Dit onderzoek is uitgevoerd door

:

Sociaal-economisch profiel Gemeente Bergen op Zoom Oktober 2006

Voorwoord
Voor u ligt het ´Sociaal-economisch profiel van de gemeente Bergen op Zoom´. Wilt u weten hoe de bevolking zich ontwikkelt , hoe de economische structuur er uitziet, op wel niveau de werkloosheid zich bevindt, hoeveel ruimte op bedrijventerreinen nog voorhanden is, hoe de pendelrelaties met de omgeving zijn en waar de inwoners van Bergen op Zoom hun boodschappen doen, dan moet u deze rapportage zeker lezen. Dit sociaal-economisch profiel is tot stand gekomen door een gezamenlijke inspanning van SES West-Brabant en de Kamer van Koophandel West-Brabant. Behalve voor de gemeente Bergen op Zoom is een dergelijk profiel ook voor de zeventien andere gemeenten in WestBrabant opgesteld plus een profiel voor de hele regio. Het profiel heeft uiteraard een informerende functie. Er staan een hoop feiten en cijfers in. Maar belangrijker is dat het profiel belangrijke bouwstenen aandraagt voor het sociaal-economisch beleid van de gemeente. Wij zien deze rapportage dan ook vooral als een communicatiemiddel richting bedrijfsleven en de gemeente. Wij willen graag met betrokkenen meedenken over hoe de gesignaleerde ontwikkelingen vertaald kunnen worden in kansen en beleid. Wij nodigen u van harte uit om gezamenlijk met ons de handschoen op te pakken om de sociaaleconomische kracht van de gemeente Bergen op Zoom verder te versterken! Rest ons u veel leesplezier toe te wensen,

Met vriendelijke groet,

mr. Chr.G.J. Rutten Voorzitter Kamer van Koophandel West-Brabant

drs. A.C.A.M. Adank Voorzitter SES West-Brabant

Inhoudsopgave
Pag. Voorwoord 1. 2. Inleiding Bevolking 2.1 Bevolkingsontwikkeling 2.2 Leeftijdsopbouw 2.3 Huishoudens Economische structuur en dynamiek 3.1 Werkgelegenheidsstructuur 3.2 Bedrijvendynamiek Arbeidsmarkt 4.1 Vraagzijde arbeidsmarkt 4.1.1 Werkgelegenheidsontwikkeling 4.1.2 Werkgelegenheidsfunctie 4.1.3 Vacatures 4.2 Aanbodzijde arbeidsmarkt 4.2.1 Beroepsbevolking 4.2.2 Werkloosheid 4.2.3 Uitkeringen Pendel Bedrijventerreinen 6.1 Voorraad bedrijventerreinen 6.2 Vraag en aanbod bedrijventerreinen 6.3 Verouderde bedrijventerreinen Koopstromenonderzoek 1 3 3 5 6 9 9 11 15 15 15 16 17 18 18 21 23 25 27 27 28 29 31

3.

4.

5. 6.

7.

Bijlagen

1.

Inleiding

Het Sociaal Economisch Samenwerkingsorgaan (SES) West-Brabant en de Kamer van Koophandel West-Brabant hebben gezamenlijk van alle 18 gemeenten in West-Brabant plus van de gehele regio een sociaal-economisch profiel opgesteld. Voorliggende rapportage geeft een analyserende beschrijving van de sociaal-economische situatie van de gemeente Bergen op Zoom. Dit profiel bevat belangrijke bouwstenen voor het sociaal-economisch beleid van de gemeente. De volgende thema´s zijn in de rapportage terug te vinden: - Bevolkingsontwikkeling - Economische structuur en dynamiek - Arbeidsmarkt (vraag en aanbod) - Pendel - Bedrijventerreinen - Koopstromenonderzoek Elk thema wordt aan de hand van verschillende indicatoren statistisch in beeld gebracht en beschreven. De resultaten worden vergeleken met het West-Brabantse en/of Nederlandse gemiddelde en soms ook met de andere gemeenten in West-Brabant. De informatie is afkomstig uit diverse bronnen. De belangrijkste zijn het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), CWI, SES West-Brabant, Kamer van Koophandel West-Brabant, ETIN Adviseurs en “Koopstromen in West-Brabant 2005”. Het Koopstromenonderzoek is in 2005 uitgevoerd door een samenwerkingsverband van vier gemeentelijke onderzoeksafdelingen in West-Brabant in opdracht van het SES West-Brabant en Kamer van Koophandel West-Brabant. In verband met de uniformiteit en vergelijkbaarheid van de gegevens is alleen gebruik gemaakt van bronnen/bestanden die van alle West-Brabantse gemeenten beschikbaar zijn.

