Economisch profiel voor Moerdijk

Eindrapport
Uitgevoerd in opdracht van: Kamer van Koophandel West-Brabant Uitgevoerd door: ETIN Adviseurs

Tilburg, februari 2002

1. Profielschets gemeente Moerdijk
Na de analyse van het gemeentelijk profiel van Moerdijk kunnen de volgende vijf high-lights c.q. aandachtspunten worden geformuleerd: • Moerdijk kent een beperkte groei van het aantal inwoners en het aantal woningen; • Ondanks het grootschalige karakter van bedrijventerrein Moerdijk overheerst in de gemeente het MKB; • De industrie en transportsector zijn redelijk dominant in de werkgelegenheid; • Moerdijk beschikt relatief gezien over een groot aantal hectaren (terstond uitgeefbaar) bedrijventerrein, echter gelet op het uitgiftetempo zal de gemeente binnen afzienbare tijd door het aanbod heen zijn. De aanleg van de Moerdijkse Hoek moet voorkomen dat de gemeente in de toekomst nee moet verkopen; • De werkloosheid in Moerdijk is zeer laag.

1.1 Inleiding
De gemeente Moerdijk is de jongste (samengevoegd uit diverse gemeenten) en qua inwonertal kleinste gemeente van de onderscheiden gemeenten. Moerdijk telde in 2001 bijna 36.500 inwoners. Desalniettemin heeft geen enkele gemeente in Noord-Brabant zo’n omvangrijk grondoppervlak als Moerdijk. Omdat de 36.500 inwoners maar liefst 184 km² oppervlak tot hun beschikking hebben, is de bevolkingsdichtheid zeer laag (229 inwoners per km²). De bevolking van Moerdijk is de laatste jaren nauwelijks gegroeid. Tussen 1997 en 2001 nam de bevolking in de gemeente slechts met 0,1% toe. Daarmee is Moerdijk hekkensluiter. Tabel 5.1: Aantal inwoners, oppervlakte, dichtheid en bevolkingsgroei per gemeente
Gemeenten Breda Bergen op Zoom Etten-Leur Moerdijk Oosterhout Roosendaal Inwonertal (per 1-1-2001) 162.310 65.360 37.780 36.460 52.750 76.770 Oppervlakte (km²) 129,2 93,1 55,9 184,0 73,1 107,2 Bevolkingsdichtheid (inwoners/km²) 1.278 808 681 229 734 720 Bevolkingsgroei (1997 – 2001) 3,8% 3,4% 7,7% 0,1% 2,9% 5,2%

Bron: CBS; bewerking ETIN Adviseurs

1.2 Bevolkingsstructuur
Leeftijdsopbouw Indien de leeftijdsopbouw van de bevolking van Moerdijk wordt bekeken, dan valt met name het relatief hoge percentage 45-64-jarigen op. Ten opzichte van heel West-Brabant is het aandeel 65plussers relatief laag, echter de komende jaren zal hier een inhaalslag plaatsvinden. De groene en grijze druk zijn ongeveer gelijk aan de provinciale cijfers, maar ten opzichte van West-Brabant is er sprake van een hogere groene druk (38%) en een lagere grijze druk (21%). Van de referentiegemeenten ligt de grijze druk alleen in Etten-Leur op een lager niveau. Figuur 5.1: Leeftijdsopbouw Moerdijk

ETIN Adviseurs

Economisch profiel voor Moerdijk

35,0 30,0 25,0 20,0 % 15,0 10,0 5,0 0,0 0 - 14 15 - 24 25 - 44 45 - 64 65 +
Bron: CBS; bewerking ETIN Adviseurs

Moerdijk Kamergebied Noord-Brabant

Inkomen Moerdijk is een gemeente met relatief rijke inwoners. Het gemiddeld besteedbaar inkomen per huishouden bedraagt 24.800 euro. De referentiegemeenten kunnen hier stuk voor stuk niet aan tippen.

