Pendel in Zeeland

1997-2003

Provincie Zeeland

Pendel in Zeeland
1997-2003

Figuur 1.

Inhoudsopgave
1. Inleiding en Leeswijzer 2. Samenvatting en conclusies 3. Pendel in Zeeland
3.1. Pendel naar regio binnen de provincie Zeeland 3.2. Uitgaande pendel binnen de provincie Zeeland 3.3. Inkomende pendel binnen de provincie Zeeland 3.4. Inkomende pendel van buiten de provincie Zeeland 3.5. Uitgaande pendel uit de provincie Zeeland

3 4 7
8 10 12 14 18

4. Ontwikkelingen pendel 1997-2003
4.1. Ontwikkelingen pendel naar regio binnen de provincie Zeeland 4.2. Ontwikkelingen uitgaande pendel binnen de provincie Zeeland 4.3. Ontwikkelingen inkomende pendel binnen de provincie Zeeland 4.4. Ontwikkelingen inkomende pendel van buiten de provincie Zeeland

19
21 24 26 28

Bijlagen

32

Colofon
Tekst Redactie Illustraties Grafische realisatie Pieter-Paul Ausems (Kamer van Koophandel voor Zeeland) Pieter-Paul Ausems (Kamer van Koophandel voor Zeeland) en Léon Kaagman (Provincie Zeeland) Marion Pross (Provincie Zeeland) Provincie Zeeland; LnO drukkerij/uitgeverij, Zierikzee

2

1. Inleiding
1. Inleiding
Ooit was het een vrij vast gegeven dat men woonde in de directe omgeving van het werk. Door de toegenomen mobiliteit, uitgesproken woonwensen e.d. is dit gegeven allang geen vanzelfsprekendheid meer. Dagelijks pendelen talloze personen over kortere of langere afstand naar hun werk. Ten behoeve van diverse beleidsterreinen is het van belang om inzicht te hebben in pendelgegevens. Denk aan beleidsvelden als ruimtelijke ordening, mobiliteit en economie. Als extra vraag in de jaarlijkse werkgelegenheidsenquête van Ribiz (Regionale Informatiebank Bedrijven en Instellingen Zeeland) en van de Kamer van Koophandel voor Zeeland is in de jaren 1997 en 2003 gevraagd naar de herkomst van de werkzame personen bij die Zeeuwse bedrijven en instellingen. Het enquêteformulier van 2003 is als bijlage bijgevoegd. Een toename in pendelbewegingen als gevolg van de openstelling van de Westerscheldetunnel is uit de cijfers (nog) niet te concluderen. Daarbij moet wel worden bedacht dat de tunnel in maart 2003 is opengesteld en de enquête, op basis waarvan deze cijfers zijn verzameld, in mei 2003 heeft plaatsgevonden. De huidige pendelgegevens in Zeeland kunnen worden bezien als een nulmeting om toekomstige pendelstromen over/onder de Westerschelde te analyseren.

BELANGRIJK VOOR DE LEZER
1. De analyse van deze gegevens betreft uitsluitend de pendel tussen de Zeeuwse gemeenten en de Zeeland inkomende pendel. Over de uitgaande pendel, Zeeuwse inwoners die buiten de provinciegrenzen werken, zijn geen cijfers beschikbaar. Daar waar wordt geschreven over het aantal werkzame personen woonachtig in een gemeente gaat het dus over het aantal werkzame personen, werkzaam bij Zeeuwse bedrijven en instellingen. 2. De werkgelegenheidsaantallen hebben betrekking op full-timers en part-timers. Uitzendkrachten zijn niet meegeteld. 3. In de analyse zijn de cijfers geaggregeerd op het niveau van gemeenten. De gegevens per kern zijn, gegeven het grote aantal kleinere kernen, onvoldoende representatief. 4. Bij de analyse is rekening gehouden met de gemeentelijke herindeling in Zeeuws-Vlaanderen per 1 januari 2003. Ten behoeve van de vergelijkbaarheid is in de cijfers 1997 ook uitgegaan van deze (nieuwe) indeling in drie gemeenten. 5. De agrarische sector is slechts beperkt in de analyse opgenomen. Het betreft alleen de bedrijven, ingeschreven in het Handelsregister van de Kamer van Koophandel. 6. Bij de inkomende pendel in Zeeland is onderscheid gemaakt tussen Noord-Brabant, Zuid-Holland, België en overig (overig Nederland en overig buitenland).