1

2

2.

Bevolking

High-lights § Ondanks krimp in 2005 zal bevolking van Bergen op Zoom komende jaren duidelijk groeien. § Deze groei is, zeker in vergelijking met rest van West-Brabant, bovengemiddeld. § Bergen op Zoom kent relatief weinig jongeren en jong-volwassenen (tot 40 jaar). De categorie boven de 40 jaar is juist oververtegenwoordigd. § Ondervertegenwoordiging 20- tot 40-jarigen zorgt voor relatief laag geboorteoverschot. § Bergen op Zoom kent iets lagere groene druk en iets hogere grijze druk dan gemiddeld. § Tot 2020 sterke ontgroening en vergrijzing van bevolking. § Bergen op Zoom kent relatief weinig eenpersoonshuishoudens. § Het aantal huishoudens groeit sneller dan de bevolking. Dit heeft te maken met individualisering en vergrijzing. Hierdoor steeds kleinere huishoudens. § Demografische ontwikkelingen hebben veel impact op voorzieningenniveau, woningmarkt en arbeidsmarkt.

2.1

Bevolkingsontwikkeling

Krimp bevolking in 2005 Begin 2006 telde Bergen op Zoom bijna 66.000 inwoners. Sinds 1997 is het inwonertal van de gemeente met ruim 2.500 personen gegroeid. Dit komt overeen met een toename van 4,1%. De groei blijft wat achter bij het West-Brabantse (+5,2%) en het landelijke (+4,9%) gemiddelde. Figuur 2.1 Geïndexeerde bevolk ingsontwikkeling in Bergen op Zoom, West-Brabant en Nederland in de periode 1997-2006 (1997=100)
106 105 104 103 102 101 100 99 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Bron: CBS Bergen op Zoom West-Brabant Nederland

3

Bevolkingstoename zet komende jaren door Voor de komende jaren wordt voor Bergen op Zoom een duidelijke groei van het aantal inwoners verwacht. Voor de periode 2005-2010 wordt een toename van 1,5% geraamd, tot 2015 2,3% en tot 2020 met 2,7%. In absolute termen gaat het dan om een toename van respectievelijk 1.000, 1.500 en 1.800 personen. Ook voor West-Brabant en Nederland wordt voor de komende jaren groei voorspeld. Opvallend is wel dat de landelijke groeicijfers een stuk hoger liggen dan die van West-Brabant. De groei ligt in Bergen op Zoom duidelijk boven het regionale gemiddelde. Figuur 2.2 Bevolkingsprognoses voor de periode 2005-2010, 2005-2015 en 2005-2020
3,5 3,0 % 2,5 2,0 1,5 1,0 0,5 0,0 2005-2010 2005-2015 2005-2020 Bergen op Zoom West-Brabant Nederland

Bron: CBS
Bergen op Zoom had in 2005 een beperkt geboorteoverschot en negatief migratiesaldo Bergen op Zoom kende in 2005 een opvallend laag geboorteoverschot en een sterk negatie f migratiesaldo. Hierdoor was er een krimp van de bevolking. Het geboorteoverschot (geboorte minus sterfte) per 1000 inwoners lag in 2005 in Bergen op Zoom (+0,2) duidelijk onder het niveau van WestBrabant (+2,1) en Nederland (+3,1). Het migratiesaldo (inkomende en uitgaande verhuizingen) per 1000 inwoners was in Bergen op Zoom duidelijk negatief (-7,8). Dit betekent dat er meer mensen vertrokken dan dat er binnenkwamen. Voor West-Brabant werd een klein plusje berekend, landelijk was er ook sprake van een negatief saldo. Figuur 2.3 Groeisaldo, geboorteoverschot en migratieoverschot per 1000 inwoners in Bergen op Zoom, WestBrabant en Nederland (2005)
Groeisaldo Bergen op Zoom Geboorteoverschot Migratieoverschot West-Brabant

