Het dilemma van het baggeren van rivieren, een zege of bron

van vervuiling?
Wat is baggeren?
Een mooie start van dit onderwerp
en het begrijpen van dit dilemma is
het exact definiëren van baggeren.
De meeste mensen associëren
baggeren namelijk enkel met het
weghalen van bodemmateriaal
zoals zand en slib, maar baggeren
is ook het aanbrengen van nieuw materiaal op de bodem, als ook het
zuiveren van het watermilieu (voornamelijk de bodem). Het definiëren van
deze minder vanzelfsprekende kenmerken van baggeren heeft vergaande
gevolgen in dit dilemma. Een mooi voorbeeld van landaanwinning vinden
we in Dubai, waar hele eilanden kunstmatig werden aangelegd. Dit is
echter in kustgebied, hoewel we hier vooral concentreren op riviergebied.
Hier wordt op deze manier minder aan landwinning gedaan.
Welk doel heeft men voor ogen bij het baggeren?
Op rivieren baggert men voornamelijk om de vaargeulen te vergroten. Dit
om de rivieren bevaarbaar te houden. De rivierbodem wint namelijk
jaarlijks zo’n 2 cm aan sedimentmateriaal. Dit materiaal kan afkomstig zijn
van de bovenloop van de rivier (met de stroom meegesleurd) als ook van
plantaardig of dierlijk materiaal. Men kan ook baggeren in verband met
havenwerken. Deze baggerwerken kunnen zowel in kustgebied als in
riviergebied plaatsvinden. Beide methodes zijn essentieel voor onze
huidige economische maatschappij. Handel wordt namelijk voornamelijk
gedreven via schip. Het vaarwater moet dus toegankelijk zijn voor deze
schepen.
Ten tweede kan men baggeren om overstromingen te vermijden. Als de
bodem van de rivieren aangroeit, stijgt het waterpeil logischerwijze ook
mee. Door te baggeren kan men de diepgang verhogen en bijgevolg het
waterpeil verlagen om overstromingen te vermijden.
Ten derde kan men bij het baggeren
bouwmaterialen als zand of klei van de
rivierbodem schrapen. Tegenwoordig worden er
ook projecten gerealiseerd waarbij men het
baggerslib rechtstreeks als bouwmateriaal
gebruikt na droging. De zogenaamde GEOWALL
bestaat uit panelen opgebouwd uit gedroogd
baggerslib. Ook is het winnen van zware
metalen een doel van baggeren. Het baggerslib kan bepaalde zware
metalen bevatten die door scheiding gewonnen kunnen worden.
Dit brengt ons bij een vierde essentiële reden om te baggeren, namelijk
het opzuiveren van waterlopen door het weghalen van vervuilde bodems.
Hierbij worden die vervuilende componenten (zoals zware metalen)
weggehaald en het zuivere slib weer afgezet.