1.3 Woon- en leefmilieu
Woningen Op 1-1-2001 telde Moerdijk in totaal 14.520 woningen. Net als de bevolkingsdichtheid is ook de woningdichtheid laag. Ter vergelijking: Etten-Leur noteert 260 woningen per km², Moerdijk komt uit op ‘slechts’ 91. Tussen 1998 en 2001 groeide het woningaanbod in Moerdijk met 1,4%. Met deze bescheiden groei staat Moerdijk op de laatste plaats. Dit heeft te maken met de opbouw van de gemeente (veel kleine kernen). Voorzieningen Moerdijk telt 237 vestigingen waarbinnen detailhandelsactiviteiten worden verricht. Gerelateerd aan het aantal inwoners levert dit een verhoudingsgetal van 6,5 winkels per 1000 inwoners op. Vergeleken met de referentiegemeenten is dit relatief laag. Oosterhout noteert 7,2 vestigingen en de overige gemeenten scoren zelfs boven de 8. Moerdijk kent nauwelijks kernen met een centrumfunctie. Beter is het gesteld met de toeristische/recreatieve voorzieningen. Alleen Bergen op Zoom scoort op deze indicator hoger. Moerdijk kent 4,1 toeristische voorzieningen per 1000 inwoners. Kanttekening is wel dat de sector qua aantallen en qua werkgelegenheid minder belangrijk is. In het aanbod van onderwijsvoorzieningen heeft het basisonderwijs de overhand. In het bestand van 26 instellingen zitten 23 basisscholen en 3 scholen voor speciaal onderwijs. Voortgezet onderwijs is in Moerdijk niet aanwezig.

ETIN Adviseurs

Economisch profiel voor Moerdijk

1.4 Productiestructuur
Werkgelegenheid Moerdijk is een belangrijke werkgemeente. In de gemeente zijn ruim 17.100 personen werkzaam bij ruim 2.380 vestigingen. Ten aanzien van het aantal vestigingen kan de gemeente zich meten met Etten-Leur en Oosterhout, maar de omvang van de werkgelegenheid blijft iets achter. Dit komt door het relatief hoge aandeel van het MKB in Moerdijk (bijna 72% in de totale werkgelegenheid). Op basis van de verhouding tussen de werkgelegenheid en de beroepsbevolking kan worden gesteld dat de werkgelegenheidsfunctie van Moerdijk kleiner is dan die van Breda, Roosendaal en Bergen op Zoom, maar groter dan die van Etten-Leur en Oosterhout. In Moerdijk wordt meer dan 70% van alle banen ingevuld door mannen. Dit is het hoogste percentage gemeten in West-Brabant. Ook het aandeel fulltime banen is met bijna 90% zeer hoog. De genoemde percentages worden verklaard door de sterke vertegenwoordiging van de industrie. Tabel 5.2: Productiestructuur Moerdijk
Sectoren Vestigingen Werkzame personen Abs. Landbouw Industrie Bouwnijverheid Reparatie Groothandel Detailhandel Horeca Transport en logistiek Post en telecommunicatie Financiële instellingen Zakelijke dienstverlening Overheid Onderwijs Gezondheidszorg Overige diensten Totaal 335 222 199 98 271 237 99 141 21 44 403 4 44 85 182 2.385 1.052 4.934 1.094 510 1.459 994 553 2.185 85 261 1.519 380 329 913 903 17.171 % 6,1 28,7 6,4 3,0 8,5 5,8 3,2 12,7 0,5 1,5 8,8 2,2 1,9 5,3 5,3 100,0 Ontwikkeling 1997 - 2001 8,5 33,3 4,6 42,1 36,2 4,4 3,9 18,4 0,0 10,6 34,4 34,8 9,3 -1,5 22,0 21,1 Werkgelegenheidsstructuur Kamergebied Brabant 4,5 18,8 6,5 2,5 7,1 9,3 4,2 4,9 1,2 2,6 12,0 5,6 4,9 11,9 4,0 100,0 4,7 19,6 7,3 2,3 7,1 9,3 4,3 4,3 1,2 3,0 12,4 4,4 5,2 11,3 3,5 100,0