3

INLEIDING

2. Samenvatting en conclusies
De belangrijkste uitkomsten en conclusies uit de analyse van de pendelstromen: 1. Tussen 1997 en 2003 is het aantal (fulltime en parttime) arbeidsplaatsen met ruim 5% toegenomen tot bijna 154.000. In dezelfde periode is de procentuele groei van de pendel met 18% toegenomen. Het aantal pendelaars (dit zijn inwoners van Zeeland die in een andere gemeente werken dan waarin zij wonen) nam tussen 1997 en 2003 toe van ruim 46.000 tot bijna 55.000. 2. Van alle arbeidsplaatsen in Zeeland wordt relatief gezien slechts een klein deel ingenomen door niet-Zeeuwen. Slechts 5,4% van de Zeeuwse werkgelegenheid, ofwel 8.300 banen, wordt ingevuld door niet-Zeeuwen. Tussen 1997 en 2003 is de zgn. inkomende pendel fors toegenomen met ruim 33%. Het zijn vooral Brabanders (bijna 3.000 personen) die in Zeeland komen werken. Het aantal Belgische grensarbeiders is licht gestegen van bijna 2.200 tot bijna 2.400 personen. Deze zijn vrijwel allen werkzaam in Zeeuws-Vlaanderen, de helft in Terneuzen en de andere helft is vrijwel gelijk verdeeld over Hulst en Sluis. 3. Er zijn, op grond van dit onderzoek, geen gegevens bekend over het aantal Zeeuwen dat buiten de provincie Zeeland werkzaam is. Volgens informatie die de Provincie Zeeland hanteert zou het gaan om circa 20.000 arbeidsplaatsen. Het verdient aanbeveling nader onderzoek te doen naar de omvang en de richting van deze uitgaande pendelstromen. 4. Op regionaal niveau blijkt dat de arbeidsmarkten van de Bevelanden en van Walcheren steeds meer met elkaar verweven worden. Van de Walcherse bevolking werkte in 1997 één op de elf personen in de Bevelanden. In 2003 was dat opgelopen tot één op de zeven. Een vergelijkbare ontwikkeling is te zien bij de Bevelandse werkzame bevolking. De arbeidsmarkt-relaties tussen de andere deelgebieden (Schouwen-Duiveland, Tholen en Zeeuws-Vlaanderen) zijn nog marginaal, met uitzondering van die tussen Schouwen-Duiveland en de Bevelanden (8% van de SchouwenDuivelandse bevolking werkt in de Bevelanden). De uitgaande pendel vanuit Tholen richting de Bevelanden bedraagt 6%.

4

SAMENVATTING EN CONCLUSIES

5. Uit de analyse van de pendelgegevens op gemeentelijk niveau blijkt dat tussen 1997 en 2003 de uitgaande pendelstromen vooral in de drie stedelijke gemeenten boven de Westerschelde sterk zijn toegenomen. In Vlissingen nam het aantal pendelaars met maar liefst 2.200 personen toe. In 2003 vond niet minder dan 44% van de Vlissingse werkzame bevolking werk buiten de gemeentegrenzen, tegenover 34% in 1997. Ook in Goes, waar in 1997 amper 24% van de werkzame bevolking buiten de gemeentegrenzen aan het werk was, nam het aantal pendelaars (met ruim 1.200) toe. In 2003 pendelde iets minder dan een derde deel van de Goese bevolking. Het beeld van Middelburg ligt tussen dat van Vlissingen en Goes in, maar ook voor de provinciehoofdstad was sprake van een toename van de uitgaande pendel. De gegevens van Terneuzen wijken hiervan aanmerkelijk af: het percentage nam slechts licht toe van 10% in 1997 van de Terneuzense bevolking dat buiten het gemeentegebied werkzaam was tot 11% in 2003. Geconstateerd kan worden dat Goes, Middelburg en Vlissingen voor hun inwoners steeds meer één stedelijk netwerk gaan vormen, waarbij wonen, werken (en recreëren) steeds minder binnen dezelfde gemeente plaatshebben. Opvallend is voorts dat in Goes nog niet de helft van de werkzame personen in die gemeente woont, terwijl Terneuzen bijna driekwart van haar werknemers zelf huisvest. Ook deze cijfers onderstrepen de sterke regiofunctie van Goes. 6. De verschuivingen wat betreft uitgaande pendel zijn in de overige (plattelands)gemeenten tussen 1997 en 2003 veel kleiner. In de meeste van deze gemeenten bleef het percentage uitgaande pendel in deze periode gelijk of nagenoeg gelijk. Twee gemeenten vallen op. De uitgaande pendel in de gemeente Kapelle bedraagt bijna 65% en is daarmee de hoogste in Zeeland. Er werken bijna net zoveel Kapellenaren in Goes als in de eigen gemeente. Blijkbaar scoort deze gemeente uitstekend als woongemeente. De uitgaande pendel van Noord-Beveland is in een periode van 6 jaar met bijna 50% toegenomen. Het is niet duidelijk welke oorzaak hieraan ten grondslag ligt.

5

SAMENVATTING EN CONCLUSIES

6

PENDEL IN ZEELAND

3. Pendel in Zeeland
De beschrijving van de pendel in Zeeland kan worden benaderd op regionaal en op gemeentelijk niveau. Binnen de gemeenten kan vervolgens een nadere analyse worden uitgevoerd naar inkomende pendel en naar uitgaande pendel: in welke Zeeuwse gemeenten zijn de inwoners van de respectieve gemeenten werkzaam en uit welke gemeente zijn de werknemers in de respectieve gemeenten afkomstig. Daarmee ontstaat zicht op typische woongemeenten en op gemeenten die relatief veel arbeidskrachten van elders trekken. Tenslotte kan de inkomende pendel van buiten Zeeland (overig Nederland en België) worden beschreven. Zoals eerder aangegeven kan op basis van dit onderzoek een inzicht gegeven worden op pendelstromen uit Zeeland naar omliggende gebieden. In Zeeland zijn in 2003 bij de bedrijven en instellingen bijna 154.000 personen werkzaam. Ruim 8300 personen zijn woonachtig buiten Zeeland. De overige 145.700 personen wonen en werken dus in Zeeland. Daarnaast zijn er uiteraard nog een aantal Zeeuwen werkzaam buiten Zeeland. Hierover zijn geen cijfers beschikbaar en deze uitgaande pendel is daarom in het kader van deze analyse buiten beschouwing gelaten. In totaal pendelen bijna 55.000 personen naar hun werk bij Zeeuwse bedrijven en instellingen, zo’n een op de drie werkzame personen.

