De Wereld van Verduurzaming en Parkmanagement

Een verkenning van het vakgebied

InSite Consult BV Parkmanagement Maart 2004

© InSite Parkmanagement 2002

De Wereld van verduurzaming en Parkmanagement

INHOUD: 1. AANLEIDING: KABINETSNOTA MILIEU EN ECONOMIE.......................................... 3 2. TWEE INVALSHOEKEN VOOR DUURZAAMHEID .................................................... 4

3. ACHT SAMENWERKINGSTHEMA'S........................................................................ 6

2.1. Duurzame bedrijfsprocessen (DBP’S).......................................................... 4 2.2. Duurzame inrichting van bedrijventerreinen (DBT’S) ................................... 5 3.1. Uitwisseling van energie, grondstoffen en water ......................................... 6 3.2. Gezamenlijk gebruik van utilities en bedrijfsfuncties .................................... 8 3.3. Combineren van vervoer van goederen en personen ................................... 9 3.4. Collectieve inzameling en afvoer van afvalstoffen...................................... 10 3.5. Intensiever gebruik van ruimte ................................................................ 11 3.6. Nutsvoorziening met hoog rendement ...................................................... 12 3.7. Multimodaal transport en hoogwaardig openbaar vervoer.......................... 14 3.8 Bedrijfsgerichte voorzieningen .................................................................. 15 4.1. Het proces als kritische factor .................................................................. 17 4.2. De organisatie van het proces.................................................................. 19 4.3. Het procesmanagement .......................................................................... 19

4. HET PROCES VAN VISIE TOT RESULTAAT ......................................................... 17

5. PARKMANAGEMENT: VERANKERING VAN DUURZAAMHEID................................. 21 6. SLAAG- EN FAALFACTOREN .............................................................................. 22 7. SUBSIDIES....................................................................................................... 24

©

InSite Parkmanagement 2003

2

De Wereld van verduurzaming en Parkmanagement

1. Aanleiding: kabinetsnota Milieu en Economie
In 1997 is de kabinetsnota “milieu en economie” ( NME) verschenen. In de NME is door het Kabinet een streefbeeld voor duurzame economische ontwikkeling neergelegd. De kern van de nota is het streven naar synergie tussen economie en ecologie. De overheid zoekt hiermee naar groei van economie, concurrentiekracht en werkgelegenheid, gecombineerd met verminderd gebruik van o.a. fossiele brandstoffen en ruimte.

De overheid wil het streefbeeld realiseren middels een veranderingsproces van onderaf, met een zware rol voor het lokale bedrijfsleven en voor de overheden (gemeenten, provincies en de landelijke overheid). Het streven naar synergie tussen economie en ecologie wordt ondersteund middels subsidieregelingen. Het overheidsbeleid in deze heeft bijgedragen aan een versterkte interesse bij bedrijven en overheden om te komen tot invoering van duurzame maatregelen in bedrijven en op bedrijventerreinen.

©

InSite Parkmanagement 2003

3

De Wereld van verduurzaming en Parkmanagement

2. Twee invalshoeken voor duurzaamheid
Verduurzaming van bedrijfsprocessen kan op twee manieren vorm krijgen: vanuit de samenwerking tussen bedrijven en door duurzame opzet en inrichting van complete bedrijventerreinen. In het eerste geval spreken we van “Duurzame bedrijfsprocessen” (DBP’s) en in het tweede geval van “Duurzame bedrijventerreinen” (DBT’s). DBP’s en DBT’s zijn goed in gezamenlijkheid in te zetten en vaak vinden we in de praktijk ook combinaties van beide. Ook individuele bedrijven kunnen hun bedrijfsprocessen verduurzamen en daarmee winst realiseren op het gebied van bedrijfsrendement, ecologie en ruimtegebruik. Verduurzaming beperkt zich ook niet tot productiebedrijven; ook in de dienstverleningssector en in grootschalige organisaties als overheden en gezondheidszorg is verduurzaming lonend.

2.1. Duurzame bedrijfsprocessen (DBP’S)

Doel en kern van DBP’s Het doel DBP’s is om door samenwerking tussen bedrijven nieuwe mogelijkheden vinden voor rendement, ruimtebesparing en reductie van de milieubelasting.De kern is het efficiënt inzetten van energie- en materiaalstromen. Het betreft de volgende stromen: § Elektriciteit, warmte en water. § Grond-, rest- en afvalstoffen. § Personen en goederen. Motieven voor DBP’s Het eerste motief om te komen tot DBP’s ligt meestal in de realisering bedrijfsdoelstellingen zoals rendement, omzet en imago. Een tweede motief kan zijn de wens om milieuaspecten op bedrijfseconomisch verantwoorde manier aan te pakken. Aantoonbare zorg voor het milieu wordt voor bedrijven een strategische issue en er ontstaat een toenemend besef dat rendement samengaat met voordelen op het gebied van ruimte en milieu. Relatie met milieuzorgsysteem Het hebben van een goed functionerend bedrijfsintern milieuzorgsysteem is noodzakelijk om op dit gebied te kunnen samenwerken met andere bedrijven, anderszins kan de wens om met andere bedrijven te gaan samenwerken voor bedrijven juist de katalysator zijn om tot een dergelijk systeem te komen. Integraal ketenbeheer en industriële ecologie Integraal ketenbeheer en industriële ecologie zijn reeds langer bekende voorbeelden van een duurzame aanpak in bedrijfsprocessen. Integraal ketenbeheer is gericht zich op het uitnutten van stofkringlopen waarbij leveranciers, producenten, distributeurs, consumenten en afvalverwerkers in de keten samenwerken met als doel het economisch, milieuhygiënisch en maatschappelijk verantwoord beheren van de stofkringlopen. Industriële ecologie richt zich op uitwisselingsrelaties tussen onafhankelijke bedrijven in een regio om te komen tot het verstandig omgaan met energie- en materiaalstromen. Duurzame bedrijfsprocessen op bestaande en nieuwe bedrijventerreinen DBP’s op bestaande bedrijventerreinen betreffen het maken van gezamenlijke afspraken tussen de bedrijven met betrekking tot het efficiënter en effectiever omgaan met energie- en materiaalstromen. Op nieuw in te richten bedrijventerreinen kan al in de ontwikkeling aandacht worden besteed aan energie- en materiaalstromen door clustering van bedrijven, toepassing van nieuwe technologieën en het aanleggen van gemeenschappelijke voorzieningen.

©

InSite Parkmanagement 2003

4

De Wereld van verduurzaming en Parkmanagement

2.2. Duurzame inrichting van bedrijventerreinen (DBT’S)
Doel en kern van DBT’s Het doel van DBT’s is om te komen tot een duurzame inrichting van het bedrijventerrein, zodat het bedrijfseconomisch rendement gediend is, het ruimtegebruik wordt teruggedrongen en de milieubelasting wordt gereduceerd. Deze gebiedsgerichte benadering concentreert zich op de beschikbaarheid en het optimale gebruik van bedrijfsruimte, de kwaliteit van de aangeboden infrastructuur en het aanbod en rendement van nutsvoorzieningen. De kern van DBT’s is dat de bedrijven en de overheden nauw met elkaar samenwerken in het ontwerp, de ontwikkeling en het beheer van efficiënte bedrijventerreinen teneinde de toegevoegde waarde van het terrein te versterken en te behouden. Win/win oplossingen voor bedrijven en overheden op lokaal niveau staan centraal. Motieven voor de opzet van DBT’s De motieven voor bedrijven om op een DBT gevestigd te zijn liggen zijn tweeledig: § Realisering van de bedrijfsdoelstellingen (rendement, omzet en imago). Uitgangspunt voor de bedrijven is en blijft het zoeken naar versterking van de marktpositie en verbetering van het bedrijfseconomische rendement en resultaat. Bedrijven gaan steeds zuiniger om met inputs, streven naar product-, kwaliteits- en procesverbeteringen. § Toegenomen interesse om milieuaspecten bedrijfseconomisch verantwoordt aan te pakken. Het milieu en de manier waarop ermee wordt omgegaan wordt voor bedrijven een strategisch issue. Milieuverantwoord ondernemen draagt bij aan het bedrijfsimago en er ontstaat bij bedrijven een toenemend besef dat bedrijfseconomisch rendement samengaat met voordelen op ruimte en milieu. De milieugerelateerde kosten voor bedrijven stijgen doordat grondstoffen duurder worden, en de kosten van afvalverwerking en milieuheffingen toenemen. Ook aan de opbrengstkant neemt het belang van het milieu toe doordat de markt steeds vaker duurzame producten en diensten vraagt en de bedrijfsmilieu aanpak een steeds belangrijker marketingtool wordt. De conclusie is dan ook dat vermindering van milieubelasting ook bedrijfseconomisch lonend kan zijn. De motieven van de overheid voor verduurzaming van bedrijventerreinen zijn drieledig: § § § Realisering van beleidsdoelstellingen rond economie, ruimte en milieu. Versterking van het vestigingsklimaat. Voorkomen van dure herstructureringen in de toekomst.

