De Ommelander Rekenkamer

Eindrapport

Doorgronden van het gemeentelijk grondbeleid
Overall rapportage

oktober 2005

/

Eindrapport

D e Ommelander Rekenkamer

Eindrapport

Doorgronden van het gemeentelijk grondbeleid
Overall rapportage

dossier registratienummer X1385-01-001 versie 3

o k t o b e r 2005
©

/

Eindrapport

INHOUD

BLAD

1 1.1 1.2 1.3 1.4 2 2.1 2.2 3 3.1 4

INLEIDING Aanleiding voor het onderzoek Doel en onderzoeksvragen Onderzoeksopzet Leeswijzer PROCESBESCHRIJVING Inleiding Ervaringen en aandachtspunten voor de toekomst BEKNOPT OVERZICHT GRONDBELEID Inleiding COLOFON

3 3 3 4 4 5 5 5 7 7 9

De Ommelander Rekenkamer/Doorgronden van het gemeentelijk grondbeleid

7 oktober 2005, versie 3

-2-

1 1.1

INLEIDING Aanleiding voor het onderzoek Gemeentelijk grondbeleid is een complex beleidsveld waaraan grote financiële en politieke belangen zijn verbonden. De complexiteit heeft tot gevolg dat grondbeleid voor vele een lastig te doorgronden materie is. Vanwege de aan het grondbeleid verbonden belangen is transparantie echter wel belangrijk. Onder meer voor een goede uitvoering van de controlerende en kaderstellende taak van de raad is het van belang dat de regels goed worden vastgelegd en dat de verslaglegging met betrekking tot de uitvoering van het grondbeleid zo transparant mogelijk plaatsvindt. De complexiteit van het gemeentelijk grondbeleid en de financiële en politieke belangen tezamen met het feit dat in de gemeenten Hoogezand-Sappemeer, Stadskanaal, Veendam en Winschoten sprake is van een relatief grote ontwikkelopgave en grondbeleid een actueel thema is, waren aanleiding voor ‘De Ommelander Rekenkamer’ om haar eerste onderzoek te richten op het onderwerp gemeentelijk grondbeleid. In deze Overall rapportage is een procesbeschrijving van dit eerste gezamenlijke rekenkameronderzoek opgenomen. Daarnaast is een beknopt overzicht opgenomen van de wijze waarop de vier gemeenten hun grondbeleid hebben vormgegeven.

1.2

Doel en onderzoeksvragen Het onderzoek naar het gemeentelijk grondbeleid moet een bijdrage leveren aan het bevorderen van de transparantie en de effectiviteit van het bestuur. Het doel van dit onderzoek is daarom als volgt geformuleerd: Inzicht verkrijgen in de vormgeving en uitvoering van het grondbeleid van de gemeente Hoogezand-Sappemeer, Stadskanaal, Veendam en Winschoten en de ‘best practices’ van deze en andere gemeenten, zodat gekomen kan worden tot aanbevelingen voor verbetering van de beleidsformulering en uitvoering van het grondbeleid. Daarbij zijn door De Ommelander Rekenkamer de volgende centrale vragen gesteld: 1. Op welke wijze hebben de vier gemeenten vorm gegeven aan hun grondbeleid en op welke wijze zijn grondbeleidsdoelstellingen doorvertaald en uitgewerkt in concrete plannen en activiteiten? 2. Op welke wijze vindt monitoring van de grondbeleidsdoelstellingen plaats in de vier gemeenten? 3. Op welke wijze is binnen de vier gemeenten vormgegeven aan het risicobeheer inzake de grondexploitatie? 4. Welke ‘best practices’ kunnen worden gedestilleerd uit het grondbeleid van deze vier en andere gemeenten? De beleidsmatige invalshoek staat in dit onderzoek centraal. Een financiële doorlichting van het grondbedrijf is dan ook geen onderdeel van dit onderzoek.

