Economisch profiel voor Steenbergen

Eindrapport
Uitgevoerd in opdracht van: Kamer van Koophandel West-Brabant Uitgevoerd door: ETIN Adviseurs

Tilburg, februari 2002

1. Profielschets gemeente Steenbergen
Na de analyse van het gemeentelijk profiel van Steenbergen kunnen de volgende vijf high-lights c.q. aandachtspunten worden geformuleerd: • Steenbergen kent een hoge groei van de woningvoorraad tussen 1998 en 2001; • Het gemiddeld besteedbaar inkomen per huishouden is in Steenbergen relatief laag; • De werkgelegenheidsfunctie dan Steenbergen is beperkt (lage score op de werkgelegenheidsindex). De detailhandel is na de landbouw de belangrijkste werkgever; • Steenbergen kent de laatste jaren een relatief hoge uitgifte van bedrijventerreinen. Deze trend zal niet worden gecontinueerd, aangezien de voorraad nog uitgeefbare bedrijventerreinen momenteel bijna nul is; • Er wonen relatief weinig 15 tot 24 jarigen in Steenbergen. Dit betekent dat er relatief weinig nieuwkomers zullen toe treden tot de arbeidsmarkt.

1.1 Bevolking en arbeidsmarkt
Steenbergen is de op een na grootste gemeente van de vijf (kleinere) gemeenten. De gemeente telt ongeveer 23.350 inwoners. Qua oppervlakte is Steenbergen zelfs de grootste van de vijf. De gemeente kent een relatief lage bevolkingsdichtheid (159 inwoners per km²). Vergeleken met het West-Brabantse gemiddelde is de leeftijdsgroep 15-24-jarigen relatief ondervertegenwoordigd en de groep 44-64-jarigen oververtegenwoordigd (zie figuur 10.1). Dit geldt echter voor bijna alle kleinere gemeenten. De groene en grijze druk liggen rond het gemiddelde van West-Brabant. Steenbergen heeft van de vijf gemeenten het laagste gemiddeld besteedbaar inkomen (23.800 euro per huishouden). Tabel 10.1: Basisgegevens Steenbergen
Indicatoren Bevolking Aantal inwoners (1-1-2001) Bevolkingsdichtheid Bevolkingsgroei 1997 – 2001 Gemiddeld besteedbaar inkomen Woningen Woningvoorraad (1-1-2001) Groei woningen 1998 - 2001 Arbeidsmarkt Beroepsbevolking Aantal NWW-ers Werkloosheidspercentage Steenbergen Kamergebied West-Brabant 548.600 476 3,7 24.400 226.520 4,4 254.410 13.240 5,2 Noord-Brabant

23.354 159 2,1 23.800 9.383 3,5 10.617 421 4,0

2.375.120 482 3,1 24.500 949.067 5,3 1.104.160 53.870 4,9

Bron: CBS, Arbeidsvoorziening; bewerking ETIN Adviseurs

ETIN Adviseurs

Economisch profiel voor Steenbergen

Steenbergen telt in totaal ruim 9.380 woningen. De groei van de voorraad woningen bedroeg tussen 1998 en 2001 3,5%, de hoogste groei van alle referentiegemeenten. Bijna 46% van de bevolking kan tot de beroepsbevolking worden gerekend. Het gaat in totaal om bijna 10.620 personen. Hiervan waren in het derde kwartaal van 2001 gemiddeld 420 mensen werkloos. Het werkloosheidspercentage komt daarmee uit op 4,0%, duidelijk onder het gemiddelde. Figuur 10.1: Leeftijdsopbouw bevolking Steenbergen
35,0 30,0 25,0 % 20,0 15,0 10,0 5,0 0,0 0 - 14 15 - 24 25 -44 45 - 64 65 +
Bron: CBS; bewerking ETIN Adviseurs