3.1 3.2 3.3 3.4 3.5

Pendel naar regio binnen de provincie Zeeland Uitgaande pendel binnen de provincie Zeeland Inkomende pendel binnen de provincie Zeeland Inkomende pendel van buiten de provincie Zeeland Uitgaande pendel uit de provincie Zeeland

7

PENDEL IN ZEELAND

3.1. Pendel naar regio binnen de provincie Zeeland
De pendelstromen tussen de Zeeuwse regio’s is in tabel 1 opgenomen en weergegeven door middel van pijlen in figuur 1.

Tabel 1: Pendelstromen tussen regio’s in absolute aantallen (2003)
Bevelanden Werkplaats SchouwenDuiveland Tholen Walcheren ZeeuwsVlaanderen

Woonplaats

Bevelanden Schouwen-Duiveland Tholen Walcheren ZeeuwsVlaanderen Noord-Brabant Zuid-Holland België Overig Nederland

32452 993 330 6318 569

795 11085 270 419 26

207 61 5189 63 28

5044 428 91 39100 637

328 26 18 341 40695

1087 365 159 595

163 408 10 250

912 131 10 62

520 284 78 450

305 59 2119 384

Het spreekt voor zich dat de meeste pendel binnen de eigen regio plaatsvindt. Ruim 80% of meer van de werkzame personen is woonachtig binnen de eigen regio. De te overbruggen afstanden zijn daarmee relatief gering. Met name binnen Zeeuws-Vlaanderen vinden de inwoners emplooi in het eigen gebied. Vanuit de andere regio’s is nauwelijks sprake van inkomende pendel in ZeeuwsVlaanderen. Tussen Walcheren en de Bevelanden is over en weer wel duidelijk sprake van pendel: zo’n 13 à 14% van de werkzame personen in de ene regio is werkzaam in de andere regio.

8

PENDEL IN ZEELAND

Figuur 1: Pendelstromen tussen regio's (2003)

Legenda Zuid-Holland Schouwen-Duiveland
Regio pendel in abs. aantallen
300 - 750 750 - 1500 1500 - 3000 3000 - 5000

Tholen Walcheren Bevelanden

Noord-Brabant

5000 - 6500

Zeeuws-Vlaanderen

N België
0 3 6 Kilometers 9
12

In absolute aantallen betekent het dat ruim 5000 personen van de Bevelanden naar Walcheren reizen en omgekeerd zelfs ruim 6000. Verder blijkt dat vanuit Schouwen-Duiveland de pendel naar de Bevelanden aanmerkelijk groter is dan die naar Walcheren. Vanuit overig Nederland en België is de inkomende pendel redelijk verdeeld over de verschillende regio’s met uitschieters voor de Bevelanden en Zeeuws-Vlaanderen. Bijna de helft van de inkomende pendel van buiten Zeeland naar de Bevelanden is afkomstig uit Noord-Brabant; voor Tholen is dat zelfs 80%. In Zeeuws-Vlaanderen is bijna 90% van de Belgische inkomende pendel (ruim 2100 personen) in Zeeland werkzaam.

9

PENDEL IN ZEELAND

3.2. Uitgaande pendel binnen de provincie Zeeland
De regionale pendelbewegingen zijn verder uit te splitsen naar gemeente. In tabel 2 en figuur 2 is het percentage werkzame personen weergegeven dat in een bepaalde gemeente woont maar elders werkzaam is, weergegeven.
Tabel 2: Uitgaande pendel: percentage buiten de eigen woongemeente werkende personen en het totaal aantal werkenden in een gemeente (excl. uitgaande pendelaar uit Zeeland 2003). Woonplaats Percentage buiten de eigen woongemeente werkende personen
57 30 30 64 42 52 30 12 21 11 12 50 44

Borsele Goes Hulst Kapelle Middelburg Noord-Beveland Reimerswaal Schouwen-Duiveland Sluis Terneuzen Tholen Veere Vlissingen

Totaal Zeeland

36

* Overig: in Zeeland werkzame personen die woonachtig zijn in overig Nederland of het buitenland.

Ruim één van de drie werkzame personen pendelt naar een andere gemeente voor zijn of haar werk. De te overbruggen afstand is daarbij over het algemeen gering; men werkt immers veelal binnen de eigen regio. De gemeenten Terneuzen, Tholen en Schouwen-Duiveland kennen weinig inwoners die buiten de gemeente werken. Overigens dient te worden opgemerkt dat de uitgaande pendel met als bestemming een niet-Zeeuwse gemeente hierbij buiten beschouwing is gelaten. Vooral voor Tholen en Schouwen-Duiveland is e.e.a. relevant. De gemeenten Borsele, Kapelle en Noord-Beveland
10
PENDEL IN ZEELAND

Figuur 2: Uitgaande pendel (2003)

Legenda Zuid-Holland Schouwen-Duiveland
% buiten de woongemeente werkzame personen
< 20 21 - 30 31 - 40