Bron: Vestigingenregister Noord-Brabant (2001); bewerking ETIN Adviseurs

De productiestructuur van Moerdijk wordt gekenmerkt door een sterke vertegenwoordiging van de sectoren industrie en transport. Ook de landbouwsector is bovengemiddeld present. Wanneer naar de banengroei tussen 1997 en 2001 wordt gekeken, valt op dat de industrie in tegenstelling tot de andere gemeenten sterk is toegenomen (+33,3%). Ook de sectoren reparatie en groothandel noteren een flinke groei. In totaal realiseert Moerdijk tussen 1997 en 2001 een werkgelegenheidsgroei van 21,1%, hetgeen door geen van de referentiegemeenten wordt geëvenaard. De sterke groei hangt vooral samen met de ontwikkelingen op bedrijventerrein Moerdijk.

ETIN Adviseurs

Economisch profiel voor Moerdijk

Toerisme en recreatie De toeristische en recreatieve sector telt in Moerdijk bijna 150 vestigingen waar in totaal 750 personen werkzaam zijn. De sector neemt in totaal 4,4% van de totale werkgelegenheid voor zijn rekening. Het aandeel van de sector in de totale werkgelegenheid is relatief laag. Op de ‘voorzieningenindicator’ (gerelateerd aan het aantal inwoners) scoort de toeristische en recreatieve sector in Moerdijk iets beter. Buitenlandse bedrijven In Moerdijk zijn 35 buitenlandse vestigingen aanwezig. De meeste daarvan zijn afkomstig uit Duitsland. In totaal zijn de buitenlandse vestigingen goed voor ruim 9% van de werkgelegenheid. Dit komt overeen met 1.560 banen. Tabel 5.3: Buitenlandse vestigingen Moerdijk
Land van herkomst Duitsland Groot-Brittannië USA België Japan Overig Totaal Aantal vestigingen 15 4 3 2 2 9 35 Werkzame personen 531 231 171 212 130 289 1.564

Bron: Bestand buitenlandse vestigingen Noord-Brabant; bewerking ETIN Adviseurs

Top 10 bedrijven De grootste vestiging in Moerdijk is Shell Nederland Chemie BV. Shell biedt werk aan meer dan 725 personen. In de lijst van 10 grootste bedrijven staan verder vier logistieke bedrijven. Tezamen zijn de 10 grootste bedrijven goed voor 17% van de werkgelegenheid in Moerdijk. Grootste bedrijven (excl. kwartaire sector) - Shell Nederland Chemie vervaardiging van petrochemische produkten - Cegelec vervaardiging van meet- regel- en controleapparatuur - Fabricom Electrical vervaardiging van overige elektrische benodigdheden - Zuid-Nederlandse Staalbouw vervaardiging van metalen constructiewerken - Danzas Chemicals goederenvervoer over de weg - Gentenaar Holding goederenvervoer over de weg - Tetra Pak Moerdijk vervaardiging van verpakkingsmiddelen papier/karton - Furness Logistics (Moerdijk) goederenvervoer over de weg - Fabricom Piping vervaardiging van metalen constructiewerken - Transport Maatschappij Traffic expediteurs, cargadoors, bevrachters e.a. tussenperson.
Bron: Vestigingenregister Noord-Brabant (2001); bewerking ETIN Adviseurs