Veranderende scope van samenwerking overheid/bedrijfsleven De toegenomen aandacht voor synergie tussen economie en ecologie verandert ook de onderwerpen in de samenwerkingsrelatie tussen overheden en bedrijfsleven. De ontwikkeling van bedrijventerreinen kenmerkte zich in het verleden door veel aandacht voor ruimte en infrastructuur en minder aandacht voor beheer en toegevoegde waarde van het terrein. Het gevolg daarvan is in veel gevallen geweest dat het vestigingsklimaat op het terrein voor bedrijven onaantrekkelijk is geworden en dat dure herstructureringen noodzakelijk werden. Nu hebben overheden en bedrijven veel meer aandacht voor de kwaliteit van de terreinen, wordt gestreefd naar een hogere toegevoegde waarde op bestaande en nieuwe terreinen, naar behoud van het gewenste kwaliteitsniveau en naar meer samenwerking in ontwerp, ontwikkeling en beheer. De benadering is veel meer gebiedsgericht, met accent op een integrale aanpak en op betrokkenheid van alle stakeholders. De aandacht voor milieuaspecten was tot voor kort voornamelijk bedrijfsintern en gericht op zogenaamde “end-of-pipe” maatregelen en verschuift steeds meer naar het zoeken van mogelijkheden om in het proces al milieubelasting te voorkomen. Nieuwe technologieën zijn beschikbaar al zijn de oplossingen economisch, fysiek en ecologisch begrensd. Te denken valt aan groene energie en hergebruik van water middels nieuwe membraantechnologie.

©

InSite Parkmanagement 2003

5

De Wereld van verduurzaming en Parkmanagement

3. Acht samenwerkingsthema's
De samenwerking op en rond duurzame bedrijventerreinen is gericht op het treffen van maatregelen die een bijdrage leveren aan bedrijfseconomisch rendement, reductie van de milieubelasting en het zuinig omgaan met de beschikbare ruimte. Binnen deze kaders zijn talloze concrete voorbeelden te bedenken. Alle maatregelen zijn onder te brengen in een achttal thema’s, te weten: § § § § § § § § Uitwisseling van stromen: energie, grondstoffen en water. Gezamenlijk gebruik van utilities en bedrijfsfuncties. Combineren van vervoer van goederen en personen. Collectieve inzameling en afvoer van afvalstoffen. Intensiever gebruik van ruimte. Nutsvoorzieningen met hoog rendement. Multimodaal transport en hoogwaardig openbaar vervoer. Bedrijfsgerichte commerciële voorzieningen.

Hierna worden deze thema's nader uitgewerkt, en worden de nodige voorbeelden van mogelijk te nemen maatregelen genoemd.

3.1. Uitwisseling van energie, grondstoffen en water
Het eerste thema waarbinnen duurzame oplossingen kunnen worden gezocht betreft het zo efficiënt mogelijk omgaan met energie-, grondstof- en waterstromen op een bedrijventerrein. Om die efficiency te bereiken kunnen cascades worden opgezet en kringlopen gesloten, kan het reststoffenmanagement vorm krijgen en worden samengewerkt in het management van energiestromen. Ontwikkeling van cascades en het sluiten van kringlopen Op een bedrijventerrein kunnen cascades worden opgezet waarbij bedrijven met hoogwaardige energie- en materiaalstromen rest- en bijproducten leveren aan bedrijven met minder hoogwaardige stromen. Cascades worden reeds in de logistieke ketens tussen bedrijven gehanteerd, maar het gebruik ervan hoeft zich niet tot de keten te beperken. In verband met de transportkosten en transportverliezen is een voorwaarde dat de doorleverende en de afnemende bedrijven zich in elkaars nabijheid bevinden. Dat kan zijn op het bedrijventerrein, maar ook door levering tussen bedrijven op nabijgelegen bedrijventerreinen. Voorbeelden van cascades zijn: § § § § Benutting van proces-(afval)water door hergebruik. Benutting restwarmte of –koude. Benutting reststoffen van het ene proces als brand- grond- of hulpstof voor een ander proces. Verbranding van hoogcalorische afvalstoffen.

Bij het sluiten van kringlopen wordt gezocht naar mogelijkheden voor maximaal hergebruik van materialen. Levering, gebruik, zuivering en hergebruik vinden zoveel mogelijk plaats binnen de keten. Het sluiten van kringlopen is voornamelijk interessant bij niet-vernieuwbare grondstoffen. Als voorbeelden zijn te noemen: § § Hergebruik van afvalwater als proceswater. Hergebruik van reststoffen als grond- of hulpstof.

©

InSite Parkmanagement 2003

6

De Wereld van verduurzaming en Parkmanagement

Bij uitbreiding van bestaande terreinen of in de ontwikkeling van nieuwe bedrijventerreinen is het zinvol om al in het ontwerp rekening houden met mogelijkheden voor uitwisseling van stromen middels cascades en gesloten kringlopen. Door clustering van bedrijven, al dan niet in de keten, worden de mogelijkheden maximaal benut. Reststoffenmanagement Nagenoeg alle bedrijfsprocessen brengen reststoffen met zich mee. Ze zijn voor het betreffende bedrijfsproces niet meer bruikbaar en moeten worden opgeslagen en afgevoerd tegen vaak hoge kosten. Reststoffen kunnen echter zeer goed bruikbaar zijn, eventueel na behandeling, als input voor andere bedrijfsprocessen. Wanneer reststoffenmanagement op een bedrijventerrein vorm krijgt, worden aanbieders en afnemers van restproducten bij elkaar gebracht, en wordt vraag en aanbod van reststoffen transparant gemaakt. Reststoffenmanagement is vaak lokaal of regionaal georganiseerd vanwege transportkosten en –verliezen. Inmiddels zijn al een aantal reststoffendatabanken beschikbaar op het Internet. Collectief management van energie Bedrijven kunnen besluiten om gezamenlijk energie in te kopen en eventueel ook op te wekken, te transformeren, te verkopen, op te slaan en te distribueren. Onder “energie” verstaan we in deze context gas, water en electra, maar ook stoom, perslucht, inertgas, cylindergassen en dergelijke. De haalbaarheid van collectief energiemanagement wordt voornamelijk bepaald door de schaalgrootte en de energie-efficiency van de samenwerkende bedrijven. Bij een groot gezamenlijk volume zullen betere prijscondities worden bereikt wanneer als collectief energie ingekocht wordt. Bundeling van overtollige energie en het collectief aanbieden ervan aan de markt leidt ook tot een prijsvoordeel en voorkomt ongewenste en dure emissie. Energie en het management ervan is vaak niet een kernactiviteit van bedrijven. Collectief management van energie leidt tot bundeling van kennis bij een beperkte groep personen.De kwaliteit van energiemanagement kan hierdoor worden verhoogd tegen gereduceerde kosten. Door de te realiseren schaalgrootte kan de haalbaarheid van andere voordelen, zoals van eigen energieopwekking, -opslag, -transport en transformatie worden verhoogd. Motivatie voor uitwisseling energie, grondstoffen en water De bedrijfseconomische motieven voor uitwisseling van deze stromen zijn de volgende: § § § § Middels verkoop van reststromen kan additioneel inkomen verkregen worden. Collectieve inkoop en handling van stromen leveren kostenbesparingen. Met het gecombineerde aanbod van reststromen kunnen nieuwe markten worden bediend. Verlaging van het volume en daarmee de kosten van afvalverwerking.