Veere

Noord-Beveland

Tholen

41 - 50 > 50

Middelburg Vlissingen

Goes Kapelle

Noord-Brabant

Borsele

Reimerswaal

Sluis Hulst Terneuzen N België
0
1.5

3

6 Kilometers

9

12

binden relatief weinig inwoners aan zich qua werkgelegenheid. De werkzame personen uit die gemeenten zijn voor 25 tot 30% georiënteerd op Goes. Opvallend is dat de stedelijke gebieden boven de Westerschelde (Goes, Middelburg en Vlissingen), waar ruim 35% van de werkgelegenheid is geconcentreerd, veel uitgaande pendel kennen. Van de totale pendel in Zeeland is 38% (ruim 20000 werkzame personen) afkomstig uit die stedelijke gebieden. Vanuit Middelburg is 10% werkzaam in Goes en 19% in Vlissingen. Van de werkzame personen uit Vlissingen werkt bijna een kwart in Middelburg. Voor Goes liggen die cijfers wat lager: vanuit Goes werkt 7% in Middelburg en 6% in Vlissingen.
11
PENDEL IN ZEELAND

3.3. Inkomende pendel binnen de provincie Zeeland
De pendelgegevens kunnen ook omgedraaid worden: op die manier komt men te weten welk percentage van de in een gemeente werkzame personen in een andere gemeente woont. In tabel 3 en figuur 3 is dit weergegeven.

Tabel 3: Inkomende pendel: percentage buiten de werkgemeente wonende personen van het totaal aantal werkende in een gemeente (excl. uitgaande pendelaar uit Zeeland) (2003). Werkplaats Percentage in gemeente werkzame personen die elders woonachtig zijn 45 52 19 49 45 37 33 17 17 26 22 37 47 36

Borsele Goes Hulst Kapelle Middelburg Noord-Beveland Reimerswaal Schouwen-Duiveland Sluis Terneuzen Tholen Veere Vlissingen Totaal

12

PENDEL IN ZEELAND

Figuur 3: Inkomende pendel (2003)

Legenda Zuid-Holland Schouwen-Duiveland
% buiten de werkgemeente wonende personen
< 20 21 - 30

Veere

Noord-Beveland

31 - 40

Tholen

41 - 50 > 50

Middelburg Vlissingen

Goes Kapelle

Noord-Brabant

Borsele

Reimerswaal

Sluis Hulst Terneuzen N België
0
1.5

3

6 Kilometers

9

12

De grootste werkgevers, met bijna 58% van de werkgelegenheid zijn uiteraard de vier stedelijke gebieden, met name Goes en Terneuzen. Opvallend is echter dat in Goes nog niet de helft van de werkzame personen in die plaats woont, terwijl Terneuzen driekwart van haar werknemers zelf huisvest. Van de resterende werknemers in Terneuzen is 12% afkomstig uit Hulst en 7% uit Sluis. Belgen nemen ruim 4% voor hun rekening. Van de Goese beroepsbevolking is 9% woonachtig in Middelburg en 6% in Vlissingen. Duidelijk is ook dat de Veerse beroepsbevolking, naast werkgelegenheid in de eigen gemeente, sterk is georiënteerd op het Stadsgewest: bijna 40% werkt elders, vooral in Middelburg of Vlissingen. De belangrijkste relaties “wonen-werken” tussen de Zeeuwse gemeenten zijn in de bijlage per gemeente opgenomen.

13

PENDEL IN ZEELAND

3.4. Inkomende pendel van buiten de provincie Zeeland
Naast de pendel tussen de Zeeuwse gemeenten kan ook een beeld worden geschetst van de pendel naar Zeeland vanuit de omliggende regio’s Noord-Brabant, Zuid-Holland en België. Algemeen kan worden geconcludeerd dat de inkomende pendel van buiten de Provincie met nog geen 6% van de totale werkgelegenheid gering is.

Tabel 4: Inkomende pendel naar gemeente van buiten Zeeland in 2003 (afgerond op 10). Noord-Brabant Totaal Percentage 130 570 120 70 210 30 300 160 30 150 910 40 280 3000 4 19 4 2 7 1 10 5 1 5 31 1 9 100 Zuid-Holland Totaal Percentage 50 180 <10 15 100 20 100 410 20 40 130 20 170 1250 4 15 1 8 2 8 33 2 3 11 1 13 100 België Totaal Percentage 20 70 500 40 20 10 30 10 520 1100 10 <10 55 2370 1 3 21 2 1 1 22 47 2 100

Werkplaats Borsele Goes Hulst Kapelle Middelburg Noord-Beveland Reimerswaal Schouwen-Duiveland Sluis Terneuzen Tholen Veere Vlissingen Totaal

14

PENDEL IN ZEELAND

Figuur 4: Inkomende pendel uit Noord-Brabant (2003)

Legenda Zuid-Holland Schouwen-Duiveland
Verdeling van pendelstroom over de Zeeuwse gemeenten in %
0 1- 5

Veere

Noord-Beveland

Tholen

6 - 10 11 - 20 21 - 30

Middelburg Vlissingen

Goes Kapelle

Noord-Brabant

31 - 47 herkomstgebied

Borsele

Reimerswaal

Sluis Hulst Terneuzen N België
0
1.5

3

6 Kilometers

9

12

Een groot deel van de inkomende pendel is afkomstig uit Noord-Brabant (zie figuur 4). Eenderde daarvan vindt emplooi op Tholen. Ook in Reimerswaal, in Goes en in Vlissingen zijn, in absolute zin, veel Brabanders werkzaam.

