die hieronder zijn verwoord: Ø een compleet en goed functionerend groenblauw raamwerk in de regio, stevig ingebed in het omringende deltalandschap, waarin het ecologische systeem zich kan ontwikkelen, waar een duurzame bescherming tegen watersnood en wateroverlast van uitgaat en dat bijdraagt aan de leefbaarheid in het stedelijk gebied; Ø een hechte aansluiting op de nationale en internationale economische netwerken waar de regio Rotterdam deel van uitmaakt, onder gelijktijdige verbetering van de leefkwaliteit in de regio zelf; Ø binnen de regio een grote diversiteit aan kwalitatief goede woon- werk- en verblijfsgebieden met goede verbindingen voor verschillende vervoerssoorten, waardoor de keuzemogelijkheden voor inwoners, ondernemers en bezoekers toenemen en de sociale diversiteit die de regio kenmerkt beter tot zijn recht kan komen. De gemeente Rotterdam heeft in haar Havenplan 2020 de volgende doelstellingen verwoord: Ø versterken van de internationale concurrentiepositie van het haven- en industriecomplex; Ø bijdragen aan de versterking van de economische structuur van stad en regio; Ø bijdragen aan een betere ruimtelijke kwaliteit en woon- en leefmilieu van de regio. Rotterdam kiest voor een profilering op kwaliteit als antwoord op de kansen en bedreigingen voor haven, stad en regio. Voldoende ruimte, uitstekende voorzieningen en een veelzijdige samenstelling van de economische activiteiten zijn daarvoor de sleutels. Nog in 2005 wordt door regionale en lokale overheden in Rijnmond samen met overheden tenminste veertien projecten gestart om de kwaliteit van de lucht in Rijnmond te verbeteren. Deze projecten vormen de start van het Regio-Masterplan Luchtkwaliteit3. Aanleiding voor dit plan zijn overschrijdingen in Rijnmond van de Europese normen voor stikstofdioxide en fijn stof. Enkele projecten, waaronder het van stroom voorzien van binnenschepen vanaf de wal, heeft betrekking op de scheepvaart.

3.3 Landelijk
In de Nota Ruimte wordt gekozen voor meer variatie in het woningaanbod en vooral in de stad meer hoogstedelijke woonmilieus. Er moet bovendien ruimte zijn voor de eigen bevolkingsaanwas en lokaal georiënteerde bedrijvigheid. Het rijk stimuleert revitalisering en herstructurering van zowel (verouderde) wijken als bedrijventerreinen in het algemeen. De Rotterdamse haven is aangewezen als mainport, die voor wat betreft investeringen de voorkeur krijgt boven andere havens.

3.4 Internationaal
Internationaal is het International Ship and Port Security (ISPS) dat op 1 juli 2004 van kracht is geworden van belang voor de ontwikkelingen in de Vlaardingse havens. Zo brengt de aanwezigheid van de openbare kade in de KW-haven met zich mee dat er alleen overslag mogelijk is van goederen met een laag risicoprofiel. Bovendien is het voor bedrijven niet aantrekkelijk om continu overslag vanaf de openbare kade te realiseren in verband met de hoge kosten voor de benodigde beveiligingsmaatregelen. Het openbaar houden van de kade verdient vooralsnog de voorkeur in verband met de ontsluitingsmogelijkheden en de ontwikkelingen op het gebied van recreatie en toerisme.
3

“Regio-Masterplan Luchtkwaliteit – Groeiplan regionale verbeteringen luchtkwaliteit Rijnmond”, ROM-Rijnmond, december 2003

12

4 Visie en gewenste situatie
4.1 Visie
De havens van de gemeente Vlaardingen vervullen een aantal functies. De belangrijkste zijn, zoals eerder gezegd, werken, wonen, recreatie en toerisme en cultuurhistorie en identiteit. Bij het bepalen van een visie op de havens is het belangrijk rekening te houden met deze verschillende functies. De visie van de gemeente Vlaardingen wordt voor de komende jaren als volgt gedefinieerd: De gemeente Vlaardingen wil een, in principe kostendekkend, veelzijdig havengebied, dat haar verschillende functies zo goed mogelijk combineert en daarmee aantrekkelijke havens biedt, waarbij de kansen voor het havengebied optimaal worden benut. Hierdoor leveren de havens de stad een duidelijke meerwaarde. Een veelzijdig havengebied kent specifieke havens met elk een eigen karakter, waarbij de aantrekkelijkheid van de havens wordt gevormd door verschillende combinaties van onderstaande kenmerken: • • • • • • • • levendigheid door voldoende actie op het water en interactie tussen het water en de kade, waardoor een extra dimensie wordt toegevoegd aan de stad; behoud van cultuurhistorische waarde; ruimte voor recreatie en toerisme; duurzaamheid en schoonheid4; veiligheid; een goede ontsluiting; voldoende onderhoud en efficiënt beheer; het leveren van een bijdrage aan de werkgelegenheid in Vlaardingen.

