You are on page 1of 85

tp ch ra hng thng - s 12 (35) thng 12 nm 2003

nclp

Mc lc
Thi s - Trao i

Tr s

27A Vng Th - Ty H
H Ni
T: 080-48486 / 48487
Fax: 080-48486
E-mail: nclp@hn.vnn.vn

B my hiu qu phc v mt Quc hi chuyn nghip


NCLP
2
Nn coi trng tham m-u trong c quan gip vic
Quc hi
Nguyn Ln Dng 6
Cu lc b lut gia Vit c

Vic dn s ct ni dn

Minh c 8

Hi tho V s pht trin bn vng ca Vit Nam


Ban c vn

V Mo
TS. V c Khin
TS.Trn Ngc -ng
Trn Quc Thun

Lm sch li mi tr-ng Vit Nam


Khnh Vn 14
Cn lp li trt t i vi vn bn qun l nh n-c
a ph-ng
Khut Vn Sch 18
Nghin cu nh n-c
C s ca ch bo hin
Bi Ngc Sn 20

Tng bin tp

Nguyn Ch Dng

Pht hnh

Ti H Ni:
T: 080-43364
Ti TP. H Ch Minh:
T: 080-83771

Nghin cu php lut


Tp tc vi php lut
Nguyn Minh oan 26
Ch nh hp ng: nhng quy nh chung v mt s
vn cn hon thin
Nguyn Ngc Khnh 33
Trch nhim dn s trong lnh vc mi tr-ng ca php lut
Vit Nam
inh Th Mai Ph-ng 40
Lut mi tr-ng trong bi cnh ton cu ho
V Thu Hnh 46
Bn v tnh cht ca quyn c ng
Ng Vin Ph 53

Giy php xut bn

S 117/GP ngy 30/3/2001


ca B Vn ho - Thng tin

Nghin cu chnh sch


Thc trng v gii php nng cao k lut hnh chnh trong giai
on hin nay
Nguyn Ph-c Th 59
Trang a ph-ng

Ti khon

944.25.008
Tp ch
Nghin cu Lp php
Ti kho bc nh n-c
Qun Ty H - H Ni

In ti Nh in Bo Thanh Ho

kin c s

B mt cng chc c s

L Minh Phc 67

Thng tin nghin cu


Gim st Hin php
V Hng Anh 69
Tng mc lc cc bi ng trn Tp ch NCLP nm 2003
78
nh ba:

Nghin cu Lp php s 12 (12/2003)

Thi s - Trao i

b my hiu qu phc v mt
quc hi chuyn nghip

NCLP

m 2003 qua i vi
bn b thnh tu v
kh khn trong cng
tc phc v Quc hi. Truc
thm nm mi, To son Tp ch
NCLP t chc mt cuc To m
chuyn gia cui tun nhm ly
kin mt s chuyn gia v i
biu Quc hi v thc trng v
yu cu i vi b my phc v
Quc hi nhm p ng yu cu
cng ngy cng cao ca Quc
hi trong cng cuc i mi.
Tham gia cuc to m c
ba i t-ng chnh: a) Ng-i s
dng dch v gm c mt s
ng ch i biu QH chuyn
trch v khng chuyn trch, b)
Ng-i cung cp dch v gm c
i din lnh o Vn phng
Quc hi v mt s V phc v
cc U ban v cc V phc v
chung, c) Chuyn gia ngoi
Quc hi gm c i din cc
chuyn gia th-ng xuyn cng
tc vi QH v Tp ch NCLP
trong ch tng c-ng nng

lc c quan dn c. Trong s
cc v tham gia cuc to m c
cc ng ch ang gi cc
c-ng v lnh o cao trong cc
c quan ca Quc hi nh-:
ng ch V Mo, U vin BCH
Trung -ng ng, U vin
UBTVQH, Ch nhim U ban
i ngoi ca Quc hi, nguyn
Ch nhim Vn phng Quc
hi, ng ch Bi Ngc Thanh,
U vin UBTVQH, Ch nhim
VPQH, ng ch ng Vn
Thanh, Ph Ch nhim U ban
Kinh t v Ngn sch ca Quc
hi, ng ch Trn Ngc -ng
BQH chuyn trch, Ph ch
nhim VPQH, ng ch Nguyn
Vit Chc, ph Ch nhim U
ban Vn ho, gio dc, Thanh
thiu nin v nhi ng ca
Quc hi, GS. TS Nguyn Ln
Dng, BQH khng chuyn
trch (c Lc), ng ch
Nguyn c Hin, Ph ch
nhim VPQH.

Nghin cu Lp php s12

Sau y l mt s ln

T12
2003

-c tho lun, To son Tp


ch NCLP trn trng gii thiu
vi bn c v mong nhn
thm kin ng gp cng nhbi vit v ch ny ng
ti nh- mt ch quan trng
ca nm 2004:
t vn
Bi cnh ca ch l s
i mi tip tc ca Quc hi
theo h-ng tng dn chuyn
trch, h-ng ti hot ng
chuyn nghip. Qu trnh ny
ang bt u t nhng i mi
nho nh nh-ng c ngha
h-ng ti i mi cht l-ng,
l vic tng s i biu
chuyn trch trong kho XI ln
25%, p dng chun ho quy
trnh xem xt cc d n lut
theo hai giai on, i mi hot
ng ca UBTVQH, cc ban
ca UBTVQH v tng c-ng
hot ng ca cc u ban
th-ng trc ca Quc hi,
thnh lp cc vn phng on

B my phc v Quc hi

i biu Quc hi nhm tng


c-ng hot ng v mi lin h
ca BQH ti cc a phung,
thc hin gim st ca Quc hi
theo Lut Gim st v theo
ch-ng trnh gim st ca Quc
hi tp trung vo mt s ch ,
tng c-ng nng lc ca cc
BQH trong hot ng lp
php v gim st, tng c-ng
quyn lc ngn sch, tng
c-ng s tham gia ca chuyn
gia, hip hi v ca bo ch vo
hot ng ca Quc hi v.v...
Nhng i mi nho nh nh-ng
trn nhiu lnh vc ni trn c
tnh cht tch t lm nn cht
l-ng mi ca Quc hi h-ng
ti mt Quc hi chuyn
nghip. Mt Quc hi chuyn
nghip chc chn s i hi
mt b my phc v chuyn
nghip v/ hoc mt c ch s
dng chuyn gia hu hiu. Vy
nn tng c-ng b my v cht
lung phc v i biu Quc hi
nh- th no?
1. S dng chuyn gia ngoi
Quc hi
T chc hp l v tng
c-ng b my ca VPQH l
vic lm cn thit. Hin nay
VPQH ang -c t chc thnh
ba nhm chc nng: 1) B phn
bo m c s vt cht l Cc
qun tr, cc nh khch, qun l
hi tr-ng, bo v, xy dng v
sa cha; 2) B phn phc v
hnh chnh chuyn mn chung
gm c cc v nh- Hnh chnh,

K hoch-Ti chnh, Tng hp,


Trung tm thng tin, Th- vin v
Nghin cu Khoa hc (gm c
Th- vin Quc hi v bo tng
Quc hi), Trung tm tin hc,
hai c quan bo ch ca Quc
hi (Tun bo Ng-i i biu
nhn dn v Tp ch Nghin cu
Lp php) v 3) Cc v, ban
chuyn phc v UBTVQH v
Hi ng dn tc v cc U ban
ca Quc hi (08 V phc v
H DT v u ban, 3 ban trc
thuc UBTVQH). l ch-a k
n ti y s thnh lp Vn
phng on i biu Quc hi
64 n v hnh chnh cp tnh,
thnh ph trc thuc trung
-ng. So vi cc Quc hi khc
trn th gi th bin ch phc v
Quc hi ca Vit Nam ch-a
thm vo u (xt v s nhn
vin phc v trn s i biu
mi gn mc ti thiu hai
ng-i trn mt i biu, xt v
s th- k ring th ch-a c, xt
v chi ph cho nhn s th mc
rt thp, do p dng chnh sch
l-ng chung v mc thp), tuy
nhin o l-ng v hiu qu th
nhn chung cn nhiu bt cp so
vi yu cu. Tm li, nhiu
kin cho rng B my phc v
Quc hi d c ln ti u cng
khng th p ng -c nhu
cu lp php v hoch nh
chnh sch a lnh vc ca Quc
hi, m phi kt hp s tham gia
ca x hi.
Kt hp gia Vn phng v
chuyn gia: Vn l phi t

chc hp l b my (gia phc


v v tham m-u), nhng dch v
no c th thu -c ngoi th
tr-ng th phi thu, v tng
c-ng nng lc chuyn gia
tham m-u phi kt hp tt gia
s dng chuyn gia trong
VPQH vi chuyn gia ngoi
VPQH thuc nhiu lnh vc khc
nhau. C kin so snh rng
tuyn -c mt chuyn gia vo
VPQH rt kh (v l-ng v
ch i ng thp), nh-ng nu
t mt v chuyn gia trn mt
lnh vc no ngi VPQH th
sau mt thi gian, v ny s thi
khng cn cht chuyn gia na,
v b tch ri khi hot ng
nghin cu v thc tin. V th
s dng vn phng v chuyn
gia nh- th no l vn -c
-a ra trao i.
C kin ngh Quc hi
phi c ngn sch v c ch
cc BQH, cc c quan chuyn
mn ca Quc hi xut danh
sch chuyn gia v mc chi s
dng chuyn gia bn ngoi.
Nh- vy cn c mt qu nhn
lc chuyn gia gm cc chuyn
gia u ngnh trong cc c s
nghin cu, o to trong n-c
v cc chuyn gia t do khc.
i theo qu ny l mt qu ti
chnh dnh ring vi cc mc
chi r rng v ch thu ht c
nhng chuyn gia tnh
nguyn. R rng xut v
h-ng s dng chuyn gia c
v kh thi hn ph-ng n b tr
mi i biu Quc hi mt th-

Nghin cu Lp php s 12

T12
2003

Thi s - Trao i

k phc v nh- ngh vin n-c


ngoi. Qua SEA Games 22 c
th thy r tinh thn tnh nguyn
ca ng-i Vit, ti sao li khng
th pht huy tinh thn ny trong
lnh vc quc k dn sinh? V
vic s dng qu chuyn gia, c
kin cho rng tr-c ht cn
giao khon mt s kinh ph nht
nh Hi ng dn tc v cc
U ban thu chuyn gia phn
tch v thm nh thng tin, ng
thi tng b-c nghin cu c
kinh ph khon chi cho i biu
Quc hi s dng chuyn gia
cho hot ng ca mnh. Nhvy, s c mi quan h s dng
gia chuyn gia vi cc U ban
v cc BQH m khng c mi
quan h ny gia cc v ca
Vn phng v chuyn gia. Hin
nay cc v phc v U ban ang
phi hi h chy theo cc cng
vic mang tnh cht tc nghip
m khng c thi gian lm
nghin cu tham m-u di hn.
Khong cch ny c th -c
cc chuyn gia b sung vo.
BQH v cc U ban l ng-i
t bi nghin cu, cc v v
chuyn gia ca Vn phng lm
nhim v iu phi. Theo ng
ch ng Vn Thanh th hnh
thc ny ang -c s dng ti
U ban kinh t v ngn sch.
Hnh thc s dng chuyn gia
1

c th l hp ng theo vic
nghin cu, hp ng thu
chuyn gia c hn, i vi d n
nghin cu ln c th t chc
u thu nghin cu.
BQH phi bit cch s
dng i ng tham m-u
BQH l nh chnh khch,
yu cu i vi h l gi mi lin
h vi c tri v bit pht hin
vn , bit nghe nhiu quan
im v la chn cc thng tin,
quan im, kt qu phn tch
ca cc chuyn gia hnh
thnh kin ngh ti cc din n
Quc hi. Ti din n ny, c
i biu ph phn mt kin t
pha chuyn gia ca Chnh ph
sau phin cht vn, cho rng ti
sao i biu Quc hi ch bit
hi m khng bit tr li?
chnh l v th chnh khch ca
ng-i i biu, cn cu tr li
thuyt phc bao gi cng thuc
nhnh hnh php.
Cc U ban ca Quc hi s
dng chuyn gia theo cch
khc, c th l cc nghin
cu thm nh thng tin hoc l
cc kin chuyn gia v cc
ch bn tho ca u ban.
Cch th nht da trn hp
ng nghin cu, cn cch th
hai th khng nht thit phi da
trn hp ng m c th trn c

s tr-ng tp hoc mi pht biu


ti mt phin hp cng khai ca
1
U ban (hnh thc hearing
mt s ngh vin). iu ct li
y l BQH v cc c quan
ca Quc hi cng phi c k
nng lm vic vi chuyn gia,
bit cch s dng b my Vn
phng v chuyn gia thc
hin nhim v ca mnh. C
kin cho rng vn phng lm
vic n my cng d b ch
trch, nh-ng trong khi cc
U ban ch-a thc s pht huy
vai tr.
2. Chnh sch u t- v cch
tip cn i vi cn b lm
vic ti VPQH
C kin cho rng, bn
cnh yu cu chung ca cng
chc, th cn b VPQH cn phi
ly nng lc tham m-u l chnh,
ni phc v Quc hi cng
phi hiu l phc v tham m-u
ch khng phi b-ng, b, k
dn (Xem thm bi ca GS. Ln
Dng trong s ny). Trong tham
m-u, khc vi c quan hnh
php, cn b VPQH cn c
quan im st thc t, bit nghe
nhiu chiu v phn tch cc
quan im nhiu chiu. BQH
l ng-i quyt nh s dng
thng tin phn tch (kt qu
tham m-u). Tng c-ng nng

T-ng t hnh thc hi ngh ly kin chuyn gia ca cc u ban v d n lut. Hnh thc Hearing ca h thng
u ban cc n-c Anh-M cn m rng i vi s tham gia ca nhng nhm dn c- chu tc ng ca d lut hoc
mt chnh sch c th. i din ca nhng nhm dn c- ny gi l ng-i lm chng- h -a ra chng c thc
tin cho mt kt lun hoc mt quan im, c th ca mt nhm nh hoc v mt tc ng ngoi ca mt chnh
sch; trong tr-ng hp ny Hearing rng hn hi ngh chuyn gia, i vi ng-i -c mi khng nht thit phi
tr tin, nh-ng c th c tr cp i li (M)

B my phc v Quc hi

lc cho cn b VPQH l tng


c-ng nng lc tham m-u,
trong nng lc phn tch l
quan trng. Nh- vy, tr-c khi
tng v s l-ng, phi ch t
chc hp l v cht l-ng tham
m-u. Yu cu t-ng t cng
phi -c t ra i vi vn
phng on i biu Quc hi
ti a ph-ng.
Cch b tr, tuyn chn cn
b phc v cc u ban hin nay
c v nghing v lnh vc ca
U ban nhiu hn l b tr nng
lc tham m-u theo chc nng
ca Quc hi, v d phc v U
ban v vn ho c cc chuyn
gia v vn ho, phc v U ban
v i ngoi c cc chuyn gia
v i ngoi v ngoi ng,
nh-ng li thiu kinh nghim v
lp php (PGS.TS.Trn Ngc
-ng). C l phi ngh n
chuyn gia a nng, hoc thng
qua tp hun, o to tip tc
hoc cc u ban phi bit cch
kt hp s dng cc chuyn gia
trong v ngoi vn phng b
khuyt cho nhng mng cn
thiu.
Chnh sch khuyn khch:
khuyn khch, phi c chnh
sch quy t ng-i gii v mn
cn v VPQH, l chnh sch
l-ng, chnh sch o to v
i ng khc h tr cuc sng.
c c s cho thc hin chnh
sch khuyn khch phi c s
nh gi cng bng v th-ng
xuyn. nh gi theo nng lc

bao gm ch u thu
nghin cu, ch Th-ng do
hon thnh nhim v c bit,
bn cnh c cng cn c cc
ch khuyn khch chung khc
i vi S mn cn, S trung
thnh (v d i vi cn b lm
vic nhiu nm vi Quc hi).
Nhng nh gi khen th-ng
tinh thn ny nhiu khi cng c
nhng tc ng li hi khng
km khen th-ng v vt cht.
Cn c tham m-u nng
cao vai tr i din: Lu nay,
khi ch ti tham m-u v
chuyn gia, chng ta mi ch
ngh n trong lnh vc lp php
v gim st nh-ng ch-a thc s
ch trng n vic nng cao vai
tr i din v gi mi quan h
th-ng xuyn vi c tri ca i
biu. ng Nguyn ng iPh Ban Dn nguyn cho rng
y l mt nhim v rt quan
trng ca i biu v phi uc
thc hin t a ph-ng, nu
lm nh mng ny th n t,
khiu ni s tp trung nhiu
trung -ng. C l y chnh l
mng vic ca Vn phng
BQH ti cc a ph-ng, v
bn thn i ng chuyn gia
vn mng ca cc vn phng
ny cng khng th m -ng
ni m phi cn n s tr gip
ca chuyn gia ti a ph-ng.
Chung kin ny, nhiu i
biu cho rng chng ta c nhiu
c quan i din cc cp
nh-ng c v dn cn t -c
nh cc c quan i din, v

nhim v gip tng c-ng tnh


i din ch yu -c thc hin
t a ph-ng, b my tham
m-u gip vic cho i biu phi
-c tng c-ng t cc on
a ph-ng.
Trit l o ng-c
tm li, xin nu mt
kin ca ng Nguyn ng
Dung, cho rng cn c nhng g
tho lun ti cuc to m
ngn ny, c th tm xc nh
mt trit l khc vi trit l hin
hnh, l phi o ng-c mi
quan h: i biu Quc hi
phi bn rn hn Vn phng,
phi bit giao vic cho Vn
phng v cc chuyn gia v
phi c c ch cc i biu
bit cch giao vic, tm -c
ng-i tin cy giao vic. Ngm
v trit l ny chc s c nhiu
li bn, nh-ng mt iu r,
l b my gip vic ca Quc
hi s cn phi chu nhiu p lc
hn na, xt c v khi l-ng
cng vic ln yu cu cht
l-ng tham m-u h-ng ti
phc v mt Quc hi trn
-ng tin ti chuyn nghip./.

Minh c bin tp

Nghin cu Lp php s 12

T12
2003

Thi s - Trao i

Nn coi trng tham m-u trong c


quan gip vic Quc hi
Nguyn Ln Dng*

iu 83 ca Hin php
nm 1992 quy nh:

Quc hi l c quan i biu


cao nht ca nhn dn, c quan
quyn lc nh n-c cao nht ca
n-c Cng ho X hi ch ngha
Vit Nam.
Quc hi l c quan duy nht c
quyn lp hin v lp php.
Quc hi quyt nh nhng
chnh sch c bn v i ni v i
ngoi, nhim v kinh t - x hi,
quc phng, an ninh ca t n-c,
nhng nguyn tc ch yu v t
chc v hot ng ca b my Nh
n-c, v quan h x hi v hot
ng ca cng dn.
Quc hi thc hin quyn gim
st ti cao i vi ton b hot
ng ca Nh n-c.

Ngn y trch nhim ang


-c thc hin bi 498 i biu
Quc hi, trong s ny c ti
3/4 l hot ng bn chuyn
trch v vi tnh cht c cu cn
nhiu bt cp. l nhng i
biu -c la chn theo tiu ch
sao cho kt hp -c c 4
thnh phn cn c t l: n,
tr, dn tc t ng-i v... ch-a
kp vo ng. Cho nn c

nhng kho c nhng i biu


sut 5 nm khng pht biu cu
no. S 1/4 l i biu chuyn
trch nh ra khng cn thit c
mt c 64 tnh thnh m phi
hot ng ton thi gian ngay
ti Vn phng Quc hi v l
nhng i biu c trng trch
cao trong vic nng cao cht
l-ng hot ng ca b my
phc v Quc hi.
Tr-c thc t , r rng l,
ch cc i biu Quc hi thi th
tht kh lng c th thc hin
ni cc nhim v trng i nhquy nh ca Hin php, cng
nh- s tin cy v mong i ca
nhn dn c n-c.
l l do v sao chng ta
cn c mt b my mnh
phc v Quc hi.
Lu nay chng ta th-ng
nhn b my ny nh- mt cng
c ch yu phc v cng tc
vn th-, l tn, hu cn, bo
v... l nhng cng vic ht
sc quan trng. Nh-ng theo ti
quan trng hn phi l nhng b
c minh mn v hiu bit thng
tho v php l gip cho cc
i biu Quc hi c -c cc
quyt nh chnh xc trong vic
thc hin cc trch nhim ln
lao ca mnh.

Nghin cu Lp php s12

T12
2003

Ti xin n c vi v d:
Quc hi -c giao mt
trng trch mi l phn b ngn
sch nh n-c, mt cng vic
y tnh trch nhim v cng
y kh khn. Cc i biu
thc thi quyn lc y mt cch...
y hnh thc. L do l v khng
c thng tin, khng c
thi gian nghin cu, gim nh
v tho lun. Ring ti c bit
bao nhiu cu hi m khng
sao t gii p ni. Chng hn:
V sao cc Vin nghin cu li
-c phn hng nghn t ng
cho nhim v Nhn ging.
Nhim v ca cc Vin nghin
cu l To ging, lu nay nhim
v ny khng lm -c chnh l
do kinh ph -c cp pht dn
tri cho nn khng c Vin no
lm -c ra ging no xng
ng mang th-ng hiu Vit
Nam. Vic nhn ging l vic
ca cc doanh nghip ch u
phi ca cc Vin nghin cu.
Mi i biu Quc hi khc
chc u c nhng bn khon
t-ng t lin quan n cc lnh
vc m mnh am hiu.
Mt v d khc: Cc i biu
Quc hi u c con em ang i
hc v u thy r cc bt cp
trong Ci cch gio dc. Nh-ng

B my phc v Quc hi

v t thng tin nn ch ni -c
nhng chuyn khng phi ct li
nh- l hc thm, dy thm,
mang cp nng, thiu hc c,
thiu tr-ng lp khang trang...
Ct li lm cho nn gio dc
n-c ta ang c nguy c tt hu
li nhng ch khc, quan
trng hn rt nhiu. l
ch-ng trnh cc mn hc mi
cp khng ph hp vi xu th
hi nhp quc t, ch-ng trnh
cc bc Tiu hc v Trung hc
u va qu nng, va khng
cp nht -c vi s tin b ca
khoa hc. Trnh gio vin
ch-a -c chun ho, nht l
gio vin cc tr-ng vng cao,
vng su, vng xa. Gio dc i
hc, Cao ng v Dy ngh
cng khng t-ng xng vi
trch nhim x hi. Chng ta
than phin nhiu sinh vin ra
tr-ng khng tm -c vic lm
v khng bit lm thnh tho mt
ngh g c. Sao khng trch
nhng ng-i thy o to ra
h, trong nhiu ngnh ngh
-c m ra trn lan bn thn
cc thy cng u c tay ngh,
ngoi mt m kin thc rt sch
v? Lp tr hm nay thng minh
hn nhiu so vi th h chng
ti nh-ng khng c quyt tm t
v-n ln nh- th h chng ti.
L do l h khng c may mn
nh- th h chng ti l -c hc
nhng ng-i thy y tm huyt
v bit thi vo lng tng sinh
vin lng yu khoa hc v cch
thc t hc nh- tm g-ng ca
chnh cc thy.
Mt v d khc na: Cc i
biu Quc hi u -c pht
nhng cun sch dy cp v

cc thnh tu nghin cu khoa


hc v mi ng-i u bn
khon khi thy v sao ngn y
ti -c nghim thu, ngn
y kinh ph chi, vy m ch c
mt t l rt nh em li -c
hiu qu kinh t thit thc. l
do chng ta tch ri c quan
nghin cu vi cc Tr-ng i
hc, u t- dn tri v bao cp
vi mi loi ti. Ngay cc ch
tr-ng rt ng nh- lp cc
Phng nghin cu Quc gia
trng im, u thu cc ti
trng im nh-ng khi trin khai
b lm sai lch i v cc
ph-ng thc bnh chn rt
khng hp l.
Thm mt v d na: Chng
ta au lng khi thy mi ngy
vn cn trn d-i 30 ng-i cht
v 70-80 ng-i b th-ng v tai
nn giao thng nh-ng cc gii
php ra u rt chm v km
hiu qu. Chng hn vic cm
ng k xe my ni thnh th
s ng k ngoi thnh li tng
ln vn vt. Ti sao n lc
xe my y -ng, xe but
khng c ch chen bnh ri mi
ra cc gii php cha chy?...
C v vn nhng v d nhvy. Cc i biu Quc hi tr-c
khi -a ra cc chnh kin ca
mnh cn -c cung cp khng
ch cc thng tin cn thit m
cn c cc d kin ca nhng
chuyn gia c thi gian v
trnh nghin cu su sc
v cc vn quan trng ny.
chnh l trch nhim ca b
my gip vic Quc hi.
Mt trong nhng nhim v
quan trng nht ca Quc hi l

lp php, vy m i biu Quc


hi phn ln li l nhng ng-i
t hiu bit v l lun lp php
v t thng tin v cc lut ban
hnh. Vic chun b cc d n
lut l ht sc quan trng. Quc
hi Trung Quc ng ti 3000
ng-i m vic thng qua Lut
vn nhanh chng v chnh xc
chnh l do h c c mt b
phn gip vic va ng, va
gii. Ta c lm nh- vy -c
khng? Mun c ng-i tht gii
v gip Quc hi chun b D
tho Lut th phi tr l-ng cao?
Chc l chng c ai c quyn
quyt -c chuyn ny? Vy ti
sao khng tnh ton rch ri ra
xem lu nay lm mt D n
Lut ht bao nhiu tin v hy
dng s tin u thu cho
cc nhm nhn lm d tho
Lut. Kt qu chc chn s tt
hn nhiu so vi vic giao cho
cc B lm d tho cc Lut
lin quan n B mnh (hu qu
l Lut ti nguyn n-c hao hao
nh- mt Lut Thu li!).
Ni tm li, kin ca ti l
c quan gip vic Quc hi
khng nn quan nim n
thun ch l gip vic m nn
coi trng hn tnh tham m-u ca
c quan ht sc quan trng ny.
Mun vy tr-c ht phi -c
tng c-ng thm c v s l-ng
v nht l v cht l-ng cho b
my gip vic Quc hi, bn
cnh l vic nng cao mt
cch thit thc v th v iu
kin vt cht cho b my ny./.

* BQH tnh akLak

Nghin cu Lp php s 12

T12
2003

Thi s - Trao i

Cu lc b lut gia Vit - c1

Vic dn s ct ni dn
Minh c

D tho B Lut t tng dn s -c trnh Quc hi cho kin ln th nht ti phin


hp cui nm 2003. NCLP gii thiu mt s kin ca gii lut gia tham gia cuc To m v D
n B lut ny vo ngy 7 thng 11 nm 2003 ti H ni do Cu lc b lut gia Vit-c t chc,
vi s h tr ca qu Konrad Adenauer (CHLB c). Mt trong nhng im trng tm -c cc
chuyn gia bn tho l c th gii quyt tranh chp dn s l do ch ca cc -ng s v s
tha nhn mang tnh cht trng ti ca to n

ham gia cuc To


m c i din Vn
phng Vin Konrrad
Ardenauer (c quan ti tr)2, i
din ca cc c quan : Ban
Son tho, Vin Kim st nhn
dn ti cao, To n nhn dn ti
cao, Trung tm Trng ti quc
t (VIAC), Trung -ng Hi hu
ngh Vit- c, cc thnh vin
Cu lc b Lut gia Vit-c v
cc lut gia, lut s-, chuyn gia
v t tng dn s.

th ni B Lut dn s u tin
ca nuc Vit Nam thng nht ng vai tr quan trng trong
vic iu chnh cc quan h v
tranh chp dn s, v c
ngha lch s trong vic xy
dng Nh n-c php quyn
Vit Nam. Xt v mc ch thi
hnh lut, B lut T tng dn
s (BLTTDS) sp -c ban
hnh s c ngha quyt nh
trong vic thc thi mt cch hiu
qu B lut Dn s.

Trong qu trnh xy dng h


thng php lut Vit Nam, c

Vn ho Chu vn khng
-a ra ca to, v vy cch ng

x t gii quyt tranh chp


trong dn c- vn chim -u th
v hiu qu, nh-ng nu khng
c quy nh v cch thc gii
quyt (cc nh php l gi l
th tc t tng), th khng th c
nh h-ng c tnh, c l, khng
tm phc, khu phc. C l v
vy m hin nay vn cn ti
70% tranh chp trong cc khiu
kin gi ln cc c quan trung
-ng lin quan ti cc giao dch
dn s, v nh t, xy dng.
Mt B lut t tng dn s -a
ra -c nhng -ng h-ng,

1 Cu lc b lut gia Vit -c thnh lp cui nm 2002, gm cc thnh vin l Lut gia -c o to ti c,
thuc Trung -ng Hi hu ngh Vit-c (Lin h Ch tch CLB PGS.TS. Nguyn Nh- Pht 04-9783278, Vin
Nghin cu Nh n-c v Php lut), c mi quan h vi CLB lut gia c-Vit ti CHLB c, c tn ch mc ch
sinh hot khoa hc, nghin cu php l, thc hin t- vn php l, h tr u t- v hp tc nghin cu php lut
c-Vit.
2 Konrad Adenauer Stifftung -Mt t chc phi chnh ph quc tch c c Vn phng i din v hot ng ti
Vit Nam t 1992, kinh ph hot ng do ngn sch nh n-c cp, hot ng trong lnh vc cp hc bng cho
nghin cu, phn tch. Vin ang c mt s ch-ng trnh hp tc Vit Nam vi Vin nghin cu Nh n-c Php
lut, Quc hi, B Ni v.

Nghin cu Lp php s12

T12
2003

B lut T tng dn s

th tc r rng gip nhn


dn t gii quyt hoc nh to
n gii quyt s l mt trong
nhng li thot kh c bn tr-c
tnh hnh trn. Cc i biu u
mong rng l k vng hin
thc gn. Cuc to m khng
ch bn v cc yu t k thut
php l xung quanh d tho th
11 ca B lut ny m cn bn
v nhng k vng hin thc ni
trn v gp gii php -a
i sng vo php lut, nht l
i vi B lut ny.
Theo ng Nguyn Vn Lut,
mt i din ca Ban son tho,
B lut TTDS -c khi tho
t nm 1993. D tho 11 hin
hnh th hin nhng chnh sch
ln nh-: a) quan im v ci
cch t- php ti Ngh quyt 08
B Chnh tr3 v mt s nhim
v trng tm cng tc t- php
trong thi gian ti; b) xy dng
mt trnh t t tng cng khai,
cng bng, cao vai tr ca t
chc c nhn tham gia tranh
tng, c) k tha cc quan im
hin hnh trong cc vn bn
php lut v t tng dn s, )
Quy nh r rng, d hiu v
nht qun cc nguyn tc, th
tc, e) quy nh rnh mch v r
rng v chc nng, thm quyn
ca c quan tin hnh t tng,
ng-i tham gia t tng, v f) i
vi mi loi v vic dn s khc
nhau cn c nguyn tc c th
thch hp.

3
4

Ni dung trng tm trong


tho lun
1. Phm vi iu chnh
D tho quy nh cc trnh t
th tc v nguyn tc i vi
cc tranh chp khng ch quy
nh trong B Lut dn s,
nh-ng v bn cht l nhng
tranh chp dn s, th-ng mi,
lao ng, v d vic khiu ni
danh sch c tri, h tch, th tc
xem xt tnh hp php ca nh
cng (Lut lao ng). iu ny
t ra cu hi liu c thch hp
hay khng khi phm vi quy nh
ca B lut t tng dn s li
ln hn phm vi quy nh ca
B lut Dn s?4. Vn nn
hay khng nn quy nh v th
tc thi hnh bn n, quyt nh
ca to n cng -c nu ra
trao i. Nhiu kin cho rng
nguyn tc thi hnh n v trch
nhim ca c quan thi hnh n
phi quy nh trong d tho v
nh h-ng trc tip ti kt qu
gii quyt tranh chp. Hin nay
c tnh trng cc -ng s trong
tnh trng b ng, hon ton
ch i v khng h bit bit a
ch ca i thi hnh n (LS.
Phm Duy Ngha).
Vn cn t nht hai loi
kin, mt loi thin v k thut
php l, cho rng B Lut dn
s quy nh v vn g th T
tng dn s ch nn quy nh t
tng gii quyt vn , loi
kin th hai thin v ngha

thc tin, cho rng quy nh nhd tho l p ng yu cu thc


t phi c trnh t chung gii
quyt nhng tranh chp mang
tnh cht dn s, th-ng mi,
mc d nhng quan h ny (do
mt s hn ch v l lun v k
thut thi k ban hnh B lut
dn s) ch-a quy nh vo B
lut dn s. Theo kin th hai,
s tit kim khng cn thit phi
ban hnh ring cc vn bn t
tng khc, li bo m tnh
thng nht ca quy phm.
2. Tng thm quyn to n
cp huyn trong xt x dn
s
Xut pht t nhu cu thc
tin i hi gii quyt nhanh
chng v ti ch cc tranh chp
kinh t, D tho quy nh to n
cp huyn c thm quyn gii
quyt tranh chp c gi ngch
d-i nm m-i triu ng; cc
v n phc tp v c yu t
n-c ngoi vn giao to n
nhn dn cp tnh x l. Nhiu
chuyn gia cho rng da vo gi
ngch tranh chp trn 500 triu
c th coi l v n phc tp (LS.
L Thu H-ng), v bn cnh
vic quy nh thm quyn theo
gi ngch, nn b xung thm
cn c tnh phc tp ca v n
c th giao cp tnh gii quyt.
V tranh chp c yu t
n-c ngoi, c kin cho rng
khng phi tt c tranh chp c
yu t n-c ngoi u phc tp,

S 08-NQ/TW ngy 02 thng 01 nm 2002


Xem thm: Thu Dung, bi: Mt s vn v d tho B lut TTDS, NCLP s 11/2003, Tr 54.