want het rivierslib bestaat uit sedimentaire gesteenten. Ontginning of verwerking van ertsen aan rivieroevers kan zorgen voor geconcentreerde lozing van zware metalen in de rivieren. In totaal heeft men in de rivieren een vervuiling die als volgt verdeelt is : 2% is niet vervuild . natuurlijk niet. Door industrie kunnen daarentegen wel grotere hoeveelheden zware metalen in de rivieren terechtkomen. Een voorbeeld is de aanwezigheid van Tributyltin (TBT) in de Waddenzee. Dit gebeurd echter natuurlijk en in zeer lage hoeveelheden. Momenteel is er geen mijnbouw meer. Amper het vermelden waard is de depositie van atmosferische organische polluenten in rivierwater. 34% is verontreinigd . Maar elke klei gaat in zekere mate negatief geladen zijn (door de aanwezigheid van negatieve hydroxylgroepen). met zware vervuiling van de rivier tot gevolg. gaan ze dan niet oplossen en door de rivier weggevoerd worden? Nee. Maar op deze manier komt TBT in het havenwater terecht en op die manier ook in het water van de Waddenzee. TBT wordt gebruikt in aangroei werende verf op de romp van schepen. Ook bijvoorbeeld organische polluenten kunnen door industriële activiteiten in de rivieren terechtkomen. Een voorbeeld van zo’n sterk vervuilde rivier is de Lienne. is de CEC (cation exchange capacity = maat voor capaciteit om positief geladen deeltjes op te nemen) al wat hoger/lager als elders. voornamelijk klei. net buiten de haven van Amsterdam. om aangroei van algen of zeepokken te vermijden. Bij dit voorbeeld biedt baggeren in de haven geen oplossing. Enkel zware metalen als riviervervuiling? Nee. Deze bron van zware metalen heeft dan ook geen zware gevolgen voor de rivieren. Van 1879 tot 1934 werd daar mangaan ontgonnen. Naargelang het soort klei dat aanwezig is. een zijrivier van de Amblève. Ze ontspringt nabij Lierneux en in haar dalen zijn vroeger mangaanmijnen aanwezig geweest. Op grote meren of zeeën kan dit wel effect hebben. maar het werpt wel licht op hoe die organische polluenten in het water kunnen terechtkomen. Dit houdt in dat positief geladen metaalionen zich kunnen binden op deze kleipartikels en zo deel gaan uitmaken van de rivierbodem. Dit door de kleine oppervlakteratio van de rivieren ten opzichte van de aardbodem.Vanwaar komen die zware metalen dan? Zware metalen komen in lage concentraties voor in de aardkorst. Als deze metalen in de rivier terechtkomen. 22% is licht verontreinigd . maar in 1963 werden metingen uitgevoerd en men schat de aanwezige reserves op 1 miljoen ton mangaan. waar ze door erosie in de rivieren kunnen terechtkomen. Hier gaat TBT het leven van de aanwezige organismen sterk beïnvloeden door zijn giftige werking. 42% .

Baggeren kan heel wat vertroebeling veroorzaken door omwoelen van de bodem. Zoals eerder vermeld kan het baggerslib zeer vervuild zijn met bijvoorbeeld zware metalen en organische polluenten. Uiteindelijk volgt dan een zuurstofdepletie. Idem geldt voor het baggeren van havens voor de economie en het ontginnen van ertsen. Het baggeren hier een zege noemen. zuurstofdepletie en andere. In streken met overstromingsrisico kan men zich inbeelden dat baggeren van essentieel belang kan zijn. minerale olie en bestrijdingsmiddelen. daar moeten we voorzichtig mee zijn. waar ze dan wel effectief schadelijk zijn. wat een grote impact kan hebben op het leven in die zone van de rivier. We mogen niet alles over één kam scheren. Een ander gevolg van baggeren is eventuele tijdelijke zuurstofdepletie in de rivierstroom. Als dat in de bodem blijft is het in principe relatief onschuldig. PAK’s (polycyclische aromatische waterstoffen). Dat helpt vanzelfsprekend wel voor het milieu. Maar bij het baggeren kunnen door omwoelen van die bodem de polluenten vrijkomen en in het rivierwater terechtkomen. Hierdoor kan het zonlicht de bodem niet meer bereiken. PCB’s (polychloorbifenyl). namelijk verstoren ecosystemen. waardoor fotosynthetische organismen geen zuurstof meer kunnen aanmaken. Bodemplanten worden door het baggeren verwijdert. Dit vooral in rivierlopen met een heel laag debiet. Wat voor het milieu wel een zege is. wat gevolgen zal hebben van andere organismen die bepaalde (indirecte/directe) relaties hebben met die planten. Men vindt er zware metalen. maar niet-fotosynthetische organismen wel zuurstof zullen verbruiken. In gebieden zonder vervuilde bodem gaan baggeren kan enkel problemen veroorzaken binnen dat gebied.is zwaar verontreinigd. . maar zal ook wel gevolgen hebben. Is baggeren een zege? Of een vloek? In bepaalde situaties kan men baggeren zeker als een zege beschouwen. Het spreekt voor zich dat in een snelstromende rivier de opgewoelde partikels gewoon worden meegevoerd. Waarom zou baggeren slecht zijn voor het milieu? Er zijn verschillende redenen waarom baggeren nadelige effecten heeft op het milieu. Voor het milieu ook? Dat is een andere zaak. is het opzuiveren van vervuilde rivierbodems. Een derde punt is het mogelijke verstoren van aanwezige ecosystemen. In sommige gevallen kunnen we wel besluiten dat baggeren een vloek is voor het milieu. Maar dat is voor de mensen een zege.