15

PENDEL IN ZEELAND

Figuur 5: Inkomende pendel uit Zuid-Holland (2003)

Legenda Zuid-Holland Schouwen-Duiveland
Verdeling van pendelstroom over de Zeeuwse gemeenten in %
0 1- 5

Veere

Noord-Beveland Goes Kapelle

Tholen

6 - 10 11 - 20 21 - 30

Middelburg Vlissingen

Noord-Brabant

31 - 47 herkomstgebied

Borsele

Reimerswaal

Sluis Hulst Terneuzen N België
0
1.5

3

6 Kilometers

9

12

De pendel vanuit Zuid-Holland is voor eenderde gericht op Schouwen-Duiveland. In Goes, Vlissingen en Tholen lijkt de inkomende pendel uit Zuid-Holland (ruim) boven de honderd in 2003.

16

PENDEL IN ZEELAND

Figuur 6: Inkomende pendel uit België

Legenda Zuid-Holland Schouwen-Duiveland
Verdeling van pendelstroom over de Zeeuwse gemeenten in %
0 1- 5

Veere

Noord-Beveland

Tholen

6 - 10 11 - 20 21 - 30

Middelburg Vlissingen

Goes Kapelle

Noord-Brabant

31 - 47 herkomstgebied

Borsele

Reimerswaal

Sluis Hulst Terneuzen N België
0
1.5

3

6 Kilometers

9

12

Naast Brabanders is ook het aantal Belgen dat in Zeeland werkt groot. De Belgische werknemers zijn vrijwel geheel georiënteerd op Zeeuws-Vlaanderen. In absolute zin zijn de meesten werkzaam in Terneuzen; Hulst en Sluis kennen ieder een vergelijkbaar aantal Belgische werknemers.

17

PENDEL IN ZEELAND

3.5. Uitgaande pendel uit de provincie Zeeland
Naast de inkomende pendel bestaat uiteraard ook uitgaande pendel: werkzame personen, woonachtig in Zeeland en werkzaam buiten de provinciegrenzen. Het ligt voor de hand dat de meeste van hen in de gebieden direct liggend aan Zeeland werken, met name westelijk NoordBrabant en Zuid-Holland. Uitgaande pendel vanuit Zeeuwsch-Vlaanderen zal vooral gericht zijn op Vlaanderen, hoewel de problematiek van de grensarbeid wellicht tot gevolg heeft dat de omvang van de uitgaande pendel richting Vlaanderen beperkt is. In het kader van het RIBIZ-onderzoek is geen gedetailleerde informatie over uitgaande pendel beschikbaar, omdat uitsluitend geënquêteerd is bij Zeeuwse ondernemingen en omdat vergelijkbaar onderzoek in omliggende gebieden ontbreekt. Om in deze pendelrapportage toch een beeld te schetsen over de uitgaande pendel kan, met de nodige voorzichtigheid, op basis van onderstaande cijferopstelling tot een schatting van de omvang de uitgaande pendel worden gekomen. Hierbij wordt uitgegaan van het werkende beroepsbevolking van Zeeland (bron: Provincie Zeeland en CBS) en het aantal arbeidsplaatsen in Zeeland (bron: RIBIZ). Doordat het CBS het onderscheid tussen fulltime en parttime werknemers legt bij 12 uur per week en RIBIZ bij 15 uur is voor dit verschil een schatting gemaakt van het aantal werknemers dat meer dan 12 uur en minder dan 15 uur per week werkzaam is. Op basis van die bestaande gegevens kan de volgende berekening (afgeronde cijfers) worden opgesteld: Werkende beroepsbevolking van Zeeland > 12 uur/week (CBS) Aantal Zeeuwse werknemers < 15 uur/week (RIBIZ) Geschatte werkende beroepsbevolking >12 en < 15 uur/week Geschatte werkende beroepsbevolking < 12 uur/week Totale werkende beroepsbevolking Zeeland Totaal aantal banen in Zeeland (FT, PT en uitzendkrachten: RIBIZ) Inkomende pendel Werkende Zeeuwse beroepsbevolking in Zeeland Geschatte uitgaande pendel 155.000 34.000 10.000 24.000 + 179.000 170.000 8.300 161.700 ±17.300

De uitgaande pendel bedraagt dus ruim 17.000 personen. Dit cijfer wijkt enigszins af van de gegevens van het CBS uit 1998 (zie Sociaal-economische maandstatistiek 2002/12, pag. 53 tot en met 58: uitgaande pendel uit Zeeland ongeveer 20.000 personen). Van de uitgaande pendelstroom uit Zeeland zijn ongeveer 8.000 personen werkzaam in de provincie Noord-Brabant en bijna 7.000 in de provincie Zuid-Holland. Gelet op het feit dat zich in de afgelopen jaren relatief veel nieuwkomers van buiten Zeeland in (bijzondere) woonprojecten in Zeeland hebben gevestigd is de verwachting dat de uitgaande pendel eerder toe- dan afneemt.
18
PENDEL IN ZEELAND

4. Ontwikkelingen Pendel 1997-2003
In de periode 1997-2003 is het aantal werkzame personen in Zeeland gestegen van ruim 146.000 naar bijna 154.000, een stijging van 5%. Het aantal werknemers van Zeeuwse bedrijven en woonachtig buiten Zeeland (zowel overig Nederland als buitenland) is eveneens gestegen van bijna 6300 tot ruim 8300. Was in 1997 nog 4% van de werkzame personen woonachtig buiten Zeeland, in 2003 is dat aandeel gestegen tot bijna 6%. In dezelfde periode is de totale pendel in relatieve zin fors gestegen met bijna 20%. De toename van de pendel hangt samen met de groei van de werkgelegenheid. Daarnaast is de groei ook een gevolg van verschuiving van woonwensen van de werknemers.