Nghin cu Lp php s 12

T12
2003

Thi s - Trao i

v li trong giai on hi nhp


kinh t, chc chn cc tranh chp
c yu t n-c ngoi s tng ln,
nu c tip tc cch phn bit th
tc i vi ng-i n-c ngoi v
ng-i trong n-c th s qu ti
cho to n cp tnh v tht bt li
cho ngui trong n-c v c tranh
chp vi ng-i n-c ngoi (TS.
inh Ngc Hin), nht l trong
tr-ng hp nguyn n Vit
Nam m b n li n-c ngoi.
Hiu v th no l v n c yu
t n-c ngoi cn rt tu tin v
th tc rt r-m r (LS. Phan th
H-ng Thu)
3. Thnh phn hi ng xt
x s thm, phc thm
Hi ng xt x s thm
dn s hin nay c mt thm
phn v hai hi thm nhn dn,
hi ng xt x s thm v cc
v lao ng, kinh t c hai thm
phn v mt hi thm nhn
dn. Nhiu kin cho rng, nn
p dng chung cho cc loi v
vic kinh t, dn s, lao ng
vi mt hi ng xt x nhnhau gm mt thm phn v
hai hi thm nhn dn. C
kin ngh nn tng s thm
phn trong hi ng xt x
tng c-ng cht l-ng xt x.
V c cu hi ng xt x phc
thm hin nay c ba thm phn
m khng c hi thm nhn
dn, c kin ngh cn
thng nht nguyn tc c hi
thm nhn dn c hai cp xt
x; nh- vy, hi ng xt x
phc thm cn c ba thm phn
v hai hi thm nhn dn.

10

4. Chng c v ngha v
chng minh

(Nguyn Vn Thng, B Cng


An).

Trong t tng dn s, ngha


v chng minh thuc v -ng
s. iu ny l nguyn tc,
khc vi t tng hnh s, tuy
nhin trn thc t v d tho
cng quy nh tr-ng hp to n
t thu thp chng c theo quyt
nh ca mnh; trong tr-ng hp
ny, -ng s khng cung cp
chng c, hoc khng r ai s
cung cp chng c v chng c
no c gi tr, dn n xt x
th no cng -c (LS. Nguyn
Trng T, H Ni). Nh- vy, gii
hn rnh mch gia nhng loi
chng c no thuc quyn thu
thp ca to n phi -c quy
nh r, cn li, cc chng c
khc, -ng s c ngha v
cung cp. C kin ngh nn
quy nh nguyn tc to n ch
iu tra theo yu cu ca -ng
s (LS. Nguyn Quc Hng, Tp.
HCM). V thi hn cung cp
chng c, c kin ngh D
tho khng nn hn ch thi
gian cung cp chng c ca
-ng s, bi v quy nh ny c
mt li l lm d cho to m li
gy kh cho cc bn tranh chp.

V ngha v chng minh


thit hi, d tho theo h-ng
quy nh thuc trch nhim ca
cc bn -ng s. iu ny
chc chn gy tranh chp mi
xung quanh gi tr thit hi. Ly
v d v tranh chp s hu tr
tu, do To n th-ng khng
xc nh -c gi tr thit hi do
s dng tri php, nn th-ng
coi l ngha v chng minh
ca b n (. Trng Hi,
Cng ty Investconsult). Nguyn
tc tnh ton nhng thit hi
phi vt cht li khng quy nh
r, do nhng tn tht v hnh
rt ln li khng tnh ton nh-:
uy tn, th-ng hiu (LS. Trn
Xun Bc).

V vn chng c, d tho
ch-a th lit k ht cc loi
chng c m phi dng khi
nim do php lut quy nh.
Trong cc iu 80 v iu 81
ch-a tr li ni cu hi liu cc
ti liu c -c, nghe -c c
-c coi l chng c hay khng,
bng ghi m, ghi hnh khi no th
-c chp nhn l chng c?

Nghin cu Lp php s12

T12
2003

Lin quan ti gim nh, ng


Trng Hi ngh chi ph
iu tra ca To n v chi ph
tr-ng cu gim nh nn quy
nh giao bn thua kin chu,
trong tr-ng hp bn thua kin
khng c kh nng th ngn
sch nh n-c phi bo m.
Khi nim kt lun gim nh v
bn kt lun gim nh ni ti
iu 82 c s nhm ln. Bn kt
lun gim nh l vn bn c
ng du chnh thc ca c
quan gim nh, vy ng-i gim
nh l c nhn chuyn gia, nu
c kt lun nh-ng khng thuc
mt t chc c du th kt lun
ny c -c tha nhn gi tr
chng c hay khng? Trong
chng mc no th tp qun
-c tha nhn trong linh vc

B lut t tng dn s

xc nh chng c (Nguyn Vn
Thng, B Cng An), l
nhng cu hi m d tho ch-a
c cu tr li.
5. Bin php khn cp tm
thi v ch ti i vi hnh vi
cn tr t tng
bo m kh nng gii
quyt cc v kin, c kin
ngh D tho nn b sung thm
quyn ca -ng s trong
ngh p dng bin php khn
cp tm thi tr-c khi np n
khi kin. Nhng hnh vi cn tr
t tng cn -c quy nh c
th km theo ch ti, bo
m phin to thng sut.
6. Vai tr ca VKS trong t
tng
Theo iu 23 lut T chc
Vin kim st nhn dn, th
VKS thc hin quyn gim st
t- php trong tt c cc loi t
tng. Tuy nhin, vai tr ca VKS
trong t tng dn s ch l gim
st bo m t tng ng php
lut, v vy mc can thip
ca VKS trong t tng dn s
phi mc thp, khc hn
vi trong t tng hnh s m
VKS va ng vai tr cng t,
va ng vai tr gim st tphp. Nguyn tc c th ny
cn -c lm r trong D tho,
va khng tri vi Hin php v
Lut t chc VKS, va phn
nh c th ca t tng dn s.
Nhn mnh nguyn tc ny,
ng Nguyn Trng T, Ch
nhim on Lut s- H Ni cho
rng tranh chp kinh t v dn

s l tranh chp trong nhn dn


vy phi do ng-i dn tho
thun, nh n-c ch lm trng
ti m khng nn can thip.
Cng c kin cho rng VKS
khng nht thit phi hin din
trong phin to dn s m vn
c th thc hin gim st tphp. LS. Phan Vit Dng cho
rng nu d tho quy nh VKS
tham gia t tng dn s th cng
phi quy nh r vai tr c th
ny ca VKS l i din cho
quyn v li ch cng cng, ni
mt cch c th l i din ting
ni ca nh n-c trong quan h
dn s. Cc quy nh hin hnh
v vic VKS tham gia phin to
dn s cho thy VKS rt nhiu
quyn, nh-ng ch-a lm ni bt
c th l cc -ng s phi
ng vai tr ch yu. Cng c
kin cho rng trong t tng dn
s, nu VKS tham gia tranh
tng th phi bnh ng nh- cc
bn tranh chp khc, khng th
va tham gia tranh lun ri li
kt thc phn tranh lun bng
vic -a ra quan im kt lun
ca VKS. Kt lun cui cng
ca VKS tr-c khi ngh n gy
mt tc ng tm l khng nh
ti quyt nh ca hi ng xt
x, v vy nn b quy nh ny.
V quyn khng ngh, c kin
ngh khi VKS khng ngh v
n dn s, th nn khng ngh
phn hnh thc ch khng nn
khng ngh phn ni dung, nu
c lin quan ti phn ni dung
th ch trong tr-ng hp c th
cn bo v chnh sch v li ch

cng cng, v VKS phi thuyt


phc -c to n v cc bn v
l do ny. ng Nguyn Am Hiu
(B T- Php) li t vn
khng nht thit VKS phi thay
mt c quan nh n-c khng
ngh, v d nu B T- php b
xm hi ti sn th i din ca
B c t- cch ng ra khng
ngh vi t- cch l cc bn dn
s. B o Th Hng (Khoa
Lut, i hc quc gia H Ni)
cho rng quy nh ti iu 162
ca D tho v quyn khi t v
n ca VKSND i vi tranh
chp hn nhn gia nh, vic
gim h, lao ng v mt s
loi vi phm khc l nhng quy
nh v bn cht l khng mi,
nh-ng quy nh ch-a rnh
mch v c phn d liu l
thuyt nhiu hn l da trn cn
c thc tin. ng D-ng Quc
Thnh (Thm phn To n
Qun Hai B Tr-ng, H Ni)
ngh nn tng kt iu tra xem
sau 13 nm thc hin Php
lnh v gii quyt cc v n dn
s, th VKS khi t iu tra
-c bao nhiu tr-ng hp, nu
hp l s duy tr quyn ny. V
quyn khi t ca VKS i vi
nhng v n c vi phm lin
quan n ng-i lao ng tn tt
v tr em, mt s i biu nghi
ng tnh thc tin, bi hin nay
do quan h cung cao hn cu
v lao ng n-c ta dn n
vic cc -ng s thuc chnh
sch bo h c bit nh- trn
khng mun b ng ra to do
s mt ch lm vic.

Nghin cu Lp php s 12

T12
2003

11

Thi s - Trao i

7. Quy nh v hon phin to


v s c mt, vng mt ca
nguyn n, b n, ng-i c
quyn li ngha v lin quan
Trn thc t, nhiu phin
to dn s b hon i hon li
ch v nhng l do vng mt ca
nhng ng-i tham gia t tng
ch cht nh- -ng s v lut
s-. Nhiu kin ngh D tho
phi c quy nh nhng iu kin
cht ch -c hon phin to
v iu kin m phin to xt
x vng mt, v d sau mt s ln
c th, m cc -ng s c tnh
trn trnh th to n c quyn xt
x vng mt.
8. Thi hn v thi hiu
V thi hn khng ngh gim
c thm, nhm trnh tnh trng
khiu kin nhiu nm, hon thi
hnh nhiu ln, khng gii
quyt dt im, nhiu kin
ngh D tho nn n nh thi
hn ba nm (i vi n dn s),
mt nm (i vi n kinh t), su
hoc chn thng (i vi n lao
ng) phi chm dt khng ngh
gim c thm. Tuy nhin cng
c kin khc cho rng i vi
nhng v n xt x sai th nh
n-c cng nn c th tc sa
sai. ng o Xun Tin VPQH
ngh nn nghin cu p dng
th tc ti thm c th lm gii
php khc phc nhng tr-ng
hp x sai, c bit l gii php
khc phc nhng sai lm ca
cp gim c thm cao nht.
V vn thi hiu khi
kin, nhiu kin cho rng d

12

tho quy nh ch-a r, v nn


quy nh r thi im thi hiu
-c tnh t khi np n, ghi vo
s nhn h s (Lut S- Trn
Vn Sn). T-ng t, c nhiu
kin ngh thi im ni chung
phi uc quy nh r tnh t
ngy no, ly g lm mc v lm
bng chng? Th tc xt v rt
khng ngh trong t tng dn s
cn -c quy nh r rng hn,
chp nhn hay khng chp
nhn vic rt khng ngh khng
th l quyt nh ca c nhn
ng-i c quyn khng ngh m
vic ti bt c thi im no
cng phi thng qua Hi ng
xt x (. oXunTin). Thi
hn xt x trong D tho quy
nh l 2 thng (hin ti l 30
ngy), nh-ng khng thy quy
nh hu qu php l i vi
nhng tr-ng hp To n vi
phm thi hn xt x (B o
th Hng).
9. Th tc xc nh mt tch,
tuyn b cht lin quan ti
yu t n-c ngoi v ng-i
n-c ngoi
y l vn mi, rt quan
trng, nh h-ng ti vic gii
quyt dt im tranh chp, c
kin ngh trong iu kin a
dng ho cc mi quan h dn
s c yu t n-c ngoi hin
nay, Ban son tho cn tng kt
nhng quy nh v t-ng tr tphp k vi n-c ngoi v
thng l quc t c quy nh
thch hp, m bo quyn li
cho t chc, c nhn Vit Nam.

Nghin cu Lp php s12

T12
2003

10. Th tc rt gn: Nhn


chung c nhiu kin ng h
th tc rt gn trong t tng dn
s-kinh t. C th, c kin
ngh rng ngay trong giai on
ho gii, nu thy c chng
c hin nhin th nn tha nhn
mt th tc rt gn c s tho
thun ca cc bn thm
phn c th tuyn thi hnh ngay
m khng cn qua th tc xt
x tn km v mt thi gian.
Theo quan im ny th th tc
rt gn -c hiu ngay trong
giai on tr-c khi m phin to,
thng nht vi nhng phn tch
phn sau v giai on ho
gii. Th tc rt gn trn y
nu -c quy nh r rng, s
rt hp dn i vi nhng tranh
chp nh- i n, nu gii quyt
ti to n mt nhiu thng m
vn khng thi hnh -c, nn
giao ton b thm quyn cho
thm phn trong th-ng l-ng
tin n ho gii. (LS. Trn
Xun Bc, TP. H Ch Minh)
11. Th tc ho gii
Ho gii l ra rt quan trng
trong t tng dn s nh-ng
trong d tho 11, ho gii -c
t trong phn chun b xt x,
l ra phi -c coi l mt bin
php gii quyt tranh chp
(PGS. TS. H Th Mai Hin).
Trn thc t, th tc ho gii
-c tin hnh cng rt hnh
thc; th tc v y phc l nghi
ca nhng ng-i ti d khng
nghim tc, dn n cm gic
nh- mt th tc mang tnh cht
hnh thc cho qua chuyn.

B lut t tng dn s

Phn quy nh v th tc ho
gii trong d tho ch-a quy nh
y , v cng khng nn giao
To n nhn dn ti cao h-ng
dn th tc ho gii. Cn phi
quy nh r vo BLTTDS nhng
vn no phi bt buc qua
ho gii, phm vi ho gii,
quyn ho gii ca cc -ng
s; n ph trong ho gii, trnh t
thm phn tin hnh ho gii
(Nguyn Cng Bnh). Theo b
Hng (MTTQ), giai on to
n, -ng s vn c quyn -u
tin -c la chn mt trong ba
hnh thc: ho gii, trng ti
hoc theo kin dn s. Nu to
n ho gii tt, s tn trng s
t nguyn ca -ng s v bo
m thi hnh n.
12. Mt s kin khc
- Li ni u ca D tho 11
c v b qua thc trng p
dng php lut ca thi k tr-c
nm 1945 vi nhn thc cho
rng t cho n nay chng ta
xt x dn s khng c c s.
Trn thc t, ngay t thi k cn
hiu lc ca cc b lut dn s
Bc, Trung, Nam k, th ph
bin nguyn tc: Khng c lut
th da vo n l m x, khng
c l th da vo l-ng tm
(iu 4 Lut Dn s Bc k, LS.
Phm Duy Ngha).
- Hin nay, vn cn nhiu
yu cu v th tc l ra c th
n gin -c, v d: Lut scn gp nhiu th tc kh khn
khi tip cn h s, ngoi Th
lut s-, cn cn c thm Giy

gii thiu ca on lut s- v


phi -c thm phn ng .
- V quyn bo cha, c
kin cho rng D tho cng nn
quy nh nhng tr-ng hp cung
cp lut s- min ph cho ng-i
ngho, v m rng kh nng
bo v ca cc bn ti t tng
dn s, c kin ngh cc
bn c th thu bt k ng-i
no i din bo cha cho mnh
m khng nht thit phi thu
lut s- (LG. Nguyn Am Hiu).
- V giai on xt hi trong
dn s, c kin cho rng trong
t tng dn s ch c cc bn
tranh tng m khng c phin
xt hi (LG. Nguyn Am Hiu).
- V vn i din u
quyn, Lut s- Trn Vn Sn
ngh cn c quy nh chp nhn
i din u quyn lin quan n
vn ly hn khi c mt bn l
ng-i n-c ngoi hoc ang
n-c ngoi; t tng hin hnh
cn kh khn, gy ch tc cc
v tranh chp loi ny.
- V vai tr ca to n i vi
thi hnh cc phn quyt ca
trng ti, ng Nguyn Minh Ch,
Ch tch Trung tm trng ti
quc t Vit Nam cho rng to
n ch nn xt v mt hnh thc
quyt nh ca trng ti m
khng xem xt v mt ni dung.
- V th tc xem xt tnh hp
php ca nh cng, TS. Trn
i Thng cho rng y l vn
quan trng cn quy nh c
tnh thc t, trnh tr-ng hp

cho n nay c hng trm


cuc ngng vic tp th nh-ng
khng -c -a ra xem xt theo
th tc ny. Th tc xem xt tnh
hp php ca nh cng ch nn
xem xt tnh hp php v hnh
thc m khng nn xem xt ni
dung tranh chp (LS. L Thu
H-ng). B H-ng cho rng c
nhiu cuc ngng vic xut
pht t tranh chp quyn li ca
ng-i lao ng, khng nn coi
l nh cng m y l phn
ng ca ng-i lao ng, v phi
-c gii quyt t kha cnh
tranh chp quyn li ch khng
phi xem xt tnh hp php ca
nh cng. Trong tr-ng hp
xem xt tnh hp php ca nh
cng, to n phi ra phn
quyt: Nu nh cng hp php,
th hai bn phi m phn theo
quy nh ca nh cng, nu bt
hp php v hnh thc, th phi
yu cu cc bn b xung, nu
bt hp php v ni dung, th
phi yu cu chm dt nh
cng (TS. Trn i Thng).
- Quy nh c s cho php
kin tp th: y l vn mi,
v nguyn tc cc v kin dn
s u do cc c nhn khi
kin, tuy nhin, trong lnh vc
bo v quyn li ca ng-i tiu
dng, th thc t n-c ta v
trn th gii cho thy c l do
hp l cho vic tp th nhng
ng-i tiu dng cng b thit hi
do s dng sn phm, v d
tho nn nghin cu c quy
nh cho php kin tp th (LS.
Trn Xun Bc)./.

Nghin cu Lp php s 12

T12
2003

13

Thi s - Trao i

Hi tho V s pht trin bn vng ca Vit Nam

lm sch li Mi tr-ng Vit Nam


Khnh Vn

Mi tr-ng
ton cu ang
tip tc xung
cp nghim
trng, e da ti
s pht trin
bn vng ca
mi quc gia
trn th gii,
trong c Vit
nam. tr li
cho cu hi ti
sao v chng
ta phi hnh
ng nh- th
no, y ban
khoa hc, Cng
ngh v Mi
tr-ng ca
Quc hi phi
hp vi B k
hoch v u tcng UNDP t
chc Hi tho
V s pht trin
bn vng ca
Vit Nam nhm
tm mt h-ng
i ng n v
kp thi tr-c
thc trng mi
tr-ng Vit nam
ang c du
hiu xung cp
hin nay

Pht trin bn vng


Khi nim v pht trin bn
vng

Cho n nay trn th gii,


khi nim v PTBV vn ch-a c
-c cch hiu thng nht, thm
ch cn tranh ci. Ngay ti Hi

Khng phi hin nay chng

tho, khi nim v PTBV cng

ta mi quan tm n pht trin

c nhiu kin khc nhau. Theo

bn vng (PTBV) m t rt lu

ng Jordan Ryan - i din

tr-c , con ng-i nhn

th-ng tr UNDP ti Vit Nam

thc -c tm quan trng ca

th, PTBV l mt qu trnh bo

n. Song, thut ng ny ch

m tng ti a phc li ca x

-c ghi nhn chnh thc trn

hi v xa b ngho i thng

quy m ton cu ti Hi ngh

qua vic qun l mc ti -u v

th-ng nh v tri t t chc

c hiu qu ti nguyn thin

Rio de Janeiro (Brazil) vo

nhin. ng khng nh PTBV

thng 6 nm 1992. Theo ,

nm phn giao nhau ca 3

PTBV -c hiu l s pht

vng trn: bn vng v kinh t,

trin nhm p ng nhng yu

bn vng v x hi v bn vng

cu ca hin ti nh-ng khng

v mi tr-ng. Cng theo ng

gy tn hi cho vic p ng

Jordan Ryan, khng nn coi

nhu cu ca cc th h t-ng

PTBV nh- mt ph-ng tin

lai. l s pht trin c v

thun li gom tt c cc vn

kinh t, x hi, vn ha, mi

kinh t, x hi v mi tr-ng

tr-ng v ti nguyn thin nhin

li vi nhau m cn c mt quan

nhm p ng nhng nhu cu

im ton din bo m cho

v vt cht, tinh thn ca th h

cc chnh sch c tc dng h

hin ti m khng lm gim

tr thay v mu thun nhau.

cht l-ng cuc sng ca cc


th h mai sau.

B Nguyn Ngc L (Tr-ng


ban PTBV - UBND Thnh ph

14

Nghin cu Lp php s12

T12
2003

Mi tr-ng Vit Nam

H Ni) ng cch nh ngha


v PTBV ca hi ngh Rio de
Jannerio v cho rng, khi nim

Mi tr-ng Vit Nam


Mi tr-ng

suy thoi nghim

trng

tng nn kinh t-x hi khc


nhau, nn vn ha khc nhau
ca mi quc gia.
Mt quan im khc ti Hi
tho nhn nh, PTBV bn cnh
3 yu t l bn vng v kinh t,
x hi v mi tr-ng, cn phi

than tn ti hng trm nm nay


lm mt i nhiu cnh rng
l ni c- tr ca cc loi ng

v PTBV cn -c vn dng
linh hot ty tng thi k lch s,

cho bit, hot ng khai thc

Cc i biu tham d Hi

vt, gy bi lp cc dng sng

tho u -a ra mt thc t

v l ngun nhim bi ln.

bun cho pht trin bn vng

Nghim trng hn, tim nng v

mi tr-ng Vit Nam: mi

gi tr ti nguyn bin v i b

tr-ng Vit Nam ang b suy

ca Qung Ninh ang ng

thoi nghim trng v ng

tr-c nguy c suy thoi nng

tr-c nhiu vn cp bch.

n. Theo bo co ca Phng

Thc t cho thy, hin nay

qun l tng hp i b (Cc

ti nguyn rng, t, n-c,

bo v Mi tr-ng, B TNMT)

c c s bn vng v an ninh,

khong sn, hi sn ca chng

ti Hi tho, nu nm 1987,

chnh tr v bo m cng bng

ta ang b suy thoi, xung cp

din tch rng ngp mn ca

x hi. Khi nim PTBV mang

nghim trng. Nhiu ging cy,

chng ta l 250,000 ha th ch

tnh cht ton cu, vy nn

con qu him ang ri vo nguy

trong hn m-i nm (nm

khng th hiu PTBV ch trong

c tuyt chng. Khng kh, t

1999), 80% din tch rng ngp

phm vi mt n-c m khng

b nhim nng. Cc yu t

mn bin mt; 96% cc rn

tnh ti nhng yu t hp tc

lm gim cht l-ng sng ca

san h ca Vit nam b e da

quc t, yu t phi hp cng

chng ta trong hin ti v nh

v n nay, ch cn 1% din tch

pht trin gia cc quc gia,

h-ng nghim trng ti cht

rn san h ca Vit Nam cn

nht l nhng nh h-ng trong

l-ng sng ca cc th h

trong trng thi tt.

lnh vc mi tr-ng (in hnh

t-ng lai. ng H c Vit, Ch

Nguyn nhn

nh- chy rng Innxia c

nhim U ban Khoa hc, Cng

nh

ngh v Mi tr-ng ca Quc

h-ng

ti

cc

n-c

ASEAN..)

hi nu ra hng lot v vic v


vi phm bn vng mi tr-ng,

Nhn chung Hi tho thng


nht cc ni dung sau v
PTBV:

nh-: Ninh Bnh ph rng ngp


mn nui tm, cc vng
mui ca Nam nh chy theo

- PTBV l s pht trin da

li ch kinh t, chuyn lm mui

trn s phi hp hi ha, lng

sang nui tm, ph rng bn

ghp gia cc yu t: bn vng

g bt chp rng phng h,

v kinh t, bn vng v x hi

chn sng ng Vit khng

v bn vng v mi tr-ng.

nh: Mi tr-ng Vit Nam ch-a


bn vng.

tnh n cc yu t t-ng lai.

thc v PTBV mi tr-ng, ti


Hi tho, nhiu kin -c -a
ra nhm gii p cho cu hi:
Ti sao li c thc trng ?
T nhn thc
Theo Ph cc tr-ng Cc
a cht khong sn Vit Nam,
PTBV v mi tr-ng n-c ta
cn thp tr-c ht bt ngun
vic -u tin pht trin kinh t,
qu coi trng li ch kinh t m

- PTBV l s pht trin va


p ng yu cu hin ti nh-ng

i mt vi nhng thch

ng Hong Danh Sn v

ch-a ch trng ti s hi ha

L-ng Y D-c (S Ti nguyn

nh h-ng t kinh t ti mi

v Mi tr-ng tnh Qung Ninh)

tr-ng. ng vi kin trn,

Nghin cu Lp php s 12

T12
2003

15

Thi s - Trao i

B Nguyn Ngc L -a ra

tr-ng m ch quan tm n li

mi tr-ng (c hiu lc t

mi lin h gia kinh t v mi

ch tr-c mt. Ngay c nhng

1/4/1994), cc Ngh nh, ch

tr-ng: C 1% tng ln ca

cn b qun l, vn nhn

th, thng t- cp Chnh ph, B

nn kinh t th cht thi li tng

thc v tm quan trng ca

v lin BVit Nam cng

ln 3 ln.

PTBV cng ch-a su sc.

ang son tho nh h-ng


chin l-c tin ti PTBV t

Vic pht trin khai thc

Bn cnh , chng ta ch-a

than n-c ta l mt v d v mi

c s phi hp cht ch, ng

quan h gia kinh t v suy

u gia pht trin cc ngnh.

thoi ti nguyn, nh h-ng mi

Thc trng hin nay cho thy,

tr-ng. Chng ta khai thc

mi ngnh c mt nguyn tc,

mt cch ti a cc ngun than

quan im pht trin ring ca

sn c nhm t mc tiu kinh

ngnh mnh m ch-a c ngnh

t (cho n nay, sn l-ng ca

no tnh n vic nn c s kt

ngnh than v-t k hoch 5

hp hi ha gia cc ngnh, cc

nm 2001 - 2005), nh-ng chnh

lnh vc, do vy, u pht trin

v th, Qung Ninh li b

theo kiu mnh ai ng-i y

nhim mi tr-ng nng n v

lm dn n hu qu: s pht

cnh quan b xu i bi nhng

trin ca ngnh ny c th li

Theo a s kin cc i

vng than b khai thc nham

gy hu qu xu m ngnh

biu tham gia Hi tho, chng

nh, khng -c ti to, gn

khc phi chu.

ta vn ch-a c mt h thng

gi. Mt cnh bo -c -a ra
l, vi tc khai thc nh-

n-c (hay cn gi l ch-ng


trnh Ngh s 21); d kin c
trn 10 lut, php lnh quan
trng s -c sa i, b sung
v ban hnh miC th ni,
tm v m, nhn thc v bo v
mi tr-ng v PTBV -c
qun trit ngy cng su sc v
b-c u t -c nhng kt
qu nht nh. Tuy nhin, vic
thc hin vn cn l khu yu.

php lut v mi tr-ng hon

n hnh lang php l

thin. Cc vn bn quy nh v

hin nay, trong mt ngy khng

Vit Nam cho n thi

mt s lnh vc quan trng nh-:

xa, cc th h t-ng lai ca

im hin nay, Chnh ph rt

Lut v khng kh sch, Lut v

chng ta s khng cn g t ti

quan tm n cng tc bo v

an ton ho cht ch-a -c

nguyn than giu c hin nay

mi tr-ng. Vic iu phi, lng

ban hnh, ch-a ni n vic,

ngoi nhng bi t b o

ghp cc ni dung bo v,

cc vn bn ban hnh ch-a

bi lung tung.

PTBV mi tr-ng -c xy

c vn bn h-ng dn thc thi.

dng ng b t trung -ng n

Cho n nay, vic phn cng,

a ph-ng v thng qua cc c

phn cp trch nhim bo v,

quan nh-: B khoa hc, Cng

qun l v mi tr-ng vn cn

ngh v Mi tr-ng, B K

chng cho gia cc B, cc

hoch

ti

ngnh dn n tnh trng cha

chnhBn cnh l vic ban

chung khng ai khc v mnh

hnh mt lot h thng cc lut,

ai ng-i y lm. Bn cnh ,

chnh sch v k hoch quc

nng lc hoch nh chnh sch

gia v bo v mi tr-ng, nh-:

ca cc cn b lm cng tc

K hoch hnh ng quc gia

qun l mi tr-ng ch-a cao.

Nguyn nhn th hai -c


a s cc i biu ti Hi tho
ng tnh, l nhn thc vn
PTBV v mi tr-ng Vit
Nam ch mi dng mt s cn
b thuc cc B, ngnh c lin
quan n mi tr-ng ch ch-a
thm nhp rng ri vo thc
ca dn chng. Do vy, phn
ln ng-i dn khng c thc
gn gi, bo v ti nguyn mi

16

t-,

v mi tr-ng v PTBV giai


on 1991 - 2000, Lut Bo v

Nghin cu Lp php s12

T12
2003

Mt thc t -c cc i

Mi tr-ng Vit Nam

biu cp l cng tc gim

, pht trin kinh t vn l

c tnh lu di trn, cn tng

st, hu kim vn cn yu, c

nhim v trng tm trong giai

c-ng a dng ha, x hi ha

th ni cn b ng. Do ,

on ny, nn, mt mc

cc ngun u t- cho cng tc

nhng chnh sch php lut

no chng ta phi chp nhn

PTBV mi tr-ng. Nh n-c

phn ln ch nm trn giy

c s nh h-ng nht nh ti

nn giao cho cc cng ty c

hoc nu -c trin khai cng

mi tr-ng. Tuy nhin, cc i

phn, c nhn tham gia gn gi

khng bit c -c cuc sng

biu cng c bit l-u , qu

mi tr-ng bng cch thu dn

chp nhn khng. Kim tra yu

trnh pht trin kinh t khng

rc thi th, cc cht thi

dn n khng th nh gi

-c gy tc ng ti mi

Nh-ng quan trng hn c, rt

-c cht l-ng v hiu qu

tr-ng mc qu nghim trng

cn thit nng cao nhn thc,

ca nhng quy nh v mi

n mc khng th sa cha

thc ca ng-i dn trong ton

tr-ng cng nh- nhng tn ti

-c (ph hoi, khai thc cn

x hi v tm quan trng ca

hon thin.

kit cc ngun ti nguyn dn

mi tr-ng.

xut, kin ngh


Theo i biu Nguyn Ngc
L, PTBV v mi tr-ng n-c

n ) hoc phi tr gi t,

nh h-ng ti cht l-ng sng

ca cc th h mai sau.

Mt gii php -c nhc ti,

PTBV nn -c hiu nh- l

l cn phi nghin cu v

mt nh h-ng hn l mt mc

xy dng cc tiu ch v PTBV

c th, bt bin v chung cho

mi tr-ng ph hp vi c

mi quc gia. Thng qua cc

a s cc i biu tham gia

im, iu kin ring ca n-c

tiu ch, ty vo tng iu kin

Hi tho u khng nh PTBV

ta, bo m s cn i v PTBV

c th trong thi k lch s nht

cn bn vng c 3 yu t kinh

mi tr-ng ca tt c cc thnh

nh ca tng n-c m -a ra s

t, x hi v mi tr-ng. Nh-ng

vin c lin quan. Bn cnh ,

nh gi v PTBV cho ph hp.

cng cn vn dng linh hot

cn tip tc xy dng v hon

Vi l-ng thi gian khng nhiu

quan im ny da trn nhng

thin php lut, th ch, chnh

v ch gii hn bn v thc trng

c im ring bit ca Vit

sch v PTBV v bo m

v nhng nguyn nhn PTBV v

Nam c ci nhn ton din

nhng chnh sch php lut i

mi tr-ng Vit Nam, Hi tho

hn v PTBV mi tr-ng n-c

vo cuc sng thc tin, c ch

c -c nhng kt qu nht

ta. Vn hi ha gia mi

ti mnh qun l, -a bc

nh, gp phn hon thin

tr-ng v kinh t l ch: c

tranh cuc sng vo trong lut,

ch-ng trnh PTBV Vit Nam,

pht trin kinh t th mi c

lm cho lut php c tnh kh thi

ra -c mt s gii php v

iu kin bo v v ci thin

hn, trnh tnh trng lut ban

nhn mnh li cnh bo: Hy

mi tr-ng mt cch c hiu

hnh nhiu nm m khng khi

nhn vo thc trng mi tr-ng,

qu nht. N-c ta nhng nm

t -c ai trong khi tnh trng vi

nhn thc v cu ly n khi cn

qua c s pht trin v-t bc

phm vn lun din ra (nh-

ch-a mun./.

v kinh t, song cho n nay

tr-ng hp Lut khong sn)1.

ta nn bt u t nhng g
c, cn c trong h sinh thi
hn ch, ang b suy thoi.

vn l n-c chm pht trin. Do

Bn cnh nhng gii php

Theo kin tho lun ca Ph cc tr-ng Cc a cht khong sn Vit Nam ti Hi tho

Nghin cu Lp php s 12

T12
2003

17

Thi s - Trao i

Cn lp li trt t i vi vn bn qun l
Nh n-c a ph-ng*
Khut Vn Sch*

ut Ban hnh vn bn
quy phm php lut
n-c ta -c Quc hi
kho IX n-c Cng ho x hi
ch ngha Vit Nam thng qua
ln u tin ngy 12/11/1996, l
mc php l quan trng u tin
-a cng tc vn bn vo n
np. Tr-c , c iu l v cng
tc cng vn giy t v cng tc
vn th- l-u tr ban hnh km
theo Ngh nh s 142/CP ngy
28/9/1963 ca Hi ng Chnh
ph cng nhiu vn bn khc, tuy
nhin ch-a c vn bn c hiu
lc php lut cao nh- ln ny.
n nay, sau 6 nm thc hin
Lut ban hnh vn bn quy phm
php lut, cc c quan nh n-c
c s thay i nht nh v t
chc b my v thm quyn.
Thm quyn ban hnh vn bn
theo cng thay i theo. Bi
vy Lut ban hnh vn bn quy
phm php lut -c sa i
ti k hp th 2, Quc hi kho XI
ngy 16/12/2002. Tuy nhin,
trong tt c cc vn bn k trn,
phn ni v vn bn a
ph-ng li rt t, chng hn nhtrong Lut ban hnh vn bn quy
phm php lut nm 1996,
iu 19 v thm quyn v hnh
thc vn bn quy phm php lut
ca Hi ng nhn dn v U

ban nhn dn vit rt ngn gn.


