Benchmark Gemeentelijk Ondernemingsklimaat

Resultaten eindmeting gemeente Arnhem
Stadsrapportage

Opdrachtgever: Ministerie van Economische Zaken

ECORYS Nederland BV

Kirsten Guijaux Arjan Koopman Silvia van der Meij

Rotterdam, 12 mei 2005

SvdM/TS ii12347

ECORYS Nederland BV Postbus 4175 3006 AD Rotterdam Watermanweg 44 3067 GG Rotterdam T 010 453 88 00 F 010 453 07 68 E netherlands@ecorys.com W www.ecorys.nl K.v.K. nr. 24316726

Inhoudsopgave

1 Inleiding 1.1 Achtergrond 1.2 Stadsrapportage 1.3 Beknopte onderzoeksverantwoording 1.4 Leeswijzer 2 Beschouwing ondernemersklimaat gemeente Arnhem 2.1 Ondernemingsklimaat in vogelvlucht 2.2 Doelstellingen 2.3 Algemene tendensen 2.4 Uitwerking naar thema 2.4.1 Ondernemerschap 2.4.2 Kansrijke sectoren en clusters 2.4.3 Overig 3 Organisatie economisch beleid 4 Gemeentelijke dienstverlening 4.1 Dienstverlening 4.2 Communicatie 4.3 Vergunningen 4.4 Lokale lasten 4.5 Aanpak strijdige regelgeving 5 Ondernemerschap 5.1 Startersbeleid 5.2 Arbeidsmarktbeleid 5.3 Etnisch ondernemerschap 6 Acquisitie- en promotiebeleid 7 Ruimte, infrastructuur en veiligheid 7.1 Ruimtelijk beleid 7.2 Bereikbaarheid en parkeren 7.3 Veiligheid 8 Voorzieningen Bijlage 1 Achtergrondkenmerken

7 7 7 8 8 11 11 14 15 15 15 16 16 21 23 23 24 24 25 26 27 27 27 28 29 31 31 32 33 35 37

Omvang steekproef eindmeting Achtergronddata bij figuren Bijlage 2 Statistische verantwoording

37 39 43

1 Inleiding

1.1

Achtergrond
Het Ministerie van Economische Zaken (EZ) heeft als belangrijkste taak het zorgen voor een goed functionerende Nederlandse economie met een krachtige en dynamische marktsector, die kan concurreren met het buitenland. Een goed ondernemingsklimaat is daarbij van groot belang, zodat bedrijven optimaal kunnen worden gefaciliteerd en gestimuleerd in hun bedrijfsvoering. In het kader van het Grotestedenbeleid (GSB) streeft het Rijk sinds het midden van de jaren ‘90 via een interdepartementale inspanning naar verbetering van het woon-, leef- en ondernemingsklimaat in specifiek de grote steden. Deze vormen een belangrijke motor van de (inter)nationale economie. Maar hoe ontwikkelt zich de situatie in de steden? Het Ministerie van EZ verzorgt in dit kader een tweejaarlijkse monitor van de kwaliteit van het ondernemingsklimaat in deze grote steden: de Benchmark Gemeentelijk Ondernemingsklimaat (BGO). In 1999/2000 heeft de nulmeting plaatsgevonden en in 2001/2002 een tussenmeting. Het Ministerie van EZ heeft ECORYS Nederland BV gevraagd een eindmeting 2004/2005 uit te voeren. Kern van het benchmarkonderzoek is een telefonische enquête onder ondernemers naar hun waardering en wensen met betrekking tot het ondernemingsklimaat. Om de resultaten van deze enquête beter te kunnen interpreteren, het verhaal achter de cijfers, is een aantal interviews gehouden met stakeholders. Voorbeelden van stakeholders zijn onder andere grote ondernemers en vertegenwoordigers van de Kamer van Koophandel, MKB, VNONCW etc. Daarnaast is de gemeente zelf een belangrijke informatiebron. Iedere gemeente heeft informatie verstrekt door het invullen van een vragenlijst en deelname aan een interview.

1.2

Stadsrapportage
Het rapport Benchmark Gemeentelijk Ondernemingsklimaat. Thematische rapportage eindmeting (2005) doet uitgebreid verslag van de uitkomsten van de eindmeting. De eindmeting is uitgevoerd in de periode november 2004 tot en met april 2005 en vergelijkt deze met de resultaten van de nul- en tussenmeting. De invalshoek van de thematische rapportage is generiek: het in de 30 GSB-gemeenten in beeld brengen van het ondernemingsklimaat, de relatieve onderlinge sterktes en zwaktes en de ontwikkelingen daarin. Deze invalshoek heeft tot gevolg dat niet al het per

Benchmark Gemeentelijk Ondernemingsklimaat

7

individuele gemeente beschikbare onderzoeksmateriaal in de rapportage is verwerkt. Om deze reden is de voorliggende stadsrapportage uitgebracht. Dit stadsrapport bevat een korte beschouwing van het gemeentelijk ondernemingsklimaat dat is gebaseerd op de uitkomsten van de telefonische enquête onder ondernemers in de gemeente, de interviews met stakeholders en de door de gemeente verstrekte informatie.

1.3

Beknopte onderzoeksverantwoording
Voor de telefonische enquête onder ondernemers is binnen elke gemeente een aselecte steekproef van bedrijven getrokken1. Omdat elke steekproef gevoelig is voor toevallige fluctuaties is er sprake van een betrouwbaarheidsmarge rond de gegeven rapportcijfers. Deze marge verschilt per item, maar bedraagt in het algemeen maximaal 0,2 rapportpunt, bij een nagestreefde betrouwbaarheid van 90%. Een uitzondering vormen de items waarbij slechts een beperkt aantal respondenten een beoordeling heeft gegeven (m.n. over vergunningverlening en etnisch ondernemerschap). Daarom zijn deze onderzoeksresultaten indicatief (n-waarden zijn toegevoegd). De onderzoeksresultaten zijn gewogen naar de brancheverdeling van de totale gemeentelijke bedrijvenpopulatie. Statistisch significante verbeteringen en verslechteringen van een rapportcijfer ten opzichte van de nulmeting worden in de tabellen aangegeven door een opwaartse (↑) respectievelijk een neerwaartse pijl (↓).