Het veelzijdige havengebied dat de gemeente voor ogen heeft biedt kansen, maar heeft ook haar beperkingen, juist door de combinatie van functies. Het realiseren van woningbouw in een gebied waar gewerkt wordt, legt beperkingen op aan bedrijven ten aanzien van bijvoorbeeld de hoeveelheid lawaai die geproduceerd mag worden. Anderzijds zullen ook de bewoners moeten accepteren dat de hoeveelheid geluid in en rond een woning op een dergelijke locatie groter is dan elders. Het combineren van functies werkt echter ook stimulerend, waardoor de verschillende functies elkaar kunnen versterken. Zo is het wonen aan de haven is juist door de levendigheid voor veel mensen aantrekkelijk. Duidelijke afspraken en een zekere tolerantie van alle betrokkenen zijn in een veelzijdige haven onontbeerlijk. Het is de uitdaging voor de komende periode bij het combineren van de verschillende functies in de diverse delen van het havengebied de juiste balans te vinden en daarmee te komen tot een, op alle fronten, kwalitatief goede haven.

4.2 Gewenste situatie
Deze paragraaf beschrijft voor de verschillende delen van het havengebied de gewenste situatie. Deze is tot stand gekomen op basis van de beschreven visie en de operationalisatie daarvan. In paragraaf 4.3 zullen de financiële consequenties worden beschreven.

Vulcaanhaven, Hydro-Agrihaven en Koggehaven Rond deze havens zullen de havengebonden bedrijfsmatige activiteiten worden geconcentreerd. Aangezien de Vulcaanhaven en de Hydro-Agrihaven eigendom zijn van derden, is hier geen sprake van directe invloed van de gemeente. Wel kan bij het actualiseren van de
4

Dat wil zeggen ontwikkelingen binnen huidige milieucontouren, geen verdere milieubelasting, daar waar mogelijk verbeteringen ten aanzien van milieubelasting steunen, maar ook weinig zwerfvuil en onkruid)

13

bestemmingsplannen, zoals in het kader van de plannen voor de Rivierzone gebeurt, de havengebondenheid van de bedrijven die zich aan deze havens willen vestigen, geregeld worden. Hiermee wordt tegemoet gekomen aan de vraag naar watergebonden bedrijventerrein in de regio. Bovendien speelt de gemeente een rol bij het bepalen van de milieuruimte. Met name de Vulcaanhaven, die zeevaart met aanzienlijke diepgang kan ontvangen, is voor watergebonden bedrijven interessant. Een actief vestigingsbeleid is gewenst. Door de havengebonden activiteiten wordt de voorgestane interactie met het water gewaarborgd en wordt werkgelegenheid geleverd die past bij het Vlaardingse profiel. De komst van Norfolk in 2006 biedt deze haven een extra impuls. Naar verwachting zal de werkgelegenheid de komende jaren onder invloed van de Norfolkline sterk stijgen. De herontwikkeling van het voormalig Hydro-Agriterrein zal een grote stijging van de werkgelegenheid met zich meebrengen, het terrein ligt nu immers grotendeels braak. Uitgegaan mag worden van ca. 50-60 werknemers per hectare. Van deze werkgelegenheid is maar een beperkt percentage (naar schatting minder dan 15 %) direct of indirect watergebonden. Het terrein direct rond de Koggehaven moet na herontwikkeling eveneens ruimte bieden aan havengebonden bedrijven. Voorwaarde is dat de bedrijven die zich aan de haven vestigen kunnen volstaan met de aanwezige beperkte diepgang, zodat de beheerkosten van de haven in evenwicht zijn met de opbrengsten. De Koggehaven (inclusief het OBR terrein) zal in de toekomst werkgelegenheid bieden aan naar schatting 50 werknemers per hectare. Aangezien niet alle bedrijven gebruik zullen kunnen maken van de kleine haven, zal een deel van deze werkgelegenheid niet direct havengebonden zijn.