Trong Ngh nh ca Chnh ph
quy nh chi tit vic thi hnh
cng ch gii quyt v mt nguyn
tc l chnh. D rng vn bn ca
cc a ph-ng tm nh h-ng
khng rng, t cha ng cc quy
phm quan trng thuc dng
chnh sch ln nh- vn bn ca
Trung -ng. Nh-ng y li l
nhng vn bn thc thi trc tip
cc cng v v d dn n sai
phm hn. N tr thnh i t-ng
chnh ca cng tc kim tra, kim
sot v x l vn bn ca c quan
chc nng v To hnh chnh
Bi vy, mun xy dng nh n-c
php quyn theo ng ngha ca
n th h thng vn bn ca
Trung -ng v c a ph-ng u
phi thng nht cht ch, nht
qun c v ni dung v hnh thc.
Trong , vn bn ca a
ph-ng phi -c quy nh cht
ch chi tit v thng nht hn.
Thc trng v vn bn
y, t thc trng chung v
vn bn ca a ph-ng ti Ty
Ninh (m cng l thc trng
chung ca nhiu tnh khc), tc
gi mun ch r s cn thit phi
c vn bn quy nh ring v vic
banh hnh vn bn ca a
ph-ng.

* Tiu do NCLP t

18

Nghin cu Lp php s12

T12
2003

Qua thu thp v xem xt vn


bn ca cc huyn v th x trong
ton tnh t nm 2002 n nay cho
thy sai st ch yu tr-c ht l
v th thc vn bn, mi c quan
c kiu trnh by vn bn khc
nhau rt thiu thng nht t tn c
quan c vn bn, s v k hiu cho
ti tn gi v trch yu. Khi phng
vn nhng ng-i vit vn bn, hu
ht ni rng v ch-a c quy nh
thng nht nn c bt tr-c cp
trn hoc t sng to vit.
Sai st th hai l v cch s
dng vn bn nhm ln v cch
s dng cc loi cng vn v t
trnh, cng vn vi ch th, s dng
bin bn thay cho quyt nh gii
quyt cng vic, hoc t t tn
nhiu loi vn bn khc.
Sai st th ba l thm quyn
k: th thc k ch-a nhn
mnh tnh trch nhim ca ng-i
k, thm quyn tp th hay thm
quyn c nhn ch-a -c lm r
ngay c vn bn ca UBND cp
huyn vn cn mt s t vn bn
nh- vy. V thm quyn ca U
ban nhn dn cc cp, theo Php
lnh v quyn hn ca UBND,
mi cp c ghi r trch nhim ca
tp th UBND trong qun l nh
n-c a ph-ng, nh- vy,
ngoi cc vn thuc thm
quyn tp th k trn phn cn li

Mi tr-ng Vit Nam

phi -c hiu l thm quyn


ring ca Ch tch UBND. Th
nh-ng hu ht vn bn vn k
l TM.UBND. Mt s vn bn
chung ca tp th UBND c th
thc k TM nh-ng trong phn
trch dn cn c li thiu c s
php l quan trng v cn thit
cho hnh thnh vn bn , l
bin bn phin hp cc thnh
vin UBND. Cn hiu rng cc
vn quyt nh theo ch tp
th trn a s kin phi c bin
bn ghi nhn kt qu ch chung
v l-u rng thm quyn k vn
bn cn lin quan n trch
nhim hnh chnh tr-c c quan
ti phn nu vn bn b khiu ni.
V vy, phn nh khng r s kh
khn trong gii quyt ca to n
hnh chnh.
Sai st th t- cng kh ph
bin l v vn phong v chnh t
vn bn, li ny c th do ng-i
vit hoc ng-i nh my vn
bn ch-a hi cc kin thc c
bn v chnh t ngn ng vit vn
bn, cp huyn v x mc
nhiu sai st hn.
Nguyn nhn
Tr-c ht l hu ht cn b
lm cng tc bin tp vn bn
cc a ph-ng t -c o to
chnh quy, bin tp vn bn ch
yu theo kiu ngh dy ngh v
bt tr-c cp trn l chnh, nn
khng hiu -c l do phm li.
Th hai l s h-ng dn ca
c quan chc nng, v cc c
quan ch qun ch-a nht qun.
Nhiu c quan trung -ng l c
quan ch qun a ph-ng, k
c vn phng UBND mun vn
bn trong ngnh thng nht, nn

c quy nh ring cho ngnh, v


t h-ng dn, mt s im quy
nh li ch-a cn c vo thm
quyn ca Lut t chc HND v
UBND. C th ni cho n nay
ch-a c quy nh thng nht v
c quan nh n-c no c chc
nng qun l nh n-c v vn
bn qun l nh n-c. Bi vy
mi c hin t-ng k trn.
Th ba l, cc gio trnh bin
son cho ging dy v tham kho
cng ch-a thng nht vi nhau to
nn s thiu nht qun v thiu
ng b ln trong cng tc vn
bn ti a ph-ng.
Th t- l vn cn mt s
nhn thc ch-a ng v thm
quyn tp th v thm quyn c
nhn trong cc thnh vin UBND,
c bit vn cn tr-ng hp mun
da vo tnh trch nhim tp th,
khng dm chu trch nhim c
nhn khi k nn ch o vn
phng ghi th thc k l TM
tp th l ch-a ng vi tinh thn
ci cch hnh chnh v trch
nhim hnh chnh hin nay.
Nh-ng c th xem nguyn
nhn ch yu nht l nh n-c
ta ch-a quan tm ng mc n
vn bn a ph-ng. Cc vn
bn quy nh v h-ng dn cho
a ph-ng va thiu va khng
nht qun. Quy nh trch nhim
v h-ng dn, kim tra, x l v
h thng ch ti v x l vn bn
sai ch-a r, hiu lc ch-a cao.
Chng hn nh- quyn nh ch v
hu b vn bn ca HND.
HND mi nm ch hp 2 k, vic
nh ch v hu b vn bn nn
thc hin nh- th no mt cch
th-ng xuyn? Th-ng trc

HND c quyn hn g trong lc


HND khng hp? Tt c cc
vn trn cn phi c c ch v
s h-ng dn c th. Lut ban
hnh vn bn quy phm php
lut (sa i nm 2002) quy nh
ti iu 83: vic qun l, kim tra
v x l vn bn giao cho B T php (thay cho Vin kim st) l
ng n v hp l. Tuy nhin,
cho n nay cng ch-a c quy
nh chnh thc v chi tit v chc
nng ny cho B T- php v cc
S t- php a ph-ng. Cn phi
c quyt nh chnh thc ca
Chnh ph hoc Th t-ng cho
ngnh t- php c quyn
thc thi cng tc qun l nh
n-c v vn bn. C th giao cho
B T- php ra cc quyt nh v
thng t- quy nh v h-ng dn
chi tit kim tra v x l ti ch v
vi phm vn bn: t th thc cc
loi vn bn n cch s dng,
ni dung v thm quyn ca cc
chc trch lnh o trong b
my. a ph-ng s do S tphp m nhn.
C th ni cng tc vn bn l
cng tc rt quan trng trong
qun l iu hnh. Nhng sai st
trong cng tc vn bn trong thi
gian qua cc a ph-ng cng
rt nhiu, nh h-ng ca n cng
khng nh, v c nhiu l do tc
ng nh- nu trn. Lp li
trt t trong ban hnh v qun l
vn bn l nhu cu bc xc tt
c cc cp chnh quyn a
ph-ng v tng c quan, i hi
cc cp qun l phi quan tm
hn na./.

* Tr-ng Chnh tr tnh Ty

Ninh

Nghin cu Lp php s 12

T12
2003

19

Nghin cu nh n-c

C s ca ch bo hin
Bi Ngc Sn*

c d khng nh tnh ti cao ca


Hin php, nh-ng Hin php
Vit Nam li ch-a thit lp -c
mt ch hon chnh bo v Hin php.
Cho n nay, mc d ln sa i Hin php
gn nht vo nm 2001 tha nhn vic
xy dng nh n-c php quyn, nh-ng Vit
Nam vn ch-a c mt ch bo hin hon
1
chnh . Bi vit ny bn v vic cn c mt
ch bo hin hon chnh. Theo ,v
quyn lp hin thuc v nhn dn ch khng
phi thuc v Quc hi.
Quyn lp hin thuc v nhn dn
Ch bo hin ch tn ti khi Hin php
c -u th hn so vi th-ng lut. u th
dn n h qu l c s phn bit quyn lp
hin v quyn lp php. S phn bit ny
cng dn n vic phn cp hiu lc php l
gia Hin php v v th-ng lut: Hin php
c hiu lc php l ti cao, th-ng lut phi
hp hin. Do vic ban hnh v sa i
Hin php -c tin hnh bi nhng c quan
v theo nhng th tc c bit khc vi c
quan v th tc -c p dng cho th-ng
1

lut. Th-ng lut khng th sa i -c


Hin php v cng khng th mu thun vi
Hin php. Mt o lut i ng-c li vi
nhng iu khon ca Hin php l mt o
lut bt hp hin v do khng th c hiu
lc. Nh- vy, cc hnh vi ca chnh quyn b
gii hn bi Hin php. Vi c tnh , vn
bo hin -c pht sinh.
Ti sao Hin php li c hiu lc php l
ti cao? Cu tr li nm vn ch th ca
quyn lp hin. GS. Nguyn Vn Bng cho
rng quyn lp hin l quyn nguyn thu v
th hin mt cch ton din nht ch quyn
quc gia, v quyn lp hin chung quy l
quc gia t n nh cho mnh quy tc t chc
2
v iu hnh . V quyn lp hin l quyn
nguyn thu nn ch c ch th ca ch
quyn quc gia mi c quyn lp hin.
Nh-ng ai l ch th ca ch quyn quc
gia? Hin php l khun mu ca dn ch,
tn ti trong mt ch dn ch. Trong mt
ch dn ch, nhn dn l ch th ti cao
ca quyn lc, l lc l-ng nm ch quyn.
Nh n-c l l t chc do nhn dn thnh lp

Xem thm: Nguyn c Lam. C ch gim st bo hin- gc nhn thao kho. Tp ch Nghin cu lp php, s 10
nm 2003, tr. 36.
2 Nguyn Vn Bng. Lut Hin php v chnh tr hc, Si gn, 1967, tr.51.

20

Nghin cu Lp php s12

T12
2003

Ch bo hin

ra i din cho nhn dn hnh x ch


quyn nhn dn. C.Mc vit:
Trong ch dn ch, th bn thn nh
n-c chnh tr, d-i hnh thc m n hnh
thnh bn cnh ni dung v t phn bit
vi ni dng , ch l ni dung c th ca
nhn dn, ch l hnh thc tn ti t bit ca
3
nhn dn m thi .
V nhn dn l ch th ca ch quyn
quc gia, m quyn lp hin l quyn
nguyn thu v th hin ton din ch quyn
quc gia nn nhn dn chnh l ch th ca
quyn lp hin. Thng qua vic hnh x
quyn lp hin, nhn dn thnh lp ra nh
n-c, u quyn cho nh n-c, n nh nhng
cung cch t chc v iu hnh nh n-c.
Hin php M tuyn b trong li ni u:
Chng ti, nhn dn Hoa K quyt tm chp
thun v thit lp bn Hin php ny ca Hp
Chng Quc. Hin php Ireland 1937 m u:
Chng ti, nhn dn Ireland chp thun ch
nh v thit lp bn Hin php sau y; Hin
php CHLB c: Nhn dn c lp thnh
Hin php ny; Hin php LB Nga: Chng ti,
nhn dn cc dn tc Lin bang Ngachp
nhn bn Hin php d-i y ca Lin Bang
Nga; Hin php Hy lp: Chng ti, nhn dn
Cng ho Hy lp, thng qua ng-i i din
quyn lc ca chng ti chp nhn bn Hin
php ny Li ni u ca Hin php Vit Nam
nm 1946 cng ghi nhn: -c quc dn trao
cho trch nhim tho bn Hin php u tin
ca n-c Vit Nam dn ch cng ho, Quc hi
nhn thy rng.
3
4
5
6
7
8

K.C.Wheare nhn nh: S ti th-ng


php l ca Hin php -c da trn
4
nguyn ca nhn dn . Nhn dn l ch th
ca quyn lp hin, quyn lp hin khng b
gii hn bi lut l no, khai sinh ra cc
quyn khc. V quyn lp hin n nh v t
chc cc quyn khc, v cc quyn khc i t
quyn lp hin, hu qu -ng nhin l tnh
5
cch -u tin ca quyn lp hin . Quyn lp
php, quyn hnh php, quyn t- php l
nhng quyn phi sinh t quyn lp hin.
Cc quyn phi -c hnh x trong
khun kh do quyn lp hin n nh.
Do , ch quyn ca nh n-c phi sinh
t ch quyn ca nhn dn. Vi ngha nhvy, C.Mc nhn mnh: Ch quyn ca nhn
dn khng phi l ci pht sinh t ch quyn
6
ca nh vua , m ng-c li, ch quyn ca
7

nh vua da trn ch quyn nhn dn . Bi


vy, ch ca nhn dn phi -c tn trng
hn ch ca nh n-c. Ba ngnh quyn lc
nh n-c khng -c mu thun vi quyn
lp hin. Haminton lp lun: Hot ng ca
k tha nhim s tr thnh v hiu nu i
ng-c li s u thc, l quan im t trn
nhng nguyn tc ht sc minh bch. Do
mi hot ng lp php i ng-c li Hin
php khng th c hiu lc Hin php phi
-c tn trng hn quy php, hn mun
8
ca c quan tha nhim nhn dn .
iu 146 ca Hin php Vit Nam hin
hnh t Hin php h cp ti th-ng:

C.Mc- ng-ghen. Ton tp, tp 1. NXB Chnh tr quc gia, H, 1995, tr. 351.
K.C. Wheare. Hin php tn tin. ( Bn dch ca Nguyn Quang), 1967, tr. 85.
Nguyn Vn Bng. Lut Hin php v chnh tr hc, Si gn, 1967, tr.53.
Vua trong ch qun ch lp hin.
C.Mc- ng-ghen. Ton tp, tp 1. NXB Chnh tr quc gia, H, 1995, tr. 317.
Hamiton, Jay, Madison. The Federalist. No.80.

Nghin cu Lp php s 12

T12
2003

21

Nghin cu nh n-c

Hin php n-c cng ho x hi ch ngha


Vit Nam l lut c bn ca Nh n-c, c
hiu lc php l cao nht. Mi vn bn khc
phi ph hp vi Hin php. Tuy nhin, xt
k vn chng ta thy c im mu thun
trong t- duy lp hin y: Mc d chng ta
t Hin php h cp php l ti cao nh-ng
li quy nh Quc hi c quyn lm Hin
php v sa i Hin php (iu 84). Nhvy, d-ng nh- chng ta coi Quc hi l ch

nhn dn. Cho nn nhn dn phi c quyn


quyt nh trong vic thit lp cng nh- vic
sa i Hin php. Mt trong nhng hnh
thc nhn dn th hin ch quyt nh
ca mnh l b phiu tr-ng cu dn . Trong
khi , Hin php hin hnh ca chng ta ti
iu 147 quy nh Ch Quc hi mi c
quyn sa i Hin php v hon ton
khng quy nh vic sa i Hin php phi
-c em tr-ng cu dn .

th ca quyn lp hin v khng c s phn

C kin cho rng, nhn dn l ng-i

bit ch th ca quyn lp hin v ch th

phn cng quyn lc: Nhn dn, thng qua


bn Hin php, u quyn cho nh n-c, cc
c quan nh n-c thc hin quyn lc nh
9
n-c . iu ny rt ng nhiu n-c khi

ca quyn lp php. Trong khi cc Hin


php 1946, 1959 - nhng bn Hin php
-c son tho d-i s ch o ca Ch tch
H Ch Minh gii quyt vn ny rt thu
o. Theo cc hin ny Quc hi ch c
quyn lp php: Ngh vin nhn dnt ra
cc php lut (Hin php 1946, iu 23);
Quc hi l c quan duy nht c quyn lp
php ca n-c Vit Nam dn ch cng ho
(Hin php 1959, iu 44). T Hin php
1980 n Hin php hin hnh, Quc hi
-c quy nh c quyn lp hin. Nu ch th
ca quyn lp hin v quyn lp php l mt
th ti sao Hin php li c hiu lc php l ti
cao? Nu nh- khng c s phn bit gia
ch th ca quyn lp hin v ch th ca
quyn lp php th cng khng th c s
phn bit h cp php l gia Hin php v
th-ng lut.
Hn na, nu nh- lut php l vn bn
ca nh n-c th Hin php l vn bn ca
9

nhn dn -c coi l ch th ca quyn lp


hin. V nguyn tc l nh- vy, nh-ng theo
Hin php Vit Nam, Quc hi ch khng
phi nhn dn l ng-i nm quyn lp hin.
Hin php l mt vn bn phn cng quyn
lc nh n-c. Cho nn ch c ch th ca
quyn lp hin mi l ng-i phn cng quyn
lc nh n-c. Nu coi nhn dn l ch th
ca quyn lp hin th ng l nhn dn l
ch th phn cng quyn lc. Nh-ng Vit
Nam Quc hi nm quyn lp hin nn chnh
Quc hi l ng-i phn cng thc hin quyn
lc nh n-c. Nh- vy, khng th c mt c
quan no c th ng trn Quc hi phn
x hnh vi ca Quc hi10. Lp lun ny ca
ti -c phn bin rng: C ch ny xem
xt, gii quyt tnh hp hin khng phi ch
vi t- cch mt c quan no , m l da
trn Hin php, nhn danh Hin php do

TS. V Hng Anh. Ai phn cng thc hin quyn lc nh n-c? Tp ch Nghin cu lp php, s 3 nm 2003, tr.
40.
10 Bi Ngc Sn. Quyn t- php trong cc chnh th hin i. Tp ch Nghin cu lp php, s 4 nm 2001.

22

Nghin cu Lp php s12

T12
2003

Ch bo hin

nhn dn lp ra. y khng nn t vn


mt cch c phn cng nhc l ai ng cao
hn ai, m Hin php mi l ng cao nht,
11
ti th-ng, tt c u phi tun th . ng
vy, nh-ng Hin php ch ti th-ng khi Hin
php -c thit lp bi quyn lp hin ca
nhn dn. Ch khi no quyn lp hin thuc
v nhn dn th mi ng l khng c s ai
ng cao hn ai, m Hin php mi l ng
cao nht. Nh-ng nu quy nh quyn lp
hin thuc v Quc hi th khng th dung
hp -c vi chn l ny v quyn lp hin
thuc v Quc hi. Cho nn khng th c
mt c quan no c th -c t ra trong
khung cnh Hin php Vit Nam hin hnh
xem xt v hnh vi ca Quc hi. iu
ny gii thch cho thc t l n hin nay, Vit
Nam vn ch-a c mt c quan chuyn kim
tra tnh hp hin ca quyn lc nh n-c ni
chung v quyn lp php ca Quc hi ni
ring, tc l ch-a c mt ch bo hin
hon chnh.
Do , thit ngh rng thit lp c s
Hin php hon chnh cho ch bo hin
Vit Nam, chng ta cn tr li nhng gi tr
ca Hin php 1946: trong li ni u, Hin
php phi tuyn b nhn dn l ch th ca
quyn lp hin, trong Hin php cn quy nh
Quc hi ch c quyn lp php; v vic sa
i Hin php phi -c em tr-ng cu dn
hoc theo mt th tc khc th hin -c
rng quyn lp hin thuc v nhn dn.
Dn quyn trong Hin php
S vi phm Hin php ph bin nht l s

vi phm ca cng quyn n cc quyn hin


nh ca cng dn. nh ch bo hin sinh ra
hn ch chnh quyn khi s xm phm
n quyn ca cng dn. Cho nn nh ch
bo hin ch c th tn ti trn c s cc quy
nh v quyn cng dn trong Hin php.
Vic ghi nhn dn quyn c tin l Anh,
nh-ng vic ghi nhn dn quyn trong Hin
php li khai sinh Bc M. Cui th k 18,
mt s bang mi ginh -c c lp ti Bc
M thit lp nhng bn Hin php thnh
vn, v u Hin php c t mt bn
tuyn ngn dn quyn. Bn tuyn ngn dn
quyn u tin trong lch s lp hin th gii
do Quc hi ca tiu bang Virgina biu quyt
ngy 12/6/1776. Trong Hin php ca Lin
bang Hoa K 1787 khng quy nh v dn
quyn (tr quyn chnh tr). Nm 1791, b
khuyt iu , Quc hi M thng qua
10 tu chnh n c th coi l tuyn ngn dn
quyn ca M. Sau khi -c khai sinh M,
ln sng quy nh dn quyn trong Hin
php to rng ra cc n-c trn th gii, nht
l Php.
ng l-u l a s Hin php cc n-c
ghi nhn dn quyn li ni u ca Hin
php d-i hnh thc mt bn tuyn ngn
nhn quyn. iu ny phn nh t- t-ng
nhn quyn l tin ca Hin php v dn
quyn phi -c quy nh trn c s nhn
quyn; dn quyn l s xc lp v mt php
l nhn quyn. Tuyn ngn nhn quyn
trong li ni u ca nhiu Hin php c gi
tr php l nh- Hin php, thm ch cn cao
hn Hin php. Duguit, sng d-i thi Cng

11

Nguyn c Lam. C ch gim st bo hin- gc nhn tham kho. Tp ch Nghin cu lp php, s 10 nm 2003,
tr. 42.

Nghin cu Lp php s 12

T12
2003

23

Nghin cu nh n-c

ho III ca Php cho rng bn tuyn ngn


1789 c mt gi tr ring bit, do nhng
iu kin xung quanh chp thun n v gi tr
l mt gi tr siu hin, khin cho n cn
sng khi m Hin php 1789 khng cn gi
12
tr na, v vn cn -c p dng mi mi .
Phn m u Hin php ng Cng ho
Php 1958 vit: Nhn dn Php long trng
tuyn b trung thnh vi bn tuyn ngn
nhn quyn nm 1789. iu ny phn nh
quan nim v hiu lc php l trn hin php
ca tuyn ngn nhn quyn Php.
Hin php Vit Nam hin hnh c mt
ch-ng ring quy nh v quyn v ngha v
c bn ca cng dn. Chng ta cng th hin
quan nim quyn cng dn xut pht t nhn
quyn: n-c Cng ho x hi ch ngha
Vit Nam, cc quyn con ng-i v chnh tr,
dn s, kinh t, vn ho v x hi -c tn
trng, th hin cc quyn cng dn v -c
quy nh trong Hin php v lut ( iu 50).
Tuy nhin, c th ni rng cc quy nh
ca Hin php v cc quyn c bn ca cng
dn ch-a to dng -c mt c s vng chc
cho vic thit lp ch bo hin. Nu nhcc quyn con ng-i th hin quyn cng
dn th quyn cng dn phi l nhng quyn
t nhin vn c ca con ng-i m nh n-c
phi tha nhn. c cc quy nh ca Hin
php 1992 v quyn cng dn c th c cm
t-ng rng dn quyn khng phi l quyn
vn c do To ho ban cho con ng-i v nh
n-c phi tha nhn m do Nh n-c ban
cho ng-i dn. Quy nh v quyn cng dn
th phi t cng dn v tr ch th. Nh-ng
12

nhiu quy nh v dn quyn trong Hin php


Vit Nam hin hnh a phn l t nh n-c
v tr ch th, cn cng dn th nh- l i
t-ng -c ban cho quyn ch khng phi
-c tha nhn quyn. Trong 33 iu ca
ch-ng V ca Hin php Vit Nam hin hnh
v cc quyn v ngha v c bn ca cng
dn, Nh n-c - vi t- cch l ch th xut
hin hn 20 ln. Nhng cng thc th-ng
-c p dng l: Nh n-c bo m...;
Nh n-c... c k hoch... ; Nh n-c ban
hnh...; Nh n-c quy nh; Nh n-c
giao...; Nh n-c c chnh sch...; Nh
n-c to iu kin...; Nh n-c bo h....
c th lm c s cho ch bo hin,
nhng quy nh v dn quyn trong Hin
php phi -c s dng bi cng dn v c
quan p dng php lut. Nh-ng cc quy nh
v dn quyn trong Hin php Vit Nam
khng -c to n vin dn trong xt x, v
cng dn cng khng vin dn n Hin
php bo v quyn ca mnh tr-c to.
Chnh v vy, nhng quy nh v dn quyn
trong Hin php mc d nhiu nh-ng cn xa
l vi ng-i dn. S d nh- vy l v cch quy
nh dn quyn nh- trong Hin php ca
chng ta rt kh thc hin. V nguyn tc cc
quyn cng dn phi -c xc nh km theo
l ngha v, trch nhim ca Nh n-c.
Nh-ng iu chnh v dn quyn m quy nh
Nh n-c... c k hoch..., Nh n-c ban
hnh...; Nh n-c to iu kin...; Nh
n-c bo h... th d-ng nh- khng phi l
xc nh ngha v ca nh n-c m l quyn
ca nh n-c. Quy nh nh- vy t Nh

L nh Chn. Lut Hin php v cc nh ch chnh tr, cun 2, Si Gn, 1975, tr.120.

24

Nghin cu Lp php s12

T12
2003

Ch bo hin

n-c v tr li th so vi cng dn: Hin


php v Nh n-c ch ch-a thc s v
ng-i dn, nn nhng quy nh v dn quyn
trong Hin php mi ch dng li tuyn
ngn ca Nh n-c m t -c ng-i dn s
dng bo v mnh.
Mun cho quyn hin nh ca cng dn
c th thc hin -c trn thc tin, v -c
cng dn s dng bo v mnh th vic
quy nh v dn quyn phi theo nguyn tc
xc nh dn quyn l khu vc cm i vi
cng quyn, cng quyn phi tha nhn dn
quyn ch khng phi ban cho cng dn
quyn c bn. Chng hn, Tu chnh n th tca Hin php M quy nh: Quyn ca
ng-i dn -c an ton v thn th, nh ,
giy t v tai sn, chng li mi khm xt v
bt gi v cn c, s khng b vi phm, v
khng -c c mt giy php khm xt no,
tr phi c l do xc ng cn c vo li tuyn
th hoc s xc nhn v c bit l phi
miu t a im khm xt, nhng ng-i v
vt s b bt gi. Nhn chung, ti cho rng,
trong s cc quy nh ca Hin php Vit
Nam v dn quyn th cc quy nh v quyn
t- do c nhn kh thi v -c n nh theo
nguyn tc xc nh cc quyn ny nh- l
khu vc cm i vi cng quyn. V d:
Nghim cm mi hnh thc truy bc, nhc
hnh, xc phm danh d, nhn phm ca
cng dn (iu 71); Cng dn c quyn
bt kh xm phm v ch . Khng ai -c
t vo ch ca ng-i khc nu ng-i
khng ng , tr tr-ng hp -c php lut
cho php (iu 73)...

ca cng dn trong cc lnh vc: chnh tr,


kinh t, vn ho, x hi mc d rt nhiu
nh-ng kh thc hin trn thc tin v do
cng kh c lm c s cho vic tn ti mt
ch bo hin. c th lm c s cho
ch bo hin th tr-c tin chng ta phi
iu chnh li cc quy nh ni trn theo
nguyn tc coi quyn cng dn l quyn
m nh n-c phi tha nhn v l mt khu
vc cm i vi cng quyn ch khng
phi l nhng quyn nh n-c ban pht
cho cng dn. Xin -a mt s in hnh.
Thay v quy nh Nh n-c v x hi c k
hoch to ngy cng nhiu vic lm cho
ng-i lao ng (iu 55) chng ta c th
sa thnh Quyn lao ng ca cng dn
khng th b xm phm. Thay v quy nh
Nh n-c bo h quyn s hu hp php
v quyn tha k ca cng dn (iu 58)
chng ta c th sa thnh Khng ai -c
xm phm quyn s hu hp php v
quyn tha k ca cng dn...
Tm li, tr-c khi i tm kim mt m hnh
bo v Hin php ph hp vi Vit Nam th
vic tr-c tin phi lm l nghin cu
hon thin c s ca ch bo hin: quyn
lp hin thuc v nhn dn v quy nh kh
thi hn v dn quyn trong Hin php./.

* Khoa lut - i hc Quc gia H Ni

Trong khi cc quy nh v quyn t do c


nhn kh hp l th cc quy nh v quyn

Nghin cu Lp php s 12

T12
2003

25

Nghin cu php lut

Tp tc
vi
php lut
Nguyn Minh oan*

1. Tp tc trong x hi
Trong i sng x hi v
trong sch bo n-c ta c
kh nhiu thut ng ch
nhng cch x s -c lp i
lp li nhiu ln thnh thi
quen, -c nhiu ng-i tha
nhn v tun theo nh- tp
qun, phong tc, lut tc,
tp tc... D-i y l mt s
cch hiu v nhng thut ng
ni trn:
Tr-c ht tp qun -c
1
xem l thi quen hay theo
thi quen m thnh ra vng
2
chc hoc nhng tc phong
(nhng ng x) -c lp li
theo thi gian c th hay tp

th . Tp qun bao hm
nhng thi quen v sn xut
v sinh hot trong i sng x
hi. Chng hn, tp qun du
canh du c-, tp qun king
cho n-c u nm... Tp
qun c phm vi iu chnh
rng, lin quan ti nhiu lnh
vc khc nhau. Tnh bt buc
khng cao th-ng ch l
nhng vic rt ng lm theo,
nu ai khng lm theo th ch
yu b d- lun ph phn, d
ngh hoc ty chay...
Cn phong tc -c xem
4
l thi quen trong x hi hay
l mt s tp qun v np
sng c ngha t lu i v
5
n su vo i sng . Chng

1 Bu K, T in Hn - Vit t nguyn, Nxb Thun Ho 1999.


2 o Duy Anh, Hn -Vit t in, Nxb Thnh ph H Ch Minh
3 on Vn Chc, X hi hc vn ho, Nxb Vn ho thng tin, H
4 o Duy Anh, Sd
5 on Vn Chc, Sd, tr. 130.
6 on Vn Chc, Sd, tr. 130.

26

Nghin cu Lp php s12

T12
2003

hn, nh- vic cng gi t


tin, cc nghi l th
phng, cc ngha v vi
cng ng nh- khao
vng, cheo c-i... Nh-ng
phong tc khc vi tp
qun l ch phong tc
l nhng khun mu ng
x c tnh cch bt buc
i vi mi thnh vin v
chng -c coi l nhng
ng x cn thit cho li
ch cng cng (s phn
vinh, s an ninh v trt t
ca nhm v cng
ng); phong tc bao gi
cng phm vi c mt
cng ng (lng, bn,
vng...); phong tc mang
trong mnh nhng khun
mu ng x l nhng
chun mc o c,
thm m, khoa hc ca
c cng ng, x hi.
Phong tc c tnh bt
buc
nghim
ngt,
nhng ng-i vi phm c
th phi chu nhng hnh
6
pht rt nghim khc .
Nh- vy, phong tc bt
ngun t tp qun nh-ng
c mc ch v tnh bt
buc cao hn, -c m
bo thc hin bng

Ni 1997, tr. 129.

Tp tc vi php lut

nhng bin php trng pht nghim khc.


Lut tc th-ng dng ch nhng quy
-c c gi tr v c tnh bt buc gn nhphp lut nh-ng khng phi php lut. Nu
cho rng tt c nhng l li (quy tc) -c
t ra iu chnh hnh vi ca con ng-i l
lut, th tp qun, phong tc cng c th
-c gi l lut tc theo ngha dn gian.
-ng nhin nhng quy tc ny khng do
nh n-c ban hnh nn khng phi l php
lut. Nhng ng-i theo quan im ny cng
cho rng lut tc tr-c ht phi l tp qun,
nh-ng khng phi l nhng tp qun thng
th-ng m l nhng tp qun tr thnh
quy -c chung ca c cng ng v -c
bo m thc hin bng nhng bin php
nghim khc m cng ng nht tr, do vy
vic tun theo lut tc l bt buc i vi tt
c nhng ch th c lin quan. Cch gii
thch nh- vy cho thy lut tc gn ng
ngha vi phong tc.
Tp tc -c hiu l cch ni tt ca tp
qun v phong tc (tp l tp qun, tc l
phong tc). Theo chng ti vic s dng mt
t ghp l tp tc thay cho tp qun v
phong tc l cch ni va bao qut va ngn
gn. Bi l phong tc nh- trn trnh by
-c pht trin t tp qun, nh-ng trong
nhng giai on hoc iu kin nht nh khi
m tnh bt buc v nhng bin php m
bo cho vic thc hin phong tc mt dn th
phong tc c th tr li thnh tp qun. Nhvy, gia phong tc v tp qun c th hon
i, chuyn ho cho nhau (tp qun c th
thnh phong tc v ng-c li, phong tc c
th tr thnh tp qun) cho nn vic phn
bit rch ri u l tp qun, u l phong
tc trong mt s tr-ng hp s rt kh khn.

V vy, thut ng tp tc trong bi ny -c


hiu l phong tc, tp qun.
Tp tc ra i v tn ti nh- mt tt yu
khch quan, mt nhu cu khng th thiu
trong i sng cng ng ca con ng-i, nhu
cu iu chnh cc mi quan h ca con
ng-i. Hn na trong qu trnh sn xut, sinh
hot v trao i cng nhau gia con ng-i v
cc cng ng khng trnh khi xy ra
nhng tranh chp, nhng hnh vi gy thit
hi n li ch ca cc thnh vin khc hoc
ca c cng ng cng i hi phi c nhng
quy -c (quy tc) gii quyt nhng tranh
chp hoc x l i v nhng hnh vi vi
phm quy -c... Nhng quy -c c th lc
u do mt c nhn hoc do c cng ng
cng bn bc t ra nh-ng chng -c cng
ng tha nhn v thc hin. Tp tc l quy
-c ca mi cng ng dn c- nn mang
tnh cc b, a ph-ng, mi cng ng dn
c- th-ng c nhng tp tc khc nhau. Hnh
thc ph bin ca tp tc l truyn ming
nn tp tc c tnh uyn chuyn, tnh xc
nh khng cao, dn n vic p dng nhiu
khi khng thng nht, d tu tin.
Hnh thc thnh vn u tin ca tp tc
c l l h-ng -c (h-ng bin, h-ng
khon, h-ng l, khon -c, khon l, tc l,
cu khon, iu -c, iu l, l lng...) gm
cc iu hay quy -c v nhiu mt ca i
sng cng ng nh- sn xut, bo v mi
tr-ng, c cu t chc v cc quan h x hi,
bo v an ninh, th cng, khuyn hc, bo
m ngha v vi nh n-c... Gn lin vi
hu ht cc iu trong h-ng -c l vic
th-ng nhng ng-i c cng, x pht nhng
ng-i vi phm vi nhiu hnh thc khc nhau.