ETIN Adviseurs

Economisch profiel voor Moerdijk

1.5 Fysieke Infrastructuur
Infrastructuur De bereikbaarheid van Moerdijk staat momenteel onder druk. De aanleg van de A4 (Zoomweg Noord), de verbreding van de A16 en de completering van het knooppunt Klaverpolder zullen voor enige verlichting kunnen zorgen. Bedrijventerreinen Moerdijk heeft de beschikking over 17 bedrijventerreinen met een gezamenlijk oppervlak van 1.417 hectare. Op 5 van de 17 terreinen in Moerdijk is nog terrein uitgeefbaar, opgeteld 59 hectare. Bijna 100% hiervan is terstond uitgeefbaar. In 5 jaar is ruim 270 hectare uitgegeven. Dit is gemiddeld 54 hectare per jaar. Bij een vergelijkbaar uitgiftetempo zal Moerdijk binnen 1 à 2 jaar door zijn voorraad heen zijn. Door de eventuele aanleg van het bedrijventerrein Moerdijkse Hoek zou de gemeente weer wat ruimer in haar jasje komen te zitten. De prijzen per hectare bedrijventerrein zijn in Moerdijk relatief bescheiden. Het maximumbedrag bedraagt 73 euro. Tabel 5.4: Nog uitgeefbare bedrijventerreinen Moerdijk
Bedrijventerrein BT Hazeldonk BT Willemstad Moerdijk Molengors Zwanengat/De Hil Totaal Netto oppervlakte (in hectare) 16,0 1,7 1.184,7 2,5 13,2 1218,1 Nog uitgeefbaar (in hectare) 7,0 0,4 49,6 0,3 1,7 59,0 Waarvan terstond uitgeefbaar (ha) 7,0 0,0 49,6 0,3 1,7 58,6

Bron:IBIS (2001); bewerking ETIN Adviseurs

Kantoor- en bedrijfsruimte Moerdijk speelt een bescheiden rol op de markt voor commercieel vastgoed in West-Brabant. Het beschikbare aanbod (van grotere) kantoorruimte en winkelruimte is momenteel nihil. Een aantal projecten (bijvoorbeeld in het kader van de centrumontwikkeling van Zevenbergen) dat nog in de ontwikkelingsfase zit is nog niet in de cijfers verwerkt. Alleen in het aanbod van bedrijfsruimte heeft Moerdijk een prominente positie. Het aanbod van 64.311m² is goed voor 19% van de markt voor bedrijfsruimte in West-Brabant. Tabel 5.5: Aanbod van kantoor-, bedrijfs- en winkelruimte (7-1-2002)
Kantoren (>500m²) Bedrijfsruimte (>750m²) Winkelruimte (>200m²) Totale aanbod
Bron: PropertyNL; bewerking ETIN Adviseurs

Moerdijk 0 64.311 0 64.311

Kamergebied 166.780 337.180 53.300 557.260

Aandeel 0 19,1 0 11,5

ETIN Adviseurs

Economisch profiel voor Moerdijk

1.6 Arbeidsmarkt
Beroepsbevolking Ruim 46% van de Moerdijkse populatie behoort tot de beroepsbevolking. Dit komt neer op ruim 16.900 potentiële arbeidskrachten. Daarvan nemen mannen het grootste deel (61%) voor hun rekening. De gemeente kent een relatief grote groep van 44 tot 64-jarigen en een ondervertegenwoordiging van jongeren. De beroepsbevolking van Moerdijk is dus relatief oud. Werkloosheid Vergeleken met de referentiegebieden kent Moerdijk zowel absoluut als relatief het laagste aantal niet-werkende werkzoekenden (NWW-ers). In het derde kwartaal waren gemiddeld 514 personen op zoek naar een baan. Dit is gelijk aan 3,0% van de beroepsbevolking. De ontwikkeling van het aantal NWW-ers in de tijd geeft aan dat de werkloosheid recentelijk weer licht is gestegen. De verslechtering van het economische klimaat is hier debet aan. Figuur 5.2: Ontwikkeling aantal NWW-ers Moerdijk
600 580 560 540 520 500 480 460 jaargemiddelde 2000 eerste kwartaal 2001 tweede kwartaal 2001 derde kwartaal 2001