1.4

Leeswijzer

Hoofdstuk 2 geeft een beschouwing van het ondernemingsklimaat in de gemeente weer. Hierin wordt ingegaan op het algemeen oordeel van ondernemers over het ondernemingsklimaat en geeft inzicht in een selectie van belangrijke onderdelen van het ondernemingsklimaat. Ook wordt een beeld geschetst van de mate waarin de door de gemeente geformuleerde doelstellingen wel of niet worden gehaald. Tot slot wordt ingegaan op de algemene tendensen uit de gesprekken met de gemeente en stakeholders ten aanzien van een aantal thema’s. De volgende zes hoofdstukken geven de rapportcijfers op de verschillende onderdelen van het ondernemingsklimaat weer. De volgorde van de hoofdstukken sluit aan bij die van de thematische rapportage van de eindmeting: • Organisatie economisch beleid (hoofdstuk 3); • Gemeentelijke dienstverlening (hoofdstuk 4); • Ondernemerschap (hoofdstuk 5); • Acquisitie- en promotiebeleid (hoofdstuk 6); • Ruimte, infrastructuur en veiligheid (hoofdstuk 7); • Voorzieningen (hoofdstuk 8). Bijlage 1 geeft de verdeling van de gemeentelijke ondernemersstreekproef over een aantal achtergrondkenmerken weer en laat de achterliggende data zien die horen bij de figuren in de rapportage.
Voor een uitgebreidere statistische verantwoording wordt verwezen naar het Bijlagerapport thematische rapportage, hoofdstuk 2.

1

8

Benchmark Gemeentelijk Ondernemingsklimaat

In Bijlage 2 is de statistische verantwoording opgenomen. Hierin staat ook de populatie, de steekproef en de weegfactor van de gemeente.

Benchmark Gemeentelijk Ondernemingsklimaat

9

10

Benchmark Gemeentelijk Ondernemingsklimaat

2 Beschouwing ondernemersklimaat gemeente Arnhem

2.1

Ondernemingsklimaat in vogelvlucht
Onderstaande tabel geeft inzicht in het oordeel van ondernemers in de gemeente Arnhem over het ondernemingsklimaat tijdens de nul-, tussen- en eindmeting. De gemeente Arnhem wordt vergeleken met het gemiddelde van de G30.

Tabel 2.1

Algemeen oordeel ondernemingsklimaat Nulmeting Arnhem G30 6,4 6,4 Tussenmeting 6,7 ↑ 6,6 Eindmeting 6,4 6,5

Uit de tabel blijkt dat ondernemers het ondernemingsklimaat in de gemeente Arnhem even hoog waarderen als tijdens de nulmeting. Wel scoort de gemeente Arnhem iets lager dan de G30 gemiddeld. Om in één oogopslag een beeld te krijgen van de ontwikkeling van de gemeente Arnhem op het totale ondernemingsklimaat, is in onderstaande tabel een overzicht gegeven van de ondernemersoordelen op een selectie van indicatoren. De nul-, tussen- en eindmeting zijn naast elkaar gezet en in de laatste kolom is de ontwikkeling weergegeven.
Tabel 2.2 Oordeel selectie belangrijkste indicatoren ondernemingsklimaat Arnhem Nulmeting Algemeen oordeel ondernemingsklimaat Beschikbare ruimte Bereikbaarheid per auto Parkeermogelijkheden Bereikbaarheid per openbaar vervoer Veiligheid omgeving bedrijfspand Staat van openbare ruimte Kwaliteit woonomgeving Kwaliteit aanbod recreatieve voorzieningen Kwaliteit aanbod publieke diensten 6,4 5,8 6,6 6,0 6,9 6,5 Tussenmeting 6,7 ↑ 6,3 ↑ 6,6 5,8 7,1 6,2 6,7 7,3 7,3 7,0 Eindmeting 6,4 6,7 ↑ 6,6 6,4 ↑ 7,0 ↑ 6,6 ↑ 6,6 ↑ 6,9 ↓ 6,9 ↓ 6,9 Ontwikkeling = + = + + + + =

Benchmark Gemeentelijk Ondernemingsklimaat

11

Nulmeting Startersbeleid Promotie- en acquisitiebeleid Arbeidsmarktbeleid Duidelijkheid gemeentelijke organisatie Kwaliteit gemeentelijke dienstverlening Duidelijkheid gemeentelijk beleid/regelgeving Lokale lasten 6,0 5,9 6,1 5,6 5,7 5,5 5,2

Tussenmeting 6,1 6,3 6,3 6,0 ↑ 6,1 ↑ 6,1 ↑ 5,6

Eindmeting 6,0 5,8 ↓ 6,2 5,7 5,6 ↓ 5,7 ↑ 5,0 ↓

Ontwikkeling = = = + -

Legenda: Verschil nul- en eindmeting kleiner of gelijk aan -0,2 en/of statistisch significant verslechterd Verschil nul- en eindmeting tussen -0,1 en +0,1 en/of niet significant verbeterd of verslechterd Verschil nul- en eindmeting groter of gelijk aan +0,2 en/of statistisch significant verbeterd ::= :+

Uit bovenstaande tabel blijkt dat de gemeente Arnhem het beste scoort op de onderdelen van het ruimtelijk beleid en dat ze vooral op de dienstverlening gerelateerde thema’s een stuk lager scoort. Ondernemers zijn het meest positief over de bereikbaarheid met het OV en het meest kritisch over de lokale lasten. De waardering door Arnhemse ondernemers is vooral vooruitgegaan op de onderdelen die te maken hebben met ruimtelijk beleid. Vooral de waardering voor de beschikbare ruimte en parkeeraanbod is fors toegenomen sinds de nulmeting. Op een aantal onderdelen is een daling in de waardering waar te nemen. De afnamen zijn het grootst ten aanzien van de kwaliteit van de woonomgeving en de kwaliteit van het aanbod recreatieve voorzieningen Ondernemers is gevraagd welke twee elementen voor hen het zwaarste wegen bij het beoordelen van het ondernemingsklimaat (zie figuur 2.1). Uit figuur 2.1 blijkt dat ondernemers in Arnhem de dienstverleningen vergunningverlening, de communicatie van de gemeente en verkeersbeleid en parkeren het belangrijkste vinden. In vergelijking met de G30 als geheel wegen ondernemers in de gemeente Arnhem vooral de elementen dienstverleningen vergunningverlening, communicatie door de gemeente en ruimtelijk beleid vaker mee. Opvallend is dat ze lokale lasten, woonklimaat en startersbeleid een stuk minder belangrijk vinden dan in de G30 gemiddeld.

12

Benchmark Gemeentelijk Ondernemingsklimaat

Figuur 2.1

Belangrijkste elementen bij beoordelen ondernemingsklimaat

2

Dienstverlening en vergunningverlening Communicatie door de gemeente Verkeersbeleid en parkeren Bestuurlijke organisatie economisch beleid Ruimtelijk beleid Lokale lasten Woonklimaat Bedrijven-acquisitiebeleid Startersbeleid Arbeidsmarktbeleid Aanbod publieke diensten Aanbod recreatieve voorzieningen Anders Weet niet/geen antw oord 0% 4% 8% Arnhem G30 12% 16% 20% 24%

Uit figuur 2.2 blijkt dat het merendeel van de Arnhemse ondernemers vindt dat de aandacht voor het ondernemingsklimaat de afgelopen twee jaar gelijk is gebleven. In vergelijking met de G30 als geheel geven ondernemers in Arnhem iets vaker aan dat de aandacht van de gemeente voor het ondernemingsklimaat niet is veranderd.