Vanuit milieuoogpunt ligt de motivatie voor de uitwisseling in de bijdrage die uitwisseling levert aan realisatie van milieudoelstellingen op het gebied van energiegebruik, verdroging van de bodem en emissie.

©

InSite Parkmanagement 2003

7

De Wereld van verduurzaming en Parkmanagement

3.2. Gezamenlijk gebruik van utilities en bedrijfsfuncties
Het tweede thema waarbinnen win/win oplossingen voor duurzaamheid kunnen worden gezocht betreft het gezamenlijk optimaal gebruiken van utilities en bedrijfsfuncties. De mogelijkheden om binnen dit thema oplossingen te vinden is groot, de specifieke situatie per bedrijventerrein is echter bepalend voor de haalbaarheid van de oplossingen. Gezamenlijk gebruik van utilities Vaak hebben bedrijven die in elkaars nabijheid gesitueerd zijn toch ieder voor zich installaties voor bijvoorbeeld elektriciteitsopwekking, distributie van energie, zuivering van proceswater, stoomproductie en perslucht. Toch is het van economisch belang om deze installaties volledig te benutten. Het samen met andere bedrijven gebruiken van installaties kan daartoe bijdragen. Wanneer uitbreiding of vervanging aan de orde is kunnen bedrijven besluiten om die in gezamenlijkheid te doen, met alle schaalvoordelen en milieuvoordelen van dien. Utilitymanagement Het beheer en onderhoud van installaties voor energie, reststoffen en water, als ook de afstemming en coördinatie van de behoefte aan utilities wordt door bedrijven op verschillende manieren georganiseerd. Sommige bedrijven hebben daarvoor eigen afdelingen, andere bedrijven huren capaciteit in van facilitaire organisaties of hebben contracten met utility suppliers. Het in huis hebben van de specialisten wordt door veel bedrijven als noodzakelijk gezien vanwege continuïteit van de energielevering. Ook met betrekking tot utilitymanagement kan samenwerking tussen bedrijven voordelen opleveren in de sfeer van kosten (opleiding, salaris, systemen) en kwaliteit. Gezamenlijk gebruik van bedrijfsfuncties Veel bedrijven kennen bedrijfsfuncties die weliswaar onmisbaar zijn voor de procesgang, maar niet als kernactiviteit worden aangemerkt. Te denken valt aan bijvoorbeeld wasplaatsen, werkplaatsen, opslagplaatsen, weegbruggen, secretariaatsfuncties, cateringfaciliteiten, computernetwerken, enzovoort. Ook deze bedrijfsfuncties zouden door meerdere bedrijven gezamenlijk kunnen worden gedeeld, met positieve effecten op ruimtegebruik, kosten en kwaliteit. Benutten bestaande capaciteit in utilities en bedrijfsfuncties Soms is sprake van vrije capaciteit op bestaande installaties of in bepaalde bedrijfsfuncties door genomen efficiencymaatregelen, door inkrimping van productievolumes of door het aanhouden van reservecapaciteit. Deze vrije capaciteit is te verkopen aan andere bedrijven. Dit voorkomt extra investeringen en geeft daardoor mogelijkheden tot bundeling van financiële capaciteiten voor nieuwe investeringen. Daarnaast bespaart het gezamenlijk benutten van elkaars vrije capaciteit ook ruimte. Motivatie voor gezamenlijk gebruik van utilities en bedrijfsfuncties Vanuit bedrijfseconomisch gezichtspunt zijn de volgende voordelen aan te geven van het gezamenlijke gebruik van utilities en bedrijfsfuncties: § § § § § § Kwaliteitsverbetering en efficiencyvoordelen door schaalgrootte. Kostenverlaging door versterking van de inkooppositie als gevolg van schaalgrootte. Kostenverlaging door betere bezettingsgraad op installaties. Opbrengst door verkoop van overtollig geworden installaties. Positieverbetering van utility suppliers door participatie in gezamenlijke utilities. Vergroting van continuïteit door een lagere afhankelijkheid van 1 gebruiker.

©

InSite Parkmanagement 2003

8

De Wereld van verduurzaming en Parkmanagement

Vanuit het milieu worden de volgende winsten gezien: § § § § Vergroting financieel draagvlak voor aanschaf installaties met hoog milieurendement. Vermindering van energieverbruik. Verminderde emissie van CO2, SO2, NOX en geluid. Verminderd verbruik van grond- en drinkwater.

3.3. Combineren van vervoer van goederen en personen
Combineren steeds belangrijker Het combineren van vervoer van goederen en personen wordt in toenemende mate belangrijk gevonden door bedrijven. Door concentratie op kernactiviteiten sluiten bedrijven zich vaker aan bij netwerken voor transport en communicatie. Er is sprake van toenemende congestie: de capaciteitsgrenzen van het wegennet zijn bereikt. Daardoor daalt de betrouwbaarheid van de logistiek, stijgen de transportkosten en neemt de milieubelasting toe. Het woon/werk verkeer en zakelijk verkeer heeft last van lange reistijden, terwijl de mobiliteit van medewerkers blijft groeien volgens de prognoses. Waar liggen de oplossingen? Er zijn vier typen oplossingen aan te geven voor het combineren van vervoersstromen, te weten: § § § § Combineren van goederentransporten. Andere vervoersmodaliteiten benutten. Anders vervoeren van personen. Vervoersmanagement op bedrijventerreinen.

Combineren van goederentransporten De belasting van het wegennet kan worden teruggebracht door het combineren en afstemmen van goederenstromen van en naar de bedrijventerreinen (heen- en terugladingen). Er liggen mogelijkheden in het optimaliseren van de tijdelijke opslag en voor- en natransport op bedrijventerreinen. Wanneer op of nabij een bedrijventerrein voldoende transportvolume aanwezig is, kunnen lokale of regionale terminals en multimodale transportcentra uitkomst bieden. In sommige gevallen kunnen een groot volume en grote vervoersfrequentie aan de vraagzijde en concentratie van vervoerders aan de aanbodzijde aan elkaar gekoppeld worden in grote openbare terminals en logistieke knooppunten. Het zijn maatregelen die tot doel hebben het realiseren van lagere transportkosten, betere bereikbaarheid van bedrijventerreinen en lagere milieubelasting. Andere vervoersmodaliteiten benutten De capaciteitsgrenzen van het vervoer per spoor en water zijn nog niet bereikt, die van het wegennet wel. In een aantal gevallen is het zeer goed mogelijk om bepaalde goederenstromen middels overslag naar spoor en schip af te scheiden van de vervoersstromen over de weg.

©

InSite Parkmanagement 2003

9

De Wereld van verduurzaming en Parkmanagement

Anders vervoeren van personen Grote aantallen medewerkers van bedrijven komen dagelijks per auto naar het werk. Dit brengt hoge kosten met zich mee, in de zin van autokostenvergoedingen, parkeervoorzieningen en milieubelasting. Het aantal autokilometers door medewerkers is terug te dringen door het gezamenlijk aanbieden van alternatieven op het gebied van mobiliteit zoals: § § § Opzet van busdiensten van deur tot deur. Coördinatie van carpoolers. Inzet van deelauto’s, -fietsen en -taxi’s op het bedrijventerrein.

Vervoersmanagement op bedrijventerreinen Per bedrijventerrein kan de coördinatie van alle vervoersstromen van, naar en op het bedrijventerrein centraal worden geregeld middels een gezamenlijk op te zetten vervoersmanagement. Hiermee wordt bedoeld een logistiek centrum dat zorgt voor afstemming en bundeling van alle vervoersstromen van goederen en personen. De vervoerscoördinator is tevens verantwoordelijk voor de opzet van busdiensten en coördinatie van carpoolers op het bedrijventerrein. Motivatie voor combineren van vervoer van goederen en personen Vanuit het oogpunt van bedrijfseconomisch belang bestaan de volgende argumenten voor het anders omgaan met vervoersstromen: § § § § Verlaging van transportkosten door combinatie van vrachten en vervoer per spoor en water Betere bereikbaarheid van het bedrijventerrein. Versterking van de logistieke functie van het terrein (vestigingsplaatsfactor). Verbetering van het werkklimaat door gezamenlijke voorzieningen voor personeelsvervoer.