Nghin cu Lp php s 12

T12
2003

27

Nghin cu php lut

Tp tc ni chung, h-ng -c ni ring c


vai tr v cng to ln trong i sng cng
ng, chng l nhng chun mc cho hnh vi
ca con ng-i trong nhng hnh thc t chc
x hi nhng phm vi nh- dng h, xm,
ng, lng, bn hay nhng cng ng ln hn.
Nh-ng quy -c -c tun th qua nhiu th h,
tr thnh nhng thng l php l v l c-ng lnh
v np sng ca tng cng ng dn c- Vit
nng thn, mt cng c iu chnh cc
mi quan h x hi, mt tri thc dn gian v
7
qun l cng ng .

qun l v dn ch ho nng thn n-c ta


9
hin nay . C th ni, n-c ta hin nay, tp
tc , ang v s cn tip tc th hin vai
tr tch cc v nhng gi tr x hi ca mnh
trong nhiu lnh vc ca i sng x hi, nht
l cc vng ng bo dn tc t ng-i, vng
su, vng xa, khi m php lut ch-a pht huy
-c y vai tr, tc dng ca mnh th
phn ln cc quan h x hi vn ch yu
-c iu chnh bi tp tc c bit l trong
cc lnh vc nh- tranh chp ti sn, gii quyt
vay, n, hn nhn v gia nh...

Tuy nhin, cng vi s pht trin ca vn


ho - x hi vai tr ca tp tc ngy cng b
thu hp li. Nh n-c, x hi ngy cng can
thip nhiu hn vo cc lnh vc t qun ca
cc cng ng trong c vic xy dng
nhng quy -c iu chnh mi quan h
lin quan n cng ng. Ni cch khc, hin
t-ng t do, tu tin trong vic ra cc tp
tc, quy -c ca cc cng ng ngy cng b
hn ch. V.I. Lnin nhn mnh: sng
trong mt x hi m li thot khi x hi y
8
-c t do, l iu khng th -c .
y l mt nguyn nhn dn n tp tc b
mai mt, lng qun mt s b ngn cm, mt
s lc hu khng cn ph hp...

2. Nhng ni dung c bn ca tp tc v
vic p dng tp tc

Nhng nm gn y d-i s lnh o ca


ng v Nh n-c ta nhiu tp tc, truyn
thng vn ho tt p -c khi phc, c
bit l ch tr-ng xy dng h-ng -c mi
cng lm cho tp tc c iu kin pht trin
v pht huy vai tr trong i sng x hi. S
xut hin tr li ca h-ng -c (h-ng -c
mi) ang ng gp nht nh vo qu trnh
7
8
9

Tp tc l nhng quy -c c tnh cht tng


hp v nhiu vn thuc cc lnh vc khc
nhau ca i sng x hi, trong th-ng c
phn ni dung cp n nhng quy tc,
quy nh, cch ng x cn tun theo v phn
xc nh nhng hnh thc khen, th-ng hoc
x l nhng vi phm, cc cch thc v bin
php trng pht.
V ch yu lin quan n i sng cng
ng nn ni dung tp tc tp trung vo cc
lnh vc chnh ca i sng x hi nh- quy
nh v cc v vic dn s nh- xc nh
quyn s hu hay s dng t ai, vay,
m-n, gy thit hi v ti sn, tranh chp,
vn tha k ti sn... cc vic lin quan
n hn nhn v gia nh nh- quy nh iu
kin, th tc kt hn, ly hn v hu qu ca
nhng vic ny, mi quan h gia cc thnh
vin trong gia nh, dng h... Mt s quy nh lin
quan n nhng hnh vi nguy him cho x hi nh-

Bi Xun nh, H-ng -c v qun l lng x, Nxb Khoa hc x hi, H Ni 1998, tr. 9.
V.I. Lnin, Ton tp, tp 12 Nxb Tin b, Mtxcva 1979, tr. 127.
Vn phng Quc hi, Nghin cu lp php H-ng -c s 8- 8/2003, tr. 63

28

Nghin cu Lp php s12

T12
2003

Tp tc vi php lut

vic trm, cp, nh nhau, git ng-i, c-p ca,


cc hnh vi hip dm, lon lun... bo m an
ninh cho cng ng; mt s quy nh lin quan n
cc l hi; cc hot ng chung ca c cng ng
v cc thit ch t chc ca cng ng; trch
nhim ca nhng ng-i ng u cc cng ng
nh- gia nh, dng h, ng u lng, bn...

vy, do nhiu l do khc nhau trong cc


cng ng cng tn ti khng t nhng
tp tc phn tin b, c hi cho x hi
cng nh- mi thnh vin ca cng ng.
Tp tc l mt cng c iu chnh ca nhng
cng ng t qun v nhiu khi cn cn tr
vic thc hin php lut ca nh n-c.

Nhng bin php x l vi phm tp tc


phn ln l cc bin php gy hu qu bt li
cho ch th vi phm v mt kinh t, danh d
(pht bng tru, b, ln, g, ui ra khi
cng ng, b n thc n trong mng ln...).
Nhng bin php ny th-ng rt khc nghit
v c tc dng rn e rt ln cho nn s
ng-i vi phm tp tc trn thc t l rt t.

Tp tc -c ph bin, gio dc cho cc


thnh vin cng ng thng qua cc dp l
hi, qua cc hot ng phn x ca gi lng,
tr-ng bn hay nhng ng-i c uy tn khc
trong cng ng khi xy ra nhng tranh chp
hay vi phm tp tc. Tp tc l nhng quy
tc, nhng cch ng x, phn gii th-ng
-c cho l do cc bc tin nhn li cho
nn th-ng -c xem nh- mt th cm nang
thing ling, -c mi ng-i tn trng, t
gic thc hin v coi nh- l nhng tiu
chun ng n, chnh xc, cng bng m
mi ng-i cng nh- c cng ng u c
ngha v tun theo.

Tp tc th-ng -c ng-i c uy tn
nht, ng-i ng u cng ng t chc
thc hin v -c s ng h, gip
ca c cng ng rt nghim minh. Nu
vic phn x theo tp tc ca ng-i c
thm quyn c biu hin r rng l
khng cng minh hay thin v th cc
thnh vin ca cng ng s c kin
khng ng tnh, phn i v khng tn
nhim ng-i phn x na.
C th ni, mc ch ca hu ht cc
tp tc u h-ng thin, v-n ti nhng
iu tt p cho mi c nhn v cho c
cng ng, v mt cng ng on kt,
gn b, tnh ngha vi nhau, cm th ci
c, nhng s gian t bt chnh trong x
hi, gi gn trt t trong cng ng, bo
v li ch ca mi thnh vin cng nhca c cng ng, gii quyt nhng xch
mch, tranh chp, v cng ng m mi
c nhn phi c gng hon thnh ngha
v vi cng ng v vi nh n-c... Tuy

i vi nhiu cng ng dn c-, trong qu


trnh sn xut, sinh hot, hu ht cc
tr-ng hp tranh chp, v-ng mc gia cc
thnh vin trong cng ng, tp tc th-ng
-c s dng gii quyt tr-c tin. V ch
khi no nhng v vic y c lin quan n
php lut m cc tp tc khng th gii quyt
-c th nhn dn mi nh cy n chnh
quyn gii quyt bng php lut. i khi
trong i sng x hi cc c quan nh n-c,
cc nh chc trch cng bt gp nhng s
vic cn phi gii quyt nh-ng li khng c
hoc khng c s php lut gii quyt,
h nh phi da vo tp tc gii quyt.
Ngha v chp hnh tp tc v nhng
phn quyt da trn c s tp tc khng ch

Nghin cu Lp php s 12

T12
2003

29

Nghin cu php lut

c tnh bt buc i vi nhng ng- trc tip


c lin quan m nhng ng-i thn trong gia
nh, dng h, cng ng cng phi c ngha
v tham gia thc hin nh- l mt loi trch
nhim lin i.
3. Tp tc trong quan h vi php lut
Mt s ng-i quan nim rng ch c php
lut -c ban hnh y , cng minh v uy
nghim mi c kh nng duy tr -c trt t
trong x hi, to iu kin, thc y x hi
pht trin. H nhm khi qu cao vai tr
ca php lut m coi nh vai tr v nhng gi
tr ca tp tc cng nh- nhng cng c khc
iu chnh quan h x hi. Bi tp tc hnh
thnh v tn ti tr-c khi c php lut (quan
im Mc- Lnin cho rng, php lut ch ra
i tn ti gn lin vi x hi c giai cp),
chng -c coi l lut dn gian hay lut t
nhin. Nhng quy -c -c hnh thnh
n h - l mt nhu cu tt nhin t qu trnh sn xut,
sinh hot, trao i cng nhau ca con ng-i. Khi
php lut xut hin th tp tc vn khng mt
i, php lut ch thay th mt phn ch khng
thay th tp tc mt cch hon ton trong
vic iu chnh cc quan h x hi.

quyt nhng tranh chp, mu thun v c


tnh n ch ca cc bn, nht l i vi
ng bo dn tc t ng-i khi m tp tc cn
chi phi nhiu n i sng ca h.
Tp tc v php lut u l nhng cng c
iu chnh xut hin do nhu cu t chc,
qun l nhng hot ng chung ca con
ng-i, do vy, chng c nhng chc nng
t-ng t nhau, u l nhng cng c iu
chnh lun h tr ln nhau trong vic phc v
mc ch chung ca cng ng. -ng nhin
gia chng cng c nhng s khc bit rt
ln t qu trnh hnh thnh v pht trin,
ngun gc xut x, ch th ban hnh, phm vi iu
chnh v bin php m bo thc hin. Quan h
gia tp tc vi php lut th hin trn c ba
ph-ng din l xy dng php lut, thc hin
php lut v hot ng xt x.
a) Trong hot ng xy dng php lut,
mt s tp tc c th -c tha nhn thnh
php lut. Khi ch-a c php lut th tp tc l cng
c quan trng, ph bin iu chnh cc mi
quan h trong x hi. Do vy khi xut hin
php lut th rt nhiu tp tc -c lut
ho trong cc vn bn quy phm php lut

Php lut cng khng phi l cng c vn

ca nh n-c. Khi mt s tp tc tr thnh

nng gii quyt -c mi vn v -c tt

php lut, cng mt quan h x hi c th

c mi ng-i chp nhn. Trong thc t, c

va -c iu chnh bi tp tc, va -c

nhng tr-ng hp ng-i i din chnh quyn

iu chnh bi php lut ca nh n-c. Trong

gii quyt theo php lut nh-ng nhn dn

nhng tr-ng hp ny, mt ng-i vi phm

khng ng tnh. H -a ra mt cch gii

php lut tc cng ng thi vi phm tp tc;

quyt khc bng cch kt hp gia php lut

chng hn, nhng quy nh v ch mt v,

v tp tc -a ra quy nh, kt qu l s

mt chng, vay m-n phi tr, lm h- hng,

vic -c gii quyt nhanh chng v cc bn

mt mt phi bi th-ng ngang gi... Khi xut hin

u d dng chp nhn, vui v thc hin. Do

php lut thc nh th c s ho ng gia php

vy, nu c th, theo chng ti, nn kt hp

lut thc nh vi php lut t nhin, ni

hi ho gia php lut v tp tc trong gii

30

Nghin cu Lp php s12

T12
2003

Tp tc vi php lut

cch khc, php lut thc nh phi ghi nhn, k


tha v pht trin tp tc to ra mt trt t
x hi mi. Nh- vy, tp tc l mt trong
nhng (nguyn liu) ngun gc to ra php
lut, l mt cng c b sung cho php lut,
h tr cho php lut trong vic duy tr trt t
x hi, gii quyt nhng mu thun, tranh
chp trong nhn dn. Nu nh- tp tc t thay i
th php lut thc nh lun c nhng thay i
rt ln mi khi c mt x hi mi ra i.
b) Trong thc hin v p dng php lut
mt s tp tc c th -c p dng (l ngun
lut b sung khi -c php lut ch nh)
gii quyt v vic. Trong mt s tr-ng hp,
khi quy nh v mt vn phc tp v
ang tn ti nhiu cch gii quyt ph hp
a ph-ng, nh lm lut c th tr liu l cho
php gii quyt theo tp tc ca mi a
ph-ng. Chng hn, iu 135 B lut dn s
hin hnh cho php s dng tp qun ni
giao dch -c xc lp xc nh quyn,
ngha v ca cc bn; iu 629 ca B lut
dn s quy nh vic bi th-ng theo tp
qun i vi thit hi do gia sc th rng gy
ra. Nh- vy, s tp tc ny mc d khng
-c lut ho nh-ng li -c php lut tha
nhn c gi tr nh- php lut trong vic gii
quyt mt s v vic.
Hoc khi php lut ch-a hoc khng quy
nh v mt vn , cc ch th c thm
quyn -c php p dng theo tp tc mc
d php lut khng ch nh r tp tc c th
no; chng hn, iu 14, B lut dn s Vit
Nam 1997 quy nh: Trong tr-ng hp php
lut khng quy nh v cc bn khng tho
thun th c th p dng tp qun hoc quy
nh t-ng t ca php lut, nh-ng khng

-c tri vi nhng nguyn tc trong B lut


ny. Hay iu 9, B lut dn s 1972 ca
Si Gn quy nh: Gp tr-ng hp khng c
iu lut no c th dn dng, thm phn s
quyt nh theo tc- l; nu khng c tc- l,
s theo cng bng v l phi m xt x v
phi ch trng n nh ca cc -ng s.
Nh- vy, vic p dng tp tc phi bo m
tnh hp l, tin b, v li ch ca nhn dn v
ph hp vi nhng nguyn tc c bn ca
php lut, khng tri o c x hi.
c) Mt s tp tc khng lin quan n lnh
vc m php lut iu chnh. Nhng tp tc
ny khng lin quan g n php lut, bi lnh
vc hay phm vi iu chnh ca n ch lin
quan ti ni b cng ng t qun , l lnh
vc hoc vn m php lut khng cn
hoc khng th iu chnh -c nn cng
khng xem xt vic n c tri hay khng tri
php lut. Chng hn, vic t chc cng gi
t tin, vic mi nhau khi n...
d) Php lut ngn cm, loi b nhng tp
tc tri vi php lut, c hi cho x hi.
Nhng tp tc c ni dung tri vi php lut
c th xy ra hai tr-ng hp. Mt l, mt s
tp tc quy nh khng khoa hc, khng
cng bng hoc quy nh nhng bin php
trng pht tn bo, xm hi th bo danh d,
nhn phm c nhn. Hai l, tp tc y ra i
v quy nh ca php lut tr nn li thi
khng cn ph hp nh-ng ch-a -c sa i
hoc hu b. Chng hn, nhng tp tc c
th gy mt v sinh, nhim mi tr-ng
hoc ly lan bnh dch nh- tp tc chn
chung (sng chung vi nhau trong cng
mt nh th khi cht s -c chn chung
cng nhau trong cng mt hm, mc d
nhng ng-i trong gia nh khng cht

Nghin cu Lp php s 12

T12
2003

31

Nghin cu php lut

trong cng mt thi gian); tp tc coi ng-i l


ma lai (ma nhp) t c s xa lnh, khinh
b, rung ry, nh p hoc git hi ng-i
; tp tc gii quyt ng sai hay xc nh
ng-i vi phm m khng chng c bng
cch ct c g, ch vo lng bn tay hay
buc phi ln n-c... dn n nhng kt lun
sai tri, khng c c s khoa hc, gy hi cho
danh d, nhn phm, thm ch c tnh mng
ca nhng ng-i c lin quan; tp tc cho
php gia nh, thn nhn ca ng-i b git tm
cch git ng-i phm ti v chn d-i
quan ti ca ng-i b git; tp tc ni dy
(anh cht th em trai phi ly ch du...)... i
vi nhng tp tc c ni dung tri php lut,
c hi cho tin b x hi hay o c, tri vi
vn ho tt p ca dn tc th s b php
lut km hm, cm on hoc loi tr.

, quy -c mi, chuyn ho dn nhng tp

4. Mt s kin ngh

trong cng ng ca mnh. Nhng ng-i

tc khng thnh vn vo h-ng -c hay quy


-c mi. Trong ni dung h-ng -c nn quy
nh nhng vn c th v c nhng vn
mang tnh nguyn tc -c xem nh- vn bn
lut ca cng ng, h-ng -c gp phn
h tr tch cc cho vic qun l nh n-c
bng php lut. Cc tp tc tt p v truyn
thng vn ho nu xt thy ph hp, cn
thit, th nn -a c vo h-ng -c ch
khng nn b hp mt s vn ch nh- l
s c th ho php lut.
Cng c v tr, vai tr ca nhng ng-i
ng u cng ng (gi lng, tr-ng thn,
tr-ng bn...) l nhng ng-i va vn dng
php lut va kt hp vi tp tc trc tip
gii quyt hu nh- mi cng vic ln nh

Theo chng ti, Nh n-c nn tin hnh

ng u cng ng va phi chu trch

s-u tm, tp hp ho cc tp tc -c xem l

nhim tr-c cc thnh vin cng ng ca

quan trng, c gi tr ang tn ti trong khp

mnh va phi chu trch nhim tr-c chnh

cc min ca t n-c. Trn c s , chn

quyn cp c s. Tr-ng thn, tr-ng bn,

lc gi gn, pht huy nhng tp tc tt p,

gi lng... phi l ng-i c uy tn trong nhn

loi tr nhng tp tc c hi, ng thi tc

dn, am hiu cc tp tc ca a ph-ng, c

ng hnh thnh nhng tp tc mi ph

o c tt. ng thi phi l ng-i c hiu

hp vi i sng, bn sc vn ho ca dn

bit v -ng li chnh sch ca ng, php

tc trong thi i mi. Vic s-u tm cc tp

lut ca Nh n-c, bit cch phn x c l,

tc c th -c tin hnh nhiu quy m v

c tnh nhng tranh chp, mu thun trong

phm vi khc nhau c th theo vng, theo tnh hay

cng ng, bit vn ng, quy t ng vin

nhng phm vi nh hn. Vic tp hp ho tp tc

nhn dn a ph-ng thc hin tt nhng

cng s gip cho cc c quan xt x thun li hn

hot ng ca cng ng, nhng tp tc ca

mi khi cn phi p dng tp tc gii

a ph-ng v -ng li chnh sch ca

quyt mt v vic no .

ng, php lut ca Nh n-c./.

Ch trng ng mc ti vic xy dng


h-ng -c mi cng l mt ni dung cn l-u

32

Nghin cu Lp php s12

T12
2003

* TS, i hc Lut H Ni

ch nh hp ng

Ch nh hp ng:
Nhng quy nh chung v mt s
vn cn hon thin
Nguyn Ngc Khnh*

K tha tinh hoa


ca nhn loi, ch
nh hp ng trong
BLDS th hin
t-ng i y cc
nguyn tc tin b,
da trn ci trit l
su xa v c bn nht
ca hp ng l t do
kh -c v bo m
bnh ng gia cc
bn. Tuy nhin, do
ch nh hp ng
trong BLDS (bao gm
t iu 394 - iu 420
BLDS) bc l kh
nhiu bt cp ngay t
thi im ban hnh.
xem xt nh gi
nhng quy nh y,
phm vi bi vit xin
-c cp n
nhng quy nh
chung v mt s vn
cn hon thin
ca ch nh hp
ng
1

I. V tr, vai tr ca nhng quy


nh chung
n hm nay, sau gn 10
nm k t lc ban hnh, chng
ta thy nhng quy nh chung
v hp ng trong BLDS c
b-c chuyn mnh m, tip
cn -c khi nim hp ng
khi ngun t lut La m v
chu u lc a. Trong php
lut La m, hp ng (contratus) -c coi l cn c lm
pht sinh, thay i hoc chm
dt quan h php lut vi hai
du hiu c tr-ng khng th
thiu: th nht, phi c s tha
thun (conventio, consensus),
tc l c s thng nht ch
gia cc ch th bnh ng v
a v php l, v th hai, phi
c mc ch (cn c php l)
nht nh (causa) m cc bn
h-ng ti. Hp ng l ph-ng

tin t mc ch .
Ng-c li, mc ch l c s
vt cht ca hp ng, to
nn cn c php l ca hp
ng. Cn c php l ca hp
ng c th l mong mun
tng cho, tip nhn mt ngha
v, hoc bo m thc hin
ngha v, ni chung l mong
mun t -c mt mc ch
php l nht nh. Khng c
mong mun , khng th c
ch ch thc xc lp
quyn v ngha v. Mt khc,
hp ng s khng c hiu
lc, nu mc ch ca n vi
phm iu cm ca php lut
1
hoc tri o c x hi , v
d nh- hp ng mua bn ma
tu. Nhng t- t-ng m
-ng cho s thng tr ca
lut La m chu u lc a
t hng bao th k nay, v
cho n tn by gi, ch nh

Xem Mitiycov K. A. H thng lut dn s La m.

Nghin cu Lp php s 12

T12
2003

33

Nghin cu php lut

hp ng ca phn ln cc n-c thuc h


Civil law nh- Cng ha Php, c, Lin bang
Nga vn in m ci ph-ng thc t- duy y.
Tip ni dng chy ca lch s, BLDS Vit
nam, n l-t mnh, th hin t-ng i y
v ton din khi nim hp ng ang
ph bin, theo Hp ng dn s l s
tha thun gia cc bn v vic xc lp, thay
i hoc chm dt quyn, ngha v dn s
(iu 394 BLDS).
Vi vic ghi nhn nhng quy nh chung
v hp ng trong BLDS, cc nh lp php
thit lp tc dng kp: mt mt hn ch s
trng lp, chng cho gia nhng quy phm
php lut v tng loi hp ng ring bit,
mt khc to dng khung php l thng nht
chung cho cc quan h hp ng v gi vai
tr h tr, b sung mi khi php lut iu
chnh quan h hp ng c th khng c
quy nh c th. S d c th ni nh- vy l
v, xt v tng th, nhng quy nh chung v
hp ng trong BLDS c tnh khi qut rt
cao, bao qut mi vn ch yu ca ch
nh hp ng, t khi nim chung, giao kt
cho n thc hin, sa i v chm dt hp
ng. Nhn mnh tnh khi qut cng nhtnh k tha ca nhng quy nh chung v
hp ng trong BLDS, chng ti khng ng
vi vic mt s tc gi khng nh gi ht
ngha ca n, vi v mun i h-ng tip
cn khi nim hp ng trong BLDS (chng
hn, c kin cho rng, khi nim hp
ng quy nh ti iu 394 BLDS l hnh
thc dn chiu ng-c).
Vy l, bng cch -a ra mt nh ngha
php l v-t ra khi khun kh truyn thng
php lut dn s Vit nam tr-c y, chng
ta c th mnh dn ni n s ging nhau
gia Vit nam vi cc n-c trong cch nhn

34

Nghin cu Lp php s12

T12
2003

v hp ng v nhng yu t cu thnh ca
n. im khc bit ln nht ch ch: n-c
ta dng thut ng Hp ng dn s, cn
cc n-c s dng khi nim Hp ng.
Song, im khc bit y khng n mc
c th lm cn c ny sinh s tch bch gia
hp ng dn s vi hp ng kinh t,
th-ng mi, bi l: xt d-i gc phm vi,
ngha cc quan h ti sn v nhn thn do
BLDS iu chnh (iu 1 BLDS) th cm t
dn s khng ch b gii hn bi quan h
sinh hot tiu dng nh- tr-c na, ni dung,
ni hm ca n gi y mang tnh ph
qut hn, m rng cho c quan h kinh t,
th-ng mi.
Nh- vy, suy cho cng, khi BLDS quy nh
hp ng dn s theo ngha chung cho cc
loi hp ng, khng phn bit hp ng dn
s, kinh t, th-ng mi, th d nhin, vic s
dng cm t dn s i km vi khi nim
Hp ng s khng cn my ngha. Mt
khc, cng phi tha nhn rng, thc t
khng him tr-ng hp c ng-i cn c vo
cm t dn s thu hp vai tr, ngha
ca ch nh hp ng trong BLDS. Bi vy,
n lc cn ct b phn ui ca khi
nim Hp ng dn s trong ln sa i
BLDS sp ti, t nhiu s gp phn khc phc
mu thun trong cch hiu v hp ng ca
chng ta.
Hp ng l cn c quan trng nht pht
sinh ngha v. Tip cn t gc y, BLDS
cc quc gia nh- Cng ha Php, Lin bang
Nga, Nht bn u thu ht nhng quy nh
lin quan n ngha v v hp ng vo mt
ch nh ln vi tn gi chung l ngha v
hoc lut tri v. i theo qu o chung,
ch nh hp ng Vit nam -c quy nh
tp trung trong Phn th ba Ngha v dn s

ch nh hp ng

v Hp ng dn s ca BLDS nm 1995.
Tuy nhin, vic gii quyt v mt lp php
mi quan h gia ch nh ngha v v ch
nh hp ng trong BLDS d-ng nh- ch-a
tht tha ng. iu l do nhng quy nh
gia ch nh ngha v vi nhng quy nh
chung v hp ng trong BLDS cn cha
ng kh nhiu im trng lp.
Nu hp ng v nhng cn c pht sinh
ngha v khc nh- hnh vi tri php lut gy
thit hi, chim hu hoc -c li v ti sn
khng c cn c php lut hon ton khc
nhau v bn cht, th quan h ngha v pht
sinh t hp ng v t nhng cn c li
gn nh- hon ton ng nht. Chnh v l do
m trong khoa hc php l cng nh- trong
lut thc nh, nguyn tc ngha v hp ng
cng -c iu chnh bi nhng quy nh v
ngha v lun -c tha nhn rng ri. Nhvy, theo logic m ngh, vic tip tc gi
nguyn nhng quy nh chung v thc hin
hp ng v chm dt hp ng trong BLDS
nh- hin nay l khng cn thit. V xt cho
cng, chng cng ch l bn sao li nhng
quy nh chung v thc hin ngha v v
chm dt ngha v m thi.
II. Mt s vn c bn ca ch nh hp
ng trong BLDS
1. Giao kt hp ng
ngh giao kt hp ng
ngh giao kt hp ng l vic by t
ch ca mt bn mun giao kt hp ng vi
ch th no . V ngh giao kt hp ng
to lp hu qu php l quan trng vi c
ng-i ngh v ng-i -c ngh, php
lut thit lp yu cu nht nh i vi ngh
giao kt hp ng.

Theo quy nh ca iu 403 BLDS, hp


ng -c giao kt vo thi im bn ngh
nhn -c tr li giao kt. iu ny cng c
ngha, bn -c ngh ch cn tr li chp
nhn l giao kt hp ng, khng cn
thm bt k iu kin b sung hay mt cuc
trao i no na. Do , yu cu tr-c ht v
-ng nhin ca ngh giao kt l phi nu
r ni dung ch yu ca hp ng, nu
khng, v d nh- qung co hng ho, catalog gii thiu sn phm... ch -c coi l li
mi cho giao kt hp ng hoc li mi bn
bc tha thun giao kt.
Yu cu th hai i vi ngh giao kt
hp ng l tnh xc nh ca ch th -c
ngh. Tnh xc nh th hin ch bn
nhn ngh phi l ch th -c xc nh,
hay ni cch khc, ngh giao kt hp ng
phi ch r ch ca bn ngh mun giao
kt hp ng vi ai, ng-i no (ngoi l l
ngh giao kt hp ng cng cng chng ti
s cp phn sau), cn nu ngh
h-ng ti mt tp hp ng-i khng xc nh
(qung co, mi thm ca hng...) s khng
-c tha nhn l ngh giao kt hp ng.
iu d thy l yu cu v tnh xc nh ca
ch th nhn ngh trong php lut dn s
Vit nam ch-a -c quy nh r rng, iu
396 BLDS p dng thut ng t-ng i
m h - thut ng bn kia ch ch th
-c ngh. V vn ny php lut cc
n-c iu chnh d hiu v hp l hn, theo
, ch th nhn ngh -c quy nh r l
mt hoc nhiu ng-i xc nh.
Php lut cc n-c v quc t cn quy
nh mt yu cu na i vi ngh giao
kt, theo ngh giao kt phi ni r ch
ca ng-i ngh mun t rng buc mnh
vi ngh giao kt trong tr-ng hp c s

Nghin cu Lp php s 12

T12
2003

35

Nghin cu php lut

tr li chp thun. Nu khng p ng yu


cu ny, mt li mi cho mc d cha ng
ni dung ch yu ca hp ng vn s khng
c gi tr ca ngh giao kt v ch -c
xem nh- bn thng bo m thi.
T cho thy, quy nh v ngh giao
kt hp ng ti iu 396 BLDS cn qu s
si. Hy vng rng, n lc ba yu cu php
l nu trn -c BLDS (sa i) tip nhn,
chng ta s c mt khi nim y v r
rng hn v ngh giao kt hp ng.
S rng buc ca ngh giao kt hp ng
Theo quy nh ca iu 398 khon 1
BLDS ngh giao kt hp ng c th -c
thay i hoc rt li khi bn -c ngh
ch-a nhn -c ngh. Nh- vy, hiu lc
rng buc ca ngh giao kt hp ng bt
u khng phi t thi im gi ngh m l
t thi im bn -c ngh nhn -c
ngh. S logic hn nu ti iu 398 khon 1
BLDS b sung quy nh ngh giao kt hp
ng vn c th thay i, rt li nu nhthng bo thay i, rt li ti bn -c
ngh cng lc vi ngh. Quy nh nh- vy
phn nh chnh xc hn thi im bt u
hiu lc ca ngh giao kt hp ng.
BLDS Vit Nam khng quy nh r thi
hn ko di ngh giao kt hp ng. Theo
quy nh ca BLDS Cng ho Lin bang c
th ng-i no ngh ng-i khc giao kt hp
ng m khng c thi hn tr li th b rng
buc vi ngh ca mnh trong khong thi
gian thch hp ng-i ngh c th
nhn -c tr li ca ng-i -c ngh
trong hon cnh thng th-ng. Ngoi ra, hiu
lc rng buc ca ngh giao kt hp ng
cng chm dt khi bn -c ngh tr li
khng chp nhn, chm tr li chp nhn

36

Nghin cu Lp php s12

T12
2003

hoc khi ht thi hn tr li. Khi ngh giao


kt hp ng chm dt, ng-i -a ra ngh
c quyn giao kt hp ng vi ng-i khc.
ngh giao kt hp ng cng cng
Ngoi ngh giao kt hp ng thng
th-ng ni chung, cn mt dng c bit ca
ngh giao kt hp ng l ngh giao kt
hp ng cng cng. im khc bit duy
nht gia hai dng ngh th hin ch,
ngh giao kt hp ng thng th-ng dnh
cho mt bn ch th nht nh, cn ngh
giao kt hp ng cng cng h-ng ti i
t -ng cng cng - mt tp hp ng-i khng xc
nh. iu c ngha l, mt ngh giao kt hp
ng, khi bn thn n nu r ni dung ch yu ca
hp ng v mong mun giao kt ca bn
ngh vi bt k ng-i no (trong tp hp
ng-i khng xc nh) tr li chp thun th
-c xem l ngh giao kt hp ng cng
cng, khng ph thuc vo hnh thc th hin
ca ngh y bng li ni (thng bo qua
radio, truyn hnh) hay bng vn bn (thng
bo trn bo ch, nim yt cng khai...).
Trn ph-ng din php l, khng c s
khc nhau gia ngh giao kt hp ng
thng th-ng v ngh giao kt hp ng
cng cng. Hu qu php l -c to lp bi
2 dng ngh giao kt l nh- nhau. iu
ny ni ln rng, khi bt k ng-i no nht
tr vi ni dung ch yu -c ch r trong
ngh giao kt hp ng cng cng v biu
th s -ng thun ca mnh theo cch thc m
ngh yu cu, th s -ng thun xem nhtr li chp nhn ngh v hp ng -c
coi l giao kt. Ng-i tr li chp nhn giao
kt c quyn yu cu bn -a ra ngh giao
kt hp ng cng cng thc hin hp ng,
nu bn -a ra ngh khng thc hin, bn
tr li chp nhn c th i bi th-ng thit

ch nh hp ng

hi. Tuy vy, trong i sng hng ngy cn


l-u n thc t l nhiu khi do nguyn nhn
khch quan m bn -a ra ngh giao kt
hp ng cng cng khng phi lc no cng
c kh nng thc hin hp ng. V d: ng-i
mua khng th yu cu ng-i bn l hng
ho thc hin hp ng bn l mt khi anh ta
bn ht hng ho ca mnh.
ngh giao kt hp ng cng cng l
ch nh php lut dn s -c nhiu n-c
tha nhn, chng hn, Lin bang Nga
BLDS hin hnh dnh ring mt iu khon
(iu 437) quy nh v ngh giao kt hp
ng cng cng, cn Anh, Php, M thc
tin n l cng cng nhn ngh giao kt
hp ng cng cng nh- mt tr-ng hp
ring ca ngh giao kt hp ng thng
th-ng. Xt trn ph-ng din lp php, BLDS
Vit Nam khng c quy nh mt cch tng
qut v ngh giao kt hp ng cng cng,
mc d nghin cu ni dung cc iu 595 iu 598 BLDS v cam kt ha th-ng v thi
c gii c bng dng ca ngh giao kt
hp ng cng cng. Mt khc, trong thc
tin n-c ta c th tm thy khng t nhng
v d v ngh giao kt hp ng cng cng
nh- vic by hng c nim yt gi cng khai
ca hng, ch, hay thng bo cng khai
ca doanh nghip vn ti v tuyn -ng, gi
c, thi gian vn chuyn hnh khch... Trong
c hai tr-ng hp , hp ng mc nhin
-c giao kt khi c mt khch hng bt k
trong s ng-i khng xc nh thc hin hnh
vi tr tin. iu ny cho ta thy, s th hin
ch cng khai i vi s ng-i khng xc nh
v vic bn l hng ho hay vn chuyn
hnh khch c gi tr nh- ngh giao kt
hp ng, cn hnh vi tr tin ca khch
hng l tr li chp thun giao kt.