KW-haven De beoogde functieverandering voor de KW-haven, zoals beschreven in de plannen voor de Rivierzone, staat gepland voor de lange termijn (2012 –2020). In de periode 2005 – 2010 blijft de KW-haven een overslaghaven, waarbij gestreefd wordt naar een zo hoog mogelijke opbrengst in relatie tot de kosten. Ten einde de inkomsten uit de bedrijfsmatige activiteiten te maximaliseren wordt het serviceniveau van de Havendienst (zoveel mogelijk) op peil gehouden. Een nauwe relatie met het Havenbedrijf Rotterdam blijft wenselijk vanwege de verdeling van de havengelden door middel van de gemeenschappelijke regeling. Tevens mogen investeringen in kades en glooiingen niet worden uitgesteld.
In de plannen voor de Rivierzone is vastgelegd dat op ongeveer de helft van het schiereiland (tussen de Oosthavenkade en de Waterleidingstraat) op termijn woningbouw en een gemengd stedelijk milieu zullen worden gecreëerd. Dit betekent dat in de westelijke tak geen overslag meer plaats zal kunnen vinden. Voorgesteld is om in de westelijke tak een jachthaven aan te leggen. In de komende periode zal de financiële haalbaarheid van een jachthaven verder moeten worden onderzocht. Daarbij moet rekening gehouden worden met een aanzienlijke afname van de havengelden doordat de haven, zoals beschreven in paragraaf 3.1, minder aantrekkelijk wordt voor de beroepsvaart. Indien in een later stadium een jachthaven niet haalbaar blijkt, zal bij het bepalen van de nieuwe ontwikkelingen rekening gehouden moeten worden met de geplande woningbouw en het beoogd gemengd stedelijk milieu. Een mogelijkheid zou kunnen zijn om ligplaatsen voor binnenvaartschepen te creëren, met de aanleg van de benodigde voorzieningen. Voor de KW-haven wordt een stijging in de werkgelegenheid voorzien, die voortkomt uit niet havengebonden activiteiten. Met name de komst van horeca en kantoorhoudende bedrijven zal de komende jaren zorgen voor een forse toename van de werkgelegenheid in het gebied. Verondersteld mag worden dat de havengebonden werkgelegenheid als gevolg van de verplaatsing van havenactiviteiten naar grotere en diepere havens en de ontwikkeling van de Rivierzone op de langere termijn zal verminderen.

Oude Haven De herinrichting van de Westhavenkade draagt in belangrijke mate bij aan de aantrekkelijkheid van de Oude Haven als verblijfsgebied. Dit verstevigt de recreatieve en toeristische functie van de haven, alsmede de aantrekkelijkheid als woongebied. Daarnaast kan deze herinrichting mogelijkheden bieden de Oude Havenbrug op afstand bedienbaar te maken wat bij zal dragen aan een efficiënter havenbeheer.

14

In het vastgestelde ligplaatsenbeleid zijn de functies recreatie en toerisme en cultuurhistorie en identiteit toonaangevend geweest. Een deel van de kades aan de Westhavenkade is gereserveerd voor historische schepen. Andere kades aan de Westhavenkade zijn gereserveerd als museumkade of voor evenementen. Daarnaast is er ruimte voor passanten. Lege kades worden in de winter verhuurd door middel van een winterabonnement voor de recreatieve vaart. Het nieuwe beleid moet een sterkere interactie tussen kade en water teweegbrengen. De mogelijkheden voor restaurantboten en watergebonden evenementen e.d. moeten aangemoedigd worden.