Vanuit het milieu zijn andere argumenten van toepassing, zoals:

§ § § §

Vermindering van congestie en daardoor van milieubelasting. Verminderd gebruik van fossiele brandstoffen. Reductie van het aantal wegkilometers door alternatieve vervoerwijzen. Betere benutting van de capaciteit van water en spoor.

3.4. Collectieve inzameling en afvoer van afvalstoffen
Een van de doelstellingen van de duurzame opzet en inrichting van bedrijventerreinen is om afval te voorkomen c.q. te verminderen. Afvalloze bedrijventerreinen bestaan echter niet. Afval zal dus bedrijfseconomisch en milieuhygiënisch moeten worden verzameld en afgevoerd. Afvalmanagement geeft hier invulling aan. Te denken valt hierbij aan bijvoorbeeld: § § § § Opzet van een hoogwaardige inzamelstructuur voor het totale terrein. Het afsluiten van een collectief afvalcontract. Opzet van door specialisten ondersteunde afvalpreventieteams. Stimulering van recycling en hergebruik door reststoffen management.

Motivatie voor collectieve inzameling en afvoer van afvalstoffen De bedrijfseconomische argumenten voor collectief afvalmanagement liggen in kostenbesparing door goedkopere collectieve contracten voor inzameling en afvoer en door preventie van afval en besparing van grondstoffen. Het is evident dat de milieuhygiënische winst ligt in de vermindering van afvalstoffen door afvalpreventie en hergebruik van restproducten.

©

InSite Parkmanagement 2003

10

De Wereld van verduurzaming en Parkmanagement

3.5. Intensiever gebruik van ruimte
Ruimte vormt een probleem Bij de inrichting van bedrijventerreinen zijn de verdeling van de beschikbare ruimte en intensiteit van het gebruik van die ruimte bepalend. De verkaveling en bestemming zijn op papier optimaal, maar na verloop van tijd ontstaat verloop van bedrijven, vestiging van niet passende bedrijven en ongewenst ruimtegebruik door bedrijven. Doordat de grond vaak in eigendom is overgegaan naar de bedrijven resteren weinig mogelijkheden voor sturing op herverdeling en hergebruik van ruimte. Met als gevolg dat na verloop van een aantal jaren de beschikbare ruimte op het terrein niet meer optimaal wordt benut. Daardoor ontstaat behoefte aan intensiever ruimtegebruik en nieuwe vormen van beheer. Meervoudig en collectief ruimtegebruik dragen bij aan het oplossen van de ruimteproblematiek. Meervoudig ruimtegebruik Van meervoudig ruimtegebruik is sprake wanneer meerdere bedrijven dezelfde ruimte(n) gebruiken. Voorbeelden van meervoudig ruimtegebruik zijn het "stapelen" van bedrijven of bedrijfsfuncties op hetzelfde vloeroppervlak en het onderbrengen van bedrijven in bedrijfsverzamelgebouwen. De mate waarin ruimte meervoudig wordt gebruikt is wisselend. Soms wordt door bedrijven alleen de voordeur gedeeld, in een aantal gevallen bestaan uitgebreide gezamenlijke voorzieningen. De mogelijkheden hangen af van het type bedrijvigheid. Relatief veel mogelijkheden voor meervoudig ruimtegebruik bestaan in het MKB. Wanneer sprake is van meervoudig ruimtegebruik, worden de ruimten meestal gehuurd en zijn zij geen eigendom van de bedrijven. Collectief ruimtegebruik De kern van collectief ruimtegebruik is dat bij het ontwerp van het terrein uitgegaan wordt van clustering van bedrijven die dezelfde behoeften hebben ten aanzien van ruimte en dat deze behoeften worden gecombineerd in de voorzieningen. Denk hierbij aan onder andere: § § § § § § Gezamenlijk aanhouden en verhuren van strategische grondvoorraden. Gezamenlijk parkeren en opslaan van goederen. Gezamenlijke services (ontvangst, receptie, bedrijfsrestaurant, vergaderen). Gedeelde bewaking. Onderhoudsruimten. Combineren van truckerfaciliteiten.

Bestaande bedrijventerreinen Door inkrimping, vertrek en het aanhouden van strategische grondvoorraden door bedrijven bestaat ook daar ruimte die beter benut kan worden. Deze kan op een rendabele manier worden ingevuld door bedrijven waarmee stromen kunnen worden uitgewisseld en die gebruik kunnen maken van reeds bestaande voorzieningen. Herverdeling van ruimte Het herverdelen van bestaande ruimte is vaak een probleem door de eigendomsverhoudingen die van kracht zijn. Om dit te voorkomen kan reeds bij ontwerp en ontwikkeling van het bedrijventerrein aandacht worden besteed aan het maken van afspraken over gebruik van strategische grondvoorraden. Ook erfpachtregelingen en intentieverklaringen ten aanzien van toekomstige herverdeling van gronden kunnen van nut blijken te zijn.

©

InSite Parkmanagement 2003

11

De Wereld van verduurzaming en Parkmanagement

Voorbeelden van intensiever ruimtegebruik § § § § § § § § Stapelen van functies op hetzelfde vloeroppervlak. Verzamelen van bedrijven in Bedrijfsverzamelgebouwen met gedeelde ruimten. Meerlagig bouwen van bedrijfspanden. Gezamenlijke en meerlagige parkeervoorzieningen. Gezamenlijke opslag van goederen en materialen. Ontwikkeling van gezamenlijke strategische grondvoorraden. Ontwikkeling van vrijgekomen bedrijfsruimten. Bouwen op verontreinigde grond.

Motivatie voor intensiever ruimtegebruik Bedrijfseconomisch gezien liggen de voordelen van intensivering van ruimtegebruik op het vlak van: § § § § § § Beschikken over kwalitatief goede ruimte tegen een gunstige prijs. Een gunstiger balanspositie door collectief ruimtegebruik. Genereren van inkomsten door verkoop/verhuur van lege panden en grond. Een betere benutting bestaande utilities. Genereren van inkomsten door verkoop en gezamenlijk gebruik van utilities. Versterking van de ROI doordat minder vermogen in grond is vastgelegd.

De voordelen voor het milieu liggen in de efficiëntere benutting van schaarse ruimte en hogere energieefficiency. 3.6. Nutsvoorziening met hoog rendement Problematiek standaard nutsvoorzieningen De wijze waarop de nutsvoorzieningen op een bedrijventerrein zijn aangebracht en het rendement ervan zijn belangrijke bedrijfseconomische motivatoren voor parkmanagement. Veel bestaande bedrijventerreinen kennen momenteel standaard-voorzieningen voor gas, water en elektriciteit. Standaardvoorzieningen zijn relatief snel te ontwikkelen door aanbieders en kennen een duidelijke kostenstructuur die vooraf zichtbaar is. Standaardvoorzieningen bieden echter weinig mogelijkheden voor verdere optimalisatie van energie- en materiaalstromen en leveren onvoldoende flexibiliteit door hun grootschaligheid. Oplossingsrichtingen Ook ten aanzien van de nutsvoorzieningen op een bedrijventerrein is winst te boeken in termen van kosten, ruimte en milieu. Te denken valt daarbij aan: § § § § Hoog rendement energievoorziening. Toepassing van nieuwe technologie voor watervoorziening. Verdergaande uitwisseling van energie- en materiaalstromen. Gezamenlijk utilitymanagement.

Hoogrendement Energievoorziening Het rendement van energievoorzieningen kan worden verhoogd door lokale energie-installaties op basis van Warmtekrachtkoppeling. Energie kan worden gewonnen via de inzet van vernieuwbare brandstoffen zoals biogas uit afvalverwerkingsinstallaties en uit afvalwaterzuiveringsinstallaties. Warmtepompen kunnen gevoed worden door zon- en windenergie.