De Ommelander Rekenkamer/Doorgronden van het gemeentelijk grondbeleid

7 oktober 2005, versie 3

-3-

In de praktijk blijkt dat grondbeleid op vele verschillende manieren wordt gedefinieerd. In dit onderzoek is uitgegaan van de volgende definitie van grondbeleid: Grondbeleid is het direct en indirect, met inzet van financiële en juridische instrumenten, bijdragen aan een evenwichtige en duurzame ruimtelijke ontwikkeling. 1.3 Onderzoeksopzet Het onderzoek is uitgevoerd door DHV Ruimte en Mobiliteit in samenwerking met De Ommelander Rekenkamer en vond plaats in de periode april tot september 2005. Het onderzoek is gestart met een ‘kick-off’-bijeenkomst waarvoor gemeentesecretarissen, raadsgriffiers, wethouders, sectordirecteuren en afdelingshoofden van de vier gemeenten waren uitgenodigd. Tijdens deze bijeenkomst zijn zij onder meer geïnformeerd over het doel, de aanpak en het te behalen resultaat van het onderzoek ‘Doorgronden van het gemeentelijk grondbeleid’. Volgend op deze bijeenkomst is bij de vier gemeenten de vraag uitgezet om alle relevante documenten met betrekking tot het gemeentelijk grondbeleid te verzamelen. De verkregen documenten zijn bestudeerd en op basis hiervan is een interviewguide opgesteld. Vervolgens zijn met bij het gemeentelijk grondbeleid betrokken medewerkers gesprekken gevoerd. Van ieder gesprek is een gespreksverslag opgesteld dat ter verifiëring is teruggekoppeld aan de geïnterviewden. Pas daarna vormde de verkregen informatie input voor de Nota van Bevindingen die voor iedere gemeente is opgesteld. De informatie verkregen uit de documenten en de interviews vormt de input voor deze Nota van Bevindingen. Op basis van de bevindingen en de reflectie daarop zijn voor de gemeenten ‘best-practices’ geformuleerd. De basis voor de best practices wordt gevormd door de ervaringen binnen een van de drie andere gemeenten betrokken bij dit onderzoek en de kennis en inzichten aanwezig bij DHV zoals opgedaan bij andere gemeenten buiten dit onderzoek. De specifieke context en kaders van de gemeenten zijn daarbij leidend geweest. 1.4 Leeswijzer Volgend op deze inleiding is in hoofdstuk 2 een procesbeschrijving opgenomen waarin kort de belangrijkste ervaringen en aandachtspunten zijn beschreven voor het gelijktijdig uitvoeren van onderzoek in vier gemeenten, gebaseerd op het onderzoek ‘Doorgronden van het gemeentelijk grondbeleid’. In hoofdstuk 3 zijn de belangrijkste feitelijke bevindingen opgenomen ten aanzien van de inhoudelijke, procesmatige en organisatorische vormgeving van het grondbeleid in de vier gemeenten aangesloten bij De Ommelander Rekenkamer.

De Ommelander Rekenkamer/Doorgronden van het gemeentelijk grondbeleid

7 oktober 2005, versie 3

-4-

2 2.1

PROCESBESCHRIJVING Inleiding De gemeenten Stadskanaal, Hoogezand-Sappemeer, Veendam en Winschoten hebben ingaande 2005 een gemeenschappelijke rekenkamercommissie, De Ommelander Rekenkamer, ingesteld. Het onderzoek ‘Doorgronden van het gemeentelijk grondbeleid’ is het eerste onderzoek dat door de rekenkamercommissie gelijktijdig voor alle vier de gemeenten is uitgevoerd. De ervaringen die hiermee zijn opgedaan en mogelijke aandachtspunten voor de toekomst worden in dit hoofdstuk kort beschreven.

