2006

5 PlanAmsterdam
nr.

Overamstel

Van weiland naar business park Verouderd bedrijventerrein wordt aantrekkelijke stadswijk Aanhaken op de stad Investeren in een nieuw Overamstel Wonen, werken en ontspannen in het Amstelkwartier Creatieve industrie rond Daniël Goedkoopstraat

2

8 18 22

28

30

Bedrijventerrein Overamstel, sept. 2006.
Your Captain

Overamstel Business Park, Sept. 2006.

Auteur:

Bart Vlaanderen

Overamstel
Overamstel is een naam voor een gebied aan de Amstel dat al diverse namen heeft gehad. Tot eind 19de eeuw was het een naamloos weidegebied. De vestiging van de Zuidergasfabriek begin 20ste eeuw was het eerste teken van de oprukkende stad. In de wederopbouwperiode maakte het industrieterrein een enorme groei door en kreeg de no-nonsense naam Amstel I. Toen eind jaren ’90 op het terrein chique kantoren verrezen kreeg het de modieuze naam Amstel Business Park. Met de naam Overamstel kijkt de gemeente opnieuw met andere ogen naar het gebied. De centrale ligging in de stad, binnen de Ring A10 en niet ver van het groene buitengebied, maakt Overamstel uitermate geschikt voor de combinatie van wonen en werken. Het is echter niet eenvoudig om in een bestaand, functionerend werkgebied woningbouw in te passen. Op welke wijze kunnen wonen en werken samengaan? En hoeveel tijd is daarmee gemoeid?

Van weiland naar business park
Van veenweide naar stadsrand Tot het einde van de
19 eeuw was Overamstel nog een agrarisch veenweidegebied, gelede

1899

gen in de Duivendrechtse polder. Als eerste vestigde zich er typische stadsrandbedrijvigheid, zoals de Zuidergasfabriek (1885) en in de jaren dertig de Rioolwaterzuiveringsinrichting-Zuid (Rwzi-Zuid). Later, in de jaren veertig en vijftig, volgde andere bedrijvigheid. Gebouwen en wegen voegden zich naar de loop van de weiden en sloten. Tot aan het begin van de jaren zestig domineerden de enorme gashouders van de Zuidergasfabriek de oostelijke Amsteloever. Bij de overschakeling van kolen- op aardgas sloot de gasfabriek en werden de gashouders afgebroken. De watertoren en enkele andere fabriekspanden staan nu op de monumentenlijst. In 1985 werd een
Overamstel veranderde eerst van een veenweidegebied in een stadsrandgebied en groeide in de jaren vijftig uit tot een bedrijventerrein, dat nu midden in de stad ligt. Overamstel initially evolved from an area of peatland meadow into a zone on the urban periphery. In the 1950s it developed into a business park, and it now lies in the middle of the city.

2 PlanAmsterdam

Jarenlang domineerden de gashouders van de Zuidergasfabriek de oostoever van de Amstel. Nuon The gasholders of the Zuidergasfabriek (Southern Gasworks) dominated the east bank of the Amstel for many years. Overamstel ligt vlakbij uitvalswegen, de binnenstad en de groengebieden langs de Amstel. Links de kantoorgebouwen in Zuidas en rechtsonder het ArenAgebied. Overamstel lies close to arterial roads, the city centre and the green zones along the River Amstel. Office buildings in Zuidas (left) and the ArenA area (bottom right).

deel van het gasfabriekterrein vrijgemaakt voor een uitbreiding van de Rwzi-Zuid, het overige deel werd in 1989 in gebruik genomen door het Gemeentelijk Energiebedrijf (GEB), later Nuon. De functie van de Rwzi-Zuid is in 2005 overgenomen door één grote zuiveringsinstallatie voor heel Amsterdam, in het westen van de stad.

Van stadsrand naar bedrijventerrein In het Algemeen
Uitbreidingsplan van Amsterdam (AUP) van 1935 kreeg Overamstel een industriële bestemming. Op de plankaart stond in het gebied ook de ringweg Oost en een spoorwegtracé getekend, evenals de Duivendrechtsevaart, met tal van insteekhavens. In het structuurplan van 1965 was zelfs sprake van een waterverbinding tussen de Duivendrechtsevaart en het Amsterdam-Rijnkanaal. Uiteindelijk is die maar gedeeltelijk uitgevoerd, omdat toen al bleek dat het vervoer per water nauwelijks meer van belang was.

1938

1958

1967

PlanAmsterdam

3

Langs de Weespertrekvaart werden in 1978 de torens van de Bijlmerbajes gebouwd. The towers of the Bijlmerbajes prison were constructed alongside the Weespertrekvaart waterway in 1978.

De tot nu toe gevolgde agrarische verkaveling maakte plaats voor een rechthoekig stratenpatroon, gebruikelijk voor bedrijfsterreinen. De oriëntatie is van oost naar west, vanaf de spoorlijn en de A2 min of meer doorlopend tot aan het AMC. In de jaren vijftig vestigden zich onder andere Leonard Lang (destijds Fiatimporteur) en de kauwgomfabriek Maple Leaf langs de Spaklerweg, en de bottelarij van Coca-Cola aan de Joan Muyskenweg.

Van bedrijventerrein naar businesspark De aanleg van
de Zuidoosttak van de metrolijn, de snelweg A2 en de Spaklerweg, in de jaren zeventig, gaf Overamstel een enorme impuls. Nog beter bereikbaar werd het industriegebied in 1990 door de voltooiing van de Ringweg A10 en in 1997 met de ingebruikname van de ringlijn van de metro. Twee afslagen, de S110 en S111, en de metrostations Spaklerweg en Overamstel ontsluiten nu het gebied. Dit betekende de start van nieuwe ontwikkelingen, met onder meer de bouw van kantoren op prominente plaatsen langs de A10. Dit deel van Overamstel, Weespertrekvaart-Zuid, werd omgedoopt tot het veel ambitieuzer klinkende Amstel Business Park. Maar ook de rest van het gebied trok bedrijven aan. Een nieuwe blikvanger is het hoofdkantoor van Waternet, dat in 2005 in gebruik werd genomen.

Een gevarieerd gebied Naast kantoren en bedrijven zijn
uiteenlopende instellingen, voorzieningen en organisaties gevestigd in het Overamstelgebied. Een van de bekendste gebouwen is de Penitentiaire inrichting Overamstel, beter bekend als de Bijlmerbajes. Bij de ingebruikname in 1978 nog het toonbeeld van een moderne gevangenis, nu blijken dagelijks beheer en bewaking zo kostbaar, dat er al meerdere malen gesproken is over sluiting en nieuwbouw elders.
Op het voormalige GEB-terrein opende Waternet in 2005 een nieuw hoofdkantoor. Waternet opened a new head office at the former GEB site in 2005.

4 PlanAmsterdam

Stadsrandactiviteiten in deelgebied Weespertrekvaart-Noord, met op de achtergrond de kantoortorens bij het Amstelstation. Activities typical of the urban periphery in the Weespertrekvaart-Noord subsector, with the office towers close to the Amstel Station in the background.

In 2006 is op een braakliggende strook grond langs de Wenckebachweg, ten oosten van de Bijlmerbajes, een tijdelijk studentencomplex neergezet, met ongeveer duizend wooneenheden. Dit zorgde in één keer voor veel levendigheid in het gebied, dat ’s avonds wel erg rustig en verlaten was. Het terrein ten noorden van de Bijlmerbajes heet WeespertrekvaartNoord en ligt er sinds jaar en dag wat verloren bij. Naast braakliggende grond, staan langs de vaart loodsen met diverse kleine bedrijfjes en het clubhuis van de Hells Angels.