Nederland

-10,0
Bron: CBS

-7,5

-5,0 -2,5 0,0 per 1000 inwoners

2,5

5,0

4

2.2

Leeftijdsopbouw

Weinig jongeren en jong-volwassenen De leeftijdsopbouw van de bevolking van Bergen op Zoom laat een afwijkend beeld zien van de landelijke structuur. Opvallend zijn de lagere aandelen van de leeftijdscategorieën tot 40 jaar. Bergen op Zoom kent dus relatief weinig jongeren en jong volwassenen. Vooral de categorie ´20 tot 30 jaar´ is sterk ondervertegenwoordigd. Dit verklaart deels ook het lagere geboortecijfer in de gemeente. Verder blijkt dat Bergen op Zoom relatief veel inwoners met een leeftijd tussen de 40 tot 70 jaar telt. Tabel 2.1 Leeftijdsopbouw gemeente Bergen op Zoom (1 januari 2006)
Leeftijd Jonger dan 10 jaar 10 tot 20 jaar 20 tot 30 jaar 30 tot 40 jaar 40 tot 50 jaar 50 tot 60 jaar 60 tot 70 jaar 70 tot 80 jaar 80 tot 90 jaar 90 jaar en ouder Totaal
Bron: CBS

Bergen op Zoom Abs. % 7.540 8.050 6.930 9.590 10.450 9.600 6.710 4.430 2.190 330 65.820 11,5 12,2 10,5 14,6 15,9 14,6 10,2 6,7 3,3 0,5 100,0

Nederland % 12,2 12,2 12,0 14,9 15,5 13,9 9,4 6,4 3,1 0,5 100,0

Verschil % -0,7 0,1 -1,5 -0,3 0,4 0,7 0,8 0,3 0,2 0,0 0,0

Bergen op Zoom kent lagere groene en hogere grijze druk De leeftijdsopbouw van Bergen op Zoom resulteert in een lagere groene druk en een iets hogere grijze druk. De groene druk (de verhouding tussen het aantal personen van 0-19 jaar en het aantal ´productieve´ personen van 20-64 jaar) bedraagt voor Bergen op Zoom 37,8%, voor West-Brabant 39,4% en voor heel Nederland 39,8%. De grijze druk (de verhouding tussen het aantal personen van 65 jaar en ouder en het aantal personen van 20 tot 65 jaar) komt voor Bergen op Zoom uit op 23,5% en voor West-Brabant en Nederland op respectievelijk 23,2% en 22,8%. Figuur 2.4 Groene en grijze druk in Bergen op Zoom, West-Brabant en Nederland (2005)
45 40 35 % 30 25 20 15 10 5 0 Groene druk
Bron: CBS

Bergen op Zoom West-Brabant Nederland

Grijze druk

5

Sterke ontgroening en vergrijzing van de bevolking tot 2020 Tussen 2005 en 2020 zal het aantal 0- tot 14-jarigen in Bergen op Zoom met bijna 1.400 afnemen. Het aandeel van deze leeftijdscategorie zakt van 18,4% naar circa 15,4%. De grootste daling wordt binnenkort al verwacht. Ook de leeftijdscategorie ´15-64 jaar´ (de potentiële beroepsbevolking) zal in omvang kleiner worden. Tussen 2005 en 2020 gaat het om ruim 1.800 personen. Een geheel ander beeld laat het aantal 65-plussers zien. Dit aantal stijgt van 9.800 in 2005 naar bijna 14.500 in 2020. Dit is een stijging van bijna 4.700 personen. Het aandeel 65-plussers in de totale bevolking stijgt van 14,8% in 2005 naar 21,4% in 2020. De ontgroening en vergrijzing kunnen veel impact hebben op bijvoorbeeld de arbeidsmarkt, de woningmarkt en het voorzieningenniveau in de gemeente. Tabel 2.2 Leeftijdsopbouw in Bergen op Zoom in de periode 2000-2020
Jaar Structuur 2000 2005 2010 2015 2020 Ontwikkeling 2000-2005 2005-2010 2010-2015 2015-2020
Bron: CBS, ABF Research

0-14 jaar Abs. % 11.960 11.840 11.240 10.820 10.440 -120 -600 -420 -380 18,4 17,9 16,8 16,0 15,4 -1,0 -5,1 -3,7 -3,5

15-64 jaar Abs . % 43.950 44.660 44.910 43.680 42.830 710 250 -1.230 -850 67,5 67,4 67,1 64,7 63,2 1,6 0,6 -2,7 -1,9

65 jaar e.o. Abs. % 9.200 9.800 10.800 12.970 14.480 600 1.000 2.170 1.510 14,1 14,8 16,1 19,2 21,4 6,5 10,1 20,1 11,7

Totaal Abs. 65.110 66.300 66.950 67.470 67.750 1.190 650 520 280 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 1,8 1,0 0,8 0,4