2

De ondernemers zijn gevraagd de twee voor hen belangrijkste elementen te noemen

Benchmark Gemeentelijk Ondernemingsklimaat

13

Figuur 2.2

Toe- of afname aandacht ondernemingsklimaat gedurende laatste 2 jaar

Toegenomen

Niet veranderd

Afgenomen Weet niet/geen antw oord 0% 10% 20% 30% Arnhem G30 40% 50% 60%

2.2

Doelstellingen
Na de nulmeting van de Benchmark hebben alle G30-gemeenten aangrijpingspunten benoemd om het ondernemingsklimaat te verbeteren. Voor deze aangrijpingspunten zijn in 2004 te behalen doelstellingen geformuleerd. Voor de doelstellingen die zijn uitgedrukt in te behalen rapportcijfers, zijn in onderstaande tabel voor de gemeente Arnhem de scores van de nul-, tussen- en eindmeting alsmede de in 2004 te behalen score opgenomen.

Tabel 2.3

Doelstellingen naar aanleiding van vorige benchmark Doelstelling Algemeen rapportcijfer ondernemingsklimaat Inlevingsvermogen bestuurders Afhandelingsduur milieuvergunning Afhandelingsduur parkeervergunning Tijdsinzet bij parkeervergunningaanvraag Acquisitiebeleid Arbeidsmarktbeleid Bewegwijzering Ontsluiting Nulmeting 6,4 5,0 6,2 (n=7) 4,4 (n=15) 4,0 (n=14) 5,9 6,1 6,5 6,0 Tussenmeting 6,7 5,7 4,8 (n=5) 5,1 (n=20) 7,1 (n=18) 6,3 6,3 6,6 6,7 6,4 5,3 ↑ 5,8 (n=4) 6,4 ↑ (n=14) 6,7 ↑ (n=11) 5,8 ↓ 6,2 6,4 ↓ 6,8 ↑ 6,5 5,2 6,0 5,5 6,0 6,1 6,4 6,7 6,0 Eindmeting Doel 2004

Geconcludeerd kan worden dat de gemeente Arnhem op vier van de negen onderdelen haar doelstellingen heeft behaald, namelijk het inlevingsvermogen bestuurders, afhandelingsduur en tijdsinzet parkeervergunningen en ontsluiting. De rapportcijfers ten aanzien van vergunningen hebben echter een te beperkt aantal respondenten, om betrouwbare uitspraken te kunnen doen. Op de andere onderdelen waarop doelstellingen zijn geformuleerd, heeft Arnhem een wisselend beeld laten zien (vooruitgang, achteruitgang). Dit is echter niet voldoende geweest om deze doelstellingen te behalen.

14

Benchmark Gemeentelijk Ondernemingsklimaat

2.3

Algemene tendensen
In de eindmeting is de gemeenten gevraagd op welke economische thema’s uit het Meerjarenontwikkelingsprogramma (MOP) tot dan toe de meeste dan wel minste vooruitgang is geboekt. De resultaten zijn opgenomen in tabel 2.4.

Tabel 2.4

MOP-thema’s met meeste en minste vooruitgang (volgens de gemeente zelf) Meeste vooruitgang geboekt Ruimte voor kantoren Ruimte voor bedrijven Stimuleren wijkeconomie Starters/MKB Kansrijke sectoren Minste vooruitgang geboekt -

De stakeholders hebben eveneens aangegeven wat naar hun mening de beste prestaties van de gemeente Arnhem zijn ten aanzien van het gemeentelijk economisch beleid van de afgelopen 2 jaar en over welke prestaties zij minder tevreden zijn. Als beste prestaties werden genoemd de fysieke ontwikkelingen in de (binnen-)stad, de bouwprojecten, het Rijnboogproject en de bereikbaarheid. Stakeholders noemen het gebrek aan visie, het niet overzien van de consequenties van de bouwprojecten, de plannen voor Arnhem Zuid en het parkeerbeleid als punten waar ze minder tevreden over zijn. De stakeholders beoordelen de prestaties van de gemeente Arnhem op het gebied van startersbeleid niet zo positief als de gemeente, en op het gebied van ruimte en de ontwikkeling van bedrijventerreinen en kantorenlocaties zeer wisselend. De communicatie van de gemeente is op meerdere fronten voor verbetering vatbaar. De gemeentelijke dienstverlening wordt door de stakeholders niet voldoende pro-actief gevonden.

2.4
2.4.1

Uitwerking naar thema
Ondernemerschap Startersbeleid Het oordeel van ondernemers over het startersbeleid in Arnhem is iets minder positief dan het gemiddelde van de G30. Het Arnhemse rapportcijfer is bovendien gelijk aan het cijfer ten tijde van de nulmeting. De Kamer van Koophandel (KvK) is het primaire aanspreekpunt voor starters. Stakeholders geven aan dat de gemeente Arnhem actief nadenkt over vestigingsmogelijkheden (mode gerelateerd bedrijfsverzamelgebouw) voor de afgestudeerden van de Modeacademie. De gemeente wil starters vooral accommoderen in o.a. Arnhem-Noord en het Spijkerkwartier. Het doel van de gemeente met dergelijke activiteiten is het samenbrengen van sectoren en creativiteit en zo de innovativiteit te

Benchmark Gemeentelijk Ondernemingsklimaat

15

stimuleren. Op eigen initiatief van ondernemers worden bedrijfsverzamelgebouwen ontwikkeld. Arbeidsmarkt- en kennisbeleid Het oordeel van Arnhemse ondernemers over het arbeidsmarktbeleid is iets beter dan de nulmeting. Eveneens scoort de gemeente Arnhem op dit onderdeel iets hoger dan het gemiddelde van de G30. De aanpak van jeugdwerkloosheid en werkloosheid in het algemeen is door de stakeholders genoemd als een best practice genoemd. De gemeente werkt op het gebied van arbeidsmarktbeleid samen met de KvK en het bedrijfsleven. De gemeente en de bedrijven kijken bij nieuwe projecten in hoeverre aansluiting gevonden kan worden bij ‘de kaartenbak’. Op het gebied van kennis- en innovatiebeleid werkt de gemeente samen met Oost NV op het gebied van zogenaamde structuurversterkende projecten. Er vindt vooral extra inzet plaats op sector creatieve diensten, zorg en welzijn (Health Valley) en milieu en energie. Er wordt samenwerking gezocht tussen creativo’s en bedrijfsleven. 2.4.2 Kansrijke sectoren en clusters Acquisitie- en promotiebeleid Het acquisitie- en promotiebeleid wordt door ondernemers in de gemeente Arnhem iets lager gewaardeerd dan het gemiddelde van de G30-steden. Het oordeel van de ondernemers is iets lager dan de nulmeting, na een hoger cijfer bij de tussenmeting. Volgens stakeholders heeft de gemeente moeite met het aantrekken en behouden van (nieuwe) bedrijven. De gemeente zou hier pro-actiever in moeten zijn, vinden de stakeholders. De inzet van de gemeente voor de promotie van de stad in het kader van Floriade 2012 - welke overigens niet is binnengehaald - was in de ogen van de stakeholders erg goed. 2.4.3 Overig Gemeentelijke organisatie en dienstverlening Het algemeen oordeel van ondernemers over de gemeentelijke dienstverlening is gedaald ten opzicht van het rapportcijfer van de nulmeting, na een hoger cijfer ten tijde van de tussenmeting. Ze wordt lager gewaardeerd in vergelijking met het gemiddelde van de G30 steden. De stakeholders beoordelen de gemeentelijke dienstverlening als redelijk. De stakeholders vinden dat de gemeente sneller en pro-actiever zou moeten opereren. Ook is de gemeentelijke organisatie volgens de stakeholders te versnipperd en zijn de contactpersonen binnen de gemeente per onderwerp slecht bekend. Hierover zou de gemeente beter moeten communiceren.