Wonen en werken in de stadsrandzone
In het structuurplan Kiezen voor stedelijkheid uit 2003 heeft Amsterdam aangegeven de grote vraag naar woningen en passende bedrijfsruimte op te willen lossen binnen de stadsgrenzen. Dus geen verstedelijking in Waterland, Amstelland, Vechtstreek of het duinengebied, maar in de stad zelf gebieden geschikt maken voor én wonen én voorzieningen én kantoren. Om de stad niet alleen maar vol te bouwen, wordt tegelijkertijd ingezet op het versterken en waar mogelijk uitbreiden van water- en groenzones in de stad. Het gebied Overamstel is door de gunstige ligging nabij ontsluitingswegen, openbaar vervoer en groen één van die gebieden in de stad die voor herontwikkeling in aanmerking komen. Ze liggen vrijwel allemaal in de oude of de nieuwe randen van de stad: de stadsrandzone. Overamstel ligt precies op het kruispunt daarvan. De oude stadsrandzone ligt langs de A10, van Zuidas via Sciencepark naar het Zeeburgereiland. Tot de nieuwe stadsrandzone langs de A2 horen Duivendrecht, ArenA-gebied en AMC. Al deze locaties zijn momenteel in ontwikkeling of zullen op den duur veranderen in meer gemengde en veelzijdige stukken stad. Dat houdt in dat het gaat om gebieden waar je kunt wonen en werken en die zowel met de auto en het openbaar vervoer als met de fiets te bereiken zijn. Ze zijn daarmee niet alleen bij uitstek geschikt voor de vestiging van stedelijke en regionaal georiënteerde voorzieningen, zoals grote kantoren, hotels en scholen, maar ook voor binnenstedelijke woonvormen. In deze gebieden is de bebouwingsdichtheid hoog, er zijn goede kansen voor hoogbouw, maar er is ook veel ruimte voor ontmoetingsplekken. In het structuurplan is Overamstel aangewezen als zo’n grootstedelijk woon/werkgebied.
Overamstel ligt op het kruispunt van de stadsrandzone en de zone langs de A2. Overamstel lies at the intersection of the city’s perimeter and the zone alongside the A2 motorway.

PlanAmsterdam

5

Tussen stad en groen Overamstel ligt aan het water, op de
overgang van stad naar land. De Amstel verandert hier van een meanderende veenrivier in een enigszins gekanaliseerde stadsrivier, de overgang van het polderlandschap naar de stad. Dat is goed te zien aan de stadsoevers. Tot aan de Omval (bij het Amstelstation) wordt de rivier strak begrensd door bebouwing. De kantoortorens bij de Omval vormen de laatste markante gebouwen. Ter hoogte van Overamstel wordt de rivier omzoomd door veel groen. Aan de westkant het Martin Luther Kingpark, begraafplaats Zorgvlied en het Amstelpark. Aan de overkant Volkstuinenpark Amstelglorie en een sportpark. Overamstel ligt dus niet alleen vlakbij de binnenstad en in de buurt van de belangrijkste uitvalswegen, maar grenst ook aan het omvangrijke groengebied Amstelland: de Amstelscheg.

De nabijheid van groen en water maakt van bedrijventerrein Overamstel ook een aantrekkelijke plek om te wonen. Your Captain The proximity of greenery and water means that the Overamstel Business Park is also an attractive place to live.

6 PlanAmsterdam

Nieuwe ontwikkelingen In 2000 viel het besluit om de Rwzi
aan de Spaklerweg te verplaatsen naar Westpoort (het Westelijk Havengebied). Tegelijkertijd liet het stadsbestuur de mogelijkheden onderzoeken om het vrijkomende terrein in Overamstel intensief te bebouwen en geschikt te maken voor kantoren, bedrijven en voorzieningen. Uiteindelijk was dit de aanzet tot grootschaliger veranderingen, waarbij ook gedacht wordt aan woningbouw.

Overamstel zal veranderen in een gecombineerd woon/werkgebied. Ook nu al wonen er mensen, op woonboten of in bedrijfswoningen. Overamstel will be transformed into a combined live/work area. People already live there, on houseboats or in dwellings attached to businesses.

De grootste troeven van Overamstel als toekomstig woongebied zijn de ligging aan het water en groen van de Amstel, terwijl de binnenstad op een steenworp afstand ligt. Cultuurhistorische gebouwen, het water van Weespertrekvaart en Duivendrechtsevaart, en de uiteenlopende vormen van bedrijvigheid geven kleur aan het gebied en maken het een aantrekkelijke omgeving om in te wonen en werken. Daarnaast kan Overamstel profiteren van de nabijheid van de populaire Rivierenbuurt en de woonbuurten van Oost/Watergraafsmeer. In het structuurplan Kiezen voor Stedelijkheid uit 2003 is Overamstel aangewezen als een gebied dat de kwaliteiten heeft om uit te groeien tot een gemengd woon/werkgebied. In de Visie Overamstel (2005) staat aangegeven onder welke voorwaarden zo’n transformatie mogelijk is.

PlanAmsterdam

7

Verouderd bedrijventerrein wordt a
Veranderingen al op gang gekomen Nu Overamstel niet
meer aan de rand van de stad ligt maar er middenin, zijn de veranderingen in het gebied langzamerhand al vanzelf op gang gekomen. Stapsgewijs verschuift het type bedrijvigheid. Industrieachtige bedrijven verhuizen naar elders, zoals de Rwzi-Zuid en de fabriek van Maple Leaf. Andere, meer op de stad georiënteerde functies, nemen hun plaats in, zoals discotheek Power Zone, studentenwoningen en muziekcentrum Melody Line. Vertrek van bedrijven die stank- of geluidsoverlast veroorzaken, schept mogelijkheden voor nieuwe ontwikkelingen, zoals woningbouw in het gebied. Menging van wonen en werken in Overamstel vraagt om een helder beleid en duidelijke afspraken. Enerzijds moet het beleid ruimte bieden aan de verdere ontwikkeling en intensivering van de bedrijvigheid,
Langzamerhand heeft bedrijventerrein Overamstel al een ander karakter gekregen. De studentenhuisvesting aan de Weckebachweg en oefenstudio’s voor dans en muziek zorgen ook ‘s avonds en in het weekeinde voor levendigheid en verhogen de sociale veiligheid in het gebied. The character of Overamstel Business Park is already gradually changing. The student housing on the Weckebachweg and practice studios for dance and music mean there is also activity in the evening and at weekends, enhancing social safety in the area.

8 PlanAmsterdam

aantrekkelijke stadswijk
Grenzen Amstel Business Park en Overamstel Boundary between the Amstel Business Park and Overamstel.