2.3

Huishoudens

Bergen op Zoom kent relatief weinig eenpersoonshuishoudens De gemeente Bergen op Zoom telt in totaal 28.520 huishoudens. Daarvan heeft bijna 32% betrekking op eenpersoonshuishoudens, 32% op meerpersoonshuishoudens zonder kinderen en ruim 36% op meerpersoonshuishoudens met kinderen. Indien de samenstelling wordt vergeleken met het landelijke beeld valt op dat Bergen op Zoom minder eenpersoonshuishoudens kent en meer meerpersoonshuishoudens (met en zonder kinderen). Groot zijn de verschillen niet. Tabel 2.3 Aanta l huishoudens in Bergen op Zoom naar type (2005)
Bergen op Zoom Abs. % Eenpersoonshuishouden Meerpersoonshuishouden w.v. zonder kinderen met kinderen Totaal
Bron: CBS

West-Brabant % 29,2 70,8 33,1 37,7 100,0

Nederland % 34,5 65,5 29,8 35,7 100,0

9.070 19.450 9.080 10.370 28.520

31,8 68,2 31,8 36,4 100,0

6

Aantal huishoudens stijgt sneller dan de bevolking De ontwikkeling van het aantal huishoudens laat een afwijkend beeld zien van die van de bevolking. Weliswaar groeien beide, maar het aantal huishoudens groeit sneller. Ook de komende jaren zal het aantal huishoudens sneller groeien dan de bevolking. Belangrijke verklarende factoren zijn de toenemende individualisering en vergrijzing. Figuur 2.5 Geïndexeerde ontwikkeling van het aantal huishoudens en de totale bevolking in Bergen op Zoom
125 120 115 110 105 100 95 90 85 80 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2010* 2015* 2020*
* prognose Bron: CBS, ABF

Huishoudens Bevolking

Omvang huishoudens daalt De toenemende individualisering en vergrijzing zijn goed zic htbaar wanneer de ontwikkeling van het gemiddelde aantal personen per huishouden wordt bekeken. Deze laat een duidelijk dalende lijn zien. In 1997 bestond een gemiddeld huishouden nog uit 2,39 personen, in 2005 is dat 2,32 en in 2020 zal dit naar schatting 2,14 zijn. De gemiddelde omvang van een huishouden ligt in Bergen op Zoom op dit moment op een vergelijkbaar niveau als het landelijke gemiddelde (2,30). Vooral de toenemende vergrijzing zal leiden tot steeds meer kleinere (eenpersoons)huishoudens. Een en ander heeft grote gevolgen voor de woningmarkt. Figuur 2.6 Ontwikkeling van het gemiddelde aantal personen per huishouden in Bergen op Zoom (1997-2005)
2,45 2,40 2,35 2,30 2,25 2,20 2,15 2,10 2,05 2,00 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2010 2015 2020
Bron: CBS

7

8

3.

Economische structuur en dynamiek

High-lights § Industrie en zorgsector zijn grootste werkverschaffers. Industrie is goed voor 23% van werkgelegenheid. Zorgsector voor bijna 20%. § Verlies aan bedrijvigheid, groei werkgelegenheid in de periode 2000-2005. § Vooral in industrie en bij overheid zijn veel banen verloren gegaan. Zorgsector en zakelijke dienstverlening zijn sterk gegroeid. § Bedrijfsleven van Bergen op Zoom is relatief grootschalig. § Toename aantal oprichtingen en daling aantal opheffingen in 2005. Hierdoor duidelijk hoger groeisaldo. § Aantal startende ondernemingen in 2005 sterk gestegen. Meeste starters in dienstverlening, bouw en detailhandel. § Bergen op Zoom kent vergeleken met veel andere gemeenten relatief gezien veel starters.

3.1

Werkgelegenheidsstructuur

Industrie en zorgsector zijn de grootste werkverschaffers In totaal telt Bergen op Zoom ruim 3.300 vestigingen die goed zijn voor zo´n 32.700 arbeidsplaatsen. De industrie is met 22,5% van de arbeidsplaatsen de grootste werkgever. De zorgsector is een goede tweede met 19,6%. Ook indien de werkgelegenheidsstructuur van Bergen op Zoom wordt vergeleken met die van heel West-Brabant, vallen de hoge aandelen van deze twee sectoren op. De zakelijke dienstverlening (19,7%) en de detailhandel (19,5%) tellen de meeste vestigingen. Tabel 3.1 Aantal vestigingen en werkzame personen in Bergen op Zoom naar sector (2005)
Sector Landbouw Industrie Bouwnijverheid Detailhandel Groothandel Horeca Vervoer/opslag/communicatie Financiële instellingen Zakelijke dienstverlening Openbaar bestuur en overheid Onderwijs Gezondheids- en welzijnszorg Overige diensten Totaal
Bron: SES West-Brabant