2.2

Ervaringen en aandachtspunten voor de toekomst Keuze opdrachtnemer Wanneer gekozen wordt voor uitbesteding van het onderzoek is het van belang richting gemeenten vooraf duidelijk te communiceren waarom gekozen is voor de betreffende opdrachtnemer en hoe wordt omgegaan met eventuele andere activiteiten van de opdrachtnemer rond hetzelfde onderwerp binnen één van de aangesloten gemeenten. Richting gemeenten moet duidelijk worden aangegeven hoe eventueel scheiding tussen de activiteiten wordt gewaarborgd. Afstemming Rekenkamer Bij de start van het onderzoek is de offerte en planning met de rekenkamer besproken om een helder gemeenschappelijk beeld te vormen van de aanpak en het resultaat van het onderzoek. Deze afstemming en een nauwe terugkoppeling met de leden van de rekenkamer over de voortgang van het project is van belang geweest om verwachtingen goed afgestemd te houden en knelpunten (onder meer in de aanlevering van documenten en planning van interviews) tijdig te signaleren. Informeren gemeentelijke organisatie Via een kick-off meeting zijn gemeenten (gemeentesecretarissen, raadsgriffiers, wethouders, sectordirecteuren en afdelingshoofden) geïnformeerd over doel, aanpak en resultaat van het onderzoek met speciale aandacht voor welke inzet, van welke personen binnen de gemeenten op welk moment wordt verwacht. In het vervolg is het van belang te benadrukken dat deze informatie ook daadwerkelijk wordt uitgezet in de gemeentelijke organisatie bij de medewerkers die onder meer benaderd worden voor interviews. Contactpersonen bij gemeenten Daarnaast is het van belang binnen de gemeenten contactpersonen aan te wijzen die daadwerkelijk de documenten verzamelen en de interviews plannen. Daarnaast kunnen de griffiers worden aangewezen voor de algehele coördinatie van het onderzoek binnen de gemeente. Verzamelen documentatie Door middel van een memo zijn gemeenten gevraagd documenten beschikbaar te stellen ten behoeve van het onderzoek. Niet in alle gemeenten bleek het even makkelijk om de gevraagde documenten te verzamelen. Hierdoor is enige vertraging in het onderzoek opgetreden. Mogelijk
De Ommelander Rekenkamer/Doorgronden van het gemeentelijk grondbeleid 7 oktober 2005, versie 3

-5-

kan in het vervolg reeds door de rekenkamer voorafgaand aan het onderzoek de relevante informatie worden opgevraagd. Plannen interviews In dit onderzoek werd uitgegaan van het afnemen van alle interviews op 1 dag. Achteraf bleek dit in alle gemeenten niet mogelijk te zijn. Dit had onder meer te maken met de naderende vakantieperiode en de drukke agenda’s van mensen. Uiteindelijk waren voor iedere gemeente minimaal twee dagdelen op verschillende dagen nodig om alle interviews af te nemen. Gebruik expertise andere gemeenten Door samen te werken met andere gemeenten, kan een gemeente gebruik maken van de expertise en middelen die andere gemeenten in huis hebben hetgeen het ingestelde onderzoek ten goede kan komen. Het heeft voor gemeenten voordelen om samen te werken doordat zij van elkaar kunnen leren. Ervaringen en kennis opgedaan in de ene gemeente kan ook bruikbaar blijken voor een andere gemeente. In het kader van het onderzoek naar het gemeentelijk grondbeleid blijkt dat dit deels mogelijk is, maar wordt ook duidelijk dat nadrukkelijk rekening moet worden gehouden met de specifieke gemeentelijke context. Gelijktijdige aanlevering rapportages Het parallel uitvoeren van het onderzoek in alle vier de gemeenten om uiteindelijk de rapportages gelijktijdig beschikbaar te kunnen stellen aan de gemeenten vraagt extra aandacht voor de planning en doorlooptijd van het project. Het onderzoek maakt namelijk duidelijk dat de ‘keten zo sterk is als de zwakste schakel’. Op het moment dat van één gemeente documenten niet worden toegestuurd en/of interviews pas laat gepland kunnen worden treedt vertraging op voor alle vier de onderzoeken. Hiermee kan ook de gelijktijdige aanlevering van de rapportages aan de gemeenten volgens de afgesproken planning onder druk komen te staan.