16

Benchmark Gemeentelijk Ondernemingsklimaat

In de gemeente is een fysiek bedrijvenloket aanwezig (front-office). De back office is fysiek in de buurt van de front office, hetgeen afstemming vergemakkelijkt. Bij intake worden alle zaken direct afgehandeld. De communicatie van de gemeente is volgens de stakeholders op meerdere fronten voor verbetering vatbaar. De frequentie van informatie via publicatie in de pers en brochures moet volgens hen bijvoorbeeld omhoog. De stakeholders vinden de website redelijk goed en toegankelijk, maar op verschillende punten onvolledig. Ook werkt het zoekwoorden systeem van de site onvoldoende volgens de stakeholders. Daarnaast geven stakeholders aan dat het overleg tussen de gemeente en het bedrijfsleven zou moeten verbeteren. De gemeente heeft aangegeven dat de communicatie met het bedrijfsleven vooral plaatsvindt via de accountmanagers. De accountmanagers doen de bedrijfsbezoeken, acquisitie, het werven van bedrijven en nemen bestuurders mee naar bedrijven. Ruimte, infrastructuur en veiligheid Het rapportcijfer van de ondernemers voor de beschikbaarheid van bedrijfslocaties is sinds de nulmeting erg vooruitgegaan. De waardering van ondernemers voor het beleid ten aanzien van de ontwikkeling en herstructurering van bedrijfslocaties is echter gedaald ten opzichte van de nulmeting en is gelijk aan het gemiddelde cijfer van de G30 steden. De veiligheid van bedrijfsterreinen is volgens de ondernemers erg verbeterd en dit oordeel is overeenkomstig het rapportcijfer voor de G30 gemiddeld. Het oordeel van de stakeholders over de ontwikkeling van bedrijfslocaties is redelijk positief. De stakeholders vinden dat de gemeente Arnhem bijzonder actief is op het gebied van het ontwikkelen en opbouwen van Arnhem. Een voorbeeld hiervan is het Rijnboogproject. De stakeholders vinden echter dat de gemeente de - veelal negatieve consequenties van deze initiatieven niet goed inschat. De bouwprojecten zorgen voor nogal wat overlast en volgens de stakeholders gaat de gemeente hier nogal laconiek mee om. De gemeente heeft aangegeven op het gebied van bedrijventerreinontwikkeling veel contacten te hebben met buurgemeenten. Bedrijfschap Limmers, de samenwerking met meerdere gemeenten voor de ontwikkeling van een bedrijventerrein, is hier een voorbeeld van. Hier is een aparte organisatie voor opgericht, waarbij de gemeente Arnhem terreinen overdraagt aan deze organisatie. Er worden onder andere gezamenlijke studies uitgevoerd naar bedrijventerreinen, behoeftepeiling en locatieonderzoek. De samenwerking verloopt tot op heden goed. Daarnaast wordt in de gemeente gewerkt aan de revitalisering van bedrijventerreinen. Tevens is er een stimuleringsprogramma Duurzaam Bedrijventerrein, waarbij onder andere wordt ingegaan op parkmanagement, energie en beveiliging. De rapportcijfers van de ondernemers voor bereikbaarheid per auto en openbaar vervoer zijn niet veel veranderd ten opzichte van de nulmeting. Wel is het oordeel voor bereikbaarheid per openbaar vervoer beter dan voor de G30 gemiddeld. De parkeermogelijkheden zijn volgens de ondernemers vooruitgegaan sinds de nulmeting. De bereikbaarheid binnen de gemeente Arnhem is goed. Dit komt volgens de stakeholders voornamelijk door de ligging, aangezien Arnhem een regionaal knooppunt is. Stakeholders geven aan dat de bereikbaarheid per openbaar vervoer over het algemeen

Benchmark Gemeentelijk Ondernemingsklimaat

17

goed is, maar dat er geen openbaar vervoerverbinding is met nieuwe bedrijventerreinen. De bereikbaarheid per auto vinden de stakeholders minder goed, doordat er een ontmoedigingsbeleid voor auto’s wordt gevoerd. Wel geven ze aan dat de bereikbaarheid van de binnenstad hoge prioriteit heeft voor de gemeente en dat er op dit moment projecten lopen die de situatie verbeteren. Ondanks het feit dat de gemeente specifiek beleid heeft ontwikkeld voor parkeren, vinden de stakeholders dat er meer aandacht zou moeten komen voor het parkeerbeleid. Het beleid van de gemeente geeft aan dat er op eigen terrein zoveel parkeerplaatsen mogen worden ontwikkeld als een ondernemer nodig acht, maar daarbuiten geldt de gemeentelijke norm. Wellicht moet de gemeente dit nieuwe parkeerbeleid beter communiceren richting het bedrijfsleven. Ook heeft de gemeente commerciële ontwikkeling van parkeerfaciliteiten mogelijk gemaakt. Voorzieningen De waardering van de ondernemers voor het toeristische beleid van de gemeente Arnhem is minder positief dan ten tijde van de nulmeting. Overigens is dit cijfer overeenkomstig het oordeel voor de G30 gemiddeld. De voorzieningen zijn volgens de stakeholders goed. Op het gebied van cultuur, sport en recreatie is er volgens hen voldoende aanbod. Ook toerisme wordt door de stakeholders goed gewaardeerd. Over de horeca zijn de stakeholders minder positief, met name door het gebrek aan hotels en restaurants aan de bovenkant van de markt. De gemeente werkt met een Actieplan toerisme. In het actieplan wordt in ingezet op een drietal gebied, te weten de Noordrand, het centrum en het Gelredome. In de Noordrand gaat het om faciliteren op het gebied van uitbreiding parkeerplaatsen en de aanleg van een transferium. In het centrum betreft het binnenstadsmanagement (projectorganisatie) en bij het Gelredome gaat het om het bieden van meer milieuruimte en het opstellen van gericht evenementenbeleid. De toeristische promotie wordt op regionale schaal aangepakt. De gemeentelijke VVV is dan ook afgeschaft. Er is informatie beschikbaar via onder andere de website, bedrijven participeren bij promotie, evenementen en congressen. De branding is gefocused op het onderscheidend vermogen van de regio: natuur/groen en cultuur.