Vestigingen Abs % 162 4,9 186 5,6 286 8,6 647 19,5 231 7,0 210 6,3 103 3,1 61 1,8 653 19,7 7 0,2 106 3,2 259 7,8 403 12,2 3.314 100,0

Banen abs % 629 1,9 7.344 22,5 1.485 4,5 3.686 11,3 1.408 4,3 1.161 3,6 1.429 4,4 532 1,6 4.836 14,8 607 1,9 1.981 6,1 6.398 19,6 1.162 3,6 32.658 100,0

West-Brabant % -banen 5,3 17,0 6,3 11,5 7,4 4,0 5,9 1,9 11,8 5,5 5,5 14,1 3,9 100,0

9

Groot banenverlies in industrie, zakelijke dienstverlening en overheid Het aantal vestigingen is in Bergen op Zoom in de periode 2000-2005 met 127 teruggelopen (-3,7%). Vooral de groot- en detailhandelhandel (samen -83), de landbouw (-32) en de financiële instellingen (-24) zijn gekrompen. De ontwikkeling van de werkgelegenheid laat een opgaande lijn zien. In totaal zijn in de genoemde periode 948 banen (+3,0%) erbij gekomen. Opvallende stijger in Bergen op Zoom is de zorgsector. Deze is met ruim 22% gegroeid, goed voor bijna 1.300 banen. Ook de zakelijke dienstverlening laat een forse groei zien (+1.062 banen). Andere groeiers zijn de groothandel en het onderwijs. Grootste verliezer was de industrie (-668 banen), gevolgd door de zakelijke dienstverlening (-525 banen) en de overheid (-389 banen). Relatief gezien heeft vooral de overheid ingeleverd (39,1%). Tabel 3.2 Werkgelegenheidsontwikkeling per sector in de periode 2000-2005
Sector Landbouw Industrie Bouwnijverheid Detailhandel Groothandel Horeca Vervoer/opslag/comm. Financiële instellingen Zakelijke dienstverlening Openbaar bestuur en overheid Onderwijs Gezondheids- en welzijnszorg Overige diensten Totaal
Bron: SES West-Brabant

Vestigingen abs. % -32 -16,5 -24 -11,4 39 15,8 -21 -3,1 -62 -21,2 -11 -5,0 -12 -10,4 -24 -28,2 -2 -0,3 -3 -30,0 11 11,6 9 3,6 5 1,3 -127 -3,7

Werkzame personen abs. % -151 -19,4 -668 -8,3 -187 -11,2 -93 -2,5 124 9,7 -2 -0,2 -16 -1,1 -35 -6,2 1.062 28,1 -389 -39,1 43 2,2 1.296 25,4 -36 -3,0 948 3,0

West-Brabant % -banen -11,5 -11,0 -11,6 -1,8 -4,6 -7,0 -4,5 -20,0 6,4 5,1 16,0 22,1 9,4 -0,6

Bedrijfsleven Bergen op Zoom relatief grootschalig Ruim 77% van het totale bedrijfsleven heeft minder dan 5 werknemers in dienst. Ongeveer 16% telt tussen de 5 en 20 werknemers en zo’n 7% heeft meer dan 20 werknemers in loondienst. Indien naar de verdeling van de werkgelegenheid wordt gekeken, verandert het beeld. Dan blijkt dat de kleine bedrijven (0-4 banen) ´maar´ 14% van de totale werkgelegenheid voor hun rekening nemen, terwijl zij in het totaal aantal vestigingen een aandeel van 77% hebben. De 20+ bedrijven (7% van alle vestigingen) zijn goed voor meer dan 72% van de werkgelegenheid. Het bedrijfsleven van Bergen op Zoom kan dus als grootschalig worden aangemerkt. Zo is in heel West-Brabant circa 37% van de werkgelegenheid te vinden bij bedrijven met meer dan 100 werknemers, tegen 48% in Bergen op Zoom.