Bron: Arbeidsvoorziening; bewerking ETIN Adviseurs

ETIN Adviseurs

Economisch profiel voor Moerdijk

Bijlage 1: Samenvattend overzicht indicatoren Bergen op Zoom, Etten-Leur, Moerdijk, Oosterhout en Roosendaal
Indicatoren Bevolkingsstructuur Bevolking (1-1-’01) Aandeel 0-14 jaar Aandeel 15 – 64 jaar Aandeel 65+ Groene druk Grijze druk Bevolkingsdichtheid Bevolkingsgroei ’97 – ‘01 Aandeel allochtonen (‘00) Gemiddeld inkomen Bergen op Zoom 65.363 18,4% 67,5% 14,1% 39,2% 22,9% 808 3,4% 19,7% 22.800 Etten-Leur Moerdijk Oosterhout Roosendaal 76.769 18,5% 67,6% 13,9% 39,4% 22,5% 720 5,2% 18,6% 23.200 Kamer gebied 548.599 18,1 68,1 13,8 37,8% 22,1% 476 3,7% 16,0% 24.400 115.371 226.516 2,4 196 4,4% 7,6 4,1 273 31.820 261.757 +2,9% 8 62,7% 11,8% 4,5% 18,8% 18,0% 16,1% 10,8% 55,1% 6,5% 2,5% 7,1% 9,3% 4,2% 4,9% 15,8% 26,4% 5,3% 267,9 17,0 – 127,1 672,3 166.787 337.176 53.304 254.407 46,4% 13.236 5,2% NoordBrabant 2.375.116 18,7% 68,4% 12,9% 39,1% 20,7% 482 3,1% 14,2% 24.500 5.081,8 949.067 2,5 193 5,3% 7,5 4,0 1.221 142.152 1.133.624 +2,7% 8 62,9% 11,5% 4,7% 19,6% 13,6% 11,3% 12,5% 62,7% 7,3% 2,3% 7,1% 9,3% 4,3% 4,3% 16,6% 24,5% 6,1% 1.082,5 17,0 – 226,9 1.635,1 . . . 1.104.162 46,5% 53.866 4,9%

37.784 18,7% 69,7% 11,6% 39,0% 18,2% 681 7,7% 15,1% 24.500

36.456 18,5% 68,5% 13,6% 38,0% 20,5% 229

0,1%
8,0% 24.800

52.749 18,5% 68,4% 13,1% 38,7% 20,8% 734 2,9% 15,5% 24.100

Woon- en leefmilieu Oppervlakte (km²) 9.313 5.588 18.399 7.309 10.721 Totale woningvoorraad 27.546 14.849 14.521 21.611 31.702 Gem. woningbezetting 2,4 2,3 2,5 2,4 2,4 Woningdichtheid (km²) 340 268 91 301 297 Groei woningen ‘97-‘01 3,4% 9,5% 1,4% 4,3% 5,8% Detailhandel/1000 inwoners 8,4 5,5 6,5 7,2 8,3 Toerisme/1000 inwoners 5,9 2,4 4,1 3,2 4,1 Aantal onderwijsinstellingen 38 16 26 29 43 Productiestructuur Aantal vestigingen 3.562 1.867 2.385 2.724 4.495 Aantal werkzame personen 32.249 17.004 17.171 24.657 38.240 Werkgelegenheidsindex +2,2% -6,2% +1,5% -0,2% +13,6% Gem. aantal w.p./bedrijf 9 9 7 9 9 Aandeel MKB (in w.p.) 59,5% 64,0% 71,8% 64,7% 62,9% Banengroei ’97-‘01 12,8% 14,1% 21,1% 16,0% 11,0% Aandeel landbouw 2,3% 4,8% 6,1% 3,1% 2,9% Aandeel industrie 25,6% 30,1% 28,7% 21,5% 20,9% Aandeel vgm/industrie 32,6% 9,9% 3,2% 11,4% 7,8% Aandeel chemie/industrie 33,3% 19,5% 26,6% 16,5% 7,9% Aandeel metaal/industrie 6,3% 4,1% 30,0% 13,3% 9,5% Aandeel overig/industrie 27,8% 66,5% 40,3% 58,8% 74,9% Aandeel bouwnijverheid 5,2% 6,5% 6,4% 5,7% 6,8% Aandeel reparatie 1,9% 2,8% 3,0% 3,0% 2,9% Aandeel groothandel 4,1% 9,3% 8,5% 9,3% 6,4% Aandeel detailhandel 10,0% 8,3% 5,8% 10,7% 9,7% Aandeel horeca 3,7% 2,3% 3,2% 5,5% 3,3% Aandeel transport & logistiek 3,9% 3,9% 12,7% 5,7% 7,9% Aandeel fin. & zak. dienstverlening 15,1% 12,3% 10,9% 15,2% 14,2% Aandeel kwart. dienstverlening 28,2% 19,7% 14,7% 20,4% 25,1% Aandeel toerisme 5,8% 3,0% 4,4% 6,1% 5,2% Fysieke infrastructuur Nog uitgeefb. bedrijventerr. (ha.) 0,6 48,7 59,0 52,3 21,2 Prijzen bedrijventerrein 25,0 - 34,0 29,5 – 118,0 29,5 – 72,6 70,3 – 113,5 17,0 – 88,5 Uitgifte bedrijventerrein 1996-2000 16,4 55,8 272,6 123,6 78,9 Aanbod kantoren (>500m²) 7.044 8.195 0 15.444 32.540 Aanbod bedrijfsruimten (>750m²) 930 99.946 64.311 18.063 55.785 Aanbod winkels (>200m²) 21.437 19.600 0 0 5.090 Arbeidsmarkt Beroepsbevolking 31.545 18.135 16.914 24.701 33.661 Aandeel in totale bevolking 48,4% 48,0% 46,4% 46,8% 43,8% Niet werkende werkzoekenden 2.000 811 514 996 2.103 Werkloosheidspercentage 6,3% 4,5% 3,0% 4,0% 6,2% Bronnen: CBS, Vestigingenregister Noord-Brabant (2001), ScarB, IBIS (2001), PropertyNL, Arbeidsvoorziening