Voor de ontwikkeling van Overamstel is in het gebied een aantal deelgebieden aangegeven. A number of subsectors have been outlined for the development of Overamstel

PlanAmsterdam

9

Milieuhinder
Industrielawaai De industriegebieden Amstel I en II vormen, op grond van de Wet Geluidhinder, samen een gezoneerd industrieterrein. Dat wil zeggen dat bedrijven die zich hier vestigen een bepaald maximum aan geluidhinder mogen veroorzaken. Overamstel ligt grotendeels binnen deze geluidzone. Op dit moment zijn er slechts twee grote ‘lawaaimakers’: betonproducent Mebin en mortelproducent Beamix. Ze liggen aan het einde van de Duivendrechtsevaart. Om woningen in Overamstel te kunnen bouwen dient de geluidszone echter aangepast te worden. Dat kan, want door het vertrek van een aantal bedrijven is de zone op dit moment veel groter dan nodig. Bij de stapsgewijze aanpassing die zal plaatsvinden is de hinder van Mebin en Beamix uitgangspunt. Een deel van het gezoneerde industrieterrein blijft dus bestaan rond deze bedrijven, maar wordt wel beperkt tot het gebied ten zuiden van de A10. De zonegrens ligt dan tot op de metrospoorbaan. Voor de aanpassing moeten bestemmingsplannen van zowel de gemeente Amsterdam als van Ouder-Amstel gewijzigd worden. De bedrijven ten noorden van de metrospoorbaan liggen straks dus buiten het gezoneerde industrieterrein en buiten de daarbij horende geluidszonegrens van 50 dB(A). Over het algemeen zal de aanpassing geen consequenties hebben voor de bedrijfsvoering van bestaande of toekomstige bedrijven in Overamstel.

10 PlanAmsterdam

In Overamstel moet bij woningbouw rekening worden gehouden met geluidhinder van bestaande bedrijven. In Overamstel, noise nuisance from existing businesses must be taken into account for the residential development.

Hoewel de geluidsbelasting onder de wettelijke grenswaarde blijft, zijn voor de bebouwing direct langs de A2 en langs het spoor wel aanvullende maatregelen nodig. Een belangrijke voorwaarde is dat de woningen

In een enkel geval kunnen de geluidsaspecten van individuele bedrijven de ontwikkeling van woningbouw belemmeren. Er wordt dan in overleg met het desbetreffende bedrijf naar een oplossing op maat gezocht.

naast een geluidsbelaste zijde ook een geluidsluwe gevel hebben. Met een gesloten bouwblok is dat eenvoudig te realiseren. Bovendien werkt zo’n gesloten bebouwingswand als een scherm voor de achterliggende bebouwing.

Overlast snelwegen De goede bereikbaarheid van Overamstel heeft ook z’n keerzijde. Snelwegen en een spoorlijn zorgen eveneens voor geluidsoverlast. De overlast van de A10 beperkt zich grotendeels tot de werkzone van Overamstel, zodat de invloed beperkt is. De A2 zorgt daarentegen voor meer geluidsoverlast. Reconstructie van de snelweg tot een stadsweg, met een lagere rijsnelheid, is een voorwaarde om in dit gedeelte van Overamstel woningen te kunnen bouwen.
Geluidsluwe en geluidbelaste gevel van een bouwblok. Residential facades for low noise levels and specially adapted to reduce noise nuisance.

PlanAmsterdam

11

anderzijds moet voldaan worden aan de eisen van een aantrekkelijke woonomgeving met voldoende voorzieningen.

Transformatie een complexe opgave De omvorming van
Overamstel tot een meer gemengd stedelijk gebied is ingewikkeld en heeft tijd nodig. Het is tenslotte geen maagdelijk terrein, maar een bedrijventerrein met zo’n 100 grotere en kleinere bedrijven, waar 4.000 mensen werken. Ook wonen er al vele jaren mensen op de tientallen woonboten en in een beperkt aantal (bedrijfs)woningen. Dat Amsterdam ruimte moet vinden voor woningbouw en daarom haar oog heeft laten vallen op verouderde bedrijventerreinen, begrijpen de ondernemers wel. Toch zien bestaande gebruikers veranderingen nogal eens als bedreiging voor hun individuele belang. Wat zal er gebeuren met de grondprijs? Veranderen de regels in het gebied? Zullen gedoogsituaties worden opgeheven en vrijheden ingeperkt? Complex zijn ook de versnipperde eigendomssituatie en de aanpassing van milieuregels en bestemmingsplannen. Daarnaast vraagt het scheppen van draagvlak bij de huidige gebruikers om extra inspanningen. Voeg daarbij de verschillende bestuursorganen die zeggenschap hebben in het gebied (centrale stad, stadsdeel Oost/Watergraafsmeer, gemeente Ouder-Amstel) en het is duidelijk dat de transformatie niet snel kan gaan.

Zorgvuldige afweging van belangen Een haastige ontwikkeling van Overamstel is niet wenselijk. Dat zou ten koste gaan van de zorgvuldige afweging van alle belangen en het gaat tenslotte om oplossingen die niet standaard zijn. Overamstel moet een gevarieerd gebied worden, waar niet teveel van hetzelfde gebouwd wordt. Aan de andere kant gaat een langdurige transformatie gepaard met onzekerheid voor de huidige gebruikers. Bedrijven moeten beslissen over investeringen en de huidige bewoners willen weten waar ze aan

12 PlanAmsterdam

toe zijn. Ook voor de ontwikkeling van woningbouw zullen marktpartijen en bewoners toekomstperspectief eisen. Want wie is er bereid om veel geld voor een woning te betalen als niet bekend is of er scholen en winkels komen? Bij de ontwikkeling van Overamstel gaat het dus voortdurend om het afwegen van belangen en risico’s.

Verschillende zones In de Visie Overamstel is gekozen om
het gebied op te delen in een zone voor bedrijvigheid, een woonzone en een overgangsgebied, waar wonen en werken gecombineerd worden. De woonzone ligt aan de noordkant, de werkzone in het zuidelijk deel van Overamstel. Halverwege het gebied overlappen
Hoewel in Overamstel ruimte blijft voor de bestaande bedrijven, heeft het water een grote aantrekkingskracht op de creatieve industrie. Though there will still be space for existing businesses in Overamstel, the water makes it a highly attractive location for the creative industries.

beide zones. Zowel in de woon- als in de werkzone is menging mogelijk, mits dat niet ten koste gaat van respectievelijk het wonen of werken. In het overgangsgebied is ruimte voor experimentele woon/ werkvormen, waardoor het gebied een heel eigen karakter krijgt. Bij deze opdeling is rekening gehouden met de milieuzones in

PlanAmsterdam

13

Van scheiding naar menging
Een van de belangrijkste kenmerken van de ruimtelijke ordening van de vorige eeuw was het scheiden van wonen en werken. Dit was vooral een logisch gevolg van de schaalvergroting van beide functies. Deze functiescheiding is inmiddels sterk verankerd in een uitgebreide regelgeving. Nu in het ruimtelijke beleid de voordelen van het mengen van wonen en werken steeds meer benadrukt worden, blijkt dat veel regels belemmerend werken of gewoon niet meer voldoen. Zo wordt in bestemmingsplannen nog uitgegaan van een strikt onderscheid tussen kantoren en bedrijven, maar blijkt er in de praktijk een heel diverse groep te zijn van kantoorachtige bedrijven of bedrijfachtige kantoren, die goed te combineren is met woningbouw. Bij de menging van woningen en bedrijven spelen naast milieuaspecten (geluid- en overige milieuhinder) ook het schaalniveau van het bedrijfspand en de acceptatie van hinder een rol. De wijzigingen in het denken over de stad en de omslag in het beleid moeten wel goed uitgedragen worden. Een eigenaar van een bedrijf zei, tijdens een voorlichtingsavond over de plannen in Overamstel, verwonderd: ‘Ik ben in de jaren ‘70 door de gemeente uit de stad naar Overamstel geplaatst omdat ik niet in een woonwijk zou thuishoren en nu wilt u dat ik weer tussen de woningen kom met mijn bedrijf?’
Wonen en werken worden in de stedenbouw steeds minder gescheiden. In urban development there is a decreasing distinction between living and working.