10

Figuur 3.1 Vestigingen en werkgelegenheid naar grootteklasse
0-4 banen Vestigingen 5-19 banen 20-49 banen 50-99 banen >100 banen Werkgelegenheid

0%
Bron: SES West-Brabant

20%

40%

60%

80%

100%

3.2

Bedrijvendynamiek

Dienstensector, bouw en detailhandel kennen grootste groeisaldo In 2005 is het aantal vestigingen in de gemeente Bergen op Zoom, volgens het Handelsregister van de Kamer van Koophandel, per saldo met 265 vestigingen toegenomen. In dat jaar werden er 487 nieuwe oprichtingen en 222 opheffingen geteld. De nieuwe oprichtingen bestaan voor 70% uit starters, de rest valt in de categorie ´overige oprichtingen´ (bijvoorbeeld filiaalbedrijven). Het groeisaldo was in 2005 het grootst in de dienstensector (bij elkaar +126), de bouw (+81) en de detailhandel (+23). De groei is vooral toe te schrijven aan het hoge aantal starters. Hierna zal verder worden ingezoomd op het aantal startende ondernemingen in Bergen op Zoom. Tabel 3.3 Bedrijvendynamiek in de gemeente Bergen op Zoom (2005)
Sector Landbouw en visserij Industrie Bouw Groothandel Detailhandel Horeca Vervoer Financiën Adviesdiensten Facilitaire diensten Persoonlijke diensten Algemene d iensten Totaal Groei 2004-2005 (abs.) Groei 2004-2005 (%) Starters 6 14 86 19 42 16 11 1 28 40 53 27 343 98 40,0 Oprichting 0 7 7 10 22 8 8 7 26 14 20 15 144 -18 -11,1 Oprichting totaal 6 21 93 29 64 24 19 8 54 54 73 42 487 80 19,7 Opheffing totaal 2 13 12 24 41 21 9 3 32 24 28 13 222 -31 -12,3 Groei saldo 4 8 81 5 23 3 10 5 22 30 45 29 265 111 72,1

Bron: Kamer van Koophandel West-Brabant

11

Aantal startende ondernemingen fors gestegen Starters vormen een belangrijk onderdeel van het autonome groeipotentieel van een gemeente. Naast het feit dat starters direct voor werkgelegenheid zorgen, dragen zij tevens bij aan een stuk vernieuwing en dynamiek. Starters brengen nieuwe producten of processen op de markt en stimuleren daarmee het zittende bedrijfsleven om ook te innoveren. Bergen op Zoom telde in 2005 in totaal 343 startende ondernemingen. Dat is een duidelijk stijging ten opzichte van 2004 (+40%). Ook lag de groei boven het landelijke (+15,0%) en West-Brabantse (+19,4%) gemiddelde. Figuur 3.2 Ontwikkeling van het aantal starters in Bergen op Zoom tussen 2000 en 2005
400 350 300 250 200 150 100 50 0 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Bron: Kamer van Koophandel West-Brabant

Over meerdere jaren gezien wijkt de ontwikkeling van het aantal starters in Bergen op Zoom niet veel af van het landelijke en West-Brabantse beeld. Opvallend zijn wel de relatief sterke daling in 2002 en de bovengemiddelde groei na 2003. Figuur 3.3 Geïndexeerde ontwikkeling van het aantal starters in Bergen op Zoom, West-Brabant en Nederland tussen 2000 en 2005 (2000=100)
160 150 140 130 120 110 100 90 80 70 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Bergen op Zoom West-Brabant Nederland

Bron: Kamer van Koophandel West-Brabant

12

Meeste starters in dienstverlening, bouw en detailhandel Veruit de meeste starters in Bergen op Zoom zijn te vinden in de dienstverlening (bij elkaar 43%), de bouw (25,1%) en de detailhandel (12,2%). Binnen de dienstverlening zijn de persoonlijke diensten en facilitaire diensten favoriet. De samenstelling van het aantal starters lijkt vrij veel op die van WestBrabant en Nederland als geheel. Tabel 3.4 Aantal startende ondernemers in Bergen op Zoom naar sector (2005)
Sector Landbouw Industrie Bouw Groothandel Detailhandel Horeca Vervoer Financiën Adviesdiensten Facilitaire diensten Persoonlijke diensten Algemene diensten Totaal bedrijfsleven Bergen op Zoom Abs. 6 14 86 19 42 16 11 1 28 40 53 27 343 % 1,7 4,1 25,1 5,5 12,2 4,7 3,2 0,3 8,2 11,7 15,5 7,9 100,0 West-Brabant % 2,9 4,1 16,5 8,3 14,1 3,6 4,5 0,7 12,2 12,1 15,4 5,7 100,0 Nederland % 2,5 4,1 15,0 8,2 15,5 3,5 3,5 1,0 14,5 13,8 13,3 5,2 100,0

Bron: Kamer van Koophandel West-Brabant

Bergen op Zoom kent in 2005 relatief gezien veel starters Indien het aantal starters per gemeente wordt gerelateerd aan de omvang van de beroepsbevolking, staat Bergen op Zoom van alle 18 West-Brabantse gemeenten op een derde plaats. De gemeente kende vorig jaar 11,1 starters per 1000 personen uit de beroepsbevolking1 . Op de eerste plaats staat Baarle Nassau (11,7), op de voet gevolgd door Breda (11,6). Over een langere periode beschouwd (gemiddelde van de periode 2000-2005) zakt Bergen op Zoom naar een achtste plaats. Breda, Rucphen en Oosterhout bezetten nu de eerste drie plaatsen.