Steenbergen Kamergebied Noord-Brabant

1.2 Productiestructuur
In Steenbergen zijn circa 1.630 bedrijven gevestigd, goed voor 7.050 arbeidsplaatsen. Op Rucphen na is Steenbergen de kleinste werkgelegenheidsgemeente van West-Brabant. De beroepsbevolking van Steenbergen is relatief sterk georiënteerd op de werkgelegenheidskernen in de omgeving. De werkgelegenheidsindex van Steenbergen bedraagt –33,6%. Alleen Rucphen heeft een nog lagere index. Zowel het aantal vestigingen als de werkgelegenheid is binnen de landbouwsector het grootst. Daarnaast zijn ook de detailhandel en de zakelijke dienstverlening belangrijke werkverschaffers. Ten opzichte van de andere vier gemeenten springen vooral de aandelen van reparatie, groothandel en detailhandel in het oog. In de periode 1997 –2001 is het aantal banen in Woensdrecht met 6,9% toegenomen. Hiermee schaart Steenbergen zich achter Woensdrecht (+9,4%).

ETIN Adviseurs

Economisch profiel voor Steenbergen

Tabel 10.2: Productiestructuur Steenbergen
Sectoren Landbouw Industrie Bouwnijverheid Reparatie Groothandel Detailhandel Horeca Transport en logistiek Post en telecommunicatie Financiële instellingen Zakelijke dienstverlening Overheid Onderwijs Gezondheidszorg Overige diensten Totaal Vestigingen 366 95 133 60 151 172 62 68 8 40 231 8 27 62 148 1.631 Werkzame personen Abs. % 1.045 14,8 713 10,1 556 7,9 259 3,7 608 8,6 940 13,3 256 3,6 267 3,8 65 0,9 146 2,1 907 12,9 111 1,6 258 3,7 550 7,8 372 5,3 7.053 100,0 Werkgelegenheids-structuur Kamergebied Noord-Brabant 4,5 4,7 18,8 19,6 6,5 7,3 2,5 2,3 7,1 7,1 9,3 9,3 4,2 4,3 4,9 4,3 1,2 1,2 2,6 3,0 12,0 12,4 5,6 4,4 4,9 5,2 11,9 11,3 4,0 3,5 100,0 100,0

Bron: Vestigingenregister Noord-Brabant (2001); bewerking ETIN Adviseurs

Fujicolor Benelux BV is het grootste bedrijf van Steenbergen en biedt werk aan 470 mensen. Het werkgelegenheidsaandeel van de vijf grootste bedrijven is 13,0%.
Grootste bedrijven (excl. kwartaire diensten) Fujicolor Benelux BV ontwikkelcentrales Suiker Unie Dinteloord vervaardiging van suiker Jumbo Ligtenberg VOF detailhandel in voedings- en genotmiddelen Taxi Buuron BV ongeregeld personenvervoer per taxi - Insulcon BV groothandel in appendages, technische toebehoren e.d.

1.3 Fysieke Infrastructuur
Binnen de gemeentegrens van Steenbergen liggen 12 bedrijventerreinen. Van het totale oppervlak van 79 hectare is nog slechts 0,3 hectare terstond uitgeefbaar. Dit laatste aanbod is geconcentreerd op het terrein Reinierpolder II (fase 1). Met prijzen tussen de 26 en 31 euro per hectare was Steenbergen in 2000 de ‘goedkoopste’ gemeente van West-Brabant. De uitgifte tussen 1996 en 2000 lag met 13,2 hectare hoger dan in de referentiegemeenten. In 2000 werden nog 3,0 hectaren verhandeld. Tabel 10.3: Bedrijventerreinen Steenbergen
Bedrijventerrein Reinierpolder II Fase 1 Totaal Netto oppervlakte (in hectare) 13,0 13,0 Nog uitgeefbaar (in hectare) 0,3 0,3 Waarvan terstond uitgeefbaar (ha) 0,3 0,3