ETIN Adviseurs

Economisch profiel voor Moerdijk

Bijlage 2: Definities en begrippenlijst

Bevolkingsstructuur Groene druk De verhouding tussen het aantal 0- tot 19-jarigen en het aantal 20- tot 64-jarigen binnen een bepaalde bevolking, uitgedrukt in een percentage. De groene druk is een maat om de verdeling van de demografische druk over jongeren en ouderen zichtbaar te maken. Grijze druk De verhouding tussen het aantal 65-plussers binnen een bevolking en het aantal 20- tot 64jarigen, uitgedrukt in een percentage. De grijze druk geeft informatie over de verdeling van de demografische druk en kan als vergrijzings-indicator gezien worden. Gemiddeld besteedbare inkomen Als indicator van de bestedingsmogelijkheden in een gemeente is gebruikgemaakt van het gemiddeld besteedbaar inkomen per huishouden. Het inkomen is afhankelijk van het percentage inwoners met een inkomen en de hoogte van hun inkomen. Het betreft CBS-cijfers uit 1998.

Woon- en leefmilieu Bebouwd, cultuurgrond en overig groen Onder bebouwd valt onder andere het woongebied, de infrastructuur, de bedrijfsruimte en bouwterreinen. Cultuurgrond heeft betrekking op gronden die voor agrarische doeleinden worden gebruikt. Overig groen is een verzamelcategorie voor onder andere ‘natuur’ (parken, bossen), sportvelden, volkstuinen, begraafplaatsen etc.. Winkelvoorzieningen Het aantal winkels per 1.000 inwoners geeft slechts kwantitatieve informatie over de winkelvoorraad. Belangrijke facetten als diversiteit en kwaliteit blijven buiten beschouwing. Enige voorzichtigheid is derhalve geboden bij het interpreteren van de resultaten. De winkelgegevens zijn afkomstig uit het Vestigingenregister Noord-Brabant en zijn gebaseerd op de sector ‘Detailhandel en reparatie t.b.v. particulieren (excl. auto’s, motorfietsen en motorbrandstoffen)’. Toeristische en recreatieve voorzieningen Het aantal toeristische en recreatieve voorzieningen c.q. bedrijven per 1.000 inwoners. De toeristische en recreatieve sector is samengesteld uit bedrijven behorende tot verschillende branches. De definitie is afkomstig uit het rapport ‘Werkgelegenheid in Toerisme en Recreatie in Nederland 1996 – toesnijding LISA bestand’ van ETIN Adviseurs en Sliepen Consultancy in opdracht van het Ministerie van Economische Zaken, HISWA en RECRON. Aangezien het om sector doorkruisende activiteiten gaat, mag het werkgelegenheidsaandeel van de sector ‘toerisme en recreatie’, om dubbeltellingen te voorkomen, niet opgeteld worden bij de andere sectoren.