Overamstel, die bepaalde eisen meebrengen op het gebied van geluidhinder, en met de inpasbaarheid van de zittende bedrijven. Voor de ontwikkeling van Overamstel is een aantal deelgebieden benoemd. Voor elk deelgebied schetst de Visie een eigen toekomstperspectief voor de stedenbouwkundige structuur en het programma voor woningen, bedrijven en voorzieningen. Veel aandacht gaat ook uit naar de onderlinge samenhang. Elk deelgebied heeft zijn eigen tempo en aanpak. Ze kunnen apart worden ontwikkeld en functioneren zonder dat dit ten koste gaat van de samenhang. Uitgangspunt is om bedrijven die goed samengaan met wonen te behouden voor het gebied.

Plannen met verschillende versnellingen Ingrijpen in
bestaand gebied vraagt om een gefaseerde ontwikkeling en een duidelijke rolverdeling tussen gemeente en marktpartijen. Wie in Overamstel het initiatief neemt voor projecten, kan per deelgebied verschillen. In gebiedsdelen met veel mogelijkheden, zoals bij vrijkomend terrein op gemeentegrond, neemt de stad zelf het voortouw en gaan de ontwikkelingen snel. Elders in het gebied, waar de bedrijvigheid langzamerhand van karakter verandert, kan bijvoorbeeld een

14 PlanAmsterdam

wijziging van het bestemmingsplan de markt prikkelen tot het nemen van initiatieven en is de gemeente geduldiger en terughoudender. Kortom, de plannen voor Overamstel zullen niet tegelijk uitgevoerd worden, maar verschillende versnellingen hebben. Het is de bedoeling dat de bouw in het Amstelkwartier en in de omgeving van de Joan Muyskenweg vóór 2010 start. Hier heeft de
Bij de transformatie van Overamstel zal elk deelgebied een eigen ontwikkelingstempo volgen, maar wel in samenhang met de doelstellingen die voor het hele gebied gelden. Each subsector will follow its own development tempo during the transformation of Overamstel, but will still meet the objectives set out for the whole area.

gemeente grond in eigendom en kan met beperkte risico’s het gebied zelf ontwikkelen. Waar de gemeente niet actief ingrijpt, is bijvoorbeeld de omgeving van de Daniël Goedkoopstraat, een goed functionerend deel van het bedrijventerrein. Hier stimuleert de gemeente intensivering en een grotere diversiteit van het ruimtegebruik door verruiming van bepalingen in het bestemmingsplan.

PlanAmsterdam

15

Combineren van wonen en werken in Overamstel
De woonzone In de woonzone komt voornamelijk compacte woningbouw. Voor werkfuncties wordt ruimte geboden op de begane grond (plint) en in woon/werkwoningen. Vanwege bereikbaarheid en het zicht liggen de werkruimtes langs de doorgaande wegen. Ze hebben een ruimere verdiepingshoogte, om verschillende soorten bedrijvigheid te kunnen huisvesten, van een kantoor of een ambachtelijk bedrijf tot een showroom. Voorwaarde is natuurlijk wel dat de werkfunctie het wonen niet hindert. In het hart van de woonzone komt een concentratie van wijkvoorzieningen, zoals een supermarkt en enkele andere winkels, een basisschool, een huisartsenpraktijk en een apotheek. Het draagvlak van deze voorzieningen wordt gevormd door de toekomstige bewoners en de werknemers in het gebied. In de woonzone is het eventueel mogelijk om op enkele plekken ruimte te bieden aan een groter kantoor of De overgangszone De overgangszone, het gebied tussen de woon- en werkzone, wordt een intensief gebruikt, gemengd gebied, met combinaties van aan een voorziening die meer ruimte vraagt, zoals een hotel. De werkzone De werkzone is allereerst bedoeld voor bedrijven en kantoren. Er zal niet worden gewoond, met uitzondering van de al aanwezige woonboten en bedrijfswoningen. Het merendeel van de werkzone ligt tussen het insteekkanaal van de Duivendrechtsevaart en de ringlijn van de metro. Ook in dit gebied zal de grond intensief gebruikt worden. Dat wil zeggen dat de begane grond hoofdzakelijk voor bedrijfsfuncties wordt gereserveerd. Daarboven komen kantoren of stedelijke voorzieningen. Dat betekent dus dat er stapeling plaatsvindt.

Overamstel zal in het overgangsgebied plaats bieden aan zowel wonen als werken. Overamstel’s transitional zone will provide space for living as well as working.

16 PlanAmsterdam

woningen, bedrijfsverzamelgebouwen en stedelijke voorzieningen. Aanbevolen wordt de publieksaantrekkende activiteiten zoveel mogelijk te clusteren, zodat parkeerplaatsen gedeeld kunnen worden en de inrichting van de openbare ruimte afgestemd kan worden op het gebruik.

In de woon/werkzone is de begane grondverdieping door extra hoogte niet alleen te gebruiken als werkruimte, maar ook als woon/werkwoning. Van der Waals / Zeinstra Architekten In the live/work zone, the street-level space is not only suitable for businesses but can also be used as live/work space.

Functiemenging Hoewel er in Overamstel grofweg een zonering wordt aangebracht tussen wonen en werken, is er in het hele plangebied sprake van functiemenging op verschillende niveaus: in een pand, in een bedrijfsgebouw of op het niveau van een heel bouwblok.

PlanAmsterdam

17

Aanhaken op de stad
Directe verbindingen naar aangrenzende wijken
Hoewel snelwegen, sporen en water in Overamstel zorgen voor een uitstekende ontsluiting van het gebied, zijn ze tegelijkertijd de oorzaak van een nogal geïsoleerde ligging ten opzichte van de stad. Het spoortalud en de Duivendrechtse vaart leiden tot een versnippering in het gebied zelf. Verder vormen de A2 en de Weespertrekvaart barrières naar de aansluitende wijken en groengebieden. Door te investeren in een goede aanhaking op de stad kan Overamstel een nieuwe verbinding worden tussen de Rivierenbuurt en Watergraafsmeer en tussen Zuidoost en het groengebied langs de Amstel (de Amstelscheg). Rechtstreekse en aantrekkelijke verbindingen naar de aangrenzende woonbuurten, voor zowel automobilisten als fietsers en voetgangers, zijn essentieel voor de ontwikkeling van een gecombineerd woon/ werkgebied. De toekomstige bewoners zullen voor voorzieningen als

18 PlanAmsterdam

Overamstel wordt beter aangehaakt op de wegenstructuur van de stad en het groen van de Amstelscheg. Overamstel will enjoy improved links to the city’s road network and to the greenery of the Amstelscheg.

grotere winkels, een middelbare school of bibliotheek grotendeels op deze wijken aangewezen zijn. Omgekeerd geldt ook dat mensen die in Overamstel werken, maar elders wonen, het gebied snel en goed moeten kunnen bereiken. Om van Overamstel een stadswijk te maken, zullen dus meer oostwest verbindingen naar de Rivierenbuurt en stadsdeel Oost/Watergraafsmeer nodig zijn, evenals aantrekkelijke, doorgaande recreatieve routes.