©

InSite Parkmanagement 2003

12

De Wereld van verduurzaming en Parkmanagement

Nieuwe technologie voor watervoorziening Industriewater kan uit oppervlaktewater worden gewonnen d.m.v. membraantechnologie en regenwater kan worden gebruikt middels (ondergrondse) opvangbassins. Uitwisseling van energie- en materiaalstromen Hierbij valt te denken aan gescheiden rioleringssystemen voor hergebruik en lozing en aan uitwisseling van warmte, CO2 en reststoffen. Utilitymanagement Utilitymanagement betreft het gezamenlijke beheer en onderhoud van installaties voor energie, reststoffen en water, als ook de afstemming en coördinatie van de behoefte aan utilities. Traditioneel wordt het utilitymanagement door bedrijven op verschillende manieren georganiseerd, zoals middels: § § § Eigen afdelingen voor utilitymanagement. Het inhuren van facilitaire organisaties. Contracten met utility suppliers.

Het in huis hebben van de specialisten op het gebied van utilitymanagement wordt door veel bedrijven als noodzakelijk gezien vanwege continuïteitsredenen. Ook hier kan samenwerking tussen bedrijven echter voordelen opleveren in de kostensfeer, zonder afbreuk te doen aan continuïteit van de levering van utilities. Voorbeelden hoogwaardige nutsvoorzieningen Als voorbeelden van hoogwaardiger nutsvoorzieningen zijn te noemen: § § § § § § Warmte, Kracht en CO2 op basis van Warmtekrachtkoppelingen. Warmtekrachtkoppeling op basis van biomassavergisting. Toepassing zon- en windenergie. Industriewater uit oppervlaktewater, regenwater en uit effluent van de rioolwaterzuivering. Gescheiden rioleringsystemen (hergebruik/lozing). Pijpleidingen voor uitwisseling energie- en materiaalstromen.

Motivatie voor de inzet van hoogwaardige nutsvoorzieningen Vanuit de bedrijven worden als motivatie gezien: § § § § § § § Vermindering van kosten. Efficiëntere inzet van energie. Lastenverlaging grondwaterverbruik en afvalwaterzuivering. Bijdrage aan milieuvriendelijk imago van bedrijven. Stimulering van gebruik nieuwe technologieën. Versterking van het vestigingsklimaat. Meer inkomsten uit verkoop grond door voorinvesteringen.

Vanuit het milieu worden de volgende motivatoren aangegeven: § § § § § Verbeterde energie-efficiency. Reductie van emissie van schadelijke stoffen. Minder verbruik van grond- en drinkwater. Minder bodemverdroging. Optimalisering van het gebruik van grondstoffen.

©

InSite Parkmanagement 2003

13

De Wereld van verduurzaming en Parkmanagement

3.7. Multimodaal transport en hoogwaardig openbaar vervoer
Afstemmen van vervoer van goederen en personen wordt in toenemende mate belangrijk gevonden door bedrijven Ondanks toenemende transportkosten en verslechterde bereikbaarheid is in het verleden in de inrichting van bedrijventerreinen nog vaak uitgegaan van enkel wegtransport, met als gevolg een betrekkelijk geringe rol voor andere vervoersmodaliteiten. Openbaar vervoer is niet of nauwelijks gestimuleerd met als gevolg: het op veel terreinen ontbreken van voorzieningen op dit punt en bedrijventerreinen waar veel ruimte is gereserveerd voor het parkeren van personen- en vrachtauto's dan wel waar geparkeerde voertuigen voor veel overlast en een slechte bereikbaarheid zorgdragen. Waar biedt multimodaal transport oplossingen? De laatste jaren is een toenemende aandacht waarneembaar in de opzet van bedrijventerreinen voor vervoer over spoor en water en hoogwaardig openbaar vervoer. Afhankelijk van de ligging en de ontsluiting zijn in de inrichting van bedrijventerreinen soms uitstekende mogelijkheden aanwezig voor het tot stand brengen van alternatief, multimodaal goederentransport, waardoor transportmogelijkheden ontstaan met lagere kosten (door een verbeterde concurrentieverhouding weg/water/spoor), betere bereikbaarheid van bedrijventerreinen en een lagere milieubelasting.

Om de inzet van spoor en water als alternatieve vervoersmodaliteit te stimuleren zijn terminals voor overslag van goederen naar spoor en water nodig. Bundeling van goederenstromen kan plaats vinden op regionale en nationale terminals. Regionale terminals verzorgen combinatie en vervoer van volumes vanuit het bedrijventerrein of de nabije omgeving.Grote openbare of nationale terminals worden ook multimodale transportcentra of logistieke knooppunten genoemd welke bedrijven met grote volumes en hoge transportfrequenties kennen. Voor de laatste categorie is het noodzakelijk dat een concentratie van vervoerders op de terminal wordt gerealiseerd. Verdere optimalisering van goederenstromen op het bedrijventerrein zelf kan plaatsvinden door het combineren en afstemmen tussen verschillende bedrijven van heen- en terugladingen en middels samenwerking op het gebied van de tijdelijke opslag en voor- en natransport op het bedrijventerrein. Anders denken over vervoer van personen Een aantal andere oplossingen ligt binnen handbereik, wanneer gezocht wordt naar nieuwe mogelijkheden voor het vervoeren van personen, met als doel het terugdringen van het aantal autokilometers door medewerkers van bedrijven. Aangrijpingspunt voor het combineren van vervoersstromen van medewerkers liggen in het gezamenlijk aanbieden van alternatieven voor de auto, zoals: § § § § Opzet van (bedrijfs)busdiensten van deur tot deur. Coördinatie van carpoolers. Opzet van transferia. Beschikbaar stellen van deelauto’s, -fietsen en -taxi’s op het bedrijventerrein.

©

InSite Parkmanagement 2003

14

De Wereld van verduurzaming en Parkmanagement

Vervoersmanagement Vervoersmanagement betreft de coördinatie van de vervoersstromen van, naar en op het bedrijventerrein. Te denken valt daarbij aan: § § Een logistiek centrum dat zorgt voor afstemming en bundeling van alle goederenstromen voor de bedrijven. Een vervoerscoördinator die verantwoordelijk is voor de opzet van busdiensten en coördinatie van carpoolers op het bedrijventerrein.

Voorbeelden multimodaal transport en hoogwaardig openbaar vervoer § § § § § § § Openbare terminals met spoor- water of buisaansluiting. Ruimtelijke concentratie vervoerders en bedrijven met grote volumes/frequenties. Transferia en vrije busbanen. Vervoer per buis. Combinaties van trein, lightrail, bus en treintaxi. Vervoerssystemen op bedrijven zoals deelauto’s deelfietsen en deeltaxi’s. Deelautostandplaatsen.

Motivatie voor combineren van vervoer van goederen en personen Vanuit bedrijfseconomische overwegingen is vervoerscombinatie aantrekkelijk wegens: § § § § § Verlaging van transportkosten door combinatie van vrachten. Goedkoper vervoer per spoor en water. Betere bereikbaarheid van het bedrijventerrein. Verbetering van de logistieke functie van het terrein (vestigingsfactor van belang). Verbetering van het werkklimaat door gezamenlijke voorzieningen voor personeelsvervoer.

Milieutechnisch is vervoerscombinatie aantrekkelijk door: § § § Vermindering van congestie en daardoor van milieubelasting. Verminderd gebruik van fossiele brandstoffen. Reductie van het aantal wegkilometers door alternatieve vervoerwijzen.

3.8 Bedrijfsgerichte voorzieningen Naast alle eerder genoemde maatregelen wordt een bedrijventerrein verder versterkt door het aanbieden aan de bedrijven van andere optioneel af te nemen voorzieningen die bijdragen aan behoud van kwaliteit, vestigings- en werkklimaat. Het gaat daarbij om een tweetal typen voorzieningen: § § Voorzieningen gericht op bedrijfshuisvesting (instandhouding van de waarde van het vastgoed). Voorzieningen gericht op de aantrekkelijkheid van het terrein voor medewerkers.