4.1 4.2 4.3 4.4

Ontwikkelingen pendel naar regio binnen de provincie Zeeland Ontwikkeling uitgaande pendel binnen de provincie Zeeland Ontwikkeling inkomende pendel binnen de provincie Zeeland Ontwikkelingen inkomende pendel van buiten de provincie Zeeland

19

ONTWIKKELINGEN PENDEL

20

ONTWIKKELINGEN PENDEL

4.1. Ontwikkelingen pendel naar regio binnen de provincie Zeeland
De ontwikkeling van de pendel tussen de Zeeuwse regio’s over de jaren 1997 en 2003 is in de onderstaande tabel opgenomen.

Tabel 5: Ontwikkeling pendel naar regio 1997-2003. Werkplaats Bevelanden SchouwenDuiveland
2003 795 11085 270 419 26 1997 555 10716 260 246 9

Tholen

Walcheren

ZeeuwsVlaanderen
2003 328 26 18 341 40695 1997 231 23 19 272 40222

Woonplaats
Bevelanden Schouwen-Duiveland Tholen Walcheren ZeeuwsVlaanderen Overig afname toename

2003 32452 993 330 6318 569

1997 32004 1010 270 3834 492

2003 207 61 5189 63 28

1997 133 136 5142 27 7

2003 5044 428 91 39100 637

1997 4139 442 44 38994 569

2206

1321

827

608

1113

769

1332

1090

2867

2476

In figuur 7 zijn de belangrijkste verschillen tussen pendelstromen in 1997 en 2003 weergegeven.

21

ONTWIKKELINGEN PENDEL

Figuur 7: Ontwikkeling pendelstroom tussen de regio's tussen 1997 en 2003

Legenda Zuid-Holland Schouwen-Duiveland
Toename van pendelstromen in abs. aantallen
101 - 500 501 - 1000

Tholen Walcheren Bevelanden

Noord-Brabant

1001 - 2000 2001 - 2500

Zeeuws-Vlaanderen

N België
0
1.5

3

6 Kilometers

9

12

De regionale ontwikkelingen in de pendel in de periode 1997 – 2003 zijn divers. Hoewel het overgrote deel van de werkzame personen werkzaam is in de regio waar men woonachtig is, is opvallend de toename van de pendelstromen tussen Walcheren en de Bevelanden. In beide regio’s is de pendel uit de andere regio toegenomen. Die toename lijkt vooral ten koste te zijn gegaan van het aantal werkzame personen, woonachtig in de eigen regio. Opvallend in de ontwikkeling op Schouwen-Duiveland: tussen 1997 en 2003 is de uitgaande pendel naar de andere Zeeuwse regio’s zelfs in absolute zin afgenomen.

22

ONTWIKKELINGEN PENDEL

7000

6000

5000

4000

3000

2000

1000

0 1997
Walcheren naar Bevelanden Bevelanden naar Walcheren

2003

Figuur 8. De pendelstromen tussen Walcheren en Bevelanden in 1997 en 2003.

Uit figuur 8 blijkt dat er een opvallende ontwikkeling heeft plaatsgevonden bij de pendelstromen tussen Walcheren en de Bevelanden. In 1997 was de stroom forenzen richting Walcheren nog licht groter dan richting Bevelanden. In 2003 is de omvang van de forenzenstroom van Walcheren richting Bevelanden explosief gestegen, zodat de stroom richting Bevelanden nu juist groter is dan de forenzenstroom richting Walcheren. Een kleine verschuiving is waarneembaar in de pendel vanuit Tholen: de oriëntatie van Thoolse werknemers op de eigen woongemeente is afgenomen ten gunste van een toename naar Bevelanden en Walcheren. Vanuit Zeeuws-Vlaanderen bestaat nauwelijks pendel naar de overige Zeeuwse regio’s.

23

ONTWIKKELINGEN PENDEL

4.2. Ontwikkeling uitgaande pendel binnen de provincie Zeeland
De ontwikkeling in de uitgaande pendel is in de onderstaande tabel opgenomen en in figuur 9 weergegeven.

Tabel 6: ontwikkeling van de uitgaande pendel: het percentage buiten de woongemeente werkzame personen van het totaal aantal werkenden in een gemeente, tussen 1997 en 2003 Woonplaats Percentage werkzame personen, werkzaam buiten de eigen woongemeente 2003 Borsele Goes Hulst Kapelle Middelburg N-Beveland Reimerswaal Schouwen-Duiveland Sluis Terneuzen Tholen Veere Vlissingen Totaal 57 30 30 64 42 52 30 12 21 11 12 50 44 36 1997 57 24 33 58 35 39 29 13 23 10 10 49 34 32