Aansluiting op werkgelegenheid en voorzieningen in de omgeving Voor een goede aansluiting van Overamstel op
de stad spelen ook bepaalde delen van het gebied een essentiële rol. Juist aan de randen van het gebied – de raakvlakken met de omgeving – moeten woningen zichtbaar zijn, als schakels naar de omliggende woonwijken. Daarnaast is het belangrijk dat er voorzieningen komen die voor mensen uit de stad aantrekkelijk zijn en die in het gebied zelf zorgen voor levendigheid en sociale veiligheid. Er zal gezocht moeten worden naar de juiste mengvormen van wonen, kantoren, bedrijven en voorzieningen. Naast permanente instellingen kan ook gedacht worden aan tijdelijke trekpleisters, die bijvoorbeeld aanhaken op de jaarlijkse Parade (aan de overkant van de Amstel in het Martin Luther Kingpark) of aan een drijvend zwembad in de Amstel.

Met een drijvend zwembad in de Amstel komt een vroegere voorziening terug, die ook voor mensen uit de stad aantrekkelijk is. Zwemwedstrijd in 1913 (links). Spaarnestad Photo, impressie van een nieuwe zwemgelegenheid (rechts). A floating swimming pool in the Amstel reintroduces a bygone amenity that is also an attraction for people from the city. A swimming competition in 1913 (left). Impression of a new swimming facility (right).

PlanAmsterdam

19

Overamstel ligt op de overgang van stad en land. Overamstel lies at the transition between urban and rural.

20

PlanAmsterdam

Het clubhuis van de roeivereniging RIC ligt in een gebied langs de Amsteloever dat straks deel uitmaakt van het nieuwe park aan de Amstel. The RIC rowing club’s clubhouse stands in an area along the banks of the Amstel that will be part of the new park.

Schakel tussen stad en land In het structuurplan is de zone
langs de Amstel bij Overamstel als uitbreiding van de hoofdgroenstructuur aangewezen, om zo het groengebied van de Amstel dieper de stad in te brengen. De uitbreiding van de hoofdgroenstructuur in Overamstel bestaat uit twee onderdelen: een buitendijks park langs de Amstel en het Nuonpark. Het buitendijkse gebied tussen de Amstel en de Korte Ouderkerkerdijk is nu een rommelig en ontoegankelijk gebied, waar slechts een glimp van de Amstel opgevangen kan worden. Met een park aan de Amstel ontstaat ook een nieuw zicht op de stad over het breedste stuk van de Amstel. Dit betekent niet dat het huidige gebruik geheel opgeheven zal worden. De bestaande roeivereniging RIC en de jachthaven langs de Spaklerweg worden ingepast in het park. Het buitendijkse park vormt in combinatie met de fietsroute op de Korte Ouderkerkerdijk een belangrijke schakel in een regionale, recreatieve groenzone. Op het Nuon-terrein ligt achter de hekken een prachtig park verscholen, met middenin de monumentale watertoren. Nu is het nog een privé park, alleen toegankelijk voor werknemers van Nuon. Straks is het groengebied toegankelijk voor iedereen. Het buitendijks park en het Nuonpark versterken tevens het karakter van de Amsteloevers in Overamstel. Terwijl de stadsrivier ten noorden van De Omval omgeven wordt door smalle groenstroken, flankeren hier brede parken de oevers van de Amstel. De Omval fungeert daardoor nog sterker als omslagpunt tussen de omliggende oeverstroken.

PlanAmsterdam

21

Investeren in een nieuw Overamstel
Infrastructuur in het gebied Met de transformatie van
Overamstel zal niet alleen het aantal arbeidsplaatsen en bewoners toenemen, maar ook het autoverkeer. Om het verkeer in goede banen te leiden, zijn aanpassingen in de wegenstructuur nodig. Enerzijds om de goede verbinding met de snelwegen te behouden, maar vooral ook om het gebied beter aan te haken op de stad. Wat ontbreekt zijn doorgaande autowegen. Tussen de hoofdwegen ontbreken hier en daar hele stukken, waardoor ze niet goed op elkaar aansluiten. Een duidelijker en doelmatiger raamwerk van wegen is nodig. Aanleg van twee ‘ontsluitingscarrés’ kan daarin voorzien. Verder is het wenselijk dat de metrostations Spaklerweg en Overamstel, die goede overstapmogelijkheden bieden op het openbaar vervoer, duidelijker zichtbaar worden in het gebied. Ook zal er geïnvesteerd moeten worden in een veilig en fijnmazig netwerk van fiets- en wandelroutes, waaronder de aanleg van twee fiets/loopbruggen, één over de Weespertrekvaart en één over het insteekkanaal van de Duivendrechtsevaart.
Vanuit de Rivierenbuurt zijn de op- en afritten van de A2 de enige verbinding met Overamstel. RoVorm From the Rivierenbuurt neighbourhood, the A2 slip roads are the only connection with Met een nieuwe structuur voor de hoofdwegen en de aanleg van fietspaden zal Overamstel veel beter zijn aangesloten op de stad. With a new structure for the main roads and the laying of cycle paths, Overamstel will enjoy significantly improved connections with the city.

Doorgaande verbindingen met de stad Een nieuwe
verbinding tussen de Joan Muyskenweg en de Gooiseweg zou van Overamstel een belangrijke schakel maken tussen de Rivierenbuurt
Overamstel.

22 PlanAmsterdam

PlanAmsterdam

23

en Oost/Watergraafsmeer. De verbinding kan in fases worden aangelegd. In eerste instantie wordt de eerste schakel, de verbinding tussen de Joan Muyskenweg en Spaklerweg, aangelegd. Voorlopig is de tweede schakel, de verbinding tussen de Spaklerweg en de Gooiseweg, echter nog niet aan de orde. Zodra je vanuit de Rivierenbuurt over de Utrechtsebrug rijdt, op weg naar de A2 en A10, verlaat je ook gevoelsmatig de stad. De enige verbinding van deze wijk met Overamstel gaat via de op- en afritten naar deze snelwegen. Als de A2 tussen de Utrechtsebrug en knooppunt Amstel wordt omgevormd tot stadsstraat en er een aansluiting komt met de nieuwe oost-westverbinding, ontstaat een directe relatie tussen Overamstel en de Rivierenbuurt. Dat betekent een lange

Lange lijnen, van oost naar west en van noord naar zuid, verankeren Overamstel in de stad. Long lines running east/west and north/south properly embed Overamstel in the city.

24 PlanAmsterdam

lijn van noord naar zuid, van het Frederiksplein via de Van Woustraat, Rijnstraat en Joan Muyskenweg naar de Spaklerweg. Bovendien zullen door de reconstructie van de infrastructuur aanzienlijke terreinen beschikbaar komen voor de ontwikkeling van woningen.

Bedrijvigheid Om van Overamstel een economisch vitaal onderdeel van de stad te maken, moet de werkgelegenheid worden vergroot. De huidige bedrijvigheid blijft zoveel mogelijk behouden, maar krijgt ook ruimte om door te groeien. Intensivering van het ruimtegebruik staat daarbij voorop: waar nu een bedrijfshal staat, staat straks een bedrijfshal met daarboven kantoorruimte of een stedelijke voorziening.

Overamstel gaat vooral plaats bieden aan kleinschalige werkruimten, soms gecombineerd met een woonfunctie, en aan middelgrote kantoren. Overamstel will primarily provide space for small-scale workspaces, sometimes combined with a residential function, and for medium-sized offices.

Het kantoor- en bedrijvenaanbod moet aanvullend zijn op de werkgelegenheid in de omliggende werkgebieden, zoals Zuidoost en Zuidas. Er wordt uitgegaan van verschillende soorten bedrijven die in grootte variëren, maar de nadruk ligt op kleinschalige werkruimten (soms gecombineerd met een woonfunctie) en op middelgrote kantoren. Zo kunnen bedrijven en voorzieningen op het terrein zelf doorstromen naar een andere ruimte of naar een pand in de omliggende gebieden. Met dit gevarieerde aanbod aan bedrijfsruimte wordt aangesloten op de vraag uit de markt naar meer keuzemogelijkheden.