Nh- vy, v l lun, nu nhn nhn ngh


giao kt hp ng l s th hin ch ca
bn ngh mun t rng buc mnh trong
tr-ng hp c tr li chp thun, th r rng
s by t ch cng khai i vi s ng-i
khng xc nh khi cha ng ni dung ch
yu ca hp ng c gi tr mt ngh giao
kt; V thc tin, i sng x hi cho thy
vic by t ch cng khai c nu r ni
dung ch yu ca hp ng nh- thng bo
cng khai ca doanh nghip vn ti, vic by
hng c nim yt gi cng khai ch, thng
bo cng khai v gi gi xe p, xe my,
nim yt cng khai ca ngn hng v iu
kin nhn gi gi tin tit kim, hay cam kt
ha th-ng v thi c gii... -c im lng tha
nhn l ngh giao kt hp ng cng
cng. Nh-ng hin nay do vn ngh giao
kt hp ng cng cng ch-a chnh thc ghi
nhn v mt lp php nn mi quan h rng buc
ca bn ngh cng nh- quyn tr li chp
thun ca khch hng khng -c iu
chnh r rng. Bi th cho nn, vic ghi nhn
ch nh ngh giao kt hp ng cng
cng trong BLDS ang t ra nh- mt nhu
cu khch quan v bc thit.
Chp nhn ngh giao kt hp ng
Chp nhn ngh giao kt hp ng l
s th hin ch, theo bn nhn ngh
ng vi tt c iu kin -c nu trong
ngh. Bi v s chp thun phi ph hp vi
ni dung ca ngh, nn khi bn -c
ngh nu iu kin b sung hoc sa i
ngh th coi nh- ng-i ny -a ra ngh mi
(iu 399 khon 3 BLDS). Nh-ng do tnh
cht mm do v linh hot ca giao dch dn
s, thc t c tr-ng hp ngoi l. Trong giao
dch th-ng mi quc t, s phc p c
khuynh h-ng chp nhn km theo cc iu

Nghin cu Lp php s 12

T12
2003

37

Nghin cu php lut

khon b sung nh-ng khng lm bin i mt


cch c bn ni dung ch yu ca ngh
vn -c coi l tr li chp thun nu bn
ngh khng phn i ngay nhng im khc
bit .
Theo quy nh ca iu 400 khon 1
BLDS th hp ng -c giao kt bng li ni,
vn bn hoc bng hnh vi c th. iu ny
c ngha l bn -c ngh c th chng t
s tr li chp thun ca mnh thng qua
hnh vi no . Th nh-ng iu 403 BLDS
ch quy nh hnh thc tr li chp thun bng
li ni, bng vn bn hoc bng s im lng.
V vy, xut pht t yu cu bo m tnh
thng nht gia cc iu lut, cn b sung
vo iu 403 BLDS quy nh v hnh thc tr
li bng hnh vi c th.
Mt iu r rng l tr li chp nhn ch c
hiu lc khi -c thc hin trong thi hn do
bn ngh n nh. Qu thi hn , li
chp thun coi nh- ngh mi ca bn
chm tr li. Quyn chp nhn hay khng
chp nhn thuc v bn -a ra ngh ban
u (iu 397 khon 1 BLDS). Nh-ng trn
thc t, c th xy ra tr-ng hp do nguyn
nhn khch quan m s tr li chp thun
-c gi ng hn nh-ng li n tay ng-i
ngh mt cch mun mng. Khng bit v s
chm tr , bn tr li ngh cho rng thtr li -c nhn kp thi v anh ta c th bt
u xc tin thc hin hp ng. Trong
tr-ng hp ny, th hin nguyn tc ngay tnh
v thin ch, nhm bo v quyn li chnh
ng ca bn tr li ngh, php lut nhiu
n-c buc bn -a ra ngh c trch nhim
thng bo khng chm tr cho bn tr li
ngh v vic ng hay t chi tip nhn thtr li n chm. S im lng ca bn -a ra
ngh c gi tr mt s ng v hp ng

38

Nghin cu Lp php s12

T12
2003

s -c coi l giao kt t thi im nhn thtr li. Ti khon 2 iu 21 Cng -c ca


Lin hp quc v hp ng mua bn quc t
(Cng -c Vin 1980) quy nh: Khi th- t
hay vn bn khc do ng-i nhn cho hng
gi i cha ng mt s chp nhn chm tr
m thy r rng n -c gi i trong
nhng iu kin m, nu s chuyn giao bnh
th-ng, n n tay ng-i cho hng kp
thi, th s chp nhn chm tr -c coi nhchp nhn ng hn, tr phi khng chm tr
ng-i cho hng thng bo ming hoc gi thng
bo bng vn bn cho ng-i -c cho hng
bit ng-i cho hng coi cho hng ca mnh
ht hiu lc. Nn chng, trong tr-ng hp
tr li chp thun mun mng, chng ta p
dng quy nh ca iu 21 Cng -c Vin
1980 cho ph hp vi thng l chung ca
quc t v giao kt hp ng.
2. Sa i, hy b hp ng
Thc t cho thy, cc quc gia c nn
kinh t th tr-ng pht trin, khi i sng kinh
t - x hi t ngt bin ng d-i nh h-ng
ca chin tranh, thin tai hay dch bnh,
c khng t tr-ng hp mt trong cc bn i
tc ri vo nhng tnh hung, m nu c tip
tc thc hin ngha v hp ng s tr thnh
gnh nng qu ln i vi h. Trong nhng
tr-ng hp c bit nh- th, khi s cn bng
trong quan h ngha v hp ng gia cc
bn b ph v, th mang li s hp l v
mt x hi v vt cht cho cc bn, Nh n-c
bng cch no buc phi can thip vo
quan h hp ng -c xc lp. Xut pht
t quan nim nh- vy, php lut nhiu n-c
nh- Anh, Php, c, Lin bang Nga, Nht
bn trong thi gian gn y thit lp c
ch php l, theo mt trong cc bn i
tc c th yu cu Ta n sa i hoc hu

ch nh hp ng

b hp ng giao kt trong tr-ng hp c


s thay i ca tnh hnh mt cch trm trng
lm cho vic thc hin ngha v hp ng tr
nn ht sc kh khn hoc c th gy ra thit
hi nghim trng n mc khng th chp
2
nhn -c i vi bn . Phi ni rng y
l nhng quy nh rt hin i, mang tnh
mm do, linh hot cao, em li s cn i
hi ha gia gii hn ca quyn t do ch v
quyn can thip t pha Nh n-c vo quan
h hp ng. V cng l im khc bit
cn bn vi ch nh sa i, hu b hp
ng n-c ta - ni m vic sa i, hu b
hp ng gn nh- ch c th da trn s tho
thun ca cc bn (iu 417 khon 1 v iu
419 khon 1 BLDS).
Nu c mt kinh nghim no -c rt
ra t ch nh sa i, hy b hp ng ca
cc n-c pht trin, th khng ch l cn tn
trng s tha thun gia cc bn mt cch
ng mc, m cn l hy tha nhn v
cho php To n can thip vo ni dung hp ng
trong nhng tr-ng hp cn thit nht nh.
Vn bit l php lut cc n-c ngay trong
mt h tc cng khng bao gi ng nht, v
khng nhng th, lut php mi quc gia lun
b chi phi bi c th v bn sc ca ring
mnh. Song thit ngh, khi tham kho vn
cng loi gia cc h thng php lut khc
nhau, tr-c ht khng ch cn tm thy nhng
gi tr truyn thng lu i, m cn phi lm
sao tip cn -c nhng khm ph mi m
qu gi ngay trong thi i chng ta ang
sng, bi l, khng ch l kt qu ca ring
ai, m ch t cng l thnh tu chung ca cng
ng cc n-c pht trin mt giai on lch

s nht nh. Bi vy, c l gi y chng ta


cng cn nhn nhn mt cch thu o rng,
khi m t n-c ta ang trn con -ng xy
dng nn kinh t th tr-ng nh h-ng
XHCN, khi m t n-c ta ang trn con
-ng hi nhp kinh t quc t v khu vc,
khi m t n-c ta , ang v s phi i mt vi
nhng vn t-ng t, th vic lut php cho
php To n sa i hoc hy b hp ng
trong tr-ng hp c s thay i tnh hnh mt
cch trm trng l mt xu h-ng m Vit nam
khng th khng quan tm.
Tm li, trong thi gian ti, chng ta cn
xem xt, cn nhc k l-ng bi hc kinh
nghim ca cc n-c cng nh- thc tin Vit
nam hin nay sa i, b sung nhng quy
nh chung v hp ng theo h-ng -c
cp trn. Bn cnh , trnh trng
lp vi ch nh ngha v, cn loi b nhng
quy nh chung v thc hin hp ng v
chm dt hp ng ra khi BLDS. Tin ti,
b cc ca ch nh nhng quy nh chung
v hp ng trong BLDS ch gm cc mc
sau: khi nim hp ng, giao kt hp ng,
hnh thc hp ng, phn loi hp ng, hiu
lc hp ng v sa i, hu b hp ng./.

* TS, Vin khoa hc kim st - VKSND ti


cao

2 y, chng ti ch cp n vn ny im c bn nht, nhng vn c th v tiu ch xc nh th no


l bin i tnh hnh mt cch trm trng, th no l ht sc kh khn, th no l thit hi nghim trng i vi
mt bn s -c cp bi vit khc.

Nghin cu Lp php s 12

T12
2003

39

Nghin cu php lut

trch nhim dn s
trong lnh vc mi tr-ng ca
php lut Vit Nam
inh Th Mai Ph-ng*

Trch nhim dn s trong lnh vc mi tr-ng ang


l vn -c quan tm khng ch ring n-c ta m
mang tnh ton cu. Bi vit d-i y cp mt s vn
tn ti cng nh- nu ra mt s gii php khc phc
trong vic nng cao trch nhim dn s trong lnh lnh
vc mi tr-ng Vit Nam

1. Tm quan trng ca mi tr-ng


Tm quan trng ca mi tr-ng i vi
cuc sng ca con ng-i cng nh- nhng
tc ng khng th trnh khi ca con ng-i
vo mi tr-ng theo nhiu chiu h-ng khc
nhau i hi phi c nhng bin php cn
thit v hu hiu trong phm vi quc gia v
quc t nhm m bo cho mi tr-ng -c
s dng v pht trin mt cch hp l v bn
vng. iu 6 Lut bo v mi tr-ng ca Vit
nam cng khng nh Bo v mi tr-ng
l s nghip ca ton dn v php lut l
mt trong nhng cng c cn thit v hu
hiu nht gp phn quan trng trong vic
iu chnh v x l nhng hnh vi ca con
ng-i trong mi quan h vi mi tr-ng.
V thc hin -c iu ny iu 7,

40

Nghin cu Lp php s12

T12
2003

Lut bo v mi tr-ng quy nh T chc, c


nhn s dng thnh phn mi tr-ng vo
mc ch sn xut, kinh doanh trong tr-ng
hp cn thit phi ng gp ti chnh cho vic
bo v mi tr-ng. Chnh ph quy nh cc tr-ng
hp, mc v ph-ng thc ng gp ti chnh ni ti
iu ny.
T chc, c nhn gy tn hi mi tr-ng
do hot ng ca mnh phi bi th-ng thit
hi theo quy nh ca php lut.
iu 628 B lut Dn s cng c quy nh
C nhn, t chc v cc ch th khc lm
nhim mi tr-ng gy thit hi th phi bi th-ng
theo quy nh php lut v bo v mi tr-ng.
Nh- vy, cng ging nh- cc loi trch
nhim php l khc trch nhim bi th-ng
thit hi mi tr-ng l mt trong cc bin

trch nhim dn s

php c-ng ch -c p dng i vi ch


th vi phm php lut thng qua c quan nh
n-c c thm quyn, trong , ng-i ch th
vi phm php lut phi gnh chu nhng hu
qu bt li -c qui nh cc ch ti cc qui
phm php lut.
2. Thc trng tc hi v mi tr-ng
C th thy, trn th gii ni chung v Vit
Nam ni ring, hng ngy, hng gi con
ng-i vn tip tc khai thc v s dng mt
khi l-ng khng l nhng ngun ti nguyn
thin nhin nh- than , du m, g, cc loi
sinh vt mt s ni, s khai thc qu mc
khin cho nhng ngun ti nguyn ny b
lm vo tnh trng suy kit mt cch trm
trng. Cng nh- vy, hng ngy, hng gi
cc nh my sn xut cng nghip vn tip
tc thi vo mi tr-ng t, n-c, khng kh
nhng l-ng cht thi v cng ln cng vi
l-ng bi v n qu tiu chun cho php.
Thc t cho thy, thit hi v mi
tr-ng l nhng thit hi c tnh nghim
trng. iu ny -c th hin mt s kha
cnh sau:
- Nhng thit hi v mi tr-ng bao gi
cng li nhng nh h-ng ht sc lu di
(kh nng pht sinh thit hi mi).
- Nhng thit hi v mi tr-ng c tnh lin
i (mt thnh phn mi tr-ng ny b thit
hi c th khin cho cc thnh phn mi
tr-ng khc cng b thit hi).
- Thit hi mi tr-ng lm pht sinh nhng thit
hi tim n trong c th dn ti thit hi cho tnh
mng, sc kho v ti sn ca con ng-i.
3. Nhng bt cp ca php lut
Tuy nhin, Vit Nam vic quy nh ca
php lut cng nh- vic xc nh trch nhim

dn s ca c nhn, t chc trong lnh vc


mi tr-ng hin vn ang l mt trong nhng
vn ht sc phc tp, mi m v ch-a
p ng -c thc tin yu cu bo v mi
tr-ng trong phm vi quc gia v quc t.
Qua tm hiu (Hp 1), c th thy, vn
trch nhim dn s trong lnh vc mi tr-ng
ca php lut Vit Nam cn ch-a tht s
-c ch trng v pht trin. Trn thc t, do
ch-a c c s php l r rng v ph hp
nn qu trnh gii quyt cc tranh chp lin
quan n bi th-ng thit hi v mi tr-ng
cng gp rt nhiu kh khn, v-ng mc:
Th nht, ch-a quy nh y cc loi
hnh trch nhim dn s c th trong lnh
vc mi tr-ng m ch yu mi ch tp trung
vo trch nhim bi th-ng thit hi. Trong
khi trn thc t, buc chm dt hnh vi vi phm
cng l mt loi trch nhim dn s th-ng - c
p dng v kh hu hiu li ch-a -c quy
nh mt cch r rng v thng nht trong
lnh vc php lut v mi tr-ng.
Th hai, nhng quy nh v trch nhim
dn s trong lnh vc mi tr-ng ca Vit
Nam nhn chung cn s si v ch-a c h
thng. ng thi, cng ch-a c nhng quy
nh c th c th p dng mt cch r
rng v chnh xc trch nhim bi th-ng
ca ng-i gy thit hi, c th:
Ch-a c quy nh c th v nguyn tc
bi th-ng trong lnh vc mi tr-ng: Thng
th-ng trch nhim bi th-ng trong lnh vc
dn s -c thc hin theo hai nguyn tc l:
tn trng s tho thun gia cc bn v thit
hi n u, bi th-ng n y. Tuy nhin,
trong lnh vc mi tr-ng, c nhng thit hi
xy ra i vi h sinh thi, ngun n-c,
khng kh th ngoi vic bi th-ng cho
nhng i t-ng trc tip b thit hi v sc

Nghin cu Lp php s 12

T12
2003

41

nghin cu php lut

Hp 1
Hin nay, vn trch nhim dn s trong lnh vc mi tr-ng ca php lut n-c ta ang -c quy
nh ti mt s vn bn php lut ch yu sau y:
- B lut Dn s, iu 628.
- Lut bo v mi tr-ng (thng qua ngy 27/12/1993).
- Lut Hng hi (thng qua ngy 30/6/1990) quy nh v trch nhim dn s ca ch tu trong tr-ng
hp lm nhim mi tr-ng ti iu 195.
- Lut bo v v pht trin rng (thng qua ngy 12/8/1991). iu 52 quy nh:
Ng-i c hnh vi vi phm php lut v rng m gy thit hi cho Nh n-c, t chc, c nhn, th
ngoi vic b x l theo quy nh ti iu 50 v iu 51 ca Lut ny cn phi bi th-ng thit hi theo quy
nh ca php lut.
- Lut du kh (thng qua ngy 6/7/1993) c quy nh ti iu 44:
T chc, c nhn tin hnh cc hot ng du kh gy thit hi i vi ti nguyn du kh, ti nguyn
thin nhin khc, mi tr-ng hoc ti sn ca Nh n-c, ca t chc, c nhn, th phi bi th-ng thit
hi theo quy nh ca php lut Vit Nam.
- Lut khong sn (thng qua ngy 20/3/1996). Ti iu 17, 18, 23, 27, 33, 46, 52 v 64 c quy nh
v trch nhim bi th-ng thit hi trong hot ng thm d, khai thc, s dng khong sn.
- Lut ti nguyn n-c -c Quc hi thng qua ngy 20/5/1998 cng c quy nh v trch nhim
bi th-ng thit hi ti iu 19, 23, 30, 35, 45, 71.
- Lut bo v di sn vn ho (thng qua ngy 29/6/2001), c hiu lc t- ngy 01/01/2002 c quy nh trch nhim
dn s ca nhng ch th c hnh vi tri php lut bo v di dn vn ho gy thit hi ti iu 70, 71, 72.
- Php lnh bo v v kim dch thc vt (ngy 25 /7/ 2001) quy nh ti iu 43:
Ng-i no c hnh vi vi phm php lut v bo v v kim dch thc vt m gy thit hi cho nh
n-c, t chc, c nhn th ngoi vic b x l theo quy nh ti iu 41 hoc iu 42 ca Php lnh ny
cn phi bi th-ng theo quy nh ca php lut.
- Ngh nh 26/CP (ngy 26/4/1996) quy nh x pht hnh chnh trong lnh vc mi tr-ng ti iu 2
c quy nh nguyn tc bi th-ng thit hi v mi tr-ng do vi phm hnh chnh, theo Vic bi th-ng thit
hi do vi phm hnh chnh v bo v mi tr-ng gy ra -c tin hnh theo nguyn tc tho thun gia
bn c hnh vi gy ra thit hi v bn b thit hi.
i vi nhng thit hi v vt cht do vi phm hnh chnh v bo v mi tr-ng gy ra c gi tr n
1.000.000 ng m khng t tho thun -c th ng-i c thm quyn x pht quyt nh mc bi
th-ng, nhng thit hi c gi tr t trn 1.000.000 ng -c gii quyt theo th tc t tng dn s.
Ngoi ra, trch nhim dn s trong lnh vc mi tr-ng cn -c quy nh ri rc ti mt s vn bn
d-i lut khc.

42

Nghin cu Lp php s12

T12
2003

trch nhim dn s

kho ti sn, cn c nhng thit hi gin tip,


c nhng thit hi ch-a pht sinh ngay m
nh h-ng v lu di v ch th gy thit hi
phi c trch nhim ngn chn, khi phc
nguyn trng. Vy, trong nhng tr-ng hp
nh- th, rt kh hp l v chun xc khi -a
nhng nguyn tc bi th-ng thit hi dn s
n thun nh- hin nay p dng.
V-ng mc trong vic xc nh hnh vi vi
phm ngha v dn s trong lnh vc bo v
mi tr-ng: Trong lnh vc bo v mi tr-ng,
trch nhim dn s -c t ra i vi cc t
chc, c nhn vi phm ngha v bo v mi
tr-ng do php lut quy nh. Mi tr-ng bao
gm rt nhiu cc yu t khc nhau khng
kh, n-c, t, m thanh, nh sng, lng t,
ni, rng, sng, h, bin, sinh vt, cc h
sinh thi, cc khu dn c-, khu sn xut, khu
bo tn thin nhin, cnh quan thin nhin,
danh lam thng cnh, di tch lch s v cc
hnh thi vt cht khc (khon 1 iu 2 Lut
Bo v mi tr-ng). T-ng ng mi yu t
to nn mi tr-ng, php lut c nhng quy
nh khc nhau quy nh ngha v m t
chc, c nhn phi thc hin nhm bo v
mi tr-ng v trch nhim ca t chc, c
nhn khi vi phm ngha v do php lut
quy nh. Vn t ra l trong lnh vc bo
v mi tr-ng chng ta khng th tch tng
thnh phn mi tr-ng ra bo v mt
cch ring l, cng khng th ch tun th mt quy
nh v bo v mi tr-ng t, n-c hay khng
kh..., m phi thc hin ng thi tt c cc quy
nh v bo v mi tr-ng. Trong khi , bt
k hot ng no ca con ng-i (sinh hot th-ng
ngy hoc hot ng sn xut kinh doanh) u tc
ng n mi tr-ng. V vy xc nh hnh vi
no l hnh vi vi phm ngha v trong lnh
vc bo v mi tr-ng l rt kh.
V mt l lun chng ta c th cho rng

da vo cc tiu chun mi tr-ng xc


nh cc hnh vi tri php lut ca cc ch
th khi tc ng n mi tr-ng. Tuy nhin,
cc tiu chun mi tr-ng -c c quan Nh
n-c c thm quyn ban hnh ch-a -c
ph bin rng ri n tng ng-i dn. i vi
cc t chc tin hnh sn xut kinh doanh,
khi xy dng d n, h buc phi lp bo co
nh gi tc ng mi tr-ng, bi vy ch
th ny buc phi tip cn vi cc tiu chun
mi tr-ng c th nh gi tc ng ca
hot ng sn xut kinh doanh m h d
kin tin hnh n mi tr-ng xung quanh.
i vi cc ch th khc, vic tip cn vi
cc tiu chun mi tr-ng do c quan Nh
n-c c thm quyn ban hnh l rt kh thc
hin v gn nh- khng -c thc hin.
V-ng mc trong vic xc nh trch
nhim nhiu ch th cng gy thit hi:
V d i vi mt khu cng nghip, cht
thi ca mt nh my vo mi tr-ng -c
xc nh l khng v-t qu tiu chun cho
php. Nh-ng cht thi ca nhiu nh my
gp li s lm cho nng cc cht c thi
vo khng kh, cht c thi vo ngun n-c
cao hn nhiu so vi mc cho php. Vy,
trn thc t, tuy ch-a c hnh vi vi phm lut
mi tr-ng i vi tng ch th nh-ng c
thit hi xy ra. Trong tr-ng hp ny, c th
yu cu tt c cc nh my u phi chu
trch nhim dn s hay khng?
Ngoi ra, php lut mi tr-ng hin nay
cng ch-a c nhng quy nh mang tnh c
th xc nh thit hi mi tr-ng. Hin
nay, vic xc nh thit hi mi tr-ng Vit
Nam nhn chung vn ch da vo cn c
php l cao nht l nhng quy nh t iu
609 n 616 ca B lut dn s. Tuy nhin,
nh- ni trn, vic xc nh thit hi v

Nghin cu Lp php s 12

T12
2003

43

nghin cu php lut

mi tr-ng cng khng d dng ph hp vi


nhng cch tip cn truyn thng v trch
nhim bi th-ng thit hi dn s thng
th-ng nh- i vi mt ti sn b h- hng hay
i vi mt ng-i b th-ng bng cch i hi
ng-i c trch nhim phi tr nhng chi ph kinh t
hoc chi ph phc hi thit hi. Thit hi v mi
tr-ng thun tu c th khng c kh nng tnh ton
-c trn ph-ng din kinh t. V vy, rt kh
c c s php l thng nht v r rng gii
quyt cc vn lin quan n trch nhim
bi th-ng trong lnh vc mi tr-ng.
Trn thc t, xc nh -c mt cch
t-ng i chun xc v y cc thit hi
mi tr-ng th ng-i ta phi da trn nhiu
ph-ng php khc nhau v quan trng l
phi mang tnh c th - c ngha l phi ph
hp vi tnh cht v c im ca i t-ng
b thit hi l mi tr-ng.
C th ni, xc nh trch nhim bi
th-ng trong lnh vc mi tr-ng l mt vn kh
v phc tp khng ch ring i vi Vit nam. Tr -c
y, c mt s vn bn php lut cp
n vn ny nh-ng ch l nhng h-ng
dn mang tnh ring l ca trong mt s
tr-ng hp nht nh, c th:
- Ti thng t- s 2262/TT-MTg ngy
29/5/1995 ca B khoa hc cng ngh v mi
tr-ng c quy nh v vic xc nh cc khon bi
th-ng khc phc s c trn du. Theo ,
s hon tr cc thit hi v mi tr-ng tr
thnh thng l quc t. S tin hon tr s
ch -c tnh cho nhng khon nh- sau:
+ Chi ph cho ng cu s c, nh- ngn
du, san du, gom du, x l du cn, lm
sch mi tr-ng v.v...
+ Bi th-ng thit hi v kinh t cho cc t
chc, c nhn b thit hi trc tip do s c
xy ra (Th d i vi vic nui trng, nh

44

Nghin cu Lp php s12

T12
2003

bt thu sn, lm mui hay cc hot ng


sn xut nng nghip khc, v.v...)
+ Bi th-ng cho vic khi phc mi
tr-ng b suy thoi hoc hu hoi do nhim.
+ Chi ph cho cng tc kho st, lp cn c
nh gi thit hi v kinh t v mi tr-ng.
- Hay ti thng t- s 3370-TT/MTg ngy
22 thng 12 nm 1995 ca B Khoa hc,
Cng ngh v Mi tr-ng H-ng dn tm
thi v khc phc s c mi tr-ng do chy
n xng du cng quy nh: Ton b
thit hi v mi tr-ng v chi ph khc phc
s c mi tr-ng theo iu 52 ca Lut bo
v mi tr-ng do t chc hoc c nhn gy
ra s c mi tr-ng chu trch nhim thanh
ton bao gm cc khon sau:
+ Chi ph cho vic huy ng cc lc l-ng
v ph-ng tin n ng cu s c.
+ Chi ph cho cng tc iu tra kho st
thu thp s liu, phn tch mu lm cn c
nh gi thit hi v mi tr-ng.
+ Bi th-ng thit hi v kinh t.
+ Bi th-ng thit hi v sc kho con ng-i.
+ Bi th-ng chi ph phc hi v mi tr-ng
Th ba, php lut mi tr-ng Vit nam
cng ch-a c quy nh nhm gii quyt vn
xung t lut trong tr-ng hp trch
nhim dn s trong lnh vc mi tr-ng c
lin quan n yu t n-c ngoi. Chng ta
u bit, nhiu s c mi tr-ng, nhim mi
tr-ng xy ra c hu qu v nh h-ng rt
ln trong mt phm vi rng. Thit hi m n
gy ra i khi khng ch i vi mt quc gia
m l c mt khu vc. Chnh v th, vn
bo v mi tr-ng khng phi l trch nhim
ca ring mt quc gia no m l vn
quc t. Tuy nhin, khng phi lc no cng

trch nhim dn s

c iu -c quc t p dng iu chnh


nhng tr-ng hp nh- th. V vy, quy nh
lut xung t l rt cn thit nhm gii quyt
cc quan h v trch nhim dn s trong lnh
vc mi tr-ng c yu t n-c ngoi.
4. Kin ngh
Qua nghin cu v tm hiu php lut mi
tr-ng mt s quc gia trn th gii, c th
thy cho n nay, trch nhim dn s trong
lnh vc mi tr-ng vn l mt vn ht sc
mi m v phc tp khng ch i vi Vit
Nam m ngay c vi cng ng quc t so
vi mt s ch nh php l truyn thng
khc: Cc nguyn tc quc t lin quan ti
bi th-ng thit hi mi tr-ng khng -c
pht trin cng nh- vic thiu tin l php l.
Nhng hn ch t-ng t tn ti cp
quc gia. Ti M, s phc hi cc mi tr-ng
b thit hi -c m t nh- l hot ng bt
pht, thiu kinh nghim vi s thiu n nh
1
v cn nhiu tranh ci . Song khng th ph
nhn ngha quyt nh ca n trong vic
hn ch nhng hnh vi xm hi, gp phn
duy tr, bo v v pht trin mi tr-ng mt
cch bn vng. V vy, vic nghin cu, tm
hiu nhm hon thin v pht trin h thng
cc quy nh php lut lin quan n trch
nhim php l dn s trong lnh vc mi
tr-ng mt mt hn ch nhng hnh vi
xm hi mi tr-ng, mt khc iu chnh mt
cch y , cht ch v hp l nhng quan
h pht sinh nu c l iu ht sc cn thit
v cp bch.
t -c iu , Vit Nam cn phi
xy dng mt h thng cc quy nh php
lut thng nht, y nhm iu chnh mt
cch ph hp v cht ch cc quan h trong

lnh vc mi tr-ng ni chung v trch nhim


dn s trong lnh vc ny ni ring. Theo :
Cn phn ho cao cc quy nh c
th v trch nhim dn s trong lnh vc mi
tr-ng ni chung v i vi tng thnh phn
ca mi tr-ng nh-: t, n-c, rng, khong
sn ni ring t -c tnh thng nht
v ph hp.
Quy nh mt cch y v c h thng
cc loi trch nhim dn s c th p dng
trong lnh vc mi tr-ng to iu kin thun
li v c s php l cho qu trnh p dng.
Quy nh chi tit cc quy nh lm c s
cho vic xc nh thit hi mi tr-ng - l mt
yu t c bn v quan trng trong vic xc
nh trch nhim bi th-ng - da vo c
im v tnh cht ca cc thit hi mi tr-ng
trn thc t. xc nh -c mt cch
t-ng i chun xc v y cc thit hi
mi tr-ng, thng l v kinh nghim quc t
cho thy cn phi da trn nhiu ph-ng
php khc nhau ph hp vi tnh cht v mc
ca thit hi.
Ngoi ra, chng ta cn trin khai v tng
c-ng hp tc vi cng ng quc t thng
qua vic tch cc tham gia v thc thi cc
iu -c quc t v mi tr-ng m bo
cho vic duy tr v pht trin mt cch hiu
qu, bn vng mi tr-ng. y cng l vn
ht sc quan trng khng nhng i vi
Vit nam m i vi nhiu quc gia khi m
mi tr-ng ang ngy cng tr thnh mi
quan tm chung ca ton th gii./.

* Chuyn vin Vin khoa hc php l - B


T- php

1 nh gi ca T chc php lut mi tr-ng quc t v pht trin, Khoa Lut, Tr-ng Nghin cu chu Phi v
ph-ng ng - i hc Lun n.

Nghin cu Lp php s 12

T12
2003

45

nghin cu php lut

Lut mi tr-ng
trong bi cnh ton cu ho
V Thu hnh *

Hon thin php lut v mi tr-ng n-c ta c nh


h-ng tch cc n qu trnh hi nhp kinh t quc t - c
bit l ni dung x l mi quan h gia li ch kinh t trong
th-ng mi quc t vi bo v mi tr-ng trong bi cnh
ton cu ho

1. Nhng tc ng ca ton cu ha n
cc vn mi tr-ng

quc t trong thi gian qua tc ng tch


cc ti cc vn mi tr-ng nh- sau:

Mi tr-ng, trong mi quan h vi ton


cu ho, va l tc nhn va l nn nhn
ca qu trnh. Mi tr-ng l ngun cung cp
nguyn liu quan trng cho pht trin sn
xut, t thc y s pht trin ca th-ng
mi hng ho v dch v, xc tc cho qu
trnh quc t ho th-ng mi. Ng-c li, mc
ton cu ho cng su rng, th-ng mi
quc t cng pht trin, mi tr-ng cng c
nguy c b suy thoi. bnh din chung nht,
c th thy cc tc ng ca s gia tng
th-ng mi quc t ln cc vn mi
tr-ng th hin 3 vn ln, l: 1) S
thay i kh hu ton cu; 2) S suy gim
zn; 3) e do i vi a dng sinh hc.

- Vit Nam c iu kin tip thu cng ngh


cao, cng ngh hin i. iu ny ng
ngha vi kh nng s dng tit kim nguyn
liu, hn ch nhng tc ng tiu cc ti mi
tr-ng t hot ng sn xut, kinh doanh.

Ti Vit Nam, qu trnh hi nhp kinh t

46

Nghin cu Lp php s12

T12
2003

- Thng qua hi nhp kinh t quc t, m


rng quan h i ngoi, Vit Nam c c hi
tip cn thng tin, kin thc v nhiu lnh vc
trong c lnh vc bo v mi tr-ng. C
iu kin hc tp kinh nghim t cc n-c
khc trong vic x l hi ho mi quan h
gia th-ng mi v mi tr-ng v mc tiu
pht trin bn vng.
- Vit Nam c iu kin tip nhn nhiu
ngun vn khc nhau cho mc ch bo v
mi tr-ng, c bit l vn ODA. iu ny

lut mi tr-ng

gp phn tng kh nng ti chnh cho hot


ng x l cc vn ni cm trong lnh vc
bo v mi tr-ng.
Tuy nhin, bn cnh nhng tc ng tch
cc k trn, hi nhp kinh t quc t thi gian
qua cho thy ny sinh mt s vn v
mi tr-ng m Vit Nam ang v s phi i
mt nh- sau:
- V xut khu: Tnh n thi im ny,
hng ho xut khu ca Vit Nam vn ch
yu l nguyn liu th v hng s ch, t l
hng ho ch bin xut khu cn rt thp.
Trong khi , cc doanh nghip Vit Nam
ang phi i mt vi nhng kh khn trong
vic thm nhp th tr-ng cc n-c, c bit
l cc th tr-ng kh tnh nh- EU, Nht, M...,
c bit l nhng yu cu c lin quan n
yu t mi tr-ng nh-: yu cu v v sinh
thc phm, v d- l-ng thuc bo v thc
vt, d- l-ng khng sinh trong cc hng ho
nng sn, thu sn xut khu... Nhng hn
ch v cng ngh v trnh k thut ca Vit
Nam, cng vi nhng kh khn v ti chnh
ang l nhng tr ngi ln Vit Nam c th
p ng -c cc yu cu ny.
- V nhp khu: Cng do nhng hn ch
v ti chnh m hng ho nhp khu ca Vit
Nam cng ch yu n t cc n-c ang
pht trin, nhiu dy chuyn, thit b nhp
khu qua s dng. iu ny lm ny sinh
nhiu nguy c nhn c t gc cht l-ng
sn phm, hng ho, v nhng hu qu v
mi tr-ng m Vit Nam phi gnh chu.
Cng ngh, thit b khng hin i ng
ngha vi cht l-ng sn phm hng ho
khng cao, ng thi l kh nng tiu tn
nguyn, nhin liu v thi vo mi tr-ng
nhiu cht thi hn.

- Do nng lc cnh tranh quc t ca


hng ho Vit Nam cn ang v tr thp
nn nhiu cng c, bin php bo v mi
tr-ng -c Nh n-c ra nh-ng t nhn
-c s h-ng ng t cc nh sn xut.
in hnh nht l vic p dng cc cng c
kinh t nh- thu ti nguyn, ph mi
tr-ng... vo vic ngn nga v kim sot
nhim. iu ny lm hn ch ngun ti
chnh Nh n-c u t- tr li cho cng
tc phc hi v ci thin mi tr-ng. Thm
ch, nng cao kh nng cnh tranh,
nhiu doanh nghip bng mi cch gim
gi thnh sn phm, trong c vic ct
gim cc chi ph mi tr-ng, khai thc trit
cc ngun lc ti nguyn hoc chp
nhn chu x pht hn l vic u t- cho
cc cng trnh bo v mi tr-ng.
- Cng do m rng th tr-ng quc t nn
nhiu ng-i dn pht hin mt s mt hng
c kh nng em li li nhun cao, thm ch
siu li nhun, t c biu hin bt chp
lut l bo v mi tr-ng, khai thc tri php
cc ngun ti nguyn thu li. in hnh
nht l hnh vi bun bn quc t cc loi
ng thc vt hoang d qu him, c nguy c
tuyt chng. Ng-c li, do thiu hiu bit v
kin thc sinh hc nn Vit Nam cng
xm nhp vo trong n-c nhiu ging loi l
lm nh h-ng rt ln n hiu qu kinh t
trong mt s lnh vc.
- Ngoi ra cn c cc nguy c khc ny
sinh t xu h-ng t do ho th-ng mi,
nh- gia tng cc loi ngnh ngh s dng
nhiu n ngun ti nguyn thin nhin,
c bit l cc ngun ti nguyn khng ti
to, gia tng cc loi hng ho t thn
thin vi mi tr-ng...