24

ONTWIKKELINGEN PENDEL

Figuur 9: Ontwikkeling van uitgaande pendel 1997 - 2003

Legenda Zuid-Holland Schouwen-Duiveland
Toe-of afname in %

-5 - -1 0-4

Veere

Noord-Beveland

Tholen

5-9 10 - 14

Middelburg Vlissingen

Goes

Noord-Brabant

Borsele

Reimerswaal

Sluis Hulst Terneuzen N België
0 3 6 Kilometers 9
12

De totale pendel in Zeeland tussen 1997 en 2003 is fors gestegen: waren in 1997 nog ruim 46.000 werknemers bij Zeeuwse bedrijven en instellingen werkzaam buiten zijn of haar woonplaats, in 2003 is dat gestegen tot bijna 55.000 werkzame personen. Dit is een stijging van 18%. In Borsele, Kapelle en Noord-Beveland was in 2003 meer dan de helft van het aantal werkzame personen werkzaam buiten de gemeente. Bij ruim de helft van de gemeenten is het aandeel uitgaande pendel toegenomen. Noord-Beveland springt er daarbij met 13% sterk uit. Dat geldt in mindere mate ook voor de stedelijke gebieden Goes, Middelburg en vooral Vlissingen (10%). In Terneuzen is het aandeel licht gestegen. De uitgaande pendel van Hulst is met 3% teruggelopen. Ook in Schouwen-Duiveland en Sluis is het aandeel pendel iets afgenomen.

25

ONTWIKKELINGEN PENDEL

4.3. Ontwikkeling inkomende pendel binnen de provincie Zeeland
Als naar de ontwikkeling van het aantal werkzame personen dat in de eigen gemeente woont wordt gekeken, ontstaat het volgende beeld (tabel 7 en figuur 10).

Tabel 7: Ontwikkeling van de inkomende pendel: het percentage buiten de werkgemeente wonende personen van het totaal aantal werkenden in een gemeente, tussen 1997 en 2003 Werkplaats Percentage werkzame personen, woonachtig buiten de werkgemeente 2003 Borsele Goes Hulst Kapelle Middelburg Noord-Beveland Reimerswaal Schouwen-Duiveland Sluis Terneuzen Tholen Veere Vlissingen Totaal 45 52 19 49 45 37 33 17 17 26 22 37 47 36 1997 43 45 17 43 41 23 27 14 16 27 17 31 42 32

26

ONTWIKKELINGEN PENDEL

Figuur 10: Ontwikkeling van inkomende pendel 1997 - 2003

Legenda Zuid-Holland Schouwen-Duiveland

Toe- of afname in %
-5 - -1 -0 - 4

Veere

Noord-Beveland

Tholen

-5 - 9 10 - 14

Middelburg Vlissingen

Goes Kapelle

Noord-Brabant

Borsele

Reimerswaal

Sluis Hulst Terneuzen N België
0
1.5

3

6 Kilometers

9

12

Alleen in Terneuzen is het aantal inkomende pendel afgenomen. Opvallend is het relatief grote aantal in Goes werkzame personen dat niet in Goes woont; dit aantal is in de periode 1997 – 2003 verder gestegen. De Zeeuws-Vlaamse gemeenten, evenals Schouwen-Duiveland en Tholen, kennen een relatief laag aantal inkomende pendelaars uit de overige gemeenten in Zeeland.

27

ONTWIKKELINGEN PENDEL

4.4. Ontwikkelingen inkomende pendel van buiten de provincie Zeeland
Naast de ontwikkeling in pendel tussen de Zeeuwse gemeenten worden hier de ontwikkelingen rond inkomende pendel naar Zeeland vanuit de omliggende regio’s Noord-Brabant, Zuid-Holland en België geschetst.

Tabel 8: Inkomende pendel per gemeente van buiten Zeeland 1997 en 2003 (afgerond op 10) Werkplaats Noord-Brabant 2003 Borsele Goes Hulst Kapelle Middelburg Noord-Beveland Reimerswaal Schouwen-Duiveland Sluis Terneuzen Tholen Veere Vlissingen Totaal 130 570 120 70 210 30 300 160 30 150 910 40 280 3000 1997 140 350 30 80 180 20 190 60 20 130 670 10 360 2240 Zuid-Holland 2003 50 180 <10 15 100 20 100 410 20 40 130 20 170 1250 1997 40 170 10 20 80 <10 40 440 10 70 70 10 130 1090 België 2003 20 70 500 40 20 10 30 10 520 1100 10 <10 55 2370 1997 10 70 310 40 10 <10 10 10 400 1270 10 <10 30 2170

28

ONTWIKKELINGEN PENDEL

Figuur 11: Ontwikkeling van inkomende pendel uit Noord-Brabant 1997-2003

Legenda Zuid-Holland Schouwen-Duiveland
Toe- of afname in % van de totale inkomende pendel uit Noord-Brabant
-15 - -11 -10 - -6

Veere

Noord-Beveland

-5 - -1

Tholen

0 1-5

Middelburg Vlissingen

Goes Kapelle

6 -10

Noord-Brabant

herkomstgebied

Borsele

Reimerswaal

Sluis Hulst Terneuzen N België
0
1.5

3

6 Kilometers

9

12

In de periode 1997 – 2003 is de inkomende pendel uit Noord-Brabant met een derde toegenomen. De groei is in absolute zin vooral terecht gekomen bij de aangrenzende gemeenten en bij de gemeente Goes.