De Ommelander Rekenkamer/Doorgronden van het gemeentelijk grondbeleid

7 oktober 2005, versie 3

-6-

3 3.1

BEKNOPT OVERZICHT GRONDBELEID Inleiding De feitelijke bevindingen van de wijze waarop het grondbeleid inhoudelijk, organisatorisch en procesmatig is vormgegeven rond de verschillende onderdelen van het grondexploitatieproces zijn weergegeven in de tabel op de volgende pagina’s. Dit overzicht biedt de vier gemeenten aangesloten bij De Ommelander Rekenkamer inzicht in hoe het grondbeleid in gemeenten in de regio is vormgegeven.

3.2

Overzichtstabel Zie tabel op de volgende pagina.

De Ommelander Rekenkamer/Doorgronden van het gemeentelijk grondbeleid

7 oktober 2005, versie 3

-7-

De Ommelander Rekenkamer/Doorgronden van het gemeentelijk grondbeleid

7 oktober 2005, versie 3

-8-

4

COLOFON

De Ommelander Rekenkamer/Doorgronden van het gemeentelijk grondbeleid Opdrachtgever Project Dossier Omvang rapport Auteur Bijdrage Projectleider Projectmanager Datum Naam/Paraaf : : : : : : : : : : De Ommelander Rekenkamer Doorgronden van het gemeentelijk grondbeleid 9 pagina's Noor Bouwens Peter de Lahaye 7 oktober 2005

De Ommelander Rekenkamer/Doorgronden van het gemeentelijk grondbeleid

7 oktober 2005, versie 3

-9-

Hoogezand-Sappemeer Gemeentelijke context Ontwikkelopgave Uitbreidingslocatie woningbouw Vosholen (970 woningen) IJsbaan (100 woningen) Molenwaard (760 woningen) Hoogezand-Zuid (3.000 woningen) Herstructureringslocaties NoMa Foxmart Eekels Herontwikkeling Centrum Hoogezand Bedrijventerrein Meubelboulevard Plein Vosholen Bedrijventerrein Kleine Meer Rengers Tuinbouw Sappemeer

Stadskanaal Uitbreidingslocatie woningbouw LTS terrein Onstwedde 5 Drenthse Horn Waterland fase 5 Weinig uitleglocaties in ontwikkeling genomen i.v.m. stabiel aantal inwoners => woningbouwtaakstelling 500 woningen Inbreidings/herstructureringslocaties woningbouw Focus op herstructureringsopgave naoorlogse woonwijken via wijkontwikkelingsprogramma Maarstee, Stadskanaal Noord, Musselkanaal, Maarswold Uitbreiding bedrijventerrein Bedrijventerrein Stadskanaal Bedrijventerrein Zuid Oost Groningen Revitalisering bedrijventerrein Dideldom Vleddermond Grondbedrijf geen afzonderlijk organisatieonderdeel Verschillende onderdelen betrokken: dienst Beleid, de dienst Gemeentebedrijf (teams Advies (Juridisch en Financieel) en het team Voorbereiding, Realisatie en Onderhoud) en de dienst Publiekszaken (team, bureau Bedrijfsleven en team Bouw, milieu en bijzondere wetten) Procesbeschrijving en verantwoordelijkheidsverdeling grondbeleid vastgelegd Nota Grondbeleid in ontwikkeling Tot op heden ad hoc grondbeleid gevoerd Gronduitgiftevoorwaarden aanwezig Exploitatieverordening 1995

Veendam Uitbreidingslocaties woningbouw Buitenwoel Woellust (herontwikkeling voormalig bedrijventerrein tot woningbouwlocatie) Wildervank-Oost (inbreidingslocatie) Langebosch (strategisch toekomst) Herstructureringslocaties Wildervank-Oost Veendam-Noord Masterplan Centrum Bedrijventerrein RSCG Dallen II

Winschoten Uitbreidingslocaties woningbouw Blauwe Stad ca. 1500 (ca. 500 grondgeb. gem.) Nieuw Zuid ca. 500 Inbreidings/herstructureringslocaties woningbouw Kloostervallei 100 Zuivelfabriekloc. 90 Renselkade 55 Jagershof 74 Uitbreiding bedrijventerrein Hoogebrug III voorraad uitgeefbaar 12 ha Revitalisering bedrijventerrein Rensel Hoogebrug