Bron: IBIS (2001); bewerking ETIN Adviseurs

ETIN Adviseurs

Economisch profiel voor Steenbergen

Bijlage 1:
Indicatoren

Samenvattende tabel van de 6 kleinere gemeenten in Kamergebied West-Brabant
Halderberge Rucphen Steenbergen Woensdrecht Zundert Kamergebied 548.599 18,1% 68,1% 13,8% 476 3,7% 16,0% 24.400 115.371 226.516 2,4 196 4,4% 7,6 4,1 273 31.820 261.757 +2,9% 8 62,7% 11,8% 4,5% 18,8% 18,0% 16,1% 10,8% 55,1% 6,5% 2,5% 7,1% 9,3% 4,2% 4,9% 15,8% 26,4% 5,3% 267,9 17,0 – 127,1 672,3 166.787 337.176 53.304 254.407 46,4% 13.236 5,2% NoordBrabant 2.375.116 18,7% 68,4% 12,9% 482 3,1% 14,2% 24.500 5.081,8 949.067 2,5 193 5,3% 7,5 4,0 1.221 142.152 1.133.624 +2,7% 8 62,9% 11,5% 4,7% 19,6% 13,6% 11,3% 12,5% 62,7% 7,3% 2,3% 7,1% 9,3% 4,3% 4,3% 16,6% 24,5% 6,1% 1.082,5 17,0 – 226,9 1.635,1 . . . 1.104.162 46,5% 53.866 4,9%

Bevolkingsstructuur Bevolking (1-1-’01) 29.502 22.586 23.354 21.456 20.272 Aandeel 0-14 jaar 17,8% 16,7% 18,3% 17,4% 19,5% Aandeel 15 – 64 jaar 68,5% 70,4% 67,9% 69,1% 65,9% Aandeel 65+ 13,6% 13,0% 13,8% 13,5% 14,6% Bevolkingsdichtheid 395 351 159 234 168 Bevolkingsgroei ’97 – ‘01 0,5% 1,2% 2,1% 3,8% 1,6% Aandeel allochtonen 10,9% 6,1% 7,6% 20,1% 11,3% Gemiddeld inkomen 24.800 24.600 23.800 24.200 25.300 Woon- en leefmilieu Oppervlakte (km²) 7.524 6.449 15.879 9.199 12.075 Totale woningvoorraad 11.405 8.829 9.383 8.447 7.685 Gem. woningbezetting 2,6 2,6 2,5 2,5 2,6 Woningdichtheid (km²) 153 136 63 91 64 Groei woningen ‘97-‘01 2,0% 2,2% 3,5% 2,7% 1,3% Detailhandel/1000 inwoners 7,7 8,9 7,4 7,9 6,0 Toerisme/1000 inwoners 3,9 4,2 4,2 4,7 4,1 Aantal onderwijsinstellingen 15 8 10 8 8 Productiestructuur Aantal vestigingen 1914 1572 1631 1184 1689 Aantal werkzame personen 9030 6542 7053 8907 7492 Werkgelegenheidsindex -32,9% -38,7% -33,6% -8,6% -17,9% Gem. aantal w.p./bedrijf 5 4 4 8 4 Aandeel MKB (in w.p.) 87,6% 90,6% 85,8% 59,3% 88,9% Banengroei ’97-‘01 3,2% 5,1% 6,9% 9,4% 1,2% Aandeel landbouw 10,5% 11,9% 14,8% 6,0% 32,0% Aandeel industrie 14,5% 13,6% 10,1% 28,6% 8,7% Aandeel vgm/industrie 20,4% 34,8% 45,7% 3,8% 57,6% Aandeel chemie/industrie 4,3% 6,2% 11,2% 12,2% 0,0% Aandeel metaal/industrie 28,3% 34,6% 8,3% 3,7% 8,5% Aandeel overig/industrie 47,0% 24,5% 34,8% 80,3% 33,9% Aandeel bouwnijverheid 10,9% 15,9% 7,9% 4,8% 9,0% Aandeel reparatie 2,2% 2,6% 3,7% 1,1% 1,3% Aandeel groothandel 8,9% 4,5% 8,6% 3,8% 5,0% Aandeel detailhandel 10,9% 13,2% 13,3% 10,0% 8,4% Aandeel horeca 5,0% 3,9% 3,6% 3,4% 5,6% Aandeel transport & logistiek 4,2% 8,5% 3,8% 2,9% 2,85 Aandeel fin. & zak. dienstverlening 12,4% 9,7% 15,9% 8,4% 8,7% Aandeel kwart. dienstverlening 20,5% 16,2% 18,3% 31,0% 18,6% Aandeel toerisme 9,2% 9,0% 6,5% 4,9% 7,3% Fysieke infrastructuur Nog uitgeefbaar bedrijventerrein (ha.) 1,6 0,6 0,3 0,3 0,3 Prijzen bedrijventerrein 38,6 – 38,6 40,8 – 40,8 26,3 – 30,9 31,8 – 31,8 59,0 – 59,0 Uitgifte bedrijventerrein 1996-2000 5,2 7,6 13,2 5,8 5,0 Aanbod kantoren (>500m²) 0 0 735 0 0 Aanbod bedrijfsruimten (>750m²) 30.882 0 0 0 0 Aanbod winkels (>200m²) 260 854 0 0 0 Arbeidsmarkt Beroepsbevolking 13.455 10.676 10.617 9.745 9.120 Aandeel in totale bevolking 45,6% 47,3% 45,5% 45,4% 45,0% Niet werkende werkzoekenden 534 552 421 398 257 Werkloosheidspercentage 4,0% 5,2% 4,0% 4,1% 2,8% Bronnen: CBS, Vestigingenregister Noord-Brabant (2001), ScarB, IBIS (2001), PropertyNL, Arbeidsvoorziening