Buitenhaven Voor de Buitenhaven kan onderscheid worden gemaakt tussen de Oosthavenkade en de Westhavenkade. Aan de Oosthavenkade kan een aantal vaste ligplaatsen worden uitgegeven met laad- en losmogelijkheden (voor bijvoorbeeld bevoorradingsschepen). De Westhavenkade kan ruimte bieden aan vaste ligplaatsen voor (varende) partyschepen. Daarnaast kan de Buitenhaven ruimte bieden aan schepen voor bepaalde doelgroepen die de haven tijdelijk gebruiken, zoals de Henri Dunant of educatieve boten (bijvoorbeeld van de Stichting Reinwater), die vanwege hun grootte en diepgang de Oude Haven niet in kunnen. Steigers langs de Nieuwe Maas De publieke steigers langs de Nieuwe Maas blijven bestemd voor partyschepen en de watertaxi. De vervoersfunctie kan in de toekomst verder worden uitgebreid. Het gebied tussen de Buitenhaven en het Deltahotel behoudt haar woonfunctie. Langs het water blijft een groene zone met een parkachtige structuur bestaan, waardoor het gebied een recreatieve functie behoudt. Voor de private steigers worden geen wijzigingen voorzien. Buizengat Het Buizengat krijgt, zoals eerder gezegd, een woonfunctie. Aangezien de planvorming direct is afgestemd op de ligging van het water worden de kansen voor dit deel van de haven zoveel mogelijk benut. Interactie met het water krijgt de haven doordat bewoners gebruik zullen maken van het water. Vlaardinger Vaart De huidige functies van dit deel van het havengebied worden op dit moment goed vervuld. Het huidige ligplaatsenbeleid, zeker ten aanzien van wrakken en onbeheerde vaartuigen, zal ook in de toekomst streng gehandhaafd moeten blijven om het aantrekkelijke beeld vast te houden. Ter promotie van de stad en het versterken van de recreatieve functie moet worden bekeken of er mogelijkheden zijn om het water steviger te verankeren in toeristische routes, zowel over het water (fluisterboot) als over land. Er wordt geïnvesteerd om de groenblauwe long op een kwalitatief hoog niveau te houden ten einde de recreatieve waarde van de vaart te blijven versterken.

4.3 Financiën en beheer
Zoals aangegeven in paragraaf 3.1 wordt verwacht dat de inkomsten uit de havengelden de komende periode zullen dalen. De zeehavengelden zullen naar schatting afnemen met 15-20 % in de periode tot 2010. De binnenhavengelden zullen stagneren of een lichte achteruitgang laten zien tot 5 %. De achteruitgang van met name de binnenvaart levert ook een negatieve multiplier op voor de middenstand. Ten einde de kosten en opbrengsten voor het havengebied (product havens) zoveel mogelijk in evenwicht te houden zal een verdere kostenreductie moeten worden nagestreefd en moet worden nagegaan op welke wijze extra inkomsten voor de havens kunnen worden gegenereerd. Voor de periode tot en met 2010 zal deze uitwerking worden gemaakt in het bedrijfsplan havens 2005 – 2010.

15

Voor de periode na 2010 zal met het plannen van de vervangingswerkzaamheden uit het oogpunt van kostenbesparing en efficiency zoveel mogelijk moeten worden aangesloten bij de herstructureringen die voor het gebied gepland staan.

16

Conclusie en vervolgtraject
De gemeente Vlaardingen heeft voor de periode 2005 - 2010 de volgende visie met betrekking tot het havengebied: De gemeente Vlaardingen wil een, in principe kostendekkend, veelzijdig havengebied, dat haar verschillende functies zo goed mogelijk combineert en daarmee aantrekkelijke havens biedt, waarbij de kansen voor het havengebied optimaal worden benut. Hierdoor leveren de havens de stad een duidelijke meerwaarde. Een visie heeft geen waarde wanneer deze niet wordt ingebracht in projecten en beleidsstukken die een raakvlak hebben met het Havenplan. Ten einde het beleid te borgen zal in de toekomst vanuit de Havendienst/sectie Stadsbedrijven toegezien moeten worden op implementatie van het beleid en input moeten worden geleverd aan projecten en beleidsstukken die te maken hebben met de havens. Het havenplan zal op een aantal punten verder moeten worden uitgewerkt, met name met betrekking tot voorgestane functiewijzigingen en de financiën. Gelet op de ontwikkelingen en de diversiteit zal het havengebied voor de verdere uitwerking verdeeld worden in de volgende clusters: A. Particuliere havens (Vulcaanhaven, Zevenmanshaven en particuliere steigers Nieuwe Maas) B. Gemeentelijke havens, waarbij het volgende onderscheid wordt gemaakt: B1. Koggehaven B2. KW-haven en Buitenhaven B3 Vaart, Buizengat, Oude Haven en publieke steigers Nieuwe Maas Er wordt een overleg ingesteld over de ontwikkelingen binnen de 4 clusters dat twee maal per jaar plaatsvindt. Aan dit overleg zullen de wethouder Economische Zaken, de directeur van de Dienst Stadswerk, het hoofd van het projectbureau Rivierzone, het hoofd van de afdeling Openbare Werken en de Havenmeester deelnemen. Door de sectie Stadsbedrijven zal in 2005 tevens een bedrijfsplan Havens worden opgesteld.