Voorzieningen gericht op bedrijfshuisvesting Tot deze categorie behoren onder andere de volgende diensten: § § § § § § Collectieve beveiliging, brand- en rampbestrijding. Collectieve parkeervoorzieningen. Collectief inzamelen en afvoeren van bedrijfsafval. Collectief beheer van groen en van gebouwen. Collectieve Telematicavoorzieningen. Parkpromotie en imagobuilding.

©

InSite Parkmanagement 2003

15

De Wereld van verduurzaming en Parkmanagement

Voorzieningen gericht op medewerkers Er is een groot aantal diensten te bedenken, die ten behoeve van medewerkers op een bedrijventerrein geleverd kunnen worden, en die bijdragen aan de aantrekkelijkheid van het terrein als plaats om te willen werken. Te denken valt aan de volgende diensten: § § § § § § § § § Bank/ postvoorzieningen. Vergader- en opleidingsfaciliteiten. Flexibele kantoren. Kinderopvang. Winkels. Sport- en recreatiefaciliteiten. Hotels, restaurants. Benzinestations. …..

Of en in welke mate bovenstaande diensten aantrekkelijk zijn om aan de bedrijven of medewerkers te bieden, hangt af van het type en de omvang van de bedrijven op het terrein en de vraag of bedrijven hierin reeds zelf hebben voorzien. De parkmanager kan ten aanzien van de levering van deze diensten optreden als regisseur namens de bedrijven (economies of scale), en bij voldoende vraag is het mogelijk dat de parkmanager deze diensten in eigen beheer levert aan de bedrijven. Motivatie voor bedrijfsgerichte voorzieningen Vanuit de bedrijven zijn de volgende motivatoren aan te geven voor dit soort voorzieningen: § Verbetering van het vestigingsklimaat. § Verbetering van het werkklimaat en daarmee de aantrekkingskracht op medewerkers. § Optimaliseren van de bedrijfsvoering door het uitbesteden van niet-kern activiteiten. § Hogere kwaliteit van dienstverlening tegen lagere kosten. § Ruimtebesparing binnen de bedrijven door collectieve grootschaliger opzet. Vanuit het milieu zijn de volgende motivatoren denkbaar: § Optimaal gebruik van secundaire productiemiddelen. § Reductie van mobiliteit door de kortere afstand tussen werk en voorzieningen.

©

InSite Parkmanagement 2003

16

De Wereld van verduurzaming en Parkmanagement

4. Het proces van visie tot resultaat
Verduurzaming van bedrijventerreinen is een proces dat uit drie deeltrajecten bestaat: Informeren Bedrijven en overheden informeren zich op het gebied van verduurzaming en parkmanagement, en over de mogelijkheden en onmogelijkheden. Zij oriënteren zich op de vraag of verduurzaming bijdraagt aan realisering van hun ambities en doelstellingen. Meestal wordt in dit traject gebruik gemaakt van een externe consultant als sparringpartner en voor kennisoverdracht. Het resultaat van dit traject kan zijn dat bedrijven en overheden voldoende argumenten vinden om de haalbaarheid van verduurzaming en parkmanagement voor een specifiek bedrijventerrein nader uit te werken. Het belang van een gedegen informatietraject is groot, omdat dit kan voorkomen dat later ten onrechte veel tijd en energie wordt gestoken in de uitwerking van parkmanagement, zonder dat die leidt tot de gewenste resultaten. Uitwerken en realiseren Wanneer uit het informatietraject blijkt dat er voldoende animo is voor parkmanagement, en dat parkmanagement past binnen de ambities van bedrijven en overheden, worden op een projectmatige manier de verduurzaming en parkmanagement nader ingevuld en uitgewerkt. Het proces, dat begint met visieformulering en eindigt met een duurzaam ingericht bedrijventerrein, is een kritische factor evenals het management van dat proces. Het proces op zich bestaat uit een strategisch deel, gevolgd door een operationeel deel. Het strategische procesdeel bestaat uit drie fasen: de initiatieffase, de oriëntatiefase en de besluitvormingsfase. Het operationele procesdeel bestaat uit twee fasen: de blueprintfase en de realisatiefase. Verderop in dit hoofdstuk worden alle procesfasen nader uitgewerkt. Het resultaat van het proces is een bedrijventerrein dat op een duurzame manier is opgezet en ingericht, en waar middels parkmanagement het beheer wordt verzorgd. Beheren Het informatietraject en het proces van uitwerken en realiseren zijn eindig. Er komt in de levenscyclus van het bedrijventerrein een moment waarop het terrein "in bedrijf" gaat. Bedrijven vestigen zich er in de loop van de tijd en het parkbeheer gaat van start. Dan breekt de fase van beheer en exploitatie aan, waarin groei plaatsvindt en uitbreiding en innovatie van samenwerkingsverbanden. Deze fase kent geen einde. De parkmanager draagt zorg voor een blijvend aantrekkelijk park voor bestaande en nieuwe bedrijven en genereert steeds nieuwe impulsen voor het terrein.

4.1. Het proces als kritische factor
Proces is complex Het proces waarmee verduurzaming en parkmanagement op bedrijventerreinen tot stand wordt gebracht is complex. Niet zozeer door de schaalgrootte, de benodigde investeringen of de doorlooptijd, maar wel doordat: § § § § Er sprake is van meerdere stakeholders die mee willen sturen. De noodzaak bestaat tot verkrijgen en houden van een breed draagvlak voor het proces. Het ontwikkelingsproces niet op zichzelf staat, maar onder invloed van vele ontwikkelingen op het gebied van Economie, Milieu, Ruimtelijke Ordening. De benodigde samenwerkingsverbanden worden opgericht en in stand gehouden moeten worden.

©

InSite Parkmanagement 2003

17

De Wereld van verduurzaming en Parkmanagement

Het proces is kritisch De oplossingen die in het kader van duurzaamheid worden gekozen raken in veel gevallen de core business van de betrokken bedrijven en overheden. Daardoor stellen deze stakeholders hoge eisen aan het proces en de uitkomsten ervan. Dit leidt ertoe dat het procesmanagement meer inhoudt dan alleen de beheersing op aspecten als Tijd, Geld, Kwaliteit, Organisatie en Informatie. De stakeholders staan centraal in het proces, en zonder hun overtuiging en commitment is geen resultaat te boeken. Partijen moeten zich willen binden aan elkaar en aan het proces omdat de oplossingen hun core business versterken en zij zich realiseren dat alleen door samenwerking winst kan wordt behaald. Verschil in proces tussen bestaande en nieuwe bedrijventerreinen? Voor wat betreft de te bereiken resultaten is er een verschil tussen bestaande bedrijventerreinen en nieuw op te zetten bedrijventerreinen. Op bestaande bedrijventerreinen zijn de bedrijven reeds gevestigd, en dat geeft minder mogelijkheden voor clustering van bedrijven. Relocatie is een vaak te dure optie. Alle benodigde nutsvoorzieningen zijn reeds aanwezig en de introductie van nieuwe technologie met betrekking tot nutsvoorzieningen gaat gepaard met desinvestering op bestaande voorzieningen. Hoewel de mogelijkheden bij revitalisering niet onaanzienlijk zijn, blijven zij in aantal en omvang achter bij die van nieuwe bedrijventerreinen. Een voordeel van bestaande terreinen ten opzichte van nieuwe is dat de uitgiftegraad vaak hoog is, waardoor sneller voldoende kritische massa is te mobiliseren voor het gezamenlijk organiseren van duurzame maatregelen. Voor de stappen proces stappen is er geen wezenlijk verschil tussen bestaande en nieuwe terreinen.De invulling van elk van de processtappen is wel anders, omdat op bestaande terreinen bepaalde voorzieningen en structuren reeds aanwezig zijn. Stakeholders in het proces Stakeholders zijn partijen die investeren in een bedrijventerrein en risico nemen. Uit hun samenwerking moet de duurzaamheid van het bedrijventerrein worden vormgegeven. Daarom zijn stakeholders de belangrijkste partijen in de opzet en realisatie van duurzaamheid, en dienen zij vanaf het begin te worden gezien en erkend als partij. Bij verduurzaming van bedrijfsprocessen is het bedrijfsleven de belangrijkste stakeholder. Het te behalen bedrijfseconomisch rendement en de aanpak van milieuaspecten is de verantwoordelijkheid van de bedrijven zelf. Bij de duurzame opzet en inrichting van complete bedrijventerreinen zijn meer stakeholders aanwezig, zoals: § § § § § Grondeigenaren. Vaak zijn dit de gemeenten, die taken hebben met betrekking tot ontwerp, ontwikkeling en beheer van bedrijventerreinen en verantwoordelijk zijn voor de uitvoering van procedures inzake ruimtelijke ordening en milieu. Nutsbedrijven, met belangen op het gebied van de nuts-infrastructuur en levering van utilities. Projectontwikkelaars, die investeren in gronden en gebouwen. Beleggers, die risicodragend kapitaal verschaffen. Intermediaire organisaties zoals Kamers van Koophandel, werkgevers- en brancheorganisaties en bedrijvenverenigingen. Zij bezitten kennis over ontwikkeling en beheer van terreinen en hebben een initiërende, adviserende en bemiddelende rol tussen bedrijven en overheden.