Nghin cu Lp php s 12

T12
2003

47

nghin cu php lut

Tuy nhin, cc tc ng tiu cc n mi


tr-ng k trn c th phng trnh, kim ch
hoc y li thng qua mt khung chnh
sch kinh t v mi tr-ng ng n, h
thng cc cng c k thut, kinh t, php l
trong lnh vc mi tr-ng -c xy dng ph
hp. V iu quan trng nht l cc cng
c, ph-ng tin nu trn -c p dng v
tun th trit .
2. Lut Mi tr-ng quc t trong iu kin
ton cu ho
Ton cu ho nh h-ng nhiu nht n
qu trnh pht trin ca php lut quc t
hin i. iu ny bt ngun t l do l cc
vn mi tr-ng trn phm vi ton cu
(nh-: thay i kh hu, suy gim tng zn,
tuyt chng mt s loi sinh vt...) hin ti
v-t qu kh nng gii quyt ca bt k mt
quc gia n l no.
gii quyt cc vn mi tr-ng nu
trn, cng ng quc t k kt nhiu tho
thun thc y s hp tc v phi hp
gia cc quc gia, trong phi k n mt
s iu -c m vic thc hin n c mi
quan h trc tip vi t do ho th-ng mi
nh- sau:
- Cng -c khung ca Lin Hp Quc v
bin i kh hu;
- Ngh nh th- Montreal v cc cht lm
suy gim tng zn;
- Cng -c v kim sot vic vn chuyn
qua bin gii cht thi c hi v tiu hu
chng (Cng -c BASEL);
- Cng -c v bun bn quc t cc loi
ng thc vt hoang d nguy cp (Cng -c
CITES);

48

Nghin cu Lp php s12

T12
2003

- Cng -c v a dng sinh hc...


Hin ti, Vit Nam l thnh vin ca
cc iu -c ny, ng thi cn l thnh vin
ca gn 20 iu -c quc t v cc tho
thun khu vc khc v bo v mi tr-ng.
Cc bin php th-ng mi
Bin php ch yu m cc iu -c quc
t mi tr-ng th-ng s dng t -c
mc tiu ca s cam kt l cc bin php
th-ng mi (bao gm c hn ch th-ng mi
v khuyn khch th-ng mi). Theo cc nh
khoa hc php l th trong a s cc iu
-c quc t v mi tr-ng, cc bin php
th-ng mi -c cng nhn rng ri nh- l
mt b phn cu thnh c bn ca lut mi
tr-ng quc t m thiu chng th chng ta
khng th t -c nhiu mc tiu bo v
mi tr-ng. iu ny th hin mt s iu
-c nh- sau:
- Theo Ngh nh th- Montreal, cc thnh
vin cam kt thc hin vic cm bun bn
cc cht ho hc lm ph hu tng zn gia
cc n-c thnh vin v cc n-c khng phi
l thnh vin ca Ngh nh th-. Tc dng
ca vic cm bun bn ny l s dn n
vic loi b dn cc cht ho hc gy nguy
him cho mi tr-ng v sc khe con ng-i,
ng thi thc y cc n-c khng phi l
thnh vin tham gia k kt hip nh.
- Theo Cng -c CITES, cc thnh vin
ng cm bun bn mt s loi ng thc
vt c nguy c tuyt chng. p dng quy nh
cm ny, cc i t-ng kinh doanh tri php
cc ng thc vt -c bo v s khng c
c hi tip cn th tr-ng, t loi b -c
cc hnh vi khai thc, sn bt cc ng thc
vt hoang d qu him...

lut mi tr-ng

- Ng-c li, vic thc thi cc cam kt trong


Cng -c a dng sinh hc li tr gip cho
vic khai thc hp l cc ngun gien, m
bo chia s li ch, v iu ny s c tc
dng gp phn tng tnh a dng sinh hc
trn phm vi ton cu.
Cc xung t pht sinh
Mi quan h gia t do th-ng mi v mi
tr-ng rt phc tp v th-ng ny sinh xung
t. Do vy cn phi tr liu kh nng xut
hin xung t php l gia cc tho thun
quc t v mi tr-ng vi cc tho thun
trong th-ng mi quc t. C th hnh dung
n mt s xung t nh- sau:
- Nhiu nguyn tc ca T chc th-ng
mi quc t (WTO) c th nh h-ng n
vic s dng cc bin php hn ch th-ng
mi trong cc iu -c quc t v mi tr-ng.
V d, gia nhng ni dung ca Quy tc cm
hn ch v s l-ng ca WTO vi nhng ni
dung ca Cng -c BASEL v cm bun bn
cc cht c hi...
- Ng-c li, mt s nguyn tc ca WTO
c th nh h-ng n vic s dng bin php
khuyn khch th-ng mi trong cc tho
thun v mi tr-ng. V d, gia nhng quy
tc v Quyn s hu tr tu ca WTO (Hip
nh TRIPs) vi cc cam kt trong Cng -c
v a dng sinh hc gii quyt cc vn
c lin quan n bin i gien.
- Ngoi ra, nu khng c s gii thch r
rng, y v thng nht v cch thc thc
hin cc iu -c quc t v mi tr-ng th
c th xut hin nhng tr ngi cho cc hnh
vi th-ng mi hp php. V d, Cng -c
CITES c th l mt tr ngi rt ln i vi
hot ng gy nui v xut khu ng vt
nui v mc ch th-ng mi.

Nhng dn chng v s xung t php l


nu trn ch l s phn nh c th ca xung
t gia pht trin kinh t v bo v mi
tr-ng. So vi cc tho thun v mi tr-ng,
cc tho thun v th-ng mi c sc nng
hn hn. iu ny mt phn l do cc li ch
kinh t em li. Mt khc, cc tho thun
th-ng mi th-ng nhn -c s h tr rt
ln v mt chnh tr. Ngoi ra, cn l cc
bin php trng pht i vi cc thnh vin
khng tun th. Tuy nhin, ng trn quan
im pht trin bn vng th cc n-c thnh
vin ca T chc th-ng mi quc t hon
ton c th khai thc mt cch hiu qu cc
quy nh ca WTO bo v mi tr-ng,
nh-: p dng cc iu khon ngoi l nu
thy cn thit bo v sinh mng, sc
kho ca con ng-i, ng vt v thc vt
hoc duy tr s c hn ca cc ngun ti
nguyn thin nhin...
3. Lut Mi tr-ng quc gia trong iu
kin ton cu ho
Yu cu
Trong iu kin ton cu ho, Lut mi
tr-ng Vit Nam cn p ng -c hai yu
cu chnh (hai nhim v chnh). Mt l: Ni
ho kp thi cc cam kt quc t v mi
tr-ng gp phn gii quyt cc vn
mi tr-ng ton cu; hai l, x l hi ho mi
quan h gia li ch kinh t trong th-ng mi
quc t vi bo v mi tr-ng quc gia.
- V ni ho cc cam kt mi tr-ng
quc t. Mc d hu ht cc tho thun quc
t u yu cu cc quc gia thnh vin phi
to lp -c mt khun kh php l ph hp
v thc thi chng trong phm vi quc gia
mnh, song cc quc gia khc nhau, vic

Nghin cu Lp php s 12

T12
2003

49

nghin cu php lut

ni ho cc cam kt quc t ni chung, cc


cam kt v mi tr-ng ni ring khng ging
nhau. V d, ti Vit Nam, cc iu -c quc
t c hiu lc vi Vit Nam khng -ng
nhin (t ng) tr thnh mt phn ca lut
quc gia, t nht l trong cc tr-ng hp cn
thit c nhng thay i trong lut p ng
cc rng buc trong cc iu -c quc t.
iu 45 Lut Bo v mi tr-ng Vit Nam
nm 1993 ch quy nh chung l: Nh n-c
Vit Nam thc hin cc iu -c quc t
k kt hoc tham gia c lin quan n mi
tr-ng, tn trng cc iu -c quc t v bo
v mi tr-ng trn nguyn tc tn trng c
lp, ch quyn, ton vn lnh th v li ch
ca nhau.
Trn thc t, nhng biu hin c th ca
vic Nh n-c Vit Nam thc hin cc iu
-c quc t v mi tr-ng rt a dng. V d,
thc hin cc cam kt ct gim, tin ti
loi tr hon ton sn xut v tiu th cc
cht ph hu tng zn (ODS) trong Ngh
nh th- Montreal, Vit nam xy dng v
thc hin Ch-ng trnh quc gia v bo v
tng zn vo nm 1995. Hay thc hin
cc cam kt trong Cng -c a dng sinh
hc, t nm 1995, Vit Nam xy dng v
thc hin K hoch hnh ng bo v a
dng sinh hc ca Vit Nam... Tuy nhin, so
vi cc n-c coi cc tho thun quc t
-c ph chun l mt phn ca lut quc
gia (mt s n-c gi l lut cng) th cch
thc thc hin cc cam kt quc t ti Vit
Nam, th tc lng ghp cc iu -c quc t
vo h thng php lut quc gia l cc vn
ch-a -c lm sng t.
V x l mi quan h gia th-ng mi v
mi tr-ng: i vi cc n-c ang pht trin

50

Nghin cu Lp php s12

T12
2003

nh- Vit Nam th x l mi quan h gia


th-ng mi v mi tr-ng l mt vn ht
sc kh khn v phc tp. iu ny bt
ngun t cc nguyn nhn sau:
- p lc ln t nhu cu tng tr-ng nn
kinh t t n-c, nn mi quan tm n cht
l-ng mi tr-ng sng lun b y li xung
sau nhim v sn xut kinh doanh.
- Nng lc cnh tranh gia hng ho ni
a vi hng ho nhp khu cn yu khin
cho hng ho nhp khu lun chim -c v
th trn th tr-ng trong n-c, k c nhng
hng ho c cht l-ng khng cao, hng ho
khng r ngun gc, xut x.
- Nhn thc v thc bo v mi tr-ng
ca cc doanh nghip cn thp nn cc gii
php bo v mi tr-ng trong qu trnh hot
ng ch-a -c coi trng.
- Mc sng ca ng-i dn cn thp nn
th hiu ca ng-i tiu dng ch-a h-ng ti
kha cnh mi tr-ng trong cc sn phm
hng ho.
- Nng lc qun l ca cc c quan cng
quyn cn hn ch nn t- duy ph bin l
hot ng no, hnh vi no khng kim sot
ni th ban hnh cc quy nh cm, k c
trong lnh vc nhp khu;
- Thi gian tham gia hi nhp kinh t quc
t ch-a lu nn ch-a c nhiu kinh nghim
trn th-ng tr-ng quc t...
- H thng php lut mi tr-ng Vit Nam
mi -c hnh thnh nn ni dung vn cn s
si, cn nng v nhng quy nh mang tnh
tuyn ngn, v c bit l ch-a thc s gn
cc vn th-ng mi vi mi tr-ng.

lut mi tr-ng

Nhn thc -c tm quan trng ca cc


vn nu trn, ngy 25/6/1998, B Chnh
tr ban hnh Ch th s 36/CT-TW v tng
c-ng cng tc bo v mi tr-ng trong thi
k cng nghip ho, hin i ho, trong
nu r mt s gii php c bn l: Hon
chnh h thng vn bn php lut bo v mi
tr-ng, ban hnh cc chnh sch v pht
trin kinh t phi gn vi bo v mi tr-ng.
Ni dung
T kha cnh x l mi quan h gia li ch
kinh t trong th-ng mi quc t vi bo v
mi tr-ng trong bi cnh ton cu ha, theo
chng ti, chnh sch, php lut kinh t v
mi tr-ng Vit Nam trong thi gian ti cn
tp trung vo vic gii quyt mt s vn
chnh nh- sau:
Mt l, qun l tt hn vic nhp khu
nhng sn phm, hng ho, thit b, dy
chuyn cng ngh... vo Vit Nam. C th l
khuyn khch nhp khu cc sn phm tiu
dng thn thin vi mi tr-ng; nhp khu
dy chuyn hin i, cng ngh sch;
nghim cm nhp khu cc loi cht thi
nguy hi, cht thi phng x. Vic nhp khu
ph liu ch -c t ra vi mc ch lm
nguyn liu sn xut v khi x l n mc
m bo cc yu cu v mi tr-ng.
Hai l, m bo kh nng pht trin bn
vng cho cc ngnh hng xut khu. C th:
- Khuyn khch p dng cng ngh tin
tin, cng ngh sch, quy trnh khp kn, quy
trnh s dng tit kim nguyn liu, s dng
nng l-ng ti sinh, ch phm sinh hc trong
sn xut, ch bin hng ho ni chung, hng
ho xut khu ni ring. c bit khuyn

khch u t- i vi cc d n c mc ch
bo v mi tr-ng nh- d n x l, ti ch
cht thi thnh cc sn phm c ch.
- Bn cnh vic nghim cm xut khu
ng vt rng, thc vt rng hoang d qu
him c nguy c tuyt dit, cn c chnh
sch khuyn khch pht trin gy nui
xut khu mt s loi ng, thc vt va
t -c mc ch duy tr a dng sinh hc,
li va mang li li ch kinh t do gi tr
th-ng mi cao ca loi hng ho ny.
- Tng b-c xo b nhng khon tr cp
i vi cc hot ng pht trin khng bn
vng, ng thi khuyn khch vic chuyn
i c cu cy trng, vt nui theo h-ng tc
ng t nht n mi tr-ng.
- i vi cc d n c nguy c gy nh
h-ng ln n mi tr-ng, bt buc phi tin
hnh nh gi tc ng mi tr-ng, ng
thi xy dng mt c ch hu kim v gim
st mi tr-ng th-ng xuyn loi tr ri ro
c th xy ra trong qu trnh sn xut kinh
doanh.
- Thng tin sm v din bin mi tr-ng
trn phm vi quc t, khu vc v quc gia
Nh n-c v cc doanh nghip ch ng xy
dng k hoch ng ph.
- Xy dng quy hoch, k hoch ho mi
tr-ng, gn lin vi quy hoch, k hoch s
dng t v k hoch pht trin kinh t x
hi, trong c bit ch n quy hoch
cc khu sn xut tp trung, nh- khu cng
nghip, khu ch xut, khu kinh t m...
Ba l, p dng mt cch hp l cc cng
c kinh t trong qun l mi tr-ng. Nng
cao nng lc t hch ton trong sn xut

Nghin cu Lp php s 12

T12
2003

51

nghin cu php lut

kinh doanh, c bit l i vi cc mt hng


xut khu. Tng b-c tip cn v tnh ton
chi ph mi tr-ng vo gi c th tr-ng
hn ch vic s dng lng ph cc ngun lc
mi tr-ng, ng thi xo b quan nim bao
cp trong khai thc v s dng cc ngun ti
nguyn. Nhng cng c nh- thu, ph mi
tr-ng... s gip cc doanh nghip t cn i
li ch kinh t v li ch mi tr-ng.
Bn l, gip cc doanh nghip Vit Nam
tng b-c p ng -c cc yu cu, tiu
chun v mi tr-ng ca cc n-c m
rng th tr-ng xut khu. C th:
- B sung vo h thng tiu chun quc
gia cc Tiu chun v mi tr-ng. Tiu chun
mi tr-ng quc gia phi ph hp vi iu
kin kinh t x hi trong tng thi k, ng
thi phi c xu h-ng ph hp hn vi tiu
chun mi tr-ng khu vc v quc t.
- Tng b-c xy dng cc tiu ch nh
gi cht l-ng sn phm thng qua cc ch
s, cc yu cu v mt mi tr-ng.
- Hnh thnh cc Qu mi tr-ng quc gia
to ngun vn u t- bo v mi tr-ng
v h tr ti chnh cho cc ch-ng trnh, hot
ng v mc ch mi tr-ng;
Bn l, nh h-ng nhu cu ca ng-i tiu
dng i vi hng ho thn thin vi mi
tr-ng...
Bn cnh nhng bin php mang tnh kinh
t v php l nu trn, chnh cc doanh
nghip cng cn ch ng trong vic hi
nhp mi tr-ng quc t. C th:
- Nghin cu p dng h thng qun l
mi tr-ng theo ISO 14000.

52

Nghin cu Lp php s12

T12
2003

- S dng nhiu hn nhn mi tr-ng,


nhn sinh thi trong sn xut hng ho.
- Th-ng xuyn cp nht thng tin v th
tr-ng v mi tr-ng, c bit l cc tiu
chun, yu cu v mi tr-ng, v an ton v
sinh thc phm... ti cc th tr-ng c l-ng
tiu th hng ho ln v i hi cao v cht
l-ng hng ho. Tng b-c tip cn v p
dng quy trnh HACCP trong sn xut v ch
bin hng nng sn, thc phm xut khu.
Tm li, hi ho mi quan h th-ng
mi v mi tr-ng, i hi phi c s thay i
ng b t c ch khuyn khch u t-, n
chnh sch thc y th-ng mi v cc yu
cu t ra i vi vn mi tr-ng... Nhng
i thay nh- vy ch c th t -c thng
qua s n lc tng th v s phi hp cht
ch gia cc yu t khoa hc, chnh tr, php
lut, kinh doanh v vn ho, x hi..., trong
s hon thin ca h thng php lut
quc gia ni chung, lut th-ng mi v lut
mi tr-ng ni ring l yu t ng vai tr
quan trng. Tiu ch xc nh mc gn
kt gia kinh t v mi tr-ng trong hai lnh
vc php l ny l c th nhn thy gam mu
xanh trong cc quy nh ca lut th-ng
mi, ng thi nhn thy ch s tng tr-ng
trong cc quy nh ca lut mi tr-ng./.

* ThS, i hc Lut H Ni.

tnh cht ca quyn c ng

1. Khi nim v quyn


c ng
Vic thnh lp cng
ty -c quyt nh s
gp vn ca cc c
ng1, cho nn trong c
cu t chc qun l
cng ty, i hi c ng
(hi ng thnh vin) l
c quan quyt nh cao
nht ca cng ty. Quyn
ca c ng i vi
cng ty do c s gp
vn vo cng ty gi l
quyn c ng. Ni
dung ca quyn c ng
-c chia ra thnh hai
nhm quyn: cc quyn
ti sn (cn gi l quyn
kinh t) v cc quyn
tham gia qun l (cn
gi l quyn chnh tr).
Trong hai loi quyn
trn th quyn ti sn
nm v tr ht nhn, v
l mc ch khin c
ng gp vn. Trong khi
quyn tham gia qun l
l bin php v cch
thc cn thit bo
m cc c ng thc
hin quyn ti sn .
Quyn ti sn gm
quyn yu cu phn chia
c tc v li nhun,

bn v tnh cht ca
quyn c ng
Ng Vin Ph*

quyn yu cu phn chia ti


sn cn li khi gii th cng ty,
quyn chuyn nh-ng c
phn v.v... Quyn tham gia
qun l gm quyn tham d
i hi c ng (hi ng
2
thnh vin) , quyn ng c,
bu c, biu quyt, quyn b
3
nhim v bi nhim ng s
v nhng chc danh qun l
khc, quyn gim st v kim
tra ti chnh ca cng ty v.v...
2. T- cch php l ca c
ng
Khoa hc php l ni chung
v php lut kinh t ca Vit
Nam ni ring cng c khi
nim v quyn c ng, nh-ng
mi ch -a ra cc quyn c

th m ch-a thy c nhng


nghin cu chuyn su v
lnh vc ny, trong c vn
v tnh cht ca quyn c
ng. Thc trng ny dn
ti s mu thun v nhng
khi nim php l xung quanh
mi quan h ni b gia cng
ty vi cc c ng trong php
lut Vit Nam. trin khai
vn ny, mt cu hi -c
t ra l: c ng c l ch s
hu ca cng ty hay khng?
gii p, tr-c ht
chng ta hy n li nh
ngha ca ch s hu. T
4
in Ting Vit -a ra nh
ngha ch s hu l Ng-i
c ton quyn chim hu, s

1 Theo Lut Cng ty Trung Quc, nhng ng-i c vn gp vo cng ty, d l cng ty Trch nhim hu hn hay l
cng ty c phn, u -c gi l c ng tg
2 Trung Quc th u -c gi l (i) hi ng c ng i vi cng ty trch nhim hu hn v cng ty c
phn.
3 Theo Lut Cng ty Trung Quc, thnh vin hi ng qun tr -c gi l ng s - tg
4 Nguyn Duy Lm (ch bin). T in gii thch thut ng php l thng dng. NXB HQGHN. 2001

Nghin cu Lp php s 12

T12
2003

53

nghin cu php lut

dng, nh ot ti sn ca mnh trn c s


quy nh ca php lut. Ch s hu c th l:
cng dn, php nhn, cc t chc kinh t tnhn, h gia nh, t hp tc, Nh n-c. i
chiu ni dung ny, chng ta c th suy lun
rng c ng khng l ch s hu ca cng
ty no c. Bi r rng rng cng ty khng th
l ti sn ring ca mt c ng no, cng
nh- khng mt c ng, mt nhm c ng
hoc ton th c ng c ton quyn chim
hu, s dng v h-ng th ti sn ca cng
ty. V cng ty l t chc kinh doanh mang tnh
c lp v php l v c quyn c lp s
hu ti sn ca mnh, mc d nhng ti sn
do s ng gp ca cc c ng cng ty.
Suy lun nh- trn khng kh khn g, bi
php lut quy nh rng cng ty ( y
mun ni n cng ty TNHH v cng ty c
5
phn) c t- cch php nhn , l mt ch th
c lp trong quan h vi cc bn th ba v
khng ph thuc vo cc thnh vin cng ty,
v cng ty c ti sn ring tch bch vi ti
6
sn ca cc thnh vin cng ty . C th ni,
nhn nh nh- trn c s nht tr cao trong
cc nh lm lut. Nh-ng khi tm hiu Lut
Doanh nghip nm 1999 v l thuyt v
doanh nghip ca Vit Nam th li thy nhng
ni dung khng r rng v mt php l.
Qua nhng quy nh trong Lut Doanh
nghip nm 1999 (xem Hp 1), d-ng nhnh lm lut khng nh rng cng ty
khng phi l mt ch th c lp c t- cch
php nhn m ch ph thuc vo nhng
ng-i gp vn (cc c ng hoc cc thnh
vin) m thi.
Nh-ng ti iu 22 (v chuyn quyn s
hu ti sn), Lut Doanh nghip nm 1999
5
6

Hp 1:
Quy nh ca Lut Doanh nghip nm 1999
v vn ch s hu nh- sau:
1. iu 3, im 4, c quy nh: gp vn l vic
-a ti sn vo cng ty tr thnh ch s hu
hoc cc ch s hu chung ca cng ty.
2. iu 4, im 2 c quy nh: nh n-c cng
nhn v bo h quyn s hu ti sn, vn u t-,
thu nhp, cc quyn v li ch hp php khc ca
doanh nghip v ch s hu doanh nghip.
3. iu 46 c quy nh: cng ty trch nhim
hu hn mt thnh vin l doanh nghip do mt t
chc lm ch s hu( sau y gi l ch s hu
cng ty); ch s hu chu trch nhim v cc khon
n v cc ngha v ti sn khc ca doanh nghip
trong phm vi s vn iu l ca doanh nghip.

c quy nh: Ng-i cam kt gp vn vo


cng ty phi chuyn quyn s hu ti sn
gp vn cho cng ty. Quy nh ny li khng
nh t- cch c lp ca cng ty d-i gc
tch bch s hu ti sn ca cng ty vi ti
sn ca cc c ng ca cng ty, tc l
ph nhn c ng l ch s hu ca cng ty.
Nh- vy, vn tnh cht quyn c ng
hay t- cch php l ca c ng l ch-a r
rng. V vy, cu hi cn -c t ra l:
quyn c ng i vi cng ty v thc cht l
nhng quyn g?
3. L thuyt v tnh cht ca quyn c
ng
Trn th gii c nhiu l thuyt xc nh
tnh cht ca quyn c ng. Cc hc gi
th-ng xem xt vn t gc : tri quyn
v vt quyn nghin cu tnh cht ca

Xem, Lut Doanh nghip nm 1999 - tg.

Xem, Gio trnh Lut Kinh t Vit Nam. NXB HQGHN, 1997, tr 185, 188.

54

Nghin cu Lp php s12

T12
2003

tnh cht ca quyn c ng

quyn c ng. C th nu ra nhng l thuyt


ch yu nh- sau:
Thuyt quyn thnh vin
Thuyt quyn thnh vin cho rng quyn
c ng l nhng quyn li m cc c ng
th h-ng da vo vic h l thnh vin ca
mt t chc kim li l cng ty. L thuyt ny
-c Renaud, mt hc gi c, khi x-ng
nm 1875. ng Renaud nhn nh rng cng
ty trch nhim hu hn v cng ty c phn c
t- cch php nhn, trong , c ng l cc
thnh vin. Quyn c ng tc l quyn
thnh vin t-ng ng vi phn vn gp ca
mnh trong cng ty. N l mt loi quyn c
th khng thuc v vt quyn cng khng
thuc v tri quyn. Quyn thnh vin gm
c hai nhm quyn: quyn li ch ring v
quyn li ch chung - t-ng t vi quyn kinh
t v quyn chnh tr. Hai nhm quyn ny
khng phi l nhng quyn c lp vi nhau
m l hai quyn nng sinh ra t quyn thnh
vin. L thuyt ny -c Nht Bn, Trung
Quc k tha cng nh- tr thnh l thuyt
chung ca h thng lut lc a (civil law) v
tnh cht ca quyn c ng. Tuy nhin,
thuyt quyn thnh vin d khng nh
quyn c ng gm tng th cc nhm
quyn li ca c ng, nh-ng v c bn,
ch-a tr li tho ng cu hi v tnh cht
ca quyn c ng. Ng-i ta khng th s
dng l thuyt ny gii thch mt cch hp
l mi quan h ni b gia cng ty vi cc c
ng cng ty, v c bit l gia nh n-c l
i din ch s hu ti sn quc hu vi cc
cng ty v doanh nghip c vn u t- ca
nh n-c, trong khi y li l vn quan
trng nht trong vic chuyn dch c cu
qun l doanh nghip trong s nghip ci
cch c cu qun l kinh t ca nh n-c
h-ng ti kinh t th tr-ng.

Thuyt a v c ng
Thuyt ny cho rng quyn c ng th
hin a v php l ca c ng da vo
phn vn gp hoc c phn ca h, m
nh c a v php l ny, cc c ng th
h-ng cc quyn li i vi cng ty. Theo
l thuyt ny, quyn c ng l mt loi
quyn chung m ni dung l nhng nhm
quyn li c th. L thuyt ny thc cht
khng c g khc vi thuyt quyn thnh
vin.
Thuyt tri quyn
L thuyt ny cho rng quyn c ng, xt
v mt bn cht, mang tnh cht tri quyn
vi vic ly yu cu phn chia li ch ca
cng ty lm mc ch ca c ng. Ngoi
quyn yu cu trn ra, cc loi quyn nng
khc u l nhng quyn khng mang tnh
cn bn ca c ng. L thuyt ny ghi nhn
rng cng ty t khi c t- cch php nhn th
l ch s hu ti sn ca cng ty, trong khi
c ng th c quyn li duy nht i vi cng
ty l quyn yu cu -c th h-ng li ch
ca cng ty, tc l -c phn chia c tc v
li nhun ca cng ty. Nhn xt ny -c
cng c t cui th k 20, khi c s phn tch
ngy mt ln gia quyn s hu c ng i
vi cng ty v quyn qun l iu hnh ca
nhng ng-i thc t nm gi cng ty (hi
ng qun tr v gim c). Quyn s hu
ca c ng i vi ti sn -c dng lm
vn gp vo cng ty khng cn, th hin
ch quyn nh ot ti sn ca c ng
hu nh- mt hn. H qu l: c phiu
pht sinh s bin dng vi nhng c im
ging nh- tri phiu cng ty, v tr thnh
bng chng ca tri quyn. C ng ch
quan tm n kh nng thc hin c tc v
li nhun m t c s quan tm n vic

Nghin cu Lp php s 12

T12
2003

55

Nghin cu php lut

qun l iu hnh cng ty v ch-a k ti


vic tham gia quyt sch v cng ty. V xt
v xu h-ng pht trin th s khc bit gia
c phiu vi tri phiu cng ty ngy cng
m nht hn. Quyn h-ng li ca c ng
tr thnh mt loi quyn yu cu mang
tnh tri quyn.
Thuyt tri quyn nhn xt: khi ng phn
vn gp vo cng ty, c ng chuyn
quyn s hu ti sn ca mnh cho cng ty.
Nh-ng nu ch mi da vo nhng l do nu
trn, s rt kh to -c s tin t-ng rng:
quyn c ng v bn cht l tri quyn.
Trn thc t, mi quan h c ng vi
cng ty khng phi l mi quan h gia tri
quyn vi tri v. Bi:
Th nht, xt v c s hnh thnh, quyn
c ng da trn c s iu l, nh-ng tri
quyn li xut pht t kh -c.
Th hai, xt v tnh cht, quyn c ng
khng c bin php bo m, nh-ng tri
quyn c s bo m php nh l ng-i c
ngha v ti sn phi chu trch nhim thc
hin ngha v bng ton b ti sn ca mnh.
Th ba, xt v ni dung, tri quyn l
nhng quyn v ti sn, trong khi quyn c
ng khng ch c nhng quyn v ti sn,
m cn bao gm nhng quyn v tham gia
qun l (hay cn gi l quyn chnh tr).
Th t-, xt v mi quan h, quyn c
ng th hin mi quan h ni b gia c
ng v cng ty, nh-ng tri quyn th th hin
mi quan h giao l-u vi bn ngoi.
Th nm, vic coi quyn c ng l mt
tri quyn va khng ng vi thc t ca
cng ty, va tri vi php lut v cng ty ca
cc n-c.