Organisatie

Beleidsmatige vastlegging

Projectmatig werken doorgevoerd in de structuur van de organisatie Concrete ruimtelijke ontwikkelingsopgaven worden door de zelfstandige afdeling “Projectbureau” uitgevoerd Mogelijke projecten komen binnen bij de afdeling RO/EZ en worden daar als mogelijk te ontwikkelen complex opgenomen De verantwoordelijkheid ligt bij de voor het betreffende project aangewezen projectleider Kadernota Grondbeleid 2004 Exploitatieverordening 2005 Gronduitgiftevoorwarden aanwezig

Het grondbedrijf is integraal onderdeel van de algemene dienst en wordt eng geïnterpreteerd als de “financiële administratie van de gevolgen voortvloeiende uit de besluitvorming o.b.v. het gevoerde ruimtelijk beleid”.

Grondbeleid bij afd. RO (ondersteuning afd. Financiën) Inzet externe bureau (bepalen onderhandelingsstrategie, taxaties, opstellen/toesten grondexploitaties Samenwerkingsovereenkomst Bedrijventerrein Oldambt BV Aandacht voor kwantitatieve en kwalitatieve bezetting rond grondbeleid

Notitie Grondbeleid/Grondbedrijf 2003 Exploitatieverordening 1997 Selectiedocument marktpartijen 2005 Gronduitgiftevoorwaarden aanwezig

Geen Nota Grondbeleid Geen specifieke vastgelegde doelstellingen t.a.v. grondbeleid Grondbeleid impliciet beleden en ad hoc Algemene gronduitgiftevoorwaarden Gronduitgiftevoorwaarden erfpacht Voorwaarden bruikleen Voorwaarden pachtovereenkomst Exploitatieverordening 1996 Rol t.a.v. grondbeleid niet formeel vastgelegd Over algemeen passieve rol Afhankelijke opstelling richting projectontwikkelaars Zelden innemen strategische grondposities Actieve opstelling t.a.v. revitalisering bedrijventerreinen (impliciet beleid)

Rol gemeente

Rol t.a.v. grondbeleid niet formeel vastgelegd Voornamelijk passieve rol Nauwelijks strategische grondposities Gemeente neemt rol aan op basis van grondposities bij aanvang project Herstructurering vooralsnog rol beperkt tot openbaar gebied

Rol t.a.v. grondbeleid niet formeel vastgelegd Voornamelijk passieve rol Gemeente koopt grond aan en ontwikkelt samen met projectontwikkelaar Uitgangspunt; gemeente moet niet zelf willen ontwikkelen, maar moet wel programma van eisen kunnen afdwingen Verwacht gemeente geen verliezen dan vervult zij actieve rol en brengt locaties zelf tot ontwikkeling Voor herstructureringslocaties afspraken met Wooncom

Rol t.a.v. grondbeleid vastgelegd in Notitie Grondbeleid/Grondbedrijf 2003 Voornamelijk actieve rol Risicodeling met marktpartijen

Opstelling in grondexploitatieproces Grondverwerving

Behoudende grondverwervingstrategie Nauwelijks strategische gronden Alleen minnelijke verwerving

Grondverwerving vindt ad hoc afhankelijk van de locatie plaats Beperkt strategische grondposities van derden Voornamelijk minnelijke verwerving Ervaring met Wvg in Drentse Horn Voorkomen onteigening

Actieve grondverwerving Risicoanalyse voor aankoop gronden Ruime strategische grondpositie Bij voorkeur minnelijke verwerving, inzet van Wvg en onteigening eventueel mogelijk

Tijdelijk beheer

Geen vastgelegde voorwaarden Zowel pacht als verhuur worden gehanteerd

Gronden in tijdelijk beheer jaarlijks verpacht Vastgelegde voorwaarden aanwezig en goedgekeurd door de Grondkamer. Procesbeschrijving grondexploitatie in 2004 vastgesteld Afstemming in Vakberaad Grondzaken M.b.t. bouw- en woonrijp maken wordt niet projectmatig gewerkt (wel idee voor projectbureau)