Kenmerken van het proces Het proces heeft tot doel om een constructieve en resultaatgerichte samenwerking tussen stakeholders in een verduurzamingproject te realiseren. Belangrijke aandachtspunten voor de opzet van het project zijn daarom: § § § § § Vroegtijdig betrekken van alle stakeholders. Daarmee wordt optimaal gebruik gemaakt van aanwezige kennis en wordt vergroting van het draagvlak bereikt. Een open communicatie tussen stakeholders tot stand brengen met als doel inzicht te krijgen in elkaars ideeën en belangen. Hiertoe dienen duidelijke afspraken gemaakt te worden over vertrouwelijkheid en het niet schaden van die belangen. Een procesmatige aansturing die het proces transparant houdt. Gewenste resultaten niet vooraf vastleggen in een blauwdruk maar laten volgen uit het proces. Ruimte maken voor een eigen inbreng van stakeholders en zo komen tot gezamenlijke oplossingen die bij de behoeften passen.

©

InSite Parkmanagement 2003

18

De Wereld van verduurzaming en Parkmanagement

§ § §

Een integrale aanpak realiseren. Binnen het project en binnen elk van de stakeholders zorgen voor evenwichtige afstemming tussen milieu, economie en ruimte. Komen tot een gemeenschappelijke visie op project en beoogd resultaat. Het proces baseren op de bedrijfsdoelstellingen van stakeholders. Continuïteit van het project bewaken door stakeholders te laten komen tot gemeenschappelijke visie over doel en belang van de samenwerking.

4.2. De organisatie van het proces

Het proces om te komen tot de realisatie van duurzame bedrijfsprocessen of de duurzame opzet van bedrijventerreinen bestaat uit drie trajecten: Strategische cyclus De strategische cyclus betreft het inventariseren en uitdenken van de te nemen duurzaamheidmaatregelen en valt uiteen in drie fasen, te weten: § § §

Initiatieffase: ontwikkeling van gezamenlijke visie en draagvlak. Oriëntatiefase: inventariseren en doordenken van haalbare win/win oplossingen. Besluitvormingsfase: Gezamenlijk commitment en besluit tot nadere uitwerking (masterplan).

Operationele cyclus De operationele cyclus betreft het uitwerken en realiseren van de win/win oplossingen en het vormgeven van het beheer. Deze cyclus bestaat uit twee fasen: § § Blueprintfase: gedetailleerde technische en organisatorische uitwerking van het masterplan. Realisatiefase: bouw en ingebruikname van de oplossingen.

Beheercyclus De beheerscyclus betreft de fase van beheer en exploitatie van het terrein en de instandhouding van de bereikte duurzaamheid.

4.3. Het procesmanagement
Het procesmanagement betreft het beheersen en sturen van het totale ontwikkelingsproces van duurzame bedrijventerreinen. Het procesmanagement vormt de motor van de realisatie en neemt een centrale plaats in de projectorganisatie in. Het procesmanagement wordt vaak uitbesteed aan consultants en heeft drie hoofdtaken: § § § Initiëren van nieuwe ontwikkelingen. Coördineren van alle uit te voeren acties. Beheersen van de totale procesgang.

Rol van het procesmanagement Op strategisch niveau (t/m de besluitvormingsfase) ligt het accent op initiëring en coördinatie: § § § § § § § § Steeds nagaan of de juiste partijen zijn betrokken bij het proces. Zichtbaar maken en afstemmen van de belangen van alle partijen. Bevorderen van de eigen inbreng van betrokken partijen. Ondersteunen bij het formuleren van visies op duurzaamheid. Bewaken en actualiseren van de gezamenlijke visie tijdens het proces. Overtuigen van sceptische partijen. Opstellen en bewaken van spelregels voor het procesverloop. Organisatie van de interne en externe communicatie.

©

InSite Parkmanagement 2003

19

De Wereld van verduurzaming en Parkmanagement

Op operationeel niveau, na de besluitvormingsfase, ligt het accent voor het procesmanagement op beheerstaken rond de projectbeheersing: management van beschikbare tijd en geld en beheersing van kwaliteit, organisatie en informatie. Bijzondere aandachtsgebieden voor het procesmanagement in het project zijn de public relations, communicatie in- en extern en het monitoren van relevante economische en ruimtelijke ontwikkelingen, die van invloed kunnen zijn op het verloop en de uitkomsten van het proces. Belangrijke randvoorwaarden voor de procesgang worden gevormd door: § § § § Politieke besluitvorming rond het bedrijventerrein. (On)mogelijkheden van verwerving van benodigde gronden. Het verkrijgen van vergunningen. Mogelijkheden voor het opstellen en aanpassen van bestemmingsplannen.

©

InSite Parkmanagement 2003

20

De Wereld van verduurzaming en Parkmanagement

5. Parkmanagement: verankering van duurzaamheid
Parkmanagement Parkmanagement betreft het uiteindelijke langjarige beheer van het bedrijventerrein en de levering van gezamenlijke diensten aan de bedrijven. Parkmanagement vormt daarmee de borging van de samenwerking tussen overheid en bedrijfsleven met betrekking tot de nagestreefde kwaliteit van bedrijventerreinen. Een belangrijk aspect van parkmanagement is het maken van afspraken tussen belanghebbenden op het terrein, gekoppeld aan eigendomsverhoudingen, over inrichting en/of beheer, met als doel het lange termijn behoud van kwaliteit. Deze afspraken hebben betrekking op: § § § § Gewenste combinaties van bedrijven. Infrastructurele voorzieningen. Uitvoering beheerstaken op het terrein. Levering van ondersteunende diensten aan de bedrijven (verplicht en optioneel).

De belangrijkste voorwaarde voor realisering van kwaliteit op lange termijn is gelegen in de gezamenlijke formulering door stakeholders van uitgangspunten voor inrichting en beheer in de ontwerp-, ontwikkelings- en uitgiftefase. Stand van zaken parkmanagement: Het principe van gezamenlijk opgezet beheer van bedrijventerreinen is afkomstig uit Engeland en Frankrijk. In deze landen ligt de afgelopen decennia de ontwikkeling van bedrijventerreinen niet meer bij gemeenten maar bij projectontwikkelaars en beleggers. Professionele en daartoe opgeleide parkmanagers worden ingehuurd voor het beheer van de terreinen. Gebruikers zijn geen eigenaren meer van grond, maar huurders. In Nederland is parkmanagement nog volop in ontwikkeling. De aandacht concentreert zich veelal nog op beeldkwaliteit, onderhoud gebouwen, wegen en groen en op veiligheid. Uitvoering van parkbeheer loopt veelal via Verenigingen van Eigenaren en middels PPSconstructies (Publiek Private Samenwerkingen). Parkmanagement in Nederland moet zich nog ontwikkelen tot marketing instrument voor bedrijven en overheid voor het formuleren en evalueren van beleid en uitvoeren van taken, bijvoorbeeld inzake Reststoffenmanagement, Utilitymanagement, Vervoersmanagement, Afvalmanagement en Facilitymanagement. Recent zijn de Stichting Businesspark Belangen en de Stichting Nederlands Register van Parkmanagers opgericht. De Stichtingen stellen zich ten doel om de kwaliteit van businessparken en businessparkmanagers in Nederland te toetsen en te bevorderen. Voor meer informatie over de Stichtingen kan men zich wenden tot Drs. T.Sels (010-2757978 of info@sels.nl), die het secretariaat van de Stichtingen verzorgt. Nederland beschikt inmiddels ook over een post-HBO opleiding op het gebied van parkmanagement. Voor informatie kan men zich wenden tot de Hogeschool InHolland, Antwoordnummer 2025, 3000 VB Rotterdam. Daarnaast is onlangs ook de eerste uitgave verschenen van "Businesspark Magazine", een vakblad rond parkmanagement.