56

Nghin cu Lp php s12

T12
2003

Thuyt quyn s hu
Thuyt ny cho rng, v bn cht, quyn
c ng l quyn s hu. Ni mt cch khc,
cc c ng cng ty c quyn s hu chung
i vi ti sn ca cng ty, trong khi bn thn
cng ty c quyn kinh doanh i vi ti sn
cng ty. l s tch bch gia quyn s hu
v quyn kinh doanh trong cng ty. Cng c
quan im cho rng c ng h-ng quyn s
hu i vi cng ty trong khi cng ty h-ng
quyn s hu ti sn ca cng ty - y chnh
l thuyt hai quyn s hu song hnh.
Ng-i gi quan nim nh- vy cho rng:
quyn s hu php nhn ca cng ty thun
tu ch l mt h- cu v mt quan nim. Thc
ra ti sn ca cng ty th hin mi quan h s
hu chung gia cc c ng ca cng ty, l
s bin dng ca mi quan h s hu chung
c truyn trong iu kin mi. Chnh nh da
trn c s l ch s hu c phn ca mnh m
cc c ng -c lm ch s hu ca
cng ty v thc hin cc quyn li ca ch s
hu i vi cng ty. Cho nn, quyn c ng
l quyn s hu v thc cht.
C th rt ra mt s nhn xt v quan
im ny nh- sau:
1) Quyn s hu th hin mi quan h ti
sn trong trng thi tnh, ch trng bo h
mi quan h s hu thuc ti sn hp php
v ch s hu ti sn c quyn trc tip
chim hu ti sn ca mnh. Quyn c ng
th cao vic s dng ti sn c phn v
tnh gin tip ca c ng trong vic chi phi
ti sn c phn m mnh gp vo cng ty,
cao tnh vn ng ca ti sn c phn, m
trong qu trnh vn ng , s c kh nng
tng thm gi tr ca ti sn .
2) Thuyt quyn c ng l quyn s hu
i ng-c li khoa hc php l dn lut v

tnh cht ca quyn c ng

nguyn tc mt vt mt quyn s hu. Hai


quyn - quyn s hu ca c ng v quyn
s hu ca cng ty - khng th tn ti ng
thi vi cng mt ti sn ng nht.
3) Nu coi quyn c ng l quyn s hu
th, v lgc, s dn ti ph nhn quyn ti
sn php nhn ca cng ty, v dn ti tnh
trng cng ty kh c th tr thnh mt ch
th c lp c quyn t ch kinh doanh v t
chu trch nhim v hu qu kinh doanh. Nhth s tri vi php lut v doanh nghip v
c hi rt ln cho s vn hnh v pht trin
cng ty trong thc t.
Chng ti cho rng, bn l thuyt v tnh
cht ca quyn c ng nu trn u c l
mc no , nh-ng chng vn khng th
gii trnh -c r rng v hp l v quyn c
ng. Theo chng ti, nu tm coi cng ty l
mt quc gia th cc c ng chnh l cc
cng dn trong quc gia . Cng ty c
quyn s hu ti sn ca cng ty, cc c
ng th c quyn s hu cng ty. Cho nn,
quyn c ng ging nh- quyn ca cng
dn, n khng phi l mt loi quyn mang
tnh cht n nht m l mt loi quyn
mang tnh tng hp bao gm nhm quyn
nhn thn v nhm quyn ti sn. N khng
phi l quyn s hu cng khng phi l tri
quyn. Mc d quyn c ng mang yu t
quyn ti sn, nh-ng vic c ng thc hin
quyn c ng khng lm cho c ng c th
tip cn trc tip n mt ti sn c th no
ca cng ty. Khng mt c ng no c th
nhn danh c nhn mnh chim hu, s
dng hoc nh ot bt c ti sn no ca
cng ty. C ng ch -c da vo cc quy
nh ca php lut v doanh nghip, iu l
cng ty v t- cch thnh vin ca cng ty
xut nhng yu cu v qun l, v vic
phn chia li nhun ca cng ty. Sau khi c

ng gp phn vn vo cng ty, i t-ng ti


sn m c ng c quyn chi phi thay
i t dng ti sn tr thnh dng gi tr ti
sn, tc l c phn (c biu hin l c phiu).
C ng khng c quyn rt phn vn ti
sn m mnh gp vo. iu chng
minh rng quyn c ng khng phi l
quyn s hu na.
C ng l thnh vin ca cng ty. Quyn
c ng th hin mi quan h gia c ng
vi cng ty. C ng bt k l c nhn, php
nhn hay l nh n-c u ch l thnh vin
ca cng ty, l cc phn t cu thnh i hi
ng cng ty. Nu nh- a v c ng ph
thuc vo cng ty c t- cch l php nhn,
th quyn c ng ph thuc vo cng ty c
quyn s hu ti sn c lp ca cng ty.
Xt trn phm vi quc t, s tch bch v
ch -c ln nhau gia quyn c ng v
quyn s hu ti sn ca cng ty l c tr-ng
kt cu quyn ti sn ca cng ty hin i.
Trong , cc c ng c quyn c ng cn
cng ty c quyn s hu ti sn php nhn.
Kt cu ny thch hp vi s i hi ni ti
ca nn kinh t th tr-ng v l con ca
nn kinh t th tr-ng hin i. N c tc
dng tch cc nh- sau:
1. Phn nh bin gii quyn s hu ti
sn gia cng ty vi cc c ng. i vi
nhng ti sn thuc quyn s hu ca cng
ty, c ng khng -c chi phi tu tin,
nh-ng c quyn thc hin nhng quyn nng
thuc v quyn s hu theo quy nh ca
lut doanh nghip v iu l cng ty.
2. t nn mng cho s chu trch nhim
ca cng ty, tc l cng ty ly ton b ti sn
ca mnh lm c s vt cht bo m cc
giao dch vi bn ngoi. Ng-i th ba giao
dch vi cng ty c th l-ng tr-c mc ri

Nghin cu Lp php s 12

T12
2003

57

Nghin cu php lut

ro khi giao dch vi cng ty, nn c th gim


thiu nhng yu t bt n nh h-ng ti an
ton giao dch. Nh- th cng gii hn
phm vi trch nhim ti sn ca c ng
trong khun kh hu hn.
3. Xc lp a v php l c lp ca cng
ty bng c lp ti sn, c lp trch nhim
v kinh doanh t ch, cho nn gp phn vo
vic hnh thnh c ch kinh doanh mi l t
ch pht trin v t mnh rng buc.
4. Hi ho mt cch hp l cc quyn li
gia c ng, ng-i c quyn i vi cng ty
v cng ty.
Vi nhng tc dng tch cc nu trn,
nhiu ng-i cho rng, s tch bch v ch
-c ln nhau gia quyn c ng vi quyn
s hu ti sn php nhn ca cng ty l mt
b quyt cho s tn ti v cho s tc ng to
ln ca m hnh cng ty hin i.
4. Kt lun
Xt v mt php l, vic c ti sn chnh l
tin mt cng ty -c thnh lp, v (i
vi cng ty trch nhim hu hn hoc cng ty
c phn) l tin cng ty c t- cch
php nhn, l tin cng ty i vo hot
ng kinh doanh v chu trch nhim v hu
qu kinh doanh. Ch khi khng nh rng
cng ty c ti sn c lp tch bch vi ti
sn ca c ng mi c th ni n vic c
ng chu trch nhim hu hn v ti sn i
vi cng ty.
Sau khi c ng ng gp ti sn vo
cng ty, quyn s hu ti sn ca c ng
bin i thnh quyn s hu c phn ca
cng ty ( cng ty c phn c biu hin l s
c phiu), tc l c ng l ch s hu s c
phn m mnh nm gi. C ng khng -c
quyn nh ot nhng ti sn thc t m

58

Nghin cu Lp php s12

T12
2003

mnh gp vo cng ty na, nh-ng c th


bn c phiu ti th tr-ng chng khon. S
vn hnh ca ti sn thc t ca cng ty
tch khi s vn hnh ca gi tr ti sn . S
l-ng c ng c th bin i hng ngy,
nh-ng ti sn ca cng ty th lun lun -c
duy tr trng thi n nh, trn vn v trong
qu trnh vn hnh tng thm gi tr ca n.
C ng l thnh vin ca cng ty v c
quyn c ng i vi cng ty. C ng thc
hin quyn c ng bng cch biu quyt
trong cuc hp Hi ng c ng hoc trong
cuc hp Hi ng qun tr, theo quy nh
ca php lut v theo iu l cng ty. Khng
mt c ng no c quyn trc tip chim
hu, s dng, h-ng th v nh ot mt ti
sn g ca cng ty.
Cng ng khi khng nh c ng l ch
s hu cng ty. Nh-ng n ch ng nu hiu
theo ngha c ng s hu cng ty, cng ty
s hu ti sn ca cng ty, ch khng phi
c ng s hu ti sn ca cng ty. C ng
s hu cng ty thng qua vic thc hin
quyn c ng.
Quyn c ng th hin bng hnh thc
gi tr l c phn trong cng ty, th hin b
ngoi l s c phiu. Quyn c ng l ni
dung ca c phiu, c phiu l hnh thc b
ngoi ca quyn c ng.
Tm li, xt v mt tnh cht, quyn c
ng khng phi l quyn s hu cng khng
phi l tri quyn hoc quyn thnh vin. N
l mt loi quyn li mang tnh c sc ring,
cha ng cc quyn v ti sn v cc quyn
v chnh tr nhm bo v cc quyn v ti
sn ./.

* NCS - Khoa Lut HQGHN

Nng cao k lut hnh chnh

Thc trng v gii php nng cao k lut


hnh chnh trong giai on hin nay

Nguyn Ph-c Th*

Trt t k c-ng, hiu


lc, hiu qu qun l
trong hot ng ca b
my hnh chnh ang l
mt vn rt bc xc.
Nhng yu km ca nn
hnh chnh, th hin tp
trung vn k lut
hnh chnh, tr nn
sa st nghim trng bao
trm ln ton b h
thng hnh chnh nh
n-c trong nhng nm
gn y l gim st hiu
lc, hiu qu qun l
ca b my hnh chnh,
cn tr gh gm tin
trnh pht trin ca x
hi, nht l trong vic
thc hin cc quyn dn
ch ca cng dn, pht
trin kinh t, hi nhp
khu vc v quc t. Do
vy tm r nguyn nhn
su xa v c -c
nhng gii php c bn,
ng b khc phc l
i hi cp bch trong
cng cuc ci cch
hnh chnh hin nay

1. K lut hnh chnh l g?


K lut hnh chnh l nhng yu cu v tnh trch nhim
t ra i vi cn b, cng chc ca b my hnh chnh trong
khi thi hnh cng v trn mi mt v tr cng tc ca mnh
trong b my hnh chnh nh n-c. Nhng yu cu ny l s
biu hin c th v tnh hp php, quy lut tn ti, pht trin
ca b my nh n-c, v do vy k lut hnh chnh l c s
to nn sc mnh tng hp, thng nht ca b my qun l.
T chc v hot ng ca b my hnh chnh -c bo
m bng mt t hp nhng gii hn v mt th ch th hin
trong cc quy nh ca php lut bao gm mt h thng th
bc cc vn bn php lut t Hin php n cc vn bn
php quy m mi c quan, cng chc hnh chnh phi c
trch nhim tun th v chp hnh. Nhng gii hn ny bo
m h thng b my hnh chnh nh n-c thc hin tt vai
tr v chc nng qun l cc mt i sng x hi c hiu lc,
hiu qu, phc v cc nhu cu pht trin ca x hi. Trong
phm vi nhng gii hn ny, cc c quan hnh chnh, cc
cng chc trao i hot ng vi nhau phc v cc nhu
cu ca x hi trong mi quan h gia c quan hnh chnh
nh n-c vi cng dn, t chc. Nhng gii hn th ch
ny -c bo m thc hin bng cc quy nh v: ch
trch nhim ca cng chc trong thi hnh cng v, ch
lm vic, cng tc ca cc thit ch b my; ch trch
nhim ca cc c quan trong thc hin chc nng, nhim
v, thm quyn -c quy nh

Nghin cu Lp php s 12

T12
2003

59

Nghin cu chnh sch

Ni cc khc, mi mt thit ch t chc


trong b my hnh chnh, mi mt v tr cng
chc trong b my u -c php lut xc
nh vai tr, chc nng, nhim v quyn hn
c th, nh-ng nhng quy nh ny s khng
-c thc hin nghim tc nu nh- khng p
t ln trn n mt ch trch nhim r
rng v cht ch. Ch trch nhim l
k lut hnh chnh.
2. Tnh trng sa st k lut hnh chnh
hin nay
Mt s biu hin ch yu:
- Tnh trng ph bin lu nay nh-ng rt
chm -c khc phc l c lut, ngh nh
quy nh r rng, c th ri nh-ng khi cng
dn, t chc yu cu -c thc hin th c
quan, cng chc c trch thc thi -a ra vi
l do l ch-a c thng t- h-ng dn ca B,
ngnh nn khng th thc hin -c. Tnh
trng thng t- ho cc lut, ngh nh tr
thnh mt quy phm bt thnh vn trong hot
ng p dng php lut rt ph bin, khng
c thng t- th lut, ngh nh khng thc hin
-c.
- Cng chc tha hnh php lut gii thch
php lut theo nhn thc ch quan tu tin
ca mnh hoc c tnh khng thi hnh nhng
quy nh mi ca php lut, vn c bm ly
nhng quy nh c ht hiu lc m-u li
ring cho mnh, hoc p dng thi hnh nhng
quy nh ca php lut mt cch mo m, t
t ra nhng th tc khng theo quy nh ca
php lut bt cng dn, t chc phi chp
hnh y chnh l tnh trng cc lut, chnh
sch khng -c chp hnh nghim tc
trong chnh ngay b my hnh chnh.
- Cp d-i khng chp hnh hoc chp
hnh chiu l hnh thc s ch o, vn bn
ca cp trn, theo kiu trn ni d-i khng

60

Nghin cu Lp php s12

T12
2003

nghe. Tnh trng ny c bit nghim trng


-c th hin tnh cc b, a ph-ng ch
ngha, php vua thua l lng, cc a
ph-ng t t ra cc quy nh cho mnh tri
hoc khc vi cc quy nh ca php lut,
lm cho mt vn bn thm ch mt quy nh
ca lut php -c nhn thc v p dng mi
ni mt khc. Tnh thng nht v thng sut
ca hot ng qun l hnh chnh nh n-c
b vi phm nghim trng, lm cho hot ng
qun l b ct khc theo cc tng nc, qun
l nh n-c mi cp c s tch bit hoc b
bin dng, mo m bi tnh cc b, ct c.
- Cc b, ngnh tranh ginh nh h-ng li
ch cc b, b trng cng vic qun l thuc
trch nhim ca mnh, n y trch nhim
cho nhau trong vic gii quyt nhng cng
vic chng cho hoc y cng vic kh
khn thuc trch nhim ca b, ngnh ln
cho Th t-ng tm kim cc ngun lc gii
quyt. Trong xy dng v ban hnh vn bn
khng ng trn li ch chung m ch nhm
duy tr, bo v li ch ring, c tnh duy tr
nhng th ch ca c ch c c li cho b,
ngnh, gy thit hi cho x hi, th hin r
nht l trong vic cc b, ngnh ban hnh
cc thng t- h-ng dn thi hnh lut v cc
vn bn php quy, va chm, va lm mo
m cc quy nh ca lut, php lnh v cc
vn bn ca Chnh ph, Th t-ng Chnh
ph. Mt khc, qun l nh n-c gia cc b
c s tch bit nhau, vn bn quy phm php
lut (cc quyt nh, ch th, thng t-) ca b,
ngnh no th cc b ngnh khc c lin
quan khng thc hin nu khng c ch dn
c th ca chnh b, ngnh .
- Hot ng ca cc c quan thanh tra,
kim tra thiu trt t k c-ng, c bit trong
quan h vi cc doanh nghip. Trn thc t,
hot ng thanh tra, kim tra thi gian gn

Nng cao k lut hnh chnh

y chng cho, khng ng thm quyn,


tu tin, v c, khng bo tr-c, khng c k
hoch tr thnh biu hin tp trung ca
tnh trng p bc hnh chnh ca b my
quan liu i vi x hi vi nn kinh t ang
i hi -c pht trin mnh m. V l ,
thanh tra, kim tra mt dn i tnh cht l
cng c ca qun l nh n-c, tr thnh
cng c sch nhiu ca mt b phn cn b,
cng chc hnh chnh thiu trch nhim i
vi doanh nghip.
- Quan h phi hp trong hot ng qun
l nh n-c c nhiu trc trc, i ph, tho
hip, thiu hiu qu. Vic cc b, ngnh
thiu trch nhim trong vic phi hp vi
nhau trong vic gii quyt nhng vn lin
ngnh, dn n phi y rt nhiu vic, k
c khng t nhng vic c th, s v, ln cho
Th t-ng gii quyt hc b mc, hoc gii
quyt theo kiu tho hip nh- trong xy dng
mt s cc d n ngh nh, lut, php lnh
lm cho cc vn bn ny ngay sau khi ban
hnh khng c tnh kh thi, mc d
-c xy dng cng phu, tn km nhiu thi
gian, cng sc v tin bc.
- Gii quyt khiu ni, t co ca cng
dn mt cch i ph, ln trnh, n y, v
trch nhim, vi phm quyn ca cng dn,
thm ch cn x l sai lut php v chnh
sch quy nh, gy oan tri v thit hi cho
dn, lm cho tnh hnh an ninh, trt t tr nn
phc tp, khng n nh.
- Mt b phn cn b, cng chc ca
quyn hch dch, sch nhiu, gy kh khn,
phin h vi t chc, cng dn trong khi gii
quyt cng vic hoc lm nhng vic m
php lut cm cng chc khng -c lm
nh- hot ng t- vn v nhng cng vic
lin quan n b mt nh n-c, n h
thng thm quyn gii quyt ca mnh hoc

c kh nng gy ph-ng hi n an ninh


quc gia; khng gi gn b mt trong cng
tc, pht tn hoc l nhng ch tr-ng,
chnh sch ang trong qu trnh xy dng
hon thin hoc ang cn nhc ban
hnh, gy d- lun khng tt, lm xo trn
cc hot ng bnh th-ng ca x hi; hoc
nghim trng hn l bn cc ti liu, thng
tin b mt cho k th.
Hu qu: Tnh trng sa st k lut hnh
chnh
- Lm cho cc ch tr-ng, chnh sch
chm i mi, thm ch khng th i vo
cuc sng, hoc lm mo m i theo cc
tng nc trung gian; khng c s kim tra,
gim st mc cho s t do tu tin din
gii, vn dng theo nhn thc ch quan ca
ng-i qun l. V trn thc t khng t ch
tr-ng, chnh sch i mi b v hiu ho cn
b tha hnh d-i lm v hiu ho cc
quyt nh ca Chnh ph, Th t-ng Chnh
ph. Do tnh trng trn ci, d-i b, trn
thng thong, d-i tht li, th hin vic
quy nh trong cc lut, php lnh, ngh nh
th rt thng thong, -c cc nh u ttrong n-c v n-c ngoi hoan nghnh,
nh-ng khi -a vo trin khai thc hin th gp
mun vn v-ng mc, kh khn bi s pht
l hoc gii thch tu tin, t t ra cc th
tc hnh thnh nn nhng c ch ngm
trong vic gii quyt cng vic, buc cng
dn, t chc, thc hin -c nhng quyn
vn -c php lut tha nhn, phi i qua
nhng con -ng ln khut do cc c ch
ngm to ra. Dn n vic trong cc hot
ng trao i v kinh t, dn s, hnh
chnh gia cc c quan, t chc, cng dn,
hnh thnh nn cc chi ph chnh thc theo
quy nh ca php lut v chi ph khng
chnh thc khc ngoi khun kh ca lut

Nghin cu Lp php s 12

T12
2003

61

Nghin cu chnh sch

php. iu ny lm xi mn cc chun mc
ca lut php, bin chng tr thnh hnh
thc, mc cho cc hot ng ngm
honh hnh. V nh- vy khng khuyn
khch -c cc hot ng lnh mnh
thc y x hi pht trin.

ng ca h thng hnh chnh b vi phm;


hiu lc, hiu qu ca qun l nh n-c b
gim st; lng tin ca nhn dn vo tnh
nghim minh ca php lut, vo s v t-,
cng bng ca c quan nh n-c, cn b,
cng chc b xi mn.

- Xt trn tng th, hot ng ca b my


qun l do khng c trt t, k c-ng, thiu
thng nht gy lng ph cc ngun lc, do
chi ph cho hot ng qun l nh n-c
tng qu mc, hiu qu qun l xung thp,
b my qun l tr thnh gnh nng cho x
hi, khng thc y x hi pht trin m
ng-c li to nhiu tr lc cn tr, km hm
s pht trin.

3. Nguyn nhn

- S tha ho, bin cht mt b phn cn


b, cng chc, vic bung lng k lut hnh
chnh l iu kin lan trn cc t nn tham
nhng, sch nhiu, hch dch ca khng t
cn b, cng chc trong gii quyt cng vic.
Vic mt b phn cn b, cng chc li dng
chc quyn thu li c nhn, lm thit hi
n li ch ca t n-c ngy cng ph bin,
c ni, c lc tr nn ngang nhin, trng trn
thch thc php lut v d- lun.

Chng ta ang trong qu trnh tin hnh


ci cch b my nh n-c m bn cht ca
cc cuc ci cch ny l phn b, xc nh
li tnh cht v quy m ca quyn lc nh
n-c trong cc mi quan h gia nh n-c
vi x hi, gia cc thit ch ca b my
nh n-c vi nhau cho ph hp vi iu
kin v hon cnh mi. Nh- vy, c th ni
trong bi cnh ca ci cch hnh chnh
cng nh- ca tng thit ch ang -c xem
xt li, tc l quyn lc qun l ca b my
qun l ang trong qu trnh iu chnh li
mt cch tng th, ton din, ch-a th n
nh v cn bng ngay -c. Trong iu
kin , vic tn ti nhng khong trng
quyn lc l khng trnh khi v kim sot
vic thc thi quyn lc c nhng kh khn
tt yu. Cc gii hn chun mc trong thc
thi quyn lc theo c ch mi ang trong
qu trnh hnh thnh, bn cnh , cc gii
hn c ch-a -c thay th. V d nh- hin
nay vn ch-a c quy nh phn bit gia
thanh tra v kim tra nh n-c, do vic
thanh tra, kim tra nh n-c c chng
cho, tu tin gy khng bit bao nhiu

- Cng do k lut hnh chnh lng lo m


cn b, cng chc lm vic chnh mng, l l
cng c, khng ch tm vo hon thnh
nhim v -c giao, ch lm vic theo kiu
tm b, cm chng, s dng gi lm vic
lm vic ring. Phong cch l li lm vic lt
pht, khng su st nh- vy lm cho hot
ng ca b my qun l ht sc tr tr, cht
l-ng v hiu qu gii quyt cng vic rt
thp, tnh cht quan liu trong hot ng
qun l tng ln.
Tm li, sa st k lut hnh chnh l
nguyn nhn trc tip tc ng tiu cc
n trt t, k c-ng, php n-c; tnh tp
trung, thng nht, thng sut trong hot

62

Nghin cu Lp php s12

T12
2003

C rt nhiu nguyn nhn dn n tnh


trng sa st nghim trng v k lut, trt t,
k c-ng trong b my qun l nh n-c
hin nay. Chng ti xin cp n by
nguyn nhn ch yu sau y:
Hon cnh khch quan: Khong trng
quyn lc

Nng cao k lut hnh chnh

phin phc cho cc doanh nghip. Mt


khc, cng phi thy rng b my qun l
cn ang nm gia qu nhiu quyn kim
sot i vi doanh nghip theo kiu c ch
c m ng ra phi chuyn giao mt phn
quyn lc cho x hi, chnh cc
doanh nghip v cc i tc ca n t kim
tra, kim sot ln nhau trong cc mi quan
h lm n theo quy nh ca php lut.
Yu t ch quan: T- duy chm i mi
- Lng tng, chm ch trong vic c th
ho nguyn tc tp trung dn ch cho ph
hp vi iu kin ca c ch mi, vi tnh
cht, c im ca b my hnh chnh,
nhm nng cao hiu lc ch o, iu hnh
thng nht, thng sut ca h thng hnh
chnh nh n-c v ca th tr-ng c quan
hnh chnh.
- Khng thit lp -c c ch thng
nht trch nhim vi quyn hn trong
qun l; quyn hn ch-a gn lin vi
trch nhim, nht l trch nhim ca
ng-i ng u c quan, t chc; khng
phn nh r rng gia trch nhim tp
th vi trch nhim ca c nhn. Tnh
trng khng r rng v trch nhim tt
yu dn n cnh tranh, tranh ginh
quyn li gia cc c quan, t chc. iu
ny li dn n s chng cho chc
nng, nhim v v b trong cng vic
qun l.
- Trch nhim c nhn ca ng-i ng
u c quan hnh chnh trn thc t t
-c thc hin nghim tc. Nhiu ni vi
phm php lut xy ra nhiu, ko di
nhiu nm, gy hu qu nng n, nh-ng
ng-i ng u c quan hnh chnh
him khi b x l v trch nhim, hoc ch
x l qua loa bng nhng hnh thc k lut

nh- cnh co, khin trch


- Quyn lc qun l khng tp trung,
cn phn tn, biu hin r nt vic
cn cc b, ngnh, chnh quyn a
ph-ng ban hnh qu nhiu vn bn quy
phm php lut, dn n s trin khai
khng thng nht cc quy nh ca Chnh
ph v cc quy nh ca lut.
- Phn nh thm quyn qun l gia cc
cp, cc ngnh, cc c quan ch-a rnh
mch, tnh c lp t-ng i gia cc ch
th qun l ch-a -c bo m, dn n
tnh trng cp trn can thip vo cng vic
ca cp d-i m khng phi chu trch
nhim php l hoc ng-c li cp d-i n
y cng vic thuc thm quyn cho cp
trn gii quyt; c quan chnh quyn n
y cc cng vic thuc thm quyn ca
mnh cho cp u ng quyt nh ln
trnh trch nhim hoc ng-c li cp u
ng can thip tu tin vo cng vic qun
l thuc trch nhim ca c quan qun l
m khng phi gnh trch nhim php l
Tnh trng qun l va c biu hin ca
tp trung quan liu, va phn tn cc b
u c th tm thy cn nguyn t nguyn
tc tp trung dn ch ch-a -c i mi v
c th ho v ni dung. y chnh l biu
bin ca s tt hu ca l lun qun l nh
n-c tr-c yu cu bc xc ca thc tin.
Thiu bin php c bit
Trong iu kin ca chuyn i c ch
qun l tt yu c s xo trn v trt t k
c-ng khng ch trong x hi ni chung m
c chnh ngay trong b my qun l, l
s chuyn giao t mt trt t c sang mt
trt t mi. Tuy nhin, v mt ch quan
chng ta thiu nhng bin php mnh m
i ph vi tnh hnh tranh ti tranh

Nghin cu Lp php s 12

T12
2003

63

Nghin cu chnh sch

sng1 ny. Trong tnh hnh hin nay, vic c


nhng bin php c bit, v-t ra khi khun
kh bnh th-ng ca th ch hin hnh l s
cn thit bt buc. Ch c nh- vy mi vn
hi trt t. Vic thnh lp cc on cng tc
c bit ca Chnh ph gii quyt khiu
kin ca dn ti mt s a ph-ng va qua
l mt trong s nhng bin php nh- vy. Tuy
nhin, y mi ch dng li mt lnh vc.
Tnh hnh i hi phi s dng rng ri hn
nhng bin php c bit thit lp li trt
t trong b my hnh chnh cc cp.
S yu km ca h thng thanh tra nh
n-c
Trong iu kin hin nay, thanh tra, kim
tra phi l cng c quan trng, i tin phong
trong cng tc phng nga vi phm php
lut, x l nghim minh vi phm php lut,
tng c-ng trt t, k c-ng trong x hi v
ngay trong chnh b my qun l. Tuy nhin,
t chc v hot ng ca h thng thanh tra
hu nh- ch-a c chuyn bin g. Khun kh
php l cho t chc v hot ng ca h
thng thnh tra vn theo c ch c (Php
lnh Thanh tra ban hnh t nm 1991). Vic
pht hin sai phm chm v km, vic
quy trch nhim v x l vn cn chm
v km hn, mt khc vic thanh tra, kim
tra li va ca quyn, va hnh thc khng
nhng khng ngn chn -c sai phm m
cn gy nhiu phin nhiu cho nhng ng-i
lm n chn chnh. Chng ti cho rng, l
cng c qun l quan trng, l cng c duy
tr v bo v trt t k c-ng trong hot

ng qun l ca b my qun l nh n-c


khng th thanh tra, kim tra nh n-c
nh- tnh trng hin nay.
Ch-a phn nh rch ri quyn hn v
trch nhim
Thc t cho thy, cc bin php x l k
lut hnh chnh k c bin php hnh s i vi
cn b, cng chc vi phm nhn chung l rt
chm v thiu mnh m, do khng pht
huy -c tnh cht rn e, phng nga chung
ca cc bin php x l -c p dng, chnh
v vy ch-a chn ng tnh trng sa st
trt t, k c-ng trong b my qun l. Thc
trng ny c ngun gc su xa hn l vic
chng ta th ch ho -c nguyn tc thng
nht quyn hn vi trch nhim. Do ,
cng chc c quyn, thm ch nhiu quyn v
quyn ln nh-ng khng r -c trch nhim
n u, n khi c vi phm xy ra th rt kh
quy trch nhim c nhn. i lin vi tnh trng
ny l vic khng c c ch ng vin, khuyn
khch nhng ng-i tch cc dm ngh, dm
lm, v dm chu trch nhim. Cn b, nht l
cn b c chc v, quyn hn, trong cng tc
ch tm mi cch khng vi phm khuyt
im, khng dm mnh bo trong cng tc,
khng dm th nghim nhng t-ng mi, ct
gi chc ci gh ca mnh. y chnh l
vic thc hin nguyn tc tp trung dn ch
ch-a ng nh- ch ra trn, do vy lm cho
c b my lm vo tnh trng tr tr.
Chm khc phc
Chm khc phc nhng bt hp l trong t
chc v hot ng ca b my hnh chnh

1 Ngay khi mi ginh -c chnh quyn, ch 2 thng sau khi thnh lp n-c VNDCCH, vo ngy 23/11/1945, Ch
tch H Ch Minh k Sc lnh s 64 thnh lp Ban thanh tra c bit c u nhim l i gim st tt c cc
cng vic v cc nhn vin ca cc U ban nhn dn v cc c quan ca Chnh ph. ng thi, Sc lnh ny
cng thit lp ngay ti H N mt To n c bit x nhng nhn vin ca cc U ban nhn dn hay nhn
vin cc c quan ca Chnh h do Banh thnh tra truy t. Bin php ny c tnh cht c bit v kp thi ny
khng ngoi mc ch thit lp ngay trt t k c-ng trong hot ng qun l ca chnh quyn mi -c thnh lpCh thch ca tg.

64

Nghin cu Lp php s12

T12
2003

Nng cao k lut hnh chnh

to mi tr-ng thun li cho ny sinh vi phm


k lut ca nhng cn b, cng chc thiu
thc rn luyn, sa st phm cht o c,
c n-c bo c. Nhng v vi phm ca
nhiu cn b ngn hng th-ng mi, hi
quan v.v thi gian qua c mt phn nguyn
nhn t s ch-a hon thin ca h thng th
ch. S thiu ng b ca h thng php
lut, nhng quy nh c, lc hu khng -c
loi b kp thi, cng nh- vic quy nh chc
nng, nhim v, thm quyn ca cc c
quan khng r rng, chng cho v cc th
tc hnh chnh r-m r chm -c khc
phc chnh l nhng iu kin lm gia tng
ng k tnh trng thiu trt t k c-ng trong
hot ng qun l ca nh n-c.
Gio dc cn b, cng chc ch-a th-ng
xuyn
Cn b cng chc ch-a -c gio dc
th-ng xuyn v nghim tc v thc trch
nhim, bn phn trong khi thi hnh cng v,
ch-a thc s thc -c vic thc hin cc
cng vic nh n-c phc v dn l l do
tn ti cho cng vic ca mnh, cho danh d
ca cng chc. Lu nay chng ta ch ch
trng o to, bi d-ng cn b, cng chc
nng v phn chuyn mn, k nng nh-ng
khng dy mt cch nghim tc nht tr-c
ht v bn phn, trch nhim o c cng
bc ca dn. Trn thc t, chng ta gio dc
cn b, cng chc v o c ngh nghip
theo kiu gio iu v coi vic t h phi gio
dc ly mnh l ch yu.
4. Mt s gii php
Nhng gii php c tnh chin l-c nhhon thin h thng php lut; y mnh ci
cch hnh chnh; n gin ho th tc hnh
chnh trong quan h gia c quan hnh chnh
vi cng dn, t chc. Kin ton t chc v
i mi quy ch hot ng ca b my hnh

chnh, to khun kh lut php thng nht


cho t chc v hot ng ca b my hnh
chnh. Tip tc i mi ch cng v, quy
ch cng chc v tng c-ng cc bin php
hu hiu thc hin nghim tc. y,
chng ti xin nu mt s gii php c th c
tnh cp bch i vi vn k lut hnh
chnh ca chng ta hin nay:
a) Trch nhim ca c nhn
Xc nh r vai tr v quy nh php lut
c th v trch nhim ca c nhn, nht l
trch nhim ca ng-i ng u c quan
hnh chnh trong vic xy ra nhng vi
phm k lut hnh chnh gy hu qu tc
ng tiu cc. ng thi, th tr-ng c quan
hnh chnh phi -c trao y thm
quyn trong vic s dng cc cng c v n
by quyn lc thit lp v duy tr trt t k
c-ng trong t chc b my do mnh ng
u. Th tr-ng c quan phi c quyn lc
thc s i vi cn b cp d-i bo m s
phc tng k lut hnh chnh ca cn b,
cng chc.
b) Tnh thng v hiu qu ca vic ban
hnh vn bn php quy
Tp trung quyn lp quy (quyn xy dng
v ban hnh vn bn quy phm php lut
ca b my hnh chnh) vo Chnh ph v
Th t-ng Chnh ph (tr-c ht v quan
trng nht l i vi vic ban hnh quy nh
nhng vn v x pht vi phm hnh
chnh, thu, ph v l ph, th tc hnh
chnh l nhng vn rt d c s tu
tin). Lut, ngh nh ca Chnh ph phi c
th c th p dng -c trc tip khng
cn phi c h-ng dn thm; hn ch i n
chm dt vic cc b, ngnh -c quyn
ban hnh thng t- h-ng dn thc hin ngh
nh ca Chnh ph.

Nghin cu Lp php s 12

T12
2003

65

Nghin cu chnh sch

c) Thc hin quy ch v trch nhim ca


cng chc
- Ban hnh quy ch v p dng rng ri
ch b nhim c thi hn i vi cng
chc, k c i vi cng chc -c b
nhim vo nhng v tr chc v cao do Th
t-ng Chnh ph b nhim nh- th tr-ng,
tng cc tr-ng.
- Xy dng v hon thin, ng thi thc
hin nghim tc ch trch nhim ca
cn b, cng chc, ca c quan nh n-c.
C th ho cc quy nh ca Php lnh cn
b, cng chc v ngha v ca cn b, cng
chc thnh cc quy ch v trch nhim ca
h trong thi hnh cng v. Theo h-ng ,
Ngh nh s 210-CP ngy 08/6/1979 ca
Hi ng Chnh ph ban hnh bn quy nh
v ch trch nhim, ch k lut, ch
bo v ca cng v ch phc v
nhn dn ca cn b, nhn vin v c
quan nh n-c cn -c nghin cu, sa
i, b sung cho ph hp vi yu cu qun
l ca giai on pht trin mi. V iu
quan trng hn l t chc thc hin nghim
tc cc quy nh ny mi lc, mi ni, i
vi mi cn b, cng chc trn mi c-ng
v cng tc.
- Ch trng th-ng xuyn gio dc c
bi bn i vi cn b, cng chc v k lut
hnh chnh, thi phc v nhn dn. To
mi tr-ng php l thun li cng dn
c thc tun th php lut c vai tr thc
s trong bo m k lut, k c-ng trong
hot ng ca b my hnh chnh, lm sao
h c quyn u tranh trc tip hng
ngy i vi nhng hin t-ng khng tun
th chp hnh php lut ca cn b, cng
chc, v lm sao ng-i cng chc lun
phi chu p lc t pha ng-i dn m mnh
phc v v vic phi tun th nghim ngt
cc quy nh ca php lut.

66

Nghin cu Lp php s12

T12
2003

d) p dng cc bin php c bit


Tng c-ng s dng cc bin php c
bit trong khun kh php lut cho php
nhng ni c s sa st nghim trng v k
lut hnh chnh, vi phm quyn lm ch ca
dn nh-: thnh lp cc on cng tc ca
Chnh ph (nh- lm), cc b cng phi
thnh lp cc on cng tc c bit gii
quyt nhng vn ni cm thuc trch
nhim qun l ca B (nht l i vi mt s
ngnh c nhiu vn nh- Hi quan, Cng
an, Thu), s dng hnh thc c phi vin
ca Th t-ng Chnh ph c n nhng ni c
v vic vi phm nghim trng -c d- lun
pht gic trc tip kim tra, nm bt tnh
hnh bo co nhanh cho Th t-ng c
nhng quyt nh x l kp thi. Cc on
cng tc, cc phi vin c bit ca Th t-ng
nht thit phi -c trao nhng quyn hn c
bit nh-: -a ra nhng bin php x l ngay ti
ch vi nhng vi phm qu r rng, hoc
-c p dng mt s bin php khn cp tm
thi (nh- tm nh ch cng tc i vi cng
chc hnh vi c vi phm r rng, gy tc ng
ln n d- lun x hi); khi phc li hin
trng ban u nhm bo m nhng quyn li
thit thn ca ng-i b vi phm
e) i mi hot ng ca thanh tra, iu
tra:
Ci cch mnh m h thng thanh tra nh
n-c c v th ch v cc thit ch theo yu
cu qun l mi (duy tr thanh tra chuyn
ngnh trong mt s t lnh vc cn thit vi
nhng quy nh r rng v chc nng, nhim
v. Sp xp li h thng c quan iu tra
trong lc l-ng Cng an, tp trung u mi,
loi b nhng nhim v chng cho, trng lp
vi cc c quan khc. Phn bit thanh tra v
kim tra nh n-c./.