Gronden in tijdelijk beheer worden verpacht

Mogelijkheden grondverwerving door gem. beperkt Gem. heeft nauwelijks strategische grondposities Gem. zelden strategische onderhandelingspositie => afhankelijkheid projectontwikkelaars groot Financiële middelen voor grondverwerving beperkt a.g.v. voormalige art. 12 status Voornamelijk via minnelijke verwerving Beperkt ervaring met Wvg Geen onteigening Vrijwel geen gronden in tijdelijk beheer Geen langlopende huur- en pachtovereenkomsten Pacht- en huurvoorwaarden aanwezig Geen formele afspraken, stramien voor grondexploitaties Grondexploitatie veelal opgezet door extern bureau Zeer beperkt PPS

Grondexploitatie

De start van een grondexploitatie valt onder de verantwoordelijkheid van de afdeling RO/EZ, omdat zij verantwoordelijk is voor (eerste) aankoop van gebied of voor de eerste contacten met potentiële ontwikkelaars het projectbureau stelt de grondexploitatie op, waarvoor het zoveel mogelijk gebruik maakt van binnen (andere

Van ieder te ontwikkelen complex wordt, onder verantwoordelijkheid van de projectleider, een grondexploitatie opgesteld, waarbinnen alle kosten en opbrengsten worden verantwoord. Daarnaast worden alle ambtelijke uren gedekt uit het grondbedrijf.

Gronduitgifte

afdelingen van) de gemeente aanwezige kennis boekhoudkundige scheiding tussen lopende projecten en ‘restcomplexen’ overzicht van de stand van zaken van alle actuele grondexploitaties jaarlijks gepresenteerd aan de raad Geen vastgesteld gronduitgiftebeleid. In de meeste gevallen wordt dit tot op heden overgelaten aan de markt. Voor “eigen ontwikkelingen” worden de gronduitgifteprijzen veelal comparatief bepaald In mindere mate worden grondprijzen ook wel residueel bepaald, maar deze methode wordt met name toegepast bij winkels en kantoren. Kostenverhaal via exploitatieovereenkomst Fonds Bovenwijks Fonds Herstructurering

Stramien voor gronduitgifte aanwezig (loting, haalbaarheidsstudie, uitgangspunten convenant) Opbrengsten gronduitgifte niet naar grondbedrijf maar ingezet voor realiseren nevendoelen andere beleidsterreinen Grondprijzen bepaald o.b.v. marktvergelijking Voor gestapelde bouw residuele methode

Geen vastgesteld gronduitgiftebeleid De grondprijzen worden bepaald op basis van de marktvraag, aan de hand van een vergelijking met recentelijk verkocht onroerend goed Alle gronduitgiftes worden eerst voorgelegd aan college en raad

Geen gronduitgiftebeleid Geen procedures om gronduitgifte te reguleren Geen afzonderlijk vastgesteld grondprijsbeleid

Kostenverhaal

Via exploitatieovereenkomst o.b.v. exploitatieverordening Via grondprijzen Fonds Bovenwijkse voorzieningen Convenant met Wooncom Afspraken formeel vastgelegd Algemene Reserve Grondbedrijf (ARG) aanwezig, wordt elk jaar o.b.v. de jaarrekening bijgesteld Algemene reserve bedoeld voor afdekken verliesgevende complexen en gevoed door winsten afgesloten complexen en bespaarde rente Aandacht voor berekeningsmethodiek voor minimale grootte algemene reserve Fonds Bovenwijkse Voorzieningen aanwezig, gevuld vanuit exploitaties Winsten pas genomen als ook werkelijk gerealiseerd en verliezen genomen zodra deze blijken te zijn ontstaan Geen exploitatieovereenkomsten voor grote gebieden, geen verevening tussen deelgebieden Korte termijn renterisico’s t.a.v. complexen die nog niet in exploitatie zijn (jaarlijks rente over boekwaarde berekend) Voordat project start, wordt risicoanalyse opgesteld om haalbaarheid project te bepalen (betreft economische verkenning - quick-scan voorafgaand aan exploitatieopzet) Raad is kaderstellend en stuurt op hoofdlijnen Raad ontvangt zowel strategische als financiële informatie t.a.v. risico’s Soms late informatievoorziening aan raad ter besluitvorming