ETIN Adviseurs

Economisch profiel voor Steenbergen

Bijlage 2: Definities en begrippenlijst

Bevolkingsstructuur Groene druk De verhouding tussen het aantal 0- tot 19-jarigen en het aantal 20- tot 64-jarigen binnen een bepaalde bevolking, uitgedrukt in een percentage. De groene druk is een maat om de verdeling van de demografische druk over jongeren en ouderen zichtbaar te maken. Grijze druk De verhouding tussen het aantal 65-plussers binnen een bevolking en het aantal 20- tot 64jarigen, uitgedrukt in een percentage. De grijze druk geeft informatie over de verdeling van de demografische druk en kan als vergrijzings-indicator gezien worden. Gemiddeld besteedbare inkomen Als indicator van de bestedingsmogelijkheden in een gemeente is gebruikgemaakt van het gemiddeld besteedbaar inkomen per huishouden. Het inkomen is afhankelijk van het percentage inwoners met een inkomen en de hoogte van hun inkomen. Het betreft CBS-cijfers uit 1998.

Woon- en leefmilieu Bebouwd, cultuurgrond en overig groen Onder bebouwd valt onder andere het woongebied, de infrastructuur, de bedrijfsruimte en bouwterreinen. Cultuurgrond heeft betrekking op gronden die voor agrarische doeleinden worden gebruikt. Overig groen is een verzamelcategorie voor onder andere ‘natuur’ (parken, bossen), sportvelden, volkstuinen, begraafplaatsen etc.. Winkelvoorzieningen Het aantal winkels per 1.000 inwoners geeft slechts kwantitatieve informatie over de winkelvoorraad. Belangrijke facetten als diversiteit en kwaliteit blijven buiten beschouwing. Enige voorzichtigheid is derhalve geboden bij het interpreteren van de resultaten. De winkelgegevens zijn afkomstig uit het Vestigingenregister Noord-Brabant en zijn gebaseerd op de sector ‘Detailhandel en reparatie t.b.v. particulieren (excl. auto’s, motorfietsen en motorbrandstoffen)’. Toeristische en recreatieve voorzieningen Het aantal toeristische en recreatieve voorzieningen c.q. bedrijven per 1.000 inwoners. De toeristische en recreatieve sector is samengesteld uit bedrijven behorende tot verschillende branches. De definitie is afkomstig uit het rapport ‘Werkgelegenheid in Toerisme en Recreatie in Nederland 1996 – toesnijding LISA bestand’ van ETIN Adviseurs en Sliepen Consultancy in opdracht van het Ministerie van Economische Zaken, HISWA en RECRON. Aangezien het om sector doorkruisende activiteiten gaat, mag het werkgelegenheidsaandeel van de sector ‘toerisme en recreatie’, om dubbeltellingen te voorkomen, niet opgeteld worden bij de andere sectoren.