PlanAmsterdam

25

Voorzieningen De toekomstige inwoners van Overamstel zullen
behoefte hebben aan sociale en commerciële voorzieningen. Naarmate het aantal inwoners groeit, zal de verscheidenheid aan voorzieningen toenemen. Als er uiteindelijk rond de 4.000 woningen in Overamstel zijn, zullen de bewoners gebruik kunnen maken van enkele basisscholen, kinderopvang, zorg- en welzijnsvoorzieningen en een klein winkelcentrum. Of ook het middelbaar en hoger beroepsonderwijs in Overamstel terecht kunnen, zal afhangen van het beschikbaar zijn van een geschikte plek op het moment dat een school ruimte zoekt. Voor een concentratie van voorzieningen liggen locaties voor de hand aan de randen van het nieuwe park op het Nuonterrein, waar straks de nieuwe oost-west lopende ontsluitingsweg langsgaat. Ze liggen dan midden in de wijk en vormen samen met het Nuonpark het centrum van Overamstel. In de overgangszone, waar wonen en werken samengaan, is ruimte voor stedelijke en regionale voorzieningen, zoals voortgezet onderwijs, een hotel of congresfaciliteiten en vrijetijdsvoorzieningen, zoals een fitnessruimte en sportschool. Ook de jachthaven, de roeivereniging en toekomstige restaurants en cafés in de groenzone langs de Amstel, zijn voorzieningen waar ook andere Amsterdammers gebruik van zullen maken. Omdat deze ook buiten kantooruren – ‘s avonds en in het weekend – publiek trekken, wordt het gebied veiliger en aantrekkelijker. De monumentale panden van de voormalige gasfabriek zijn beeldbepalende elementen die zich goed lenen voor de huisvesting van allerlei nieuwe voorzieningen.

26 PlanAmsterdam

Ook de insteekhaven bij het Nuonterrein hoort straks bij het nieuwe park aan de Amstel. The marina near the Nuon site will also be integrated into the new park.

Woningbouw In Overamstel zal in hoge dichtheden gebouwd
worden, waardoor de woningbouw vooral zal bestaan uit appartementen. Behalve traditionele appartementen kunnen dat ook specifieke woonwerk/woningen zijn, geschikt voor bijvoorbeeld thuiswerkers met een creatief beroep in de cultuur- of mediasector. Deze mensen zoeken veelal een betaalbaar, wat groter onderkomen, in een buurt waar gewerkt en gewoond wordt en waar ook andere stedelijke voorzieningen zijn. Aangezien dit soort woningen in de stad nauwelijks te vinden is, kan Overamstel uitkomst bieden. Met name de overgangzone tussen het woongebied in het noorden en het werkgebied in het zuiden, leent zich voor de bouw van woon/ werkwoningen.

De monumentale panden van de voormalige gasfabriek in het Nuonpark bieden straks onderdak aan allerlei voorzieningen. The monumental premises of the former gasworks in the Nuon Park will provide accommodation for a wide range of amenities.

PlanAmsterdam

27

Wonen, werken en ontspannen in h
Een nieuwe stadsbuurt In het Amstelkwartier gaat de
gemeente als eerste aan de slag met de omvorming van Overamstel. Het Amstelkwartier zal veranderen in een nieuwe stadsbuurt, met woningen, bedrijven en voorzieningen. Er komen ruim duizend woningen, 5.500 m2 bedrijfsruimten op de begane grond, een hotel en een basisschool. Nu al staat er het onlangs geopende hoofdkantoor van Waternet, met zo’n 900 arbeidsplaatsen. De stedenbouwkundige opzet voor het Amstelkwartier is gebaseerd op het bestaande verkavelingpatroon, dat van noordwest naar zuidoost gericht is, aangevuld met straten in dezelfde richting, aan de noordzijde begrensd door de Korte Ouderkerkdijk en in het oosten door de Spaklerweg. Het zijn vooral brede straten, zodat het historische stratenpatroon versterkt wordt en lange stedelijke lijnen ontstaan naar de Amstel.
Het Amstelkwartier is een echte stadsbuurt waar wonen en werken samengaan. The Amstelkwartier (Amstel Quarter) is a truly urban neighbourhood that combines the functions of living and working.

Blokbebouwing Met een hoge bebouwingsdichtheid en
compacte bouwvormen wordt het Amstelkwartier een buurt die vergelijkbaar is met het Oostelijk Havengebied en de Rivierenbuurt. Er komt middelhoge bebouwing, in meer of minder gesloten bouwblokken. De woningen zijn ondergebracht in ‘stadsblokken’ van tussen de 55 en 85 meter breed. In zo’n stadsblok ligt de bebouwing in een schil rond een open hof of tuin, wat de mogelijkheid biedt om woningen en bedrijfs- en parkeerruimte op verschillende manieren in te passen. Al eeuwenlang staat langs de stadsoevers van de Amstel een min of

28

PlanAmsterdam

het Amstelkwartier
De bouwblokken van het Amstelkwartier vormen straks de 21ste-eeuwse groeiring van de stad langs de Amsteloevers. The urban blocks of the Amstelkwartier will form the city’s 21st-century growth ring along the banks of the Amstel. Impressie van het Amstelkwartier vanaf de Spaklerweg, met in de verte de torens bij het Amstelstation. Impression of the Amstelkwartier from the Spaklerweg, with the towers close to the Amstel Station in the distance.

meer haaks geplaatste blokbebouwing. De stadsblokken van Overamstel vormen de 21e-eeuwse toevoeging aan deze reeks.

Een stadspark aan de Amstel Een park aan de Amstel is
een belangrijke voorziening voor de bewoners van het Amstelkwartier, met zijn dichte bebouwing. Woonblokken lopen door tot aan de dijk, maar zijn zo geplaatst dat het uitzicht naar het water open blijft. Het buitendijkse park kan een ontmoetingsplaats worden voor de buurt, net als het Nicolaas Beetsplantsoen, het Amstelveld of het Wertheimpark in de binnenstad. Zo kan iedereen in de woonwijk de weidsheid van de Amstel ervaren. Als het park op het Nuonterrein met het buitendijkse park eenmaal één geheel vormt, is het in omvang te vergelijken met het Sarphatipark in De Pijp. Daarnaast biedt het park een aangename tussenstop aan Amsterdammers op hun fietstochtje langs de Amstel.

Impressie van een terras met uitzicht over de Amstel. Artist’s impression of a terrace with a view across the Amstel.

PlanAmsterdam

29

Creatieve industrie rond Daniël Go
Huidige situatie Het plangebied rond de Daniël Goedkoopstraat (deelgebied 3), heeft een omvang van 70.000 m2 uitgegeven terrein en telde in 2002 ongeveer 815 arbeidsplaatsen. Hoewel oorspronkelijk bedoeld voor watergebonden industrie, maakt geen van de zittende bedrijven gebruik van het water. Naast bedrijven met een industrieel karakter, zijn er ondernemingen gevestigd die actief zijn op het gebied van de creatieve industrie of in de transport- en opslagsector. De verschillen in bedrijfscategorieën zijn zichtbaar in de kavelgrootte. Aan de oostzijde van het gebied bevinden zich grote bedrijven met één eigenaar, terwijl aan de westzijde kleinere bedrijven zitten met meerdere eigenaren. Alle grond is in erfpacht van de gemeente.
Voorbeeld van creatieve industrie.
Bureau Broedplaatsen

Example of the creative industries.