* ThS, V Ci cch hnh chnh- VPCP

cng chc c s

kin c s

B mt cng chc c s*
L Minh Phc*

hnh quyn c s l chic cu


ni gia nh n-c vi nhn dn,
l c quan trc tip -a cc
chnh sch, ch tr-ng, php lut ca
ng v nh n-c i vo cuc sng. Php
lut -c thc thi ra sao, cc ch tr-ng,
chnh sch i vo cuc sng n mc
no mt phn rt ln l thng qua vic thc hin
chc nng nhim v, quyn hn ca chnh
quyn c s. Hiu qu ca chnh quyn c s
chnh l da trn hiu qu lm vic ca cn b
c thm quyn c s, ng-i va vi t- cch
i din cho nh n-c thc thi php lut, va
vi t- cch cng dn chp hnh php lut.
Trong tnh hnh hin nay, quy nh php lut v
cc cp chnh quyn cn ch-a nht qun dn ti
vic chng cho trong hot ng ca nhau, lut
php ch-a theo kp tnh hnh thc t. Ch tin
l-ng ch-a p ng -c nhu cu ti thiu
ca cuc sng. Trnh php lut, nng
lc qun l, trnh chuyn mn nghip v
ca cn b c s cn bt cp.

Tr-c tnh hnh nh- th, chng ti xin


bn mt s vn xung quanh yu cu
i vi cn b c s:
Hiu bit v tun th php lut
Cc thng tin php lut trong thi k hin
nay tuy thay i th-ng xuyn nh-ng khng

* Tiu do NCLP t

kh tip cn do s pht trin mnh m ca


cc ph-ng tin thng tin i chng. Vn
ct li l ng-i n nhn thng tin. Cn b
c s hin nay ch yu -c o to qua
thc t cng tc, qua cc lp hc v qun l
nh n-c, v chnh tr nn i khi gii quyt
cng vic ch da trn kinh nghim bn thn.
V vy, i khi rt ch quan v bo th.
S cn thit hin nay ng-i cn b l
thay i thi quen lm theo cm tnh bng
lm theo quy nh php lut sng v lm
vic theo Hin php v php lut. lm
-c iu ny, mi cn b phi trang b cho
mnh mt nn tng tri thc php lut c bn,
t c th gii quyt mi vn . V nhmt cn b t- php x phi gii quyt t vic
thi hnh n cc v vic c gi tr d-i nm
trm ngn ng, ho gii cc tranh chp
a ph-ng,... n vic ng k cc s kin
h tch pht sinh khng tri php lut.
thc v hu qu ca hnh vi
Mi hnh vi tc ng vo x hi u to
ra hiu ng ca n, nht l cc hnh vi ca
cn b c s, ng-i tip xc trc tip vi
nhn dn, hng ngy gii quyt cng vic
m nhn dn yu cu. Do , iu tr-c tin
l cn b c s phi tun th php lut, qua
th hin trch nhim ca mnh. Hn na,
khi lm ng php lut cng ngn
nga -c hu qu tiu cc ca hnh vi. S
l-ng cc v kin hnh chnh gn y khng

Nghin cu Lp php s 12

T12
2003

67

trang a ph-ng

nhiu, tuy nhin cng thy mt s cn b


chnh quyn c s xch cp i hu to vi
t- cch b n. Ch-a bn n vic bn no
ng, bn no sai. iu cn thit l cn b
c s phi thc -c trch nhim trnh
gy hu qu v tranh chp hnh chnh. Tuy
nhin, cn mt trch nhim na l trch
nhim ca ng-i cn b vi t- cch l mt
con ng-i tr-c cng ng x hi. Trch
nhim ny khng -c quy nh trong bt k
vn bn php lut no m n nm nhn
thc v t- cch o c ca mi cn b c
s. Ng-i cn b c trch nhim phi l
ng-i nm r tnh hnh a ph-ng, lng
nghe tm t- nguyn vng ca nhn dn
t gii quyt cng vic cho nhn dn
-c thu tnh, t l.
Nhn thc v vai tr ca bn thn
Mi vic lm ca cn b c s u tc
ng khng t th nhiu n quyn, ngha v,
li ch ca dn. V vy, trong mi vn t
nhng quyt sch nh h-ng pht trin kinh
t- vn ho - x hi cho a ph-ng n
nhng cng vic hnh chnh n gin hng
ngy, khi gii quyt phi thc tm quan
trng ca s vic v cng l s quan trng
trong hnh vi ca cn b c s.
Mi cn b c s u c mt vai tr v tm
quan trng nht nh trong b my hnh
chnh nh n-c. V l b my cho nn ch cn
thiu mt b phn hoc mt b phn hot
ng khng tt s nh h-ng rt ln n hot
ng chung thm ch s lm cho b my
khng th vn hnh -c.
X hi lun bin i khng ngng, iu
quan trng nht l cn b c s phi bit thay
i np ngh khng tt hu vi thc t x
hi. Thng th-ng cn b c s l ng-i a
ph-ng, sng lu nm a ph-ng nn nu
khng v-t khi li mn t- duy nh- i i li li trn
con -ng lng quen thuc th s khng kp ho

68

Nghin cu Lp php s12

T12
2003

nhp vi cuc sng nng ng hin ti.


Ph-ng tin thng tin i chng l cu ni tri
thc thch hp nht hc hi.
L-ng tm v tnh d tip xc
L-ng tm c mt gi tr bt bin trong
mi thi i v c th v nh- l mt ln gi
nh thong mt c ng-i nhn v ng-i cho.
L-ng tm c th cho v nhn -c. c
-c vic cho v nhn , l-ng tm phi th
hin ra bn ngoi d-i dng hnh vi th con
ng-i mi cm th -c. Cn nu c l-ng
tm m c ng yn trong tn y lng th
c cng nh- khng. c bit, vi ng-i cn
b c s, nu khng c bn yu t trn th c
l-ng tm cng mi ch l bt. Bi c l-ng
tm mi ch l mun tt, cn c kt qu
tt ca mun i hi phi hnh ng.
Cch c- x ci m, chng mc ca cn b
c s to cho nhn dn mt cm tnh nht
nh, lm cho nhn dn thy gn gi, thoi
mi khi lin h vi chnh quyn cng l mt
cch th hin l-ng tm. Thng th-ng
hai yu t ny t l thun vi nhau. Ng-i cn
b c s c y l-ng tm v thc trch
nhim mi c th to -c bu khng kh
thn thin vi nhn dn.
D thy r v tr quan trng ca cn b c
s trong b my hnh chnh nh n-c,
nh-ng do nhiu yu t khch quan v
ch quan m cc chnh sch ph hp
dnh cho b phn ny ch-a th hnh
thnh tm v m. Tuy nhin, mi cng dn
vi t- cch no cng mong mun t ti mt
x hi cng bng, dn ch, vn minh.
V vy, v tr ca mnh, s ng gp
ca cn b c s l rt ln, do phi
thc -c nhng i hi ca x hi hon
thin chnh mnh, ng gp vo cng cuc
cng nghip ho, hin i ho t n-c./.
* S T- php tnh Bn Tre

gim st hin php

gim st Hin php


V Hng Anh

1. S hnh thnh thit ch gim st Hin

c s tham gia ca To n) quyn ph quyt

php trn th gii

i vi nhng d lut do Quc hi lin bang

Trong ngn ng php l, gim st Hin

thng qua.

php -c hiu l hot ng gim st ca c

Sau , Wilson mt trong nhng i biu

quan nh n-c c thm quyn nhm kim tra

tham d Hi ngh lp hin - Wilson ln

tnh ph hp vi Hin php ca cc vn bn

ting ngh Hi ngh b sung vo ngh

do cc c quan nh n-c ban hnh.

quyt v s cn thit phi trao cho c i

Trong lch s nh n-c v php lut ca

din ca c quan t- php lin bang quyn bi

th gii, t- t-ng gim st Hin php (bo

b d lut do Quc hi thng qua. Theo

hin) -c hnh thnh Anh vo th k th

Wilson, thm quyn m Hin php trao cho

17. Theo , Hi ng c mt c quyn tuyn

thm phn trong qu trnh xem xt cc v n

b vn bn do c quan lp php ca cc

c th ch-a tht y , bi l, trong tr-ng

thuc a Anh ban hnh tri vi lut ca Ngh

hp khi cc o lut li chnh l Hin php,

vin Anh hay php lut chung, v vy vn bn

nh-ng khng cng bng, khng mang tnh

khng th c hiu lc v cn phi b bi b.

xy dng, thuyt phc, th thm phn khng


th gy nh h-ng ti nhng o lut ny.

Tuy nhin, t- t-ng gim st Hin php


theo ngha hin hnh ln u tin -c
cp ti Hi ngh lp hin Hoa k nm 1787,
v c bit trong cuc vn ng ph chun
Hin php 1787 ti Hi ngh lp hin. Bng
a s phiu tuyt i, Hi ngh thng qua

Trong tr-ng hp thm phn -c tham gia


vo vic thc hin quyn kim tra, h s c
kh nng pht hin ra nhng hn ch ca
cc o lut v by t quan im ca
mnh tr-c nhng quan im sai tri ca cc
1

nh lp php .

ngh v vic trao cho Tng thng (khng


1 Xem. Notes of Debates in the Federal Convention of 1787: Reported by James Madison/ Ed. A.Koch, N.Y. 1969,
p.336-337.

Nghin cu Lp php s 12

T12
2003

69

Thng tin nghin cu

ng h quan im ca Wilson, ng thi

phn quyn trong cuc sng. Nh- vy, chng

lm xoa du ni lo lng v kh nng tng

ta khng ho trn ton b cc nhnh quyn

c-ng thm quyn qu mc cho c quan

vi nhau, chng ta ch to ra hng ro bo

hnh php hoc t- php, T. Madison khng

m cho cc nhnh quyn -c phn chia

nh: Mc d -c b sung cho nhng thm

mt cch c lp . minh chng cho lp

quyn gim st, vn khng th c c s cho

lun trn y, Madison vin dn Hin

s tng c-ng quyn lc qu mc cho c

php Anh, coi y l mt m hnh ca c ch

quan hnh php hay c quan t- php lin

hot ng ca nguyn tc phn quyn,

bang, ng-c li, cho d c s hp tc gia

trong mi nhnh quyn trong phm vi

hnh php v t- php trong vic thc hin

nht nh c kh nng kim sot nhnh

quyn gim st th Quc hi lin bang vn

quyn khc, nh- vy cng s ng thi

mnh hn tt c .

tham gia vo thc hin mt s quyn hn

Bc b quan im cho rng, vic to ra


mt c ch, d trc tip hay gin tip, lin
minh gia hai nhnh quyn hnh php v tphp l vi phm nguyn tc phn quyn,
Madison tuyn b: S lin minh gia hai
nhnh quyn hnh php v t- php trong
vic thc hin quyn gim st khng vi phm
nguyn tc phn quyn, ng-c li s lin
minh ny li l ph-ng tin bo v cn thit
ph hp vi nguyn tc phn quyn. Kinh

ca nhnh quyn . Madison cn l-u cc


i biu rng, Hi ngh thng qua iu
khon cho php c quan hnh php tham
gia vo qu trnh lp php. Bi vy, bt c
kin no phn i s tham gia ca thm
phn vo hot ng gim st u khng xc
ng, cng ging nh- s ph phn khng
xc ng chng li quyn ph quyt ca
tng thng, trong tr-ng hp ng-c li s
dn n vic t b t- t-ng gim st.

nghim cho thy, nguyn tc phn quyn ch

Cui cng, bng a s phiu tn thnh,

-c tuyn b trong Hin php khng thi l

Hi ngh thng qua sa i do Wilson

ch-a , ci cn thit y l phi to ra s

ngh, trao cho to n chc nng gim st.

cn bng gia cc nhnh quyn lc v cc li


ch. S cn bng ny s bo m cho nhng
nguyn tc -c tuyn b trn giy t tr
thnh hin thc. V vy tt nht l thay v n
lc -a vo Hin php t- t-ng mi nhnh
quyn cn phi c v th c lp, bng vic
trao cho cc nhnh quyn mt s quyn
hn nht nh t bo v. Nhng quyn hn
ny s bo m vic hin thc ho t- t-ng
2
3

Hamilton cng bc b quan im rng


vic cho php to n tuyn b tnh hp hin
ca vn bn lut ng ngha vi vic trao cho
n thm quyn lp php nh- Quc hi lin
bang. A. Hamilton cho rng, trong qu trnh
xem xt cc v vic c th, to n c trch
nhim phi tun th o lut cao nht ca
nh n-c v c quyn t chi p dng nhng
vn bn lut tri vi o lut cao nht .

Xem. Notes of Debates in the Federal Convention of 1787. sdd, p.340-341.


Xem. Notes of Debates in the Federal Convention of 1787. sdd, p. 340,341

70

Nghin cu Lp php s12

T12
2003

gim st hin php

Trong iu kin ca nh n-c lin bang M,

n-c chu u xy dng m hnh gim st

o lut cao nht l Hin php, vn bn

t- php Hin php ring ca mnh. Ng-i

th hin ch v nguyn vng ca nhn dn

khi x-ng ra m hnh gim st t- php Hin

v cc nguyn tc ca ch chnh tr v

php l lut s- ng-i c Hans Kelsen.

nh n-c, trong khi cc lut th-ng do c


quan i din thng qua ch l vn bn ca
nhng ng-i i din tm thi ca nhn dn
-c trao cho nhng quyn hn hn ch,
trong khng c quyn thay i v sa i
chnh Hin php.

Quan im ca H.Kelsen ng vai tr


quan trng trong vic xy dng Hin php
n-c Cng ho o 1920. Cc hc gi o
gn tn tui ca H. Kelsen vi s xut hin
trong Hin php o nm 1920 thit ch gim
st t- php tnh hp hin ca cc o lut -

Vic chuyn ho t- t-ng gim st t- php


Hin php t nhng quy nh trong Hin php
vo thc tin c s ng gp c bit quan
trng ca John Marshall. Nm 1803, trong v
n William Marbury chng James Madison,
John Marshall, lc by gi l Chnh n To
n ti cao Hoa K, phn quyt xc lp

to n Hin php.
xy dng m hnh ca thit ch gim
st t- php Hin php, cc hc gi chu u
da trn nn tng ca 3 lun thuyt c bn
sau: lun thuyt v tnh thng nht, lun
thuyt v tnh h thng, lun thuyt v php
lut t nhin (lun thuyt kh -c x hi).

quyn ca To n ti cao xem xt li tnh hp


hin ca bt k vn bn lut no ca Quc

Tuy nhin, y cn phi nhn thy rng,

hi lin bang hay ca c quan lp php cc

s cn thit phi thit lp thit ch gim st

tiu bang, bng tuyn b Hin php lin bang

Hin php xut pht t tnh cht th bc ca

l o lut cao nht ca t n-c v v vy

cc quy phm php lut, m tnh th bc ca

bt c vn bn lut no do Quc hi ban

cc quy phm ny li ph thuc phn nhiu

hnh tri vi Hin php, c th b to n

vo tnh th bc ca h thng cc c quan

tuyn b l khng hp hin (5).

nh n-c c thm quyn ban hnh vn bn


quy phm php lut.

Theo g-ng Hoa k, cc n-c Brazin


(1891), Urugoay (1917) ln l-t xc lp
quyn bo hin ca to n.

Mt im ng l-u na l thit ch gim


st Hin php ch c th -c thit lp
nhng n-c c php lut thnh vn, trong

chu u, tr-c chin tranh th gii th


hai, theo m hnh ca Hoa k, cc n-c nhNa Uy, Hy Lp, v mt s bang ca Thu S
cng thit lp quyn bo hin ca to n.

c Hin php thnh vn, Hin php vi tcch l vn bn c hiu lc php l cao hn
i vi cc vn bn quy phm php lut
khc.

Sau chin tranh th gii ln th hai, cc


4 Xem.

T in v chnh quyn v chnh tr Hoa K. Nxb. Chnh tr quc gia, H. 2002, tr.566-567.

Nghin cu Lp php s 12

T12
2003

71

Thng tin nghin cu

2. i t-ng ca quyn gim st Hin


php

Th ba, i vi nhiu n-c, Hin php xc


nh -u th ca php lut quc t i vi

cc n-c trn th gii, i t-ng ca

php lut quc gia, th i t-ng ca hot

quyn gim st Hin php bao gm nhng

ng gim st Hin php cn l s ph hp

vn sau:

gia cc vn bn quy phm php lut trong

Th nht, cc vn bn quy phm php


lut c hiu lc thp hn Hin php. Trong s

n-c vi cc iu -c quc t m quc gia


k kt hoc gia nhp.

cc vn bn lut do Ngh vin ban hnh thm

Trong tr-ng hp iu -c quc t mu

ch cng c th bc ca n. Th d, cc o

thun vi chnh bn thn Hin php th vn

lut Hin php v cc lut t chc th-ng c

ny -c gii quyt ra sao? Hin php

hiu lc cao hn cc lut khc. Trong tr-ng

ca mt s n-c l-ng nh tr-c kh nng

hp ny, vic kim tra tnh ph hp ca cc

pht sinh mu thun gia iu -c quc t

lut khc i vi o lut Hin php v lut t

v Hin php, ng thi quy nh h-ng

chc cng thuc phm vi ca hot ng gim

gii quyt. Th d, iu 95 ca Hin php

st Hin php.

Ty Ban Nha nm 1978 quy nh: Vic k

Trong tr-ng hp lut -c thng qua bi

kt iu -c quc t bao hm nhng iu

cuc tr-ng cu dn, th khng i hi s

khon tri vi Hin php ny ch -c tin

kim tra tnh hp hin ca vn bn lut .

hnh sau khi sa i Hin php; Chnh ph

Bi l, tr-ng cu dn l hnh thc cao nht

hay mt trong hai vin ca ngh vin c th

thc hin quyn lc ca nhn dn, th hin

yu cu To n bo hin quyt nh c s

ch quyn nhn dn.

mu thun gia iu -c quc t vi Hin

Th hai, cc vn bn, iu -c trong ni


5
b quc gia . Th d, iu -c gia chnh
quyn trung -ng vi chnh quyn a
ph-ng, iu -c gia chnh quyn lin
bang vi chnh quyn ca cc ch th lin
bang v phn nh thm quyn; vn bn
tho thun gia cc nhnh quyn lc Nh
n-c (u thng 12 nm 2002, gia c quan
lp php v c quan hnh php Ukraina
t -c tho thun v s phn chia quyn
lc, iu bo m cho chnh ph c kh
nng thc hin chin l-c ci cch kinh t
trong nhng nm ti).

php hay khng.

iu 54 ca Hin php Cng ho Php


quy nh: Trong tr-ng hp Hi ng bo
hin, theo ngh ca Tng thng cng ho
hoc ca Th t-ng Chnh ph hay mt
trong hai vin ca Ngh vin, tuyn b rng
iu -c quc t bao hm nhng iu khon
tri vi Hin php, th vic quyt nh -a
iu -c quc t ra ph chun hay ph
duyt ch -c tin hnh sau vic sa i
Hin php.

S k kt gia Nh n-c lin bang Nga vi ch th ca Nh n-c lin bang nh- Cng ho Chesnia v Quy ch
ring cho ch th ny - Tg

72

Nghin cu Lp php s12

T12
2003

gim st hin php

Th t-, hnh vi ca nhng ng-i gi cc

- Tin gim st l hot ng kim tra tnh

c-ng v quan trng ca nh n-c cng c

hp hin ca vn bn quy phm php lut

th l i t-ng ca hot ng gim st Hin

tr-c khi vn bn c hiu lc php l

php. Nhng ng-i ny c th l tng thng,

(tr-c khi -c cng b).

th t-ng chnh ph, thnh vin ca chnh


ph, thm phn to n...

- Hu gim st l hot ng kim tra tnh


hp hin ca cc vn bn quy phm php

Vic xc nh hnh vi khng hp hin ca

lut ang c hiu lc php l v hot ng

cc quan chc nh n-c nu trn th-ng dn

ca cc quan chc Nh n-c c thm quyn.

n s ph trut quan chc khi chc v

Gim st bn trong v bn ngoi

ang m nhn. Th tc xem xt tnh hp


hin hnh vi ca cc quan chc nh n-c

Cch phn chia ny cn c vo v tr thc

ging nh- th tc Impeachment (lun ti)

hin hot ng gim st, quyn gim st

-c p dng Hoa K. Tuy nhin c s

Hin php -c chia thnh gim st bn

lun ti theo th tc Impeachment khng

trong v gim st bn ngoi.

nht thit phi l hnh vi khng hp hin.

- Gim st Hin php bn trong l hot

Hin php ca mt s n-c li quy nh

ng gim st tnh hp hin ca vn bn do

iu khon bo v ng-i ng u nh

chnh c quan ban hnh vn bn ban

n-c khi i t-ng ca quyn gim st

hnh. Th d gim st ca Quc hi Vit

Hin php (Hin php Vit Nam nm 1946,

Nam, Cu Ba, Trung Quc.

Hin php Anh...)

- Gim st bn ngoi l hot ng gim

Th nm, mt s n-c, t chc x hi

st tnh hp hin ca vn bn quy phm

-c trao cho thc hin chc nng qun l

php lut do c quan nh n-c ban hnh

Nh n-c, th vn bn v hot ng ca t

-c thc hin bi c quan nh n-c khc.

chc cng tr thnh i t-ng ca quyn

Gim st bn ngoi thng th-ng l hot

gim st Hin php.

ng hu gim st, v vy nhng d n lut


khng thuc i t-ng ca quyn gim st

3. Phn loi quyn gim st Hin php


Trn c s cc tiu ch khc nhau, quyn

bn ngoi.
Gim st chnh tr v gim st t- php

gim st Hin php c th -c chia thnh


cc loi khc nhau.

Cch phn chia ny cn c vo kt qu


ca hot ng gim st.

Tin gim st v hu gim st


- Gim st chnh tr l hot ng gim st
Cn c vo thi gian tin hnh hot ng
gim st Hin php, quyn gim st Hin
php -c chia thnh: tin gim st v hu

tnh hp hin ca vn bn hay hnh vi ch


mang tnh cht kim tra nhc nh ch khng
gn vi hu qu php l (khng quy kt trch

gim st.

Nghin cu Lp php s 12

T12
2003

73

Thng tin nghin cu

nhim php l).

th-ng l v kin), m kt qu ca vic gii

- Gim st t- php gn vi hu qu php


l. Th d, vic c quan gim st Hin php
tuyn b mt vn bn quy phm php lut
khng ph hp vi Hin php s dn n vic
chm dt hiu lc php l ca vn bn .
Thng th-ng quyn gim st Hin php

quyt v vic ny cn phi thng qua quyt


nh bng vn bn xc nh tnh hp hin
ca v vic . V vy gim st c th th-ng
l hu gim st.
Nu nh- gim st tru t-ng cho php c
quan bo hin c mt ci nhn tng th v
mi quan h gia vn bn quy phm php

mang tnh cht t- php.

lut vi Hin php, bo m tnh thng nht


Gim st bt buc v gim st khng bt

v tnh nht qun ca hot ng gim st,

buc

p ng yu cu ca nguyn tc phn chia

Cch phn chia ny cn c vo sng kin

quyn lc, th gim st c th cho php c


quan bo hin c kh nng bo v cc quyn

thc hin.
- Gim st bt buc -c ni n trong
tr-ng hp vn bn quy phm php lut buc
phi -c c quan gim st Hin php kim
tra tnh hp hin tr-c khi ban hnh (tr-c khi
c hiu lc).

con ng-i, quyn cng dn mt cch linh


hot v hu hiu nht.
Gim st ton b v gim st mt phn
Cn c vo i t-ng gim st, quyn
gim st Hin php -c chia thnh gim st

- Gim st khng bt buc l hot ng


gim st ca c quan bo hin thc hin theo
yu cu ca ch th c thm quyn.
a s cc tr-ng hp gim st Hin php
l gim st khng bt buc

ton b v gim st mt phn.


- Gim st ton b l hot ng gim st
Hin php trm ton b cc mi quan h x
hi thuc phm vi iu ca Hin php
- Gim st mt phn l hot ng gim

Gim st tru t-ng v gim st c th


Cch phn chia ny cn c vo hnh thc
thc hin

st Hin php lin quan n mt lnh vc


nht nh. Th d, lnh vc quyn con ng-i
v quyn cng dn, mi quan h gia chnh
quyn trung -ng v chnh quyn a

- Gim st tru t-ng l hot ng kim


tra tnh hp hin ca cc vn bn quy phm
php lut m khng gn vi bt c mt v

ph-ng.
Gim st hnh thc v gim st ni dung

vic no. Tt c cc hot ng tin gim st

Cn c vo ni dung ca hot ng gim

l gim st tru t-ng (ch khng ng-c li).

st Hin php, quyn gim st Hin php

- Gim st c th l loi gim st -c


thc hin gn vi mt v vic c th (thng

74

Nghin cu Lp php s12

T12
2003

-c chia thnh gim st hnh thc v gim


st ni dung.

gim st hin php

- Gim st hnh thc l hot ng kim tra

khng hp hin ca vn bn hay quy phm

vic tun th nhng yu cu, iu kin ca

php lut khng c hiu lc hi t. K t

Hin php i vi vn bn quy phm php

ngy tuyn b v tnh khng hp hin ca

lut, tc l kim tra vn bn c phi do c

vn bn hay quy phm th chng s khng c

quan c thm quyn ban hnh hay khng, v

hiu lc na. (Nhng hu qu php l

vic ban hnh c tun th theo ng trnh t

pht sinh tr-c thi im nhng vn bn quy

th tc hay khng.

phm ny b tuyn l khng hp hin vn

- Gim st ni dung l l hot ng kim


tra ni dung ca vn bn

hay quy phm

php lut c ph hp vi quy nh ca Hin


php hay khng.
Ex tunc v Ex nunc
Cn c vo hiu lc theo thi gian(hiu lc
hi t), quyn gim st Hin php -c chia
thnh Ex tunc v Ex nunc.

-c tha nhn).
4. C quan gim st Hin php
Tu theo quy nh ca Hin php, c quan
thc hin quyn gim st Hin php c th
l: ng-i ng u nh n-c, ngh vin, chnh
ph, to n c thm quyn chung, to n
hnh chnh (trong phm vi thm quyn gii
quyt cc v vic hnh chnh), c quan
chuyn mn nh- To n Hin php hay Hi

- Ex tunc c ngha l quyt nh ca c

ng bo hin.

quan bo hin v tnh khng hp hin ca


vn bn hay quy phm php lut c hiu lc
hi t, v vy vn bn hay quy phm php
lut b tuyn b l vi hin s b coi l khng
c hiu lc k thi im ban hnh. Nh- vy
cc mi quan h php lut pht sinh hay hnh
thnh trn c s vn bn hay quy phm
s b bi b, quay tr li nguyn trng nhtr-c khi ban hnh vn bn hay quy phm
. Cc c quan nh n-c hu quan phi bi
th-ng thit hi do vic ban hnh vn bn
hay quy phm gy ra.

Th nht, quyn gim st Hin php -c


thc hin bi tng thng, ngh vin, chnh ph
hay c quan trc thuc (khng phi l c quan
t- php) l hot ng gim st Hin php
mang tnh chnh tr, bi l nhng c quan ny
thc hin cc hot ng chnh tr. Chng -c
thnh lp theo nhim k bng ph-ng php
bu c hay b nhim. Vic tin hnh cuc bu
c mi s lm thay i mt phn hay ton b
thnh phn ca c quan. iu dn n vic
thay i vic thc hin cc quyt nh chnh tr.
V vy hot ng gim st loi ny th-ng

Vic p dng Ex tunc gy ra nhiu phin


toi, nhiu khi v-t ra ngoi kh nng ca

-c thc hin gii quyt nhng nhim v


chnh tr th-ng nht.

cc c quan hu quan, nht l trong tr-ng


hp vn bn hay quy phm c hiu lc
trong mt thi gian t-ng i di.

C th ly v d loi hnh gim st chnh tr


Cng ho Php. Theo Hin php nm 1799
v nm 1852 Th-ng vin thc hin quyn

- Ex nunc c ngha l quyt nh v tnh

gim st Hin php. Theo Hin php nm

Nghin cu Lp php s 12

T12
2003

75

Thng tin nghin cu

1946, U ban gim st Hin php gm Tng


thng, Ch tch hai vin v 10 thnh vin
khc do Tng thng l Ch tch. Trong s 10
thnh vin , 7 do Quc hi (h vin) bu, 3
do Hi ng cng ho (th-ng vin) bu.

M hnh chu u
Theo m hnh ny, mt c quan chuyn
trch -c thnh lp thc hin hot ng
gim st Hin php - c quan t- php Hin
php. C quan c tn gi l To n Hin

Th hai, quyn gim st Hin php -c

php (Italy), Hi ng bo hin (Ba Lan,

thc hin bi c quan t- php. Trn th gii

Php), To n Hin php lin bang (c,

hin nay c hai m hnh thc hin quyn

Nga), To n Hin php ti cao (Ai Cp).

gim st t- php Hin php.

C quan t- php Hin php thc hin hot

M hnh Hoa K

ng gim st tru t-ng; trong mt s

Theo m hnh ny, quyn gim st Hin


php -c thc hin bi to n c thm
quyn chung.

tr-ng hp thc hin c hot ng gim st


c th.
mt s n-c, c quan t- php Hin

Trong tr-ng hp to n xc nhn vn bn


lut khng hp hin, v vic s -c chuyn
ln To n ti cao. To n ti cao s xem xt
v ra quyt nh v vn . Quyt nh
ca To n ti cao c hiu lc bt buc i
vi to n cc cp. Vn bn lut b tuyn b
l khng hp hin, v hnh thc vn tip tc

php cn thc hin mt s quyn hn khc


nh- gii thch Hin php, gii quyt tranh
chp thm quyn gia cc c quan Nh
n-c, gii quyt tranh chp thm quyn gia
chnh quyn trung -ng v chnh quyn a
ph-ng, tham gia ph trut ng-i ng u
Nh n-c.

c hiu lc, tuy nhin cc to n s thi

5. Th tc hot ng ca c quan gim

khng p dng ni dung ca vn bn trong

st Hin php

hot ng xt x na. Nh- vy, v hnh thc,


vn bn lut b tuyn b l khng hp hin
vn cn hiu lc, nh-ng trn thc t th mt
hiu lc php l. iu ny dn n l c quan
hnh php khng th -a vn bn vi hin

Php lut ca cc n-c u bao hm


nhng iu khon quy nh v th tc xem
xt v gii quyt v vic ti to Hin php.
C hai loi th tc: th tc chung v th tc
c bit

vo thc t, v c quan ban hnh ra vn bn


- Ngh vin phi ra quyt nh bi b vn

- Th tc chung bao hm th tc n
ln to n Hin php do ch th c thm

bn .

quyn thc hin; xem xt s b n t v kh


Nu nh- Achentina, Hoa K, Nauy, Nht
Bn, bt c to n no cng c quyn kim
tra tnh hp hin ca vn bn quy phm php
lut, th mt s n-c nh- n , o, Manta,
thm quyn ny ch thuc To n ti cao.

76

Nghin cu Lp php s12

T12
2003

nng chp nhn hay t chi th l n th-; t


chc gp g i din ca nguyn n v b
n; tin hnh thu thp thng tin chng c
cn thit; mi nhn chng, gim nh; tin

gim st hin php

hnh xem xt v vic, biu quyt thng qua

T- php. Nu vn bn tranh chp ca cng

quyt nh ca to n; cng b quyt nh

ng t tr chuyn cho c quan lp php v

ca to n; trong tr-ng hp cn thit, tin

hnh php ca cng ng . Trong thi hn

hnh xem xt li v vic; gii quyt vn

15 ngy k t ngy nhn -c thng bo,

lin quan n n ph v mt s vn khc.

cc c quan nu trn c trch nhim xem xt

- Th tc c bit lin quan n phm vi


ch th c quyn yu cu to n Hin php
xem xt mt vn no , tnh c th ca
th tc xem xt vn , hu qu c th
ca quyt nh ca To n.

ni dung vn v cho kin ca mnh v


vn , ng thi c ng-i i din cho c
quan tham gia phin to. To n Hin php
xem xt v thng qua quyt nh trong vng
10 ngy, trong tr-ng hp cn thit l 30
ngy.

V d v th tc xem xt tnh hp hin ca


vn bn quy phm php lut -c p dng
Ty Ban Nha:

Quyt nh ca to n Hin php c hiu


lc bt buc i vi tt c cc c quan cng
quyn (trung -ng, a ph-ng). Quyt nh

Theo quy nh ca Khon 1, iu 162 ca


Hin php Ty Ban Nha, nhng ch th sau

ca to n Hin php c hiu lc k t khi


-c cng b chnh thc trn cng bo.

y c sng quyn yu cu to n Hin php


xem xt tnh hp hin ca vn bn quy phm
php lut: Th t-ng Chnh ph, Cao u v
quyn con ng-i, 50 i biu h vin, 50 i
biu th-ng vin, c quan lp php, hnh
php ca cng ng t tr a ph-ng.
Ngoi ra, theo quy nh ca Lut t chc

Tr-ng hp to n Hin php tuyn b


vn bn khng vi phm Hin php th quyt
nh l quyt nh cui cng, to n khng
xem xt li vn ln th hai.
Quyt nh ca to n Hin php v
tnh khng hp hin ca vn bn dn n

to n Hin php, trong qu trnh xem xt

vic chm dt hiu lc ca vn bn

mt v vic c th, thm phn c th t vn

cng nh- nhng vn pht sinh trn c

v tnh hp hin ca vn bn quy phm

s ca vn bn./.

no .
Trong n khi kin v tnh khng hp

* TS, i hc Lut H Ni

hin ca vn bn cn ghi r nhng thng tin


v nguyn n v i din ca nguyn n
(nu c), thng tin v vn bn, ni dung ca
nhng quy phm b coi l vi hin;
Sau khi nhn -c n khi kin, to n
Hin php chuyn bn copy cho cc vin
ca ngh vin, cho Chnh ph thng qua B

Nghin cu Lp php s 12

T12
2003

77

Tng mc lc

78

Nghin cu Lp php s12

T12
2003

Tng mc lc

Nghin cu Lp php s 12

T12
2003

79

Tng mc lc

80

Nghin cu Lp php s12

T12
2003

Tng mc lc

Nghin cu Lp php s 12

T12
2003

81

Tng mc lc

82

Nghin cu Lp php s12

T12
2003

Tng mc lc

Nghin cu Lp php s 12

T12
2003

83

Tng mc lc

84

Nghin cu Lp php s12

T12
2003

Gi: 10.000