18

Benchmark Gemeentelijk Ondernemingsklimaat

Benchmark Gemeentelijk Ondernemingsklimaat

19

20

Benchmark Gemeentelijk Ondernemingsklimaat

3 Organisatie economisch beleid

Tabel 3.1

Rapportcijfers ondernemers over gemeentelijke organisatie Nulmeting Arnhem Duidelijkheid organisatie Aandacht verbeteren ondernemingsklimaat Inlevingsvermogen bestuurders Regionale samenwerking G30 Duidelijkheid organisatie Aandacht verbeteren ondernemingsklimaat Inlevingsvermogen bestuurders Regionale samenwerking 5,7 5,7 5,2 5,9 5,9 5,8 5,4 6,1 5,8 5,6 5,3 5,9 5,6 5,8 5,0 6,0 6,0 ↑ 5,8 5,7 ↑ 6,6 ↑ 5,7 5,5 ↓ 5,3 ↑ 6,2 ↑ Tussenmeting Eindmeting

Benchmark Gemeentelijk Ondernemingsklimaat

21

22

Benchmark Gemeentelijk Ondernemingsklimaat

4 Gemeentelijke dienstverlening

4.1
Tabel 4.1

Dienstverlening
Rapportcijfers ondernemers over kwaliteit van de gemeentelijke dienstverlening Nulmeting Arnhem Algemeen oordeel dienstverlening Nakomen afspraken Snelheid beantwoorden verzoeken Kennisniveau ambtenaren Klachtenmogelijkheden G30 Algemeen oordeel dienstverlening Nakomen afspraken Snelheid beantwoorden verzoeken Kennisniveau ambtenaren Klachtenmogelijkheden 5,8 6,1 5,2 6,1 5,6 5,9 6,2 5,3 6,1 5,8 5,8 6,1 5,3 5,9 5,7 5,7 6,0 5,0 5,8 5,2 6,1 ↑ 6,5 5,6 6,3 5,9 5,6 ↓ 5,8 ↓ 5,2 ↑ 5,9 5,6 ↑ Tussenmeting Eindmeting

Tabel 4.2

Rapportcijfers ondernemers over loketorganisatie Nulmeting Arnhem Openingstijden loket Vindbaarheid loket G30 Openingstijden loket Vindbaarheid loket 6,2 6,5 6,4 6,3 6,4 6,2 6,5 6,6 6,6 6,3 6,3 ↓ 6,1 ↓ Tussenmeting Eindmeting

Benchmark Gemeentelijk Ondernemingsklimaat

23

4.2
Tabel 4.3

Communicatie
Rapportcijfers ondernemers over gemeentelijke informatie en communicatie Nulmeting Arnhem Contactmogelijkheden ambtenaren Telefonische bereikbaarheid Contactmogelijkheden bestuurders Informatie over beleid/regelgeving Duidelijkheid beleid/regelgeving G30 Contactmogelijkheden ambtenaren Telefonische bereikbaarheid Contactmogelijkheden bestuurders Informatie over beleid/regelgeving Duidelijkheid beleid/regelgeving 6,0 5,6 5,4 5,7 5,6 6,1 5,9 5,5 5,8 5,7 5,9 5,8 5,5 5,8 5,6 5,9 5,5 5,1 5,7 5,5 6,3 6,2 5,4 6,2 ↑ 6,1 ↑ 6,0 ↑ 5,7 ↑ 5,6 ↑ 5,8 5,7 ↑ Tussenmeting Eindmeting

4.3
Tabel 4.4

Vergunningen
Rapportcijfers bouwvergunning Nulmeting Rapportcijfer afhandelingsduur Afhandelingsduur in werkweken Rapportcijfer tijdsinzet Tijdsinzet in uren Percentage lege te hoog 8 (n=5) 5,1 (n=5) 6 (n=5) Tussenmeting 7,1 (n=9) 6 (n=7) 6 (n=7) Eindmeting 5,5 (n=7) 19 (n=6) 4,9 (n=6) 24 (n=4) 53,7% (n=9)

Tabel 4.5

Rapportcijfer milieuvergunning Nulmeting Rapportcijfer afhandelingsduur Afhandelingsduur in werkweken Rapportcijfer tijdsinzet Tijdsinzet in uren 6,2 (n=7) 24 (n=6) Tussenmeting 4,8 (n=5) 15 (n=5) Eindmeting 5,8 (n=4) 11 (n=3) 6,5 (n=3) 27 (n=3)

24

Benchmark Gemeentelijk Ondernemingsklimaat

Tabel 4.6

Rapportcijfers parkeervergunning Nulmeting Rapportcijfer afhandelingsduur Afhandelingsduur in werkdagen Rapportcijfer tijdsinzet Tijdsinzet in uren Percentage lege te hoog 4,4 (n=15) 20 (n=10) 4,0 (n=14) 8 (n=15) 51,5 (n=15) Tussenmeting 5,1 (n=20) 20 (n=15) 7,1 (n=18) 3 (n=19) 57,4 % (n=19) Eindmeting 6,4 (n=14) 45 (n=11) 6,7 (n=11) 7 (n=12) 13,4% (n=15)

1

In de nulmeting is gevraagd naar de afhandelingsduur in weken. Op grond van de evaluatie van de nulmeting is dit in de tussenmeting gewijzigd in werkdagen. Voor de vergelijkbaarheid zijn de resultaten van de nulmeting omgerekend in dagen.

2

In de nulmeting is gevraagd naar de tijdsinzet in dagen. In de tussenmeting is dit gewijzigd in uren. De resultaten van de nulmeting zijn voor de vergelijkbaarheid omgerekend in uren.

Tabel 4.7

Rapportcijfers ondernemers over afstemming vergunningverlening Nulmeting Arnhem Onderlinge afstemming Externe communicatie bij vergunningaanvragen G30 Onderlinge afstemming Externe communicatie bij vergunningaanvragen 5,3 5,6 5,3 5,8 5,3 5,7 5,3 (n=43) 5,9 (n=44) 5,0 (n=24) 5,8 (n=29) 6,1 (n=19) 5,8 (n=21) Tussenmeting Eindmeting

4.4
Tabel 4.8

Lokale lasten
Rapportcijfers ondernemers over lokale lasten Nulmeting Arnhem G30 5,2 5,4 Tussenmeting 5,6 5,6 Eindmeting 5,0 ↓ 5,3

Benchmark Gemeentelijk Ondernemingsklimaat

25

Figuur 4.1

Bekendheid met hoogte OZB

Ja

Nee Weet niet/ geen antw oord 0% 10% 20% 30% Arnhem G30 40% 50% 60%

4.5
Tabel 4.9

Aanpak strijdige regelgeving
Oordeel ondernemers over de mate waarin vooraf helderheid bestond over bouwvoorschriften, milieuvereisten, brandveiligheid, ARBO en voedselveiligheid Bouwvoorschriften Arnhem Gemiddelde G30 5,7 5,7 Milieuvereisten 5,7 5,8 Brandveiligheid 6,0 6,1 6,0 6,1 ARBO Voedselveiligheid 5,9 6,2