Visie op de toekomst Bij de transformatie van het gebied kunnen de huidige bedrijven blijven, maar als ze milieuhinder veroorzaken voor de geplande woningbouw ten noorden van het gebied, zal gekeken worden of aanpassingen nodig zijn. Er zullen nieuwe vormen van kleinschalige bedrijvigheid komen, met activiteiten die niet te vatten zijn in de traditionele definitie van een kantoor of een bedrijf, en met ondernemers die zich graag dicht bij de binnenstad vestigen. Voor de stedenbouwkundige structuur wordt uitgegaan van de huidige verkaveling. Om vestigingsmogelijkheden voor traditionele bedrijven in het gebied te behouden, worden wel eisen gesteld aan het minimum percentage bedrijfsvloeroppervlak. Per kavel is er een minimum percentage bedrijfsvloer van 50 procent. Alleen voor de bebouwingszone langs de Willem Fenengastraat is een percentage van slechts 30 procent mogelijk. Deze zone langs het water ligt op de overgang naar het woongebied van Overamstel en is geschikt om, met een dichte bebouwing, uit te groeien tot een vestigingsplaats voor creatieve bedrijvigheid.
Interieur van ‘gebouw C’ van de Kauwgomballenfabriek. Lingotto Interior of C-building from the bubllegum factory

30 PlanAmsterdam

edkoopstraat
De voormalige gebouwen van de Maple Leaffabriek gaan nu door het leven als ‘De Kauwgomballenfabriek’. The buildings of the former Maple Leaf factory are now known as the ‘Kauwgomballenfabriek’ – the ‘Chewing Gum Factory’.

Mogelijkheden voor de creatieve sector De verwachting is dat de creatieve industrie zich in het gebied zal vestigen met bedrijven op het gebied van mode, reclame, media en entertainment en architectenbureaus. Dit past in het beleid voor het Overamstelgebied, waarin gestreefd wordt naar een intensiever gebruik van de ruimte en een verbreding van de bedrijvensector, waardoor er ook ’s avonds en in het weekeinde activiteiten zijn. Hoewel de bestaande bedrijven niet weg hoeven, zullen nieuwe bedrijven selectief worden toegelaten – niet alles is wenselijk in het gebied. Dus geen bedrijven die milieuhinder veroorzaken, geen grootschalige bedrijvigheid en evenmin grote leisurebedrijven, detailhandel of grote kantoren.

De Kauwgomballenfabriek De voormalige kauwgomfabriek
van Maple Leaf is een goed voorbeeld van de stapsgewijze verandeHergebruik van ‘gebouw C’ als dansstudio.
Lingotto

ring van Overamstel. Toen de productie naar Sneek verhuisde, heeft de gemeente ervoor gezorgd dat de verkoper goed op de hoogte was van de plannen voor het gebied en hiermee rekening kon houden bij de keuze van een koper. De ontwikkelaar die de gebouwen aankocht, heeft zelf een plan gemaakt voor een geleidelijke ontwikkeling van het complex, onder de naam Kauwgomballenfabriek. De gebouwen verschillen sterk in maatvoering, vorm en architectonische uitstraling. Van de nieuwe gebruikers wordt flexibiliteit en aanpassingsvermogen verwacht op het gebied van inrichting en gebruik. In de loop van de tijd zullen enkele gebouwen zich echter meer aanpassen aan de toekomstige gebruikers. Dus eerst voegt de functie zich in het gebouw, later zal het gebouw zich aanpassen aan de functie(s).

Reuse of Block C as a dance studio.

PlanAmsterdam

31

Nuonterrein: hart van Overamstel
Het Nuonterrein, 15 hectare groot, moet het hart van Overamstel worden. Langs het gebied loopt straks de belangrijke nieuwe verbinding tussen de Spaklerweg en de Joan Muyskenweg. Nuon, erfpachter en gebruiker, heeft laten weten belang te hebben bij een snelle ontwikkeling van het terrein en wil er een nieuw hoofdkantoor bouwen. Het bedrijf is bereid de industriële activiteiten te verplaatsen. Ook de gemeente Amsterdam is gebaat bij een voortvarende aanpak van het Nuonterrein, om te voorkomen dat er te grote tijdsverschillen ontstaan tussen de ontwikkeling van de verschillende deelgebieden in Overamstel. Bovendien is met het Rijk afgesproken om de ondergrond van de voormalige Zuidergasfabriek tussen 2010 en 2015 te saneren. Het komende jaar werken de gemeente en Nuon samen aan een haalbaarheidsstudie, die de basis zal vormen voor een verdere uitwerking van de plannen. De ontwikkeling van het aangrenzende Leonard Langcomplex (deelgebied 2), met zijn voor de detailhandel geschikte hallen, is belangrijk als aanvulling op de toekomstige functie van het Nuonterrein en als overgang van de woon- naar de werkzone. Voorlopig blijft hier alles bij het oude, totdat de herontwikkeling van het Nuonterrein aan de orde is. Bedrijven op het Leonard Langcomplex die dan niet meer passen, kunnen bijvoorbeeld uitwijken naar GVB-terrein (deelgebied 6). Dit terrein leent zich voor intensiever gebruik en kan ook plaats bieden aan bedrijven die moeten worden verplaatst vanuit andere gebieden in Overamstel.
Met een concentratie aan voorzieningen en het nieuwe park aan de Amstel wordt het Nuonterrein het centrum van de nieuwe stadswijk. With a concentration of amenities and the new park alongside the Amstel, the Nuon site will become the heart of the new urban district.

32

PlanAmsterdam

PlanAmsterdam

33

Aan de Visie Overamstel en Stedenbouwkundig Plan Amstelkwartier werkten mee:

Projectmanagementbureau Ineke Harder, Nienke Baars, Wieke van der Meij, Paul Wolfs

Dienst Ruimtelijke Ordening Bart Vlaanderen, Gregor van Lit, Daniel Kothe, Ellen Monchen, Rindert Lolkema, Francine Schölvinck, Reneé van Bommel, Frits Wolters

Ontwikkelingsbedrijf Gemeente Amsterdam Bas Boeker, Leslie van den Bergh, Irene van Exel

Dienst Infrastructuur Verkeer en Vervoer Mark Hecker, Paul Siderius

Dienst Milieu en Bouwtoezicht Marlies Lambregts

Dienst Maatschappelijke Ontwikkeling Ronald Wiggers

Economische Zaken Hans Duimelaar

Stadsdeel Oost/Watergraafsmeer Jeroen van de Ven, Leonie van den Beuken

Ingenieursbureau Amsterdam Arie Verbeek, Ferdinand de Ligt

34

PlanAmsterdam

Summary

Overamstel
From business park to live/work district
Amsterdam needs space for living. The City Council therefore wants, where possible, to create mixed urban environments with a thorough mix of housing, amenities and businesses, high-density development and greenery. For Overamstel, which is chiefly a business area at present, the plan is to gradually transform it into a new urban live/work district over the coming years, with 4,000 dwellings, schools, a crèche, shops, healthcare and welfare facilities, and restaurants and cafés. This means it will be a fully fledged neighbourhood that enjoys excellent accessibility via public transport and is a place where living is combined with business activity. Overamstel lies at a bend in the River Amstel, close to arterial roads and public transport and adjacent to the popular residential areas of the Rivierenbuurt and Watergraafsmeer. Thanks to the A2 and A10 motorways and the metro lines it has become one of the most accessible areas within the A10 ring road. In order to transform Overamstel into a live/work area, the city authorities must fulfil a clearly defined role visà-vis the commercial parties. However, environmental problems such as noise nuisance and soil pollution, as well as problems that could arise for the businesses already established there must be resolved before the various market players can invest in the transformation of the plan area. That is the reason for choosing a socalled mixing strategy. between residential, business and transitional zones. The plans envision a high concentration of live/work dwellings in the residential zone, as well as dwellings with space for work in the ground-floor ‘plinths’. The plinths can be used flexibly, either as an office or traditional workshops. At a number of locations there is space for larger offices, a hotel or a school. The business zone is intended for small businesses and offices, where functions will also be stacked: business premises on the ground floor with offices or urban amenities above them. In the transitional zone the emphasis is on combinations of housing, multi-tenant business accommodation and urban amenities.