©

InSite Parkmanagement 2003

21

De Wereld van verduurzaming en Parkmanagement

6. Slaag- en faalfactoren
Ontwikkelingsproces DBT Het proces tussen de eerste initiatieven rond parkmanagement en de uiteindelijke realisering ervan is complex. Er is sprake van meerdere belanghebbenden, die elk hun eigen ambitieniveaus hebben en randvoorwaarden stellen. Er zijn vele ontwikkelingen (politiek, economisch) die een rol spelen in de context waarin parkmanagement wordt gerealiseerd. Om het ontwikkelingsproces niet te verstoren is blijvend draagvlak voor het proces onder de belanghebbenden nodig. De ontwikkeling van parkmanagement is alleen haalbaar wanneer sprake is van de juiste samenwerkingsverbanden. Belangen stakeholders dienen in het proces centraal te staan De gevonden oplossingen raken de core business van bedrijven en overheden. Het is denkbaar dat bedrijven moeten overgaan tot het afstoten van niet-kerntaken, en deze onder brengen in een gezamenlijk verband. Daarnaast is het mogelijk dat werkzaamheden op een bedrijventerrein, die normaal gesproken door de gemeente worden verricht (beheer openbare ruimte, afvalinzameling, beheer infrastructuur), overgaan naar de parkmanagementorganisatie. Dit betekent dat overheden en bedrijven hoge eisen stellen aan de wijze waarop in het ontwikkelingsproces met hun belangen wordt omgegaan. Strategische cyclus van het proces is cruciaal In de strategische cyclus van het ontwikkelingsproces worden de belangen, ambities en ideeën van stakeholders zichtbaar gemaakt en ontstaat zicht op de vraag welke win/win oplossingen door de stakeholders gedragen worden. Meestal sluiten de belangen van alle partijen niet naadloos op elkaar aan, en zullen compromissen gevonden moeten worden. Daarom zit in het strategische deel van het proces het grootste afbreukrisico. Proces dient te starten vanuit het perspectief van de bedrijven/gebruikers Dit is een absolute voorwaarde voor het verkrijgen van het benodigde draagvlak. Het accent in het proces dient te liggen op het creëren van economische kansen voor bedrijven en het tot stand brengen van een constructief samenwerkingsklimaat. Alle betrokken partijen moeten vertrouwen kunnen hebben in het proces. Vroegtijdig inzicht in doelstellingen stakeholders is nodig Onderlinge kennis en begrip van elkaars doelstellingen vormt de basis voor continuïteit van het proces en is noodzakelijk voor het verkrijgen van concrete aangrijpingspunten en voor het creëren van duurzame oplossingen die aansluiten bij de marktvraag. Agendabeïnvloeding als procesfactor Doordat vaak meerdere stakeholders een rol spelen in de ontwikkeling van parkmanagement is er een veelheid aan ideeën over duurzaamheid. Het is lastig om daarin gezamenlijk een centrale lijn in vast te stellen. Daardoor zijn de benodigde discussies soms moeilijk op de agenda te krijgen. Vernieuwend denken ten aanzien van de te kiezen oplossingen wordt soms als bedreigend ervaren, men ziet belemmeringen en men is niet zelden sceptisch over het rendement. Extra inspanning is nodig om de thematiek op de agenda van de besluitvormers bij bedrijven en overheid te krijgen en te houden.

©

InSite Parkmanagement 2003

22

De Wereld van verduurzaming en Parkmanagement

Start niet te snel met uitvoering Stakeholders willen de haalbaarheid van de voorgestelde oplossingen onderzocht zien voordat men een besluit neemt om een project te starten. Besteed daarom ruim aandacht aan haalbaarheidsonderzoeken en risico analyses. Zorg voor politiek/bestuurlijk draagvlak Het is evident dat zonder voldoende politiek/bestuurlijk draagvlak bij de gemeentelijke overheid voor verduurzaming en parkmanagement, een van de belangrijkste stakeholders zal afhaken. Bouwen aan politiek draagvlak in een vroegtijdig stadium zal het proces en de resultaten ten goede komen.

Inzet privaat- en publiekrechtelijke instrumenten Het is van belang om alle beschikbare privaat- en publiekrechtelijke instrumenten in te zetten, zoals contracten, voorwaarden voor gronduitgifte en bestemmingsplannen. Deze instrumenten dienen niet te worden gebruikt als vertrekpunt (blauwdruk) maar als "slotakkoord op maat" van de vormgevingsfase. Belang van de acquisitiefase De acquisitiefase, waarin bedrijven worden benaderd voor vestiging op het bedrijventerrein, is van eminent belang. Voor een optimale samenwerking tussen bedrijven en voor een zo groot mogelijk rendement van die samenwerking moeten de juiste bedrijven zich vestigen op het terrein. Gerichte PR moet potentiële klanten inzicht geven in de toegevoegde waarde van het terrein. Regionale samenwerking tussen gemeenten bij de acquisitie van bedrijven helpt om de juiste bedrijven op de juiste locatie gevestigd te krijgen. Initiatieven en resultaten op agenda stakeholders houden Door een concrete win/win oplossing gaat de waan van de dag soms het verschil vormen tussen de oorspronkelijke visie en het uiteindelijke resultaat. Zorg er daarom voor dat alle oorspronkelijke initiatieven op de agenda blijven staan en zorgvuldig worden uitgewerkt en beoordeeld.

©

InSite Parkmanagement 2003

23

De Wereld van verduurzaming en Parkmanagement

7. Subsidies
Op subsidiegebied zijn een aantal projecten en/of werkzaamheden die, afhankelijk van het toepassingsgebied, in aanmerking kunnen komen bij de ontwikkeling van parkmanagement activiteiten op bedrijventerreinen. Subsidies worden vanuit verschillende programma’s aangeboden, te weten: § Nationale regelingen. Hieronder vallen onder andere: o o o o o o § Subsidieregeling duurzame bedrijventerreinen (DBT). Tender Investeringsprogramma’s Provincies (TIPP). Innovatieprogramma Stedelijke Vernieuwing (IPSV). Aanpak bedrijfsafval en energiegebruik voor gemeenten. Energiebesparing door innovatie. Energiebesparing in het transport (EBIT).

Er zijn diverse regelingen bij provincies, bijvoorbeeld ‘No cure, no pay’ regelingen en regelingen op het gebied van revitalisering / herstructurering. Deze kunnen per regio verschillen. Informatie bij eigen provincie. § Europese regelingen o o o o o Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO). Vijfde (zesde) Kader programma. Europese instrumenten voor het MKB. Het kaderprogramma voor Energie. Samenvattende studies.

Provinciale regelingen

Vanuit het programma (DBT) wordt een aantal subsidies begeleid, waarvan u hier een overzicht ziet in de vorm van een korte samenvatting. De publicaties zijn via de website van de Novem www.novem.nl op te vragen. Realisatie duurzame bedrijventerreinen: faalfactoren en oplossingsrichtingen in de praktijk. Parkmanagement. Proceshandreiking duurzame bedrijventerreinen voor gemeenten. Onderzoek op kansen en belemmeringen voor toepassing van windenergie op bedrijventerreinen. Interventiemethodiek duurzame bedrijventerreinen. Fonds duurzame herstructurering bedrijventerreinen. Duurzame Energie Scan voor Bedrijventerreinen.

o o o o o o o

©

InSite Parkmanagement 2003

24