26

Benchmark Gemeentelijk Ondernemingsklimaat

5 Ondernemerschap

5.1
Tabel 5.1

Startersbeleid
Rapportcijfers ondernemers over startersbeleid Nulmeting Arnhem G30 6,0 6,0 Tussenmeting 6,1 6,2 Eindmeting 6,0 6,1

Tabel 5.2

Rapportcijfer startersbeleid naar startjaar Nulmeting 1949 of eerder 1950 tot en met 1979 1980 tot en met 1989 1990 tot en met 1994 1995 tot en met 1999 2000 tot en met 2004 Tussenmeting 6,1 (n=5) 5,8 (n=9) 5,8 (n=12) 6,4 (n=11) 6,0 (n=33) 6,1 (n=19) Eindmeting 5,9 (n=7) 6,1 (n=12) 5,6 (n=15) 6,8 (n=13) 5,8 (n=19) 6,0 (n=30)

5.2
Tabel 5.3

Arbeidsmarktbeleid
Rapportcijfer ondernemers over arbeidsmarkt Nulmeting Arnhem G30 6,1 6,3 Tussenmeting 6,3 6,4 Eindmeting 6,2 6,1

Benchmark Gemeentelijk Ondernemingsklimaat

27

Figuur 5.1

Percentage bedrijven met problemen bij het vervullen van vacatures

Ja

Nee Weet niet/ geen antw oord 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% G30 70% 80% 90% 100%

Arnhem

Figuur 5.2

Problemen bij het vervullen van vacatures per soort functie en functieniveau (meerdere antwoorden mogelijk)

Laag functieniveau Uitvoerend/Technisch Midden functieniveau Financieel/administratief Verkoop IT/automatisering Leidinggeven/Management Hoog functieniveau

0%

20%

40%

60%

80%

100%

5.3
Tabel 5.4

Etnisch ondernemerschap
Rapportcijfers ondernemers over etnisch ondernemerschap Nulmeting Arnhem G30 Tussenmeting Eindmeting 6,0 (n=10) 6,1

28

Benchmark Gemeentelijk Ondernemingsklimaat

6 Acquisitie- en promotiebeleid

Tabel 6.1

Rapportcijfers ondernemers over acquisitie- en promotiebeleid Nulmeting Arnhem G30 5,9 6,1 Tussenmeting 6,3 6,2 Eindmeting 5,8 ↓ 5,9

Tabel 6.2

Rapportcijfer acquisitie- en promotiebeleid naar nationaliteit bedrijf Nulmeting Volledig nationaal bedrijf (alleen actief in Nederland) Nationaal bedrijf met buitenlandse nevenvestigingen Internationaal bedrijf met hoofdkantoor in het buitenland Tussenmeting 6,3 (n=85) 6,2 (n=4) 5,7 (n=8) Eindmeting 5,7 (n=95) 5,6 (n=12) 6,3 (n=3)

Benchmark Gemeentelijk Ondernemingsklimaat

29

30

Benchmark Gemeentelijk Ondernemingsklimaat

7 Ruimte, infrastructuur en veiligheid

7.1
Tabel 7.1

Ruimtelijk beleid
Rapportcijfers ondernemers over ruimtelijk beleid Nulmeting Arnhem Beschikbaarheid bedrijfslocaties Beleid ontwikkeling/herstructurering bedrijfslocaties Bewegwijzering Ontsluiting Staat openbare ruimte Veiligheid G30 Beschikbaarheid bedrijfslocaties Beleid ontwikkeling/herstructurering bedrijfslocaties Bewegwijzering Ontsluiting Staat openbare ruimte Veiligheid 6,1 6,1 6,7 6,3 6,5 6,2 6,3 6,7 6,6 6,6 6,2 6,4 6,0 6,5 6,8 6,7 6,4 5,8 6,5 6,5 6,0 6,5 6,3 ↑ 6,6 6,6 6,7 ↑ 6,7 6,2 6,7 ↑ 6,0 ↓ 6,4 ↓ 6,8 ↑ 6,6 ↑ 6,6 ↑ Tussenmeting Eindmeting

Figuur 7.1

Percentage ondernemers dat op dit moment voldoende ruimte heeft voor bedrijf

Ja

Nee Weet niet/ geen antw oord 0% 10% 20% 30% 40% Arnhem 50% 60% 70% 80% 90% 100%

Totaal G30

Benchmark Gemeentelijk Ondernemingsklimaat

31

Tabel 7.2

Oordeel beschikbaarheid bedrijfslocaties naar vestigingslocatie
Nulmeting Tussenmeting Eindmeting

Op een centrumlocatie In een woonwijk Op een bedrijventerreinlocatie Buitengebied/buiten de bebouwde kom Elders

-

6,1 (n=43) 6,1 (n=48) 6,9 (n=25) - (n=0) 4,6 (n=3)

6,5 (n=38) 6,5 (n=60) 7,3 (n=19) 10,0 (n=1) 7,8 (n=2)

7.2
Tabel 7.3

Bereikbaarheid en parkeren
Rapportcijfers ondernemers over bereikbaarheid en parkeren
Nulmeting Arnhem Tussenmeting Eindmeting

Bereikbaarheid per auto Bereikbaarheid per OV Parkeermogelijkheden
G30

6,6 6,9 6,0 6,8 6,3 6,1

6,6 7,1 5,8 6,9 6,5 6,1

6,6 7,0 ↑ 6,4 ↑ 6,9 6,7 6,2

Bereikbaarheid per auto Bereikbaarheid per OV Parkeermogelijkheden

Tabel 7.4

Oordeel parkeermogelijkheid naar vestigingslocatie
Nulmeting Tussenmeting Eindmeting

Op een centrumlocatie In een woonwijk Op een bedrijventerreinlocatie Buitengebied/buiten de bebouwde kom Elders

-

4,4 (n=49) 6,4 (n=69) 6,4 (n=25) 5,0 (n=2) 6,1 (n=4)

5,4 (n=46) 6,6 (n=81) 7,6 (n=23) 8,0 (n=1) 7,2 (n=2)

Tabel 7.5

Oordeel bereikbaarheid per auto naar vestigingslocatie
Nulmeting Tussenmeting Eindmeting

Op een centrumlocatie In een woonwijk Op een bedrijventerreinlocatie Buitengebied/buiten de bebouwde kom Elders

-

5,3 (n=50) 7,1 (n=69) 7,2 (n=26) 8,0 (n=2) 6,9 (n=5)

5,3 (n=46) 6,8 (n=82) 7,8 (n=23) 8,0 (n=1) 9,6 (n=2)

32

Benchmark Gemeentelijk Ondernemingsklimaat

Tabel 7.6

Oordeel bereikbaarheid per o.v. naar vestigingslocatie
Nulmeting Tussenmeting Eindmeting

Op een centrumlocatie In een woonwijk Op een bedrijventerreinlocatie Buitengebied/buiten de bebouwde kom Elders