Kostenverhaal via exploitatieovereenkomst Fonds voor herstructurering

Geen vastgelegd stramien voor kostenverhaal Voornaamste instrument is exploitatieovereenkomst o.b.v. exploitatieverordening Gemeentelijke apparaatskosten worden niet verhaald

Risicobeheer Afspraken m.b.t. risicobeheer Inventarisatie van risico’s

Afspraken niet formeel vastgelegd Algemene Reserve Grondbedrijf (ARG) aanwezig ARG wordt gevuld uit positieve resultaten van gemeentelijke grondexploitaties. Negatieve saldi worden niet per definitie uit de ARG gedekt, maar vaak ook uit de algemene begroting genomen (bij raadsbesluit) Uit de ARG worden slechts zeer incidenteel uitnames gedaan. Voor de minimale grootte van de ARG (het weerstandsvermogen) is door een extern bureau een goed hanteerbare adviesnotitie opgesteld. Gezien de huidige waardering van de gronden worden de financiële risico’s van nog niet in exploitatie genomen gronden laag ingeschat De onzekerheid van de ontwikkelingen in het stadscentrum zorgen voor risico’s voor de (actief betrokken) gemeente. De programmatische risico’s die de gemeente loopt bij de realisatie van haar ruimtelijke doelstellingen zijn minder goed in beeld en staan in ieder geval niet op papier. In het kader van de afzonderlijke (woningbouw)projecten wordt de uitvoering gerapporteerd, waarvan ook de grondexploitatie en een risicoanalyse onderdeel uitmaken. In het jaarverslag wordt in paragraaf F een overzicht gegeven van reserves en voorzieningen in het kader van het grondbeleid. Daarnaast vindt nog tweemaal per jaar een rapportage plaats als onderdeel van de bestuursrapportages van het college aan de Raad (in het voor- en najaar). De rapportages zijn vooral financieel van aard. Juridische en procesmatige risico’s worden daarin niet of slechts beknopt benoemd. Ambities en doelstelling tot op heden naar behoren gerealiseerd Geen specifieke monitoring op ruimtelijke doelen en bijdrage grondbeleid

Afspraken formeel vastgelegd Algemene Reserve Grondbedrijf (ARG) aanwezig ARG wordt gevoed uit positieve resultaten van gemeentelijke grondexploitaties De minimale omvang van de ARG is bepaald op basis van de gecalculeerde resultaten van de afzonderlijke grondexploitaties Door verliesnemingen op één project wordt het vastgestelde noodzakelijke minimumniveau van de ARG niet gehaald ARG wordt ook aangewend voor een voorziening ten behoeve van de vaarrecreatie de financiële risico’s die de gemeente Veendam loopt zijn niet buitensporig groot en beheersbaar

Afspraken niet formeel vastgelegd Geen stramien om risico’s inzichtelijk te maken Niet voor iedere grondexploitatie een risicoinventarisatie Reserve exploitatieresultaten aanwezig, maar hoogte reserve niet gebaseerd op risico’s Risico’s binnen grondexploitatie worden rechtstreeks binnen reserve exploitatieresultaten opgevangen Geen rechtstreekse verevening tussen projecten

Met opmaak: opsommingstekens en nummering

Rapportage risico’s aan raad

Voornamelijk financiële informatie Weinig strategische en kaderstellende informatie Gronduitgifte altijd via de raad

Voornamelijk financiële informatie Beperkt strategische informatievoorziening t.a.v. bijdrage grondbeleid aan ruimtelijke doelstellingen

Realiseren ambities en doelstellingen

Ambities en doelstellingen zijn bijgesteld door o.m. veranderende markt Geen specifieke monitoring op ruimtelijke doelen en bijdrage grondbeleid

Hogere ambities dan contingenten toelaten Monitoring van ruimtelijke doelen op basis van Notitie Grondbeleid/Grondbedrijf

Sturen via convenant met woningbouwcoöperaties en bestemmingsplan Beperkt monitoring op realiseren doelen (alleen i.k.v. ISV)