. 23% hiervan voldoet aan normen voor hergebruik als bodem en 59% hiervan aan normen voor hergebruik als bouwstof. die het water gaan scheiden van droog slib. In werkelijkheid wordt ongeveer 70% van het baggerslib gestort. waarbij het slib te drogen wordt gelegd op laguneringsvelden en achteraf wordt verwerkt naargelang toxiciteit. Conclusie In de meeste gevallen is er een bepaalde dualiteit. Milieubewust storten is hierbij zeer belangrijk. Hierbij wordt het zuivere water gescheiden van het troebele water. In het algemeen kan men wel stellen dat de kwaliteit van de Vlaamse wateren over de jaren heen is verbeterd dankzij de baggerwerken. Dit voorkomt voor het milieu wel wat problemen. Er zullen zowel goede kanten als slechte zijn aan het baggeren. 5% van het baggerslib kan hergebruikt worden na behandeling en 13% van het baggerslib zou gestort moeten worden. Maar de problemen voor het ecosysteem en de zuurstofdepletie zijn ook aanwezig. Neem bijvoorbeeld het opzuiveren van een vervuilde rivierbodem. Volgens onderzoek verricht in 2007 in de Vlaamse waterwegen voldoet 82% van het baggerslib aan de normen voor hergebruik. Dit zijn systemen die proberen het opgewoelde slib uit suspensie te houden. Een vergelijkbaar systeem is de verwerking via geocontainers. Men kan ten eerste bijvoorbeeld gebruik maken van anti-turbidity systemen. Natuurlijk is het positief dat de vervuilende componenten worden verwijderd uit de bodem. Ten tweede kunnen ook ziltschermen worden gebruikt. omdat dat goedkoper is. Hierbij wordt sterk verdund slib ingespoten met polymeren. Gebruik materiaal voor het baggeren. Zo kan men bijvoorbeeld ‘laguneren’.Milieubewust baggeren 1. 2. Ook hier wordt het droge slib verwerkt naargelang toxiciteit. Verwerking baggerspecie.

nl/baggerslib-alsbouwmateriaal. Ertswinning in België: een rijk verleden. Instituut voor Aardwetenschappen. Webadres : http://www.be/nl/feitencijfers/milieuthemas/kwaliteitoppervlaktewater/waterbodemkwaliteit/waterbodemkwaliteit/ .be/view/nl/Activiteiten/VerwerkingBaggerspecie. laatst bijgewerkt in juli 2014.milieurapport. Waterbodemkwaliteit. Nielsen.ghentdredging. laatst bewerkt in 2014.org/wiki/Baggeren Ghent Dredging nv. Verwerking van Baggerspecie.nl/download? type=document&docid=414801 Anonieme auteur.technischweekblad. TW technische weekblad. Webadres : http://www. Baggeren. 18/12/2014. Greenpeace protesteert tegen dumpen giftig slib. inzet van bagger. Milieurapport Vlaanderen.Referenties Anonieme auteur. Online versie : http://natuurtijdschriften. Activiteiten. Online versie: http://www. html Indra Waardenburg. Webadres : http://nl.J. Burke. 26/04/1999.wikipedia. Online versie: http://www.be/nl/publicaties/detail/inzet-van-baggeren-ruimingsspecie-ter-vervanging-van-primaire-grondstoffen-in-vlaanderen Anonieme auteur. Wikipedia. 08/2007.waterbodem. Vrije Universiteit Amsterdam.389712. Baggerslib als bouwmateriaal.lynkx Ernst A. Webadres : http://www.php?id=806 P.nl/waterbodem-nieuws_detail.vlaanderen.en ruimingsspecie ter vervanging van primaire grondstoffen in Vlaanderen.