-

7,3 (n=48) 7,4 (n=69) 6,2 (n=23) 7,0 (n=2) 7,6 (n=6)

6,6 (n=46) 7,2 (n=82) 7,1 (n=21) 4,0 (n=1) 9,6 (n=2)

7.3
Figuur 7.2

Veiligheid
Aangiftebereidheid ondernemers

Ja, altijd

Ja, soms

Nee Weet niet/ geen antw oord 0% 20% 40% Arnhem 60% G30 80% 100%

Figuur 7.3

Redenen waarom ondernemers geen aangifte doen

Het kost me teveel tijd Het levert niets op Ik kan geen moment w eg uit mijn bedrijf Hangt van de situatie af (ernst delict, schade, etc) Lost het zelf op Bang voor represailles Anders 0% 20% 40% Arnhem G30 60% 80%

Benchmark Gemeentelijk Ondernemingsklimaat

33

34

Benchmark Gemeentelijk Ondernemingsklimaat

8 Voorzieningen

Tabel 8.1

Rapportcijfers ondernemers gemeentelijk voorzieningen
Nulmeting Arnhem Tussenmeting Eindmeting

Koopzondagen Sluitingstijden horeca Toeristisch beleid Woonomgeving Recreatieve voorzieningen Publieke diensten
G30

6,0 6,6 6,7 6,2 6,7 6,5 -

6,5 ↑ 6,6 6,4 7,3 7,3 7,0 6,4 6,8 6,5 7,0 6,9 6,9

6,6 ↑ 6,5 6,2 ↓ 6,9 ↓ 6,9 ↓ 6,9 6,6 6,6 6,3 6,9 6,6 6,9

Koopzondagen Sluitingstijden horeca Toeristisch beleid Woonomgeving Recreatieve voorzieningen Publieke diensten

Figuur 8.1

Oordeel aanbod woningen in duurdere segmenten

Zeer goed Goed Niet goed/niet slecht Slecht Zeer slecht Weet niet/ geen antw oord 0% 10% 20% 30% Arnhem G30 40% 50% 60%

Benchmark Gemeentelijk Ondernemingsklimaat

35

Figuur 8.2

Oordeel aanbod reguliere eengezinswoningen

Zeer goed Goed Niet goed/niet slecht Slecht Zeer slecht Weet niet/ geen antw oord 0% 10% 20% 30% Arnhem G30 40% 50% 60%

36

Benchmark Gemeentelijk Ondernemingsklimaat

Bijlage 1

Achtergrondkenmerken

Omvang steekproef eindmeting
Tabel b.1 Verdeling respons naar sector
Aantal %

Land- en tuinbouw, visserij (inclusief hoveniers) Industrie (inclusief grafische industrie) Bouwnijverheid (inclusief installatiebedrijven) Groothandel Detailhandel en reparatie van consumentenartikelen Horeca Vervoer, opslag en communicatie (inclusief reisbureaus) Financiële dienstverlening Zakelijke dienstverlening, verhuur/handel onroerend goed, verhuur roerende zaken Openbaar bestuur (overheid) Onderwijs, gezondheids- en welzijnszorg (inclusief rijscholen) Cultuur, sport en recreatie Overige dienstverlening (kappers, schoonheidsspecialist, etc) Totaal Tabel b.2 Verdeling respons naar vestigingslocatie

5 8 6 3 37 13 4 6 58 0 3 3 9 0

3% 5% 4% 2% 24% 8% 3% 4% 37% 0% 2% 2% 6% 0%

Aantal

%

Op een centrumlocatie In een woonwijk Op een bedrijventerreinlocatie Buitengebied/buiten bebouwde kom Elders Totaal Tabel b.3 Internationaal of nationaal bedrijf

46 83 23 2 1 0

30% 54% 15% 1% 1% 0%

Aantal

%

Volledig nationaal bedrijf (alleen actief in Nederland) Nationaal bedrijf met buitenlandse nevenvestigingen Internationaal bedrijf met hoofdkantoor in het buitenland Totaal

135 15 5 155

87% 10% 3% 100%

Benchmark Gemeentelijk Ondernemingsklimaat

37

Tabel b.4

Nationaliteit ondernemer
Aantal %

Autochtone ondernemer (Nederlands) Allochtone ondernemer Weet niet/geen antwoord Totaal Tabel b.5 Startjaar bedrijf

136 12 7 155

88% 8% 5% 100%

Aantal

%

1949 of eerder 1950 tot en met 1979 1980 tot en met 1989 1990 tot en met 1994 1995 tot en met 1999 2000 tot en met 2004 Weet niet/geen mening Totaal Tabel b.6 Verdeling respons naar aantal arbeidsplaatsen

12 20 27 19 28 49 0 155

8% 13% 17% 12% 18% 32% 0% 100%

Aantal

%

1 of minder 2 tot en met 5 6 tot en met 10 11 tot en met 50 51 of meer Weet niet/geen mening Totaal

69 54 15 12 4 1 155

45% 35% 10% 8% 3% 1% 100%

38

Benchmark Gemeentelijk Ondernemingsklimaat

Achtergronddata bij figuren
Tabel b.7 Belangrijkste elementen bij beoordelen ondernemingsklimaat
Element
3

Arnhem

G30

Bestuurlijke organisatie economisch beleid Dienstverlening en vergunningverlening Communicatie door de gemeente Lokale lasten Ruimtelijk beleid Verkeersbeleid en parkeren (inclusief bereikbaarheid) Bedrijven-acquisitiebeleid Startersbeleid Arbeidsmarktbeleid Woonklimaat Aanbod recreatieve voorzieningen Aanbod publieke diensten (zorg, welzijn, onderwijs, etc) Overig Weet niet/geen antwoord

15% 13% 13% 12% 9% 6% 5% 3% 2% 2% 1% 1% 1% 16%

12% 11% 13% 12% 8% 8% 7% 3% 4% 3% 2% 1% 1% 17%

Tabel b.8

Toe- of afname aandacht ondernemingsklimaat gedurende laatste 2 jaar
Arnhem G30

Toegenomen Gelijk gebleven Afgenomen Weet niet/geen mening

17% 54% 9% 20%

21 % 52 % 10 % 16 %

Tabel b.9

Bekendheid met hoogte OZB
Arnhem G30

Ja Nee Weet niet

29% 55% 16%

32 % 51 % 17 %

Tabel b.10

Percentage bedrijven met problemen bij het vervullen van vacatures
Arnhem G30

Ja Nee Weet niet

2% 95% 3%

7% 91 % 2%

3

De ondernemers is gevraagd de twee voor hen belangrijkste elementen te noemen

Benchmark Gemeentelijk Ondernemingsklimaat

39

Tabel b.11

Problemen bij het vervullen van vacatures per soort functie en functieniveau (meerdere antwoorden mogelijk)
Uitvoerend/ Technisch Financieel/ adminstratief Verkoop IT/automatisering Leidinggeven/ management Overig