ETIN Adviseurs

Economisch profiel voor Moerdijk

De definitie van de sector is in overleg met de opdrachtgevers samengesteld. Globaal worden de volgende branches tot de sector gerekend: horeca, logies, cultuur, recreatie, sport en amusement, personenvervoer, reisorganisatie en – bemiddeling, recreatiegoederen en (overige) toeristische/recreatieve detailhandel. In een aantal gevallen wordt niet de gehele branche meegenomen.

Productiestructuur Werkgelegenheidsindex Deze index geeft aan of een gemeente een (belangrijke) werkgelegenheidsfunctie heeft. De index wordt berekend door de werkgelegenheid te delen door de beroepsbevolking. Een positief percentage betekent dat de werkgelegenheid groter is dan de beroepsbevolking. Dit duidt op een inkomende pendel. Als de werkgelegenheid kleiner is dan de beroepsbevolking, dan zal een deel van de bevolking elders een baan moeten zoeken (een uitgaande pendelstroom). MKB en grootbedrijf Tot het midden- en kleinbedrijf worden bedrijven gerekend die meer dan 100 (fulltime) arbeidsplaatsen tellen. Het grootbedrijf heeft dus meer dan 100 werknemers in dienst. Kwartaire dienstverlening De kwartaire (of niet-commerciële) diensten bevatten de overheid, het onderwijs, de gezondheidszorg en de overige diensten.

Fysieke infrastructuur Prijzen bedrijventerreinen Om een bepaald gemeente als ‘duur’ of ‘goedkoop’ te bestempelen, is meer nodig dan alleen de minimum en maximum grondprijzen. Beter inzicht in de prijs-kwaliteit verhouding van een bepaald terrein is hiervoor noodzakelijk. Dit blijft echter buiten het bestek van dit onderzoek. Aanbod kantoor, bedrijfs- en winkelruimten Het aanbod van vastgoed fluctueert aanzienlijk in de tijd. De gegevens zoals in deze rapportage gebruikt, zijn dan ook een momentopname. De interpretatie van het aanbod van gemeenten is hierdoor moeilijk. Voor een gemeente is het van groot belang dat er genoeg aanbod is voor (nieuwe of reeds bestaande) bedrijven. Een zeer groot aanbod betekend echter vaak ook dat de leegstand groot is, hetgeen nadelige consequenties met zich meebreng. Een ‘optimaal’ aanbod is voorts afhankelijk van onder andere de economische ontwikkeling van land, regio of gemeente en de stand van de rente. Deze factoren hebben een positieve invloed op de vraag. Aanbod is niet per definitie gelijk aan leegstand. Veel panden blijven bezet tot het moment dat een nieuwe koper of huurder zich aandient. Bovendien is vrijwel altijd een deel van het aanbod als incourant te beschouwen.

ETIN Adviseurs

Economisch profiel voor Moerdijk

Arbeid en kennis Werkloosheidscijfer Aangezien het CBS niet over recente werkloosheidscijfers op gemeenteniveau beschikt, is in deze rapportage gebruik gemaakt van gegevens van CWI (voormalig Arbeidsvoorziening). Het betreft het aantal niet-werkende werkzoekenden (NWW) dat geregistreerd staat bij een arbeidsbureau. Het aantal werklozen ligt volgens deze definitie op een hoger niveau dan de geregistreerde werkloosheid van het CBS (ongeveer tweederde hoger). De geregistreerde werkloosheid kan als het officiële werkloosheidscijfer worden beschouwd.