Connecting to the city If Overamstel is to
become an optimum live/work area, then it must become a connecting link between the Rivierenbuurt, Oost/Watergraafsmeer, Zuidoost and the Amstelscheg wedge of greenery. For amenities such as larger shops, a secondary school or a library, future residents will to a large extent be reliant on the adjacent urban districts. On the other hand, people who work in Overamstel but live elsewhere must be able to reach the area quickly and efficiently. That is why more east/west and north/south infrastructural connections with the adjoining residential areas are needed, as well as attractive routes for through traffic (recreational and otherwise). Above all, there is a need to devise interesting hybrid forms of housing, offices, businesses and amenities that ensure urban bustle and social

Mixing living and working Overamstel is a
business zone where housing will be built. However, housing could eventually force out all business activity. Moreover, the transformation could involve long-term uncertainty for the existing businesses and for commercial parties, which might lead to the postponement of new investments and an outflow of businesses. Another issue is how attractive new residents would find it to live amidst business premises without amenities in the vicinity. With a mixing strategy, there is ongoing development and intensification of business activities that runs parallel to the creation of an attractive residential environment with sufficient amenities. Within the mixing strategy there is a distinction

safety. Redevelopment at the end of the Weespertrekvaart waterway and in the area to the south of the Utrechtse Brug railway viaduct is essential to connect Overamstel to Oost/Watergraafsmeer and the Rivierenbuurt. These two areas must function as links between Overamstel and the adjoining neighbourhoods. Housing has an important role to play in the ‘connection’ process. Especially at the edges of Overamstel – the interfaces with the surroundings – the dwellings must be prominently visible. In order to make Overamstel an economically vital component of Amsterdam, employment opportunities there must be increased. Besides retaining existing business activities wherever possible, space has also

PlanAmsterdam

35

been reserved for businesses to grow further. Overamstel also makes spatial provisions for amenities that are typical of an urban milieu and are intended for the use of all Amsterdam’s residents, such as a marina, restaurants and cafés, and a swimming pool floating in the Amstel. These amenities make the area safer and more attractive, because they also attract visitors outside office hours.

government bodies (Amsterdam City Council, the District Council and Ouder-Amstel Municipal Council) have a say in the area. Nevertheless, a slow-moving transformation would cause uncertainty among the current users: businesses must decide about investments and the existing residents want to know where they stand. Commercial parties and residents will also demand concrete perspectives with regard to residential development.

A live/work area with allure The River
Amstel and the cultural-historical character of Overamstel lend the area a certain residential status and allure. The Zuidergasfabriek (Southern Gasworks), the Weespertrekvaart and Duivendrechtsevaart waterways, the pattern of land parcellation and the efforts to retain much of the business activity lend the area colour and vibrancy. All in all, this will attract a specific group of house hunters. The Amstelkwartier (Amstel Quarter) subsector will become a new neighbourhood for living and working, with more than 1,000 dwellings, 5,500 square metres of street-level space for business and work activities, a hotel, a primary school and a park overlooking the Amstel. It will be a metropolitan environment with high-density development, compact construction and a mixture of functions. For Subsector 3, the surroundings of the Willem Fenegastraat, the emphasis is on a more intensive use of the area and programmatic differentiation. Subsector 3 is already the home of businesses with a creative (IT, film industry, advertising) or industrial character (AMP). These businesses can remain, provided they do not cause any environmental nuisance for the planned housing. Subsector 3 will accommodate more and more business activity that is closely intertwined with the metropolitan milieu. It must also present opportunities for the creative industries. By providing more space for such enterprises, Subsector 3 can develop into a concentrated cluster for the creative industries over the coming years. It must also be possible to lease an existing business premises for a maximum of five or eight years.

That was the reason to subdivide the area into subsectors. The spatial cohesion between the subsectors – urban development and programme – as well as the temporal cohesion has been established for the whole plan area: each subsector follows its own tempo and approach. The subsectors can be developed autonomously and function independently without this being detrimental to the overall cohesion.

A plan with different gears The transformation
of Overamstel is complex and needs time. Not only are the legal and planning frameworks complicated (the adjustment of environmental zonings and land-use plans), but also the fragmented ownership situation and the backing of current users. Furthermore, various

36 PlanAmsterdam

De auteur
Bart Vlaanderen , Amsterdam 1965

studeerde in 1990 af als tuin- en landschapsarchitect aan de Landbouwuniversiteit Wageningen

werkte van 1990 tot 1992 bij WLO (Werkgemeenschap voor Landschapsecologisch Onderzoek) en het tijdschrift Landschap

was in 1992 onderzoeker op de afdeling Landschapsarchitectuur van het Staringcentrum in Wageningen

werkte van 1992-2000 aan diverse projecten in het hele land bij GSO Stedenbouwkundigen en Landschapsarchitecten en bij Grontmij Advies & Techniek

■ ■

is sinds 2000 in dienst bij DRO werkte in het team EWG (Economie en Werkgebieden) later bij team ZOL (Zuidoostlob) aan Amstel III (onder meer de Foodstrip) en aan projecten in de omgeving van de ArenA in Centrumgebied Amsterdam-Zuidoost (onder meer GETZ, woontoren ArenA, Musicdome)

is momenteel projectleider voor het Overamstelgebied

Verkoop PlanAmsterdam is te koop in het informatiecentrum voor ruimtelijke ordening en wonen De Zuiderkerk. Zuiderkerkhof 72 Amsterdam Tel. 020-552 79 87 e-mail: Zuiderkerk@dro.amsterdam.nl

Colofon PlanAmsterdam geeft in acht themanummers per jaar informatie over ruimtelijke projecten in de stad. In de afleveringen van StadenGroen, een speciale editie van PlanAmsterdam, staat het groen in de stad centraal. Redactie Frederieke Genevace, Anneke van der Stoel, Hans Haijtema e-mail: h.haijtema@dro.amsterdam.nl Basisvormgeving RoVorm b.v. Fotografie Tenzij anders vermeld: DRO Voor RoVorm afbeeldingen: www.debeeldbank.com Kaarten Dienst Ruimtelijke Ordening Amsterdam Lithografie en druk Van Amerongen drukkerij, Amersfoort Deze uitgave is met de grootst mogelijke zorg samengesteld. Er kunnen echter geen rechten aan worden ontleend. Mocht ons iets zijn ontgaan bij de vermelding van de herkomst van de afbeeldingen, neem dan contact op met de redactie.

Jaargang 12, nr. 5, november 2006

www.dro.amsterdam.nl

PlanAmsterdam is een uitgave van de Dienst Ruimtelijke Ordening van de gemeente Amsterdam www.dro.amsterdam.nl Prijs € 3,00