ETIN Adviseurs

Economisch profiel voor Steenbergen

De definitie van de sector is in overleg met de opdrachtgevers samengesteld. Globaal worden de volgende branches tot de sector gerekend: horeca, logies, cultuur, recreatie, sport en amusement, personenvervoer, reisorganisatie en – bemiddeling, recreatiegoederen en (overige) toeristische/recreatieve detailhandel. In een aantal gevallen wordt niet de gehele branche meegenomen.

Productiestructuur Werkgelegenheidsindex Deze index geeft aan of een gemeente een (belangrijke) werkgelegenheidsfunctie heeft. De index wordt berekend door de werkgelegenheid te delen door de beroepsbevolking. Een positief percentage betekent dat de werkgelegenheid groter is dan de beroepsbevolking. Dit duidt op een inkomende pendel. Als de werkgelegenheid kleiner is dan de beroepsbevolking, dan zal een deel van de bevolking elders een baan moeten zoeken (een uitgaande pendelstroom). MKB en grootbedrijf Tot het midden- en kleinbedrijf worden bedrijven gerekend die meer dan 100 (fulltime) arbeidsplaatsen tellen. Het grootbedrijf heeft dus meer dan 100 werknemers in dienst. Kwartaire dienstverlening De kwartaire (of niet-commerciële) diensten bevatten de overheid, het onderwijs, de gezondheidszorg en de overige diensten.

Fysieke infrastructuur Prijzen bedrijventerreinen Om een bepaald gemeente als ‘duur’ of ‘goedkoop’ te bestempelen, is meer nodig dan alleen de minimum en maximum grondprijzen. Beter inzicht in de prijs-kwaliteit verhouding van een bepaald terrein is hiervoor noodzakelijk. Dit blijft echter buiten het bestek van dit onderzoek. Aanbod kantoor, bedrijfs- en winkelruimten Het aanbod van vastgoed fluctueert aanzienlijk in de tijd. De gegevens zoals in deze rapportage gebruikt, zijn dan ook een momentopname. De interpretatie van het aanbod van gemeenten is hierdoor moeilijk. Voor een gemeente is het van groot belang dat er genoeg aanbod is voor (nieuwe of reeds bestaande) bedrijven. Een zeer groot aanbod betekend echter vaak ook dat de leegstand groot is, hetgeen nadelige consequenties met zich meebreng. Een ‘optimaal’ aanbod is voorts afhankelijk van onder andere de economische ontwikkeling van land, regio of gemeente en de stand van de rente. Deze factoren hebben een positieve invloed op de vraag. Aanbod is niet per definitie gelijk aan leegstand. Veel panden blijven bezet tot het moment dat een nieuwe koper of huurder zich aandient. Bovendien is vrijwel altijd een deel van het aanbod als incourant te beschouwen.

ETIN Adviseurs

Economisch profiel voor Steenbergen

Arbeid en kennis Werkloosheidscijfer Aangezien het CBS niet over recente werkloosheidscijfers op gemeenteniveau beschikt, is in deze rapportage gebruik gemaakt van gegevens van CWI (voormalig Arbeidsvoorziening). Het betreft het aantal niet-werkende werkzoekenden (NWW) dat geregistreerd staat bij een arbeidsbureau. Het aantal werklozen ligt volgens deze definitie op een hoger niveau dan de geregistreerde werkloosheid van het CBS (ongeveer tweederde hoger). De geregistreerde werkloosheid kan als het officiële werkloosheidscijfer worden beschouwd.