1

Beroepsbevolking: alle personen van 15 tot en met 64 jaar die tenminste 12 uur per week werken of willen werken, daarvoor beschikbaar zijn en bovendien actief zoeken naar werk.

13

Tabel 3.5 Aantal starters per 1000 personen uit de beroepsbevolking per gemeente
2005 Gemeenten 1 Baarle-Nassau 2 Breda 3 Bergen op Zoom 4 Rucphen 5 Oosterhout 6 Woensdrecht 7 Steenbergen 8 Aalburg 9 Werkendam 10 Geertruidenberg 11 Etten-Leur 12 Halderberge 13 Zundert 14 Alphen-Chaam 15 Roosendaal 16 Woudrichem 17 Moerdijk 18 Drimmelen Totaal West-Brabant Nederland Score 11,7 11,6 11,1 10,3 10,3 10,2 9,7 9,5 9,2 8,8 8,8 8,8 8,8 8,7 8,5 8,4 7,5 6,9 9,8 10,1 Gemid. 2000-2005 Gemeenten Breda Rucphen Oosterhout Steenbergen Woensdrecht Aalburg Moerdijk Bergen op Zoom Etten-Leur Roosendaal Halderberge Baarle-Nassau Geertruidenberg Zundert Drimmelen Alphen-Chaam Werkendam Woudrichem Totaal West-Brabant Nederland Score 9,6 9,5 8,9 8,3 8,1 8,0 8,0 7,8 7,7 7,7 7,4 7,2 7,1 6,8 6,5 6,4 6,3 6,1 8,2 8,4

Bron: Kamer van Koophandel West-Brabant

14

4.

Arbeidsmarkt

High-lights § Bergen op Zoom kent een relatief gunstige werkgelegenheidsontwikkeling. Situatie lijkt zich, onder invloed van verbeterde conjunctuur, verder te verbeteren. § Bergen op Zoom heeft relatief grote werkgelegenheidsfunctie . § Aantal vacatures in Bergen op Zoom is relatief hoog. § Ontwikkeling aantal openstaande vacatures laat in Bergen op Zoom nog geen stijgende lijn zien. § Ontwikkeling beroepsbevolking blijft achter bij landelijk gemiddeld, maar ligt in lijn met het regionale gemiddelde. § Beroepsbevolking vergrijst de komende jaren relatief snel. § Vergrijzing leidt tot hogere vervangingsvraag, opvolgingsproblemen en op termijn krapte op arbeidsmarkt. § Beroepsbevolking Bergen op Zoom relatief laag opgeleid. § Bergen op Zoom heeft in West-Brabant het op één na hoogste werkloosheidspercentage. De werkloosheid daalt echter wel bovengemiddeld. § Een op de zeven potentiële arbeidskrachten ontving eind 2005 een uitkering. Ook hier eindigt Bergen op Zoom op een tweede plaats in West-Brabant. § Aantal personen met een uikering daalt, maar minder snel dan in West-Brabant en rest van Nederland. § Bruto arbeidsparticipatie Bergen op Zoom iets onder gemiddelde van West-Brabant, maar boven landelijke cijfer.

4.1
4.1.1

Vraagzijde arbeidsmarkt
Werkgelegenheidsontwikkeling

Herstel werkgelegenheidsontwikkeling in 2004 en 2005 De periode 1998-2003 wordt gekenmerkt door een daling van de jaarlijkse werkgelegenheidsgroei. In 2003 was er zelfs sprake van een forse krimp. In de periode 2004-2005 is er weer sprake van een opgaande lijn, waarbij de groeicijfers gunstiger uitvallen dan gemiddeld in West-Brabant en Nederland. De werkgelegenheidsontwikkeling in Bergen op Zoom verloopt vrij grillig. Dit is mogelijk te verklaren door de aanwezigheid van een aantal zeer grote bedrijven. Met het oog op het verbeterde economische klimaat in Nederland behoort een lichte groei van de werkgelegenheid in 2006 tot de mogelijkheden.