17

5 Literatuurlijst
§ § § § § § § § § § Gemeente Vlaardingen, “Stadsvisie Vlaardingen, koers op 2020”, 2000 Gemeente Vlaardingen, “Ruimtelijke Structuurschets Vlaardingen 2020”, 2003 Gemeente Vlaardingen, “Project Rivierzone Vlaardingen, Integrale Milieunota”, 2004 Gemeente Vlaardingen, “Structuurplan Rivierzone”, 2004 Gemeente Vlaardingen, “Integraal Uitvoeringsplan Rivierzone”, 2003 Gemeente Vlaardingen, “Economische Visie 2004 – 2010, naar een economisch vitaal Vlaardingen”, 2004 Gemeente Vlaardingen, “Integraal Waterplan”, 2004 Stadsregio Rotterdam, “Voorontwerp RR2020, Ruimtelijk Plan Regio Rotterdam 2020”, ambtelijk concept maart 2004 Gemeente Rotterdam, “Havenplan 2020, ruimte voor kwaliteit”, 2004 “Nota Ruimte”, Den Haag 2004

18

Bijlagen

19

Bijlage 1 Overzichts- en eigendomskaart havens Vlaardingen

20

Bijlage 2 Overzicht taken Havendienst Vlaardingen Gemeentelijke havens: beheren en aanwijzen van de ligplaatsen regelen van het scheepvaartverkeer in de havens geven van nautisch advies aan gebruikers van de havens aanwijzingen geven omtrent het afmeren invullen schaderapport bij schadevaringen en aansprakelijk stellen van veroorzaker beheren van de openbare loswallen bij opslag op de kade wordt dit in rekening gebracht bijhouden administratie tbv berekening havengelden en statistieken overleggen met stuwadoors hoe er gewerkt dient te worden verlenen van toestemming voor reparatie met de nodige voorwaarden toezicht houden en begeleiden van werkzaamheden aan en in de haven informeren buitendijks gebied bij verwachte hoogwaterstand laat wegen afsluiten als zij onder water komen bedient sluis en bruggen neemt maatregelen bij waterverontreinigingen verstrekken van inlichtingen over de haven van Vlaardingen aan diverse (internationale) instanties geven van voorlichting over de havens en de dienst aan bezoekers havenkantoor (scholen, ken uw stad e.d.) opstellen van ligplaatsenbeleid uitvoeren van International Ship and Port Security (ISPS) - taken

Particuliere havens. - bijhouden gegevens ten behoeve van statistieken - het in ontvangst nemen en verwerken van door het havenbedrijf Rotterdam gegeven toestemmingen op het gebied van gevaarlijke stoffen

21

Bijlage 3 Overslaggegevens publieke havens Vlaardingen In 2003 hebben 4.330 binnenschepen de gemeentelijke havens van Vlaardingen aangedaan (KW-haven en Oude Haven). Ongeveer de helft van deze schepen heeft geladen of gelost, de overige schepen hebben één of meerdere nachten in de haven gelegen. Er is in 2003 1.148.987 ton overgeslagen. Deze getallen zijn terug te vinden in tabel 1, waar ook de gegevens over de jaren 1998 tot en met 2002 zijn vermeld. jaar 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 Tabel 1 aantal schepen 3.828 4.061 4.001 4.125 4.010 4.330 4.784 overslag (ton) 950.676 892.468 1.112.617 1.124.836 1.176.145 1.148.987 1.023.689

Gegevens overslag binnenvaart gemeentelijke havens 1998 - 2004

jaar 1981 1982 1983 1984 1985 1986 1987 1988 1989 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 Tabel 2

aantal schepen 695 780 713 718 749 857 765 709 944 882 768 740 807 883 828 838 764 698 605 588 570 537 549 514

overslag (ton) 147.198 242.683 354.438 620.913 619.004 816.401 694.324 683.399 1.107.275 1.124.113 924.466 823.527 859.891 863.413 954.350 952.970 869.546 758.763 644.665 659.181 674.712 651.068 690.155 586.346

Gegevens overslag zeevaart gemeentelijke havens 1981 - 2004

22