29

ONTWIKKELINGEN PENDEL

Figuur 12: Ontwikkeling van inkomende pendel uit Zuid-Holland 1997-2003

Legenda Zuid-Holland Schouwen-Duiveland
Toe- of afname in % van de totale inkomende pendel uit Zuid-Holland
-15 - -11 -10 - -6

Veere

Noord-Beveland

Tholen

-5 - -1 0 1-5

Middelburg Vlissingen

Goes Kapelle

Noord-Brabant

6 - 10 herkomstgebied

Borsele

Reimerswaal

Sluis Hulst Terneuzen N België
0
1.5

3

6 Kilometers

9

12

De pendel uit Zuid-Holland is met 15 % gestegen. Schouwen-Duiveland neemt het grootste deel van de pendel uit Zuid-Holland op, maar de ontwikkeling van deze pendelstroom is licht negatief.

30

ONTWIKKELINGEN PENDEL

Figuur 13: Ontwikkeling van de inkomende pendel uit België 1997 - 2003

Legenda Zuid-Holland Schouwen-Duiveland
Toe- of afname in % van de totale inkomende pendel uit België
-15 - -11 -10 - -6

Veere

Noord-Beveland

-5 - -1

Tholen

0 1-5

Middelburg Vlissingen

Goes Kapelle

6 - 10

Noord-Brabant

herkomstgebied

Borsele

Reimerswaal

Sluis Hulst Terneuzen N België
0
1.5

3

6 Kilometers

9

12

De pendel uit België is gestegen met 9%. Opvallend is de afname van het aantal Belgen in Terneuzen tegenover een forse toename van het aantal Belgische werknemers in Sluis en met name Hulst. Dit hangt wellicht samen met de sluiting van een tweetal grotere bedrijven in Terneuzen in de periode 1997-2003, met veel Belgische werknemers.

31

ONTWIKKELINGEN PENDEL

Bijlage
In deze bijlage is per gemeente of per herkomstgebied aangegeven waar de beroepsbevolking werkzaam is. De uitgaande pendel uit Zeeland is hierin dus niet betrokken.

GEMEENTE OF HERKOMSTGEBIED Borsele Goes Hulst Kapelle Middelburg Noord-Beveland Reimerswaal Schouwen-Duiveland Sluis Terneuzen Tholen Veere Vlissingen

Blz. 33 33 33 33 34 34 34 34 35 35 35 35 36

Noord-Brabant Zuid-Holland België

36 36 36

32

BIJLAGE

De gemeenten (per woongemeente/herkomstgebied) waar de beroepsbevolking werkzaam is (1997 en 2003)
Borsele
1997
9% 10% 8%
Borsele

2003
8%

9%

42%

8%

43%

Goes Middelburg Vlissingen Overig

30%

30%

Goes
1997 2003

14%

17%

4% 5% 6%
Goes Middelburg

7%

Vlissingen Overig

70% 77%

Hulst
1997
3%

2003
3%

31%

27%
Hulst Terneuzen Overig

66%

70%

Kapelle
1997
8% 5% 6% 10% 35%

2003

Kapelle Goes Middelburg

9% 43% 4% 7% 10%

Reimerswaal Borsele Overig

31%

32%

33

BIJLAGE

De gemeenten (per woongemeente/herkomstgebied) waar de beroepsbevolking werkzaam is (1997 en 2003)
Middelburg
1997
5%

2003
7%

17%

19%

Middelburg Goes

6%

Veere

5%
6% 66%

Vlissingen

59% 10%

Overig

Noord-Beveland
1997
9% 4% 3% 6% 5% 48% 7% 6% 11%
Noord-Beveland Goes Middelburg Schouwen-Duiveland Vlissingen

2003

17%

61%

Overig

23%

Reimerswaal
1997
14%

2003

13%

16%

17%

Reimerswaal Goes Overig

71%

69%

Schouwen-Duiveland
1997
7% 7% 6%

2003
6%

Schouwen-Duiveland Goes Overig

86%

88%

34

BIJLAGE

De gemeenten (per woongemeente/herkomstgebied) waar de beroepsbevolking werkzaam is (1997 en 2003)
Sluis
1997
5% 18% 18%

2003
4%

Sluis Terneuzen Overig

77%

78%

Terneuzen
1997
5% 5% 6%

2003

5%

Terneuzen Hulst Overig

90%

89%

Tholen
1997
6% 5% 5% 7%

2003

Tholen Schouwen-Duiveland Overig

89%

88%

Veere
1997
5% 15% 14%
Veere Goes

2003
5%

52%

49%

Middelburg Vlissingen

26% 25%

Overig

3%

6%

35

BIJLAGE

De gemeenten (per woongemeente/herkomstgebied) waar de beroepsbevolking werkzaam is (1997 en 2003)
Vlissingen
1997
5%
5%
Vlissingen

2003
7%

5%

20%
23% 57%

Goes Middelburg Veere

4% 66%
8%

Overig

Noord-Brabant
1997
14% 19%
Goes Middelburg

2003

13%

16%

9% 16% 8% 7% 8% 10% 3% 6% 30% 31% 5% 5%

Reimerswaal Schouwen-Duivelan Terneuzen Tholen Vlissingen Overig

Zuid-Holland
1997
13%

2003

15%

15%

15%

Goes Middelburg

12%

7% 4%

13%

8%

Reimerswaal Schouwen-Duiveland

8% 11%

Tholen Vlissingen Overig

6%

41%

32%

België
1997
8% 11% 21%

2003

14%

Hulst Sluis

19%

Terneuzen Overig

59%

46%

22%

36

BIJLAGE