Laag functieniveau Midden functieniveau Hoog functieniveau

0% 0%

100% 0%

0% 50%

0% 50%

0% 0%

-

Tabel b.12

Aangiftebereidheid ondernemers
Ja, altijd Ja, soms Nee Weet niet/ geen antwoord

Arnhem Gemiddelde G30

95% 92 %

2% 4%

3% 3%

0% 1%

Tabel b.13

Redenen waarom ondernemers geen aangifte doen
Het kost me teveel tijd Het levert niets op Ik kan geen moment weg uit mijn bedrijf Hangt van de situatie af (ernst delict, schade, etc) Lost het zelf op Bang voor represailles Anders

Arnhem Gemiddelde G30

39% 30%

61% 56%

0% 2%

0% 5%

0% 1%

0% 2%

0% 3%

Tabel b.14

Percentage ondernemers dat op dit moment voldoende ruimte heeft voor bedrijf
Arnhem G30

Ja Nee Weet niet

92% 8% 0%

85 % 14 % 1%

Tabel b.15

Oordeel aanbod woningen in duurdere segmenten
Arnhem G30

Zeer goed Goed Niet goed/niet slecht Slecht Zeer slecht Weet niet/geen antwoord

4% 63% 12% 7% 0% 14%

5% 58 % 9% 14 % 2% 13 %

40

Benchmark Gemeentelijk Ondernemingsklimaat

Tabel b.16

Oordeel aanbod reguliere eengezinswoningen
Arnhem G30

Zeer goed Goed Niet goed/niet slecht Slecht Zeer slecht Weet niet/geen antwoord

1% 52% 15% 10% 1% 21%

2% 44 % 13 % 21 % 3% 17 %

Benchmark Gemeentelijk Ondernemingsklimaat

41

42

Benchmark Gemeentelijk Ondernemingsklimaat

Bijlage 2 Statistische verantwoording

Voor de telefonische enquête onder ondernemers is binnen elke gemeente een aselecte steekproef van bedrijven getrokken. Omdat elke steekproef gevoelig is voor toevallige fluctuaties bestaat het gevaar voor vertekening van de resultaten. Dit geldt met name voor onder- of oververtegenwoordiging van bepaalde branches per gemeente in de steekproef. Deze kan ook optreden als gevolg van selectieve non-respons. Om die reden is besloten om per gemeente, zoals reeds eerder is gebeurd bij de nul- en de tussenmeting, de steekproeven te herwegen naar brancheverdeling in de betreffende gemeente. Hierbij is gebruik gemaakt van de populatiegegevens van de Kamer van Koophandel per gemeente over 6 branches (zie tabel). Elke ondernemer krijgt dan een weegfactor behorend bij een branche. Deze weegfactor voor ondernemer i is (per gemeente) gelijk aan:

wih =

Nh nh

waarbij Nh staat voor de populatieomvang in branche h en nh voor de netto steekproefomvang. In de volgende tabel is de berekening van de weegfactor voor de gemeente Arnhem opgenomen.
Tabel 0.1 Populatie en steekproef in Arnhem
Populatieomvang Branche Percentage Steekproefomvang netto Percentage Weegfactor

Landbouw Industrie Handel, bouw en vervoer Horeca en detailhandel (Zakelijke) dienstverlening Overige
Totaal

53 287 1.158 1.886 2.002 669
6.055

1% 5% 19% 31% 33% 11%
100%

5 8 13 50 64 15
155

3% 5% 8% 32% 41% 10%
100%

10,6 35,9 89,1 37,7 31,3 44,6

Uit de tabel blijkt dat de verdeling van de ondernemers over de branches in de steekproef afwijkt van die in de populatie. Met name de zakelijke dienstverlening is in de steekproef oververtegenwoordigd, terwijl handel, bouw en vervoer is ondervertegenwoordigd. Door weging wordt hiervoor gecorrigeerd.

Benchmark Gemeentelijk Ondernemingsklimaat

43

Deze weegfactor is onder andere gebruikt om per gemeente de gemiddelde rapportcijfers te bepalen4. Het gemiddelde rapportcijfer voor een gemeente is dan het gewogen gemiddelde van het gemiddelde rapportcijfer per branche:

r=∑
h =1

6

Nh rh N

Omdat we te maken hebben met een steekproef heeft dit gemiddelde een bepaalde betrouwbaarheid. Deze wordt uitgedrukt in de steekproefvariantie. In het geval van een gestratificeerde steekproef (of bij benadering voor een herwogen steekproef) is deze variantie5:

v(r ) =

1 N2

∑ N h ( N h − nh )
h =1

6

2 sh nh

waarbij sh staat voor de standaarddeviatie in het rapportcijfer in branche h. Voor de 90%marge geldt dan:

m(r ) = 1,64 * v( r )
De werkelijke waarde ligt dan met 90% zekerheid tussen r − m(r ) en r + m(r ) . In het onderzoek wordt een vergelijking gemaakt tussen het gemiddelde in de nul- en de eindmeting6. Het verschil tussen twee gemiddelden is statistisch significant als de marge op het verschil kleiner is dan het verschil zelf:

m(r1 − r0 ) ≤ r1 − r0
Omdat het twee onafhankelijke steekproeven betreft geldt voor de marge op het verschil:

m(r1 − r0 ) = 1,64 * v(r1 ) + v(r0 )
Voor elke combinatie van rapportcijfers van nul- en eindmeting is deze marge bepaald en vervolgens is bekeken welke marges kleiner zijn dan de verschillen zelf. Waar dit het geval is, is sprake van een significante verandering tussen nul- en eindmeting. Dat wil zeggen dat de hypothese verworpen wordt dat er in de populatie geen verandering heeft plaatsgevonden. Statistisch significante verbeteringen en verslechteringen van een rapportcijfer ten opzichte van de nulmeting worden in de navolgende tabellen aangegeven door een opwaartse respectievelijk neerwaartse pijl. Voor de duidelijkheid zij opgemerkt dat het mogelijk is dat wanneer twee gemeenten op een zelfde element van het
4 5 6

Voor deze berekening is gebruik gemaakt van de analysetechniek SPSS Explore. Zie Cochran, Sampling Techniques, John Wiley & Sons, 1977, p.95. De vergelijking tussen nul- en eindmeting is gemaakt met behulp van de analysetechniek SPSS Compare Means, Independent-Samples T Test.

44

Benchmark Gemeentelijk Ondernemingsklimaat

ondernemingsklimaat in beide metingen exact dezelfde rapportcijfers scoren, in de ene gemeente wel en in de andere geen sprake is van een significante verandering. Zoals hierboven is aangegeven gaat het om gemiddelde rapportcijfers. Het al dan niet statistisch significant zijn van een verschil tussen twee gemiddelde cijfers wordt niet alleen bepaald door de grootte van dit verschil, maar ook door de variatie in de aan het gemiddelde ten grondslag liggende individuele rapportcijfers.

Benchmark Gemeentelijk Ondernemingsklimaat

45