15

Figuur 4.1 Jaarlijkse groei werkgelegenheid in Bergen op Zoom, West-Brabant en Nederland (1998-2005)
6 5 4 % 3 2 1 0 -1 -2 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Bergen op Zoom West-Brabant Nederland

Bron: SES West-Brabant

Wanneer de gemiddelde jaarlijks werkgelegenheidsgroei over de periode 1997-2005 wordt berekend, komt Bergen op Zoom in de buurt van de landelijke groei. Bergen op Zoom kent over deze periode een gemiddelde jaarlijkse groei van 1,5%, tegen +1,0% in West-Brabant en +1,6% in Nederland. In 2005 heeft Bergen op Zoom (+1,2%) een grote voorsprong op West-Brabant (+0,3%) en Nederland (0,5%). Figuur 4.2 Gemiddelde jaarlijkse werkgelegenheidsgroei in Bergen op Zoom, West-Brabant en Nederland in de periode 1997-2005 en in 2005
2,0 1,5 % 1,0 0,5 0,0 -0,5 -1,0 2005 1997-2005 Bergen op Zoom West-Brabant Nederland

Bron: Werkgelegenheid in West-Brabant 2001-2005; SES West-Brabant

4.1.2

Werkgelegenheidsfunctie

Bergen op Zoom heeft relatief grote werkgelegenheidsfunctie Bergen op Zoom heeft een sterke werkgelegenheidsfunctie. Dit blijkt uit de berekening van de zogenaamde ´werkgelegenheidsfunctie -index´ (werkgelegenheid / beroepsbevolking x 100). Een score van 100 wil zeggen dat de beroepsbevolking en de werkgelegenheid even groot zijn. Een score boven de 100 duidt op een relatief grote werkgelegenheidsfunctie (meer banen dan beroepsbevolking), een score onder de 100 duidt op een beperkte werkgelegenheidsfunctie (minder banen dan beroepsbevolking).

16

Bergen op Zoom krijgt een score van 106,0. Binnen West-Brabant scoren drie gemeenten hoger en wel Breda, Geertruidenberg en Moerdijk. Gemeenten met een grote werkgelegenheidsfunctie kennen over het algemeen een positief pendelsaldo (zie hoofdstuk 5). Tabel 4.1 Werkgelegenheidsfunctie per gemeente (2005)
Gemeenten Breda Geertruidenberg Moerdijk Bergen op Zoom Roosendaal Oosterhout Baarle-Nassau Woensdrecht Etten-Leur Zundert Aalburg Woudrichem Halderberge Werkendam Alphen-Chaam Rucphen Steenbergen Drimmelen West-Brabant Nederland Beroepsbevolking 81.000 10.400 16.650 30.800 37.200 24.650 3.250 9.600 20.000 9.250 5.450 7.000 13.350 12.200 4.600 9.500 10.850 12.800 318.600 7.515.460 Werkgelegenheid 90.750 11.620 17.980 32.660 38.660 25.030 3.070 8.820 18.170 7.310 3.800 4.750 9.000 7.700 2.880 5.780 6.460 7.580 302.020 7.441.600 Werkgelegenheids functie 112,0 111,6 108,0 106,0 103,9 101,6 94,2 91,7 91,0 79,1 69,5 67,9 67,4 63,0 62,6 60,9 59,4 59,1 94,8 99,0

Bron: SES West-Brabant en ETIN Adviseurs

4.1.3

Vacatures

Ontwikkeling openstaande vacatures laat nog geen duidelijk herstel zien De ontwikkeling van het aantal openstaande vacatures (via CWI) kent in Bergen op Zoom een wat grillig verloop. Ook blijft de ontwikkeling achter bij die van West-Brabant en Nederland. Ondanks een lichte stijging in 2005 is van een duidelijk herstel van de vacaturemarkt is in Bergen op Zoom geen sprake. Landelijk is er wel sprake van een duidelijk opgaande lijn. De verwachting is dat het aantal vacatures, als gevolg van de aantrekkende economie, in Nederland verder zal toenemen. Ook Bergen op Zoom zal hiervan kunnen profiteren. Eind 2005 werden er in Bergen op Zoom door CWI in totaal 290 vacatures geteld. Kanttekening bij de gehanteerde cijfers is dat het CWI maar een deel van de totale vacaturemarkt in handel heeft. Het werkelijke aantal vacatures zal derhalve een stuk hoger liggen.

17

Figuur 4.3 Geïndexeerde ontwikkeling van het aantal openstaande vacatures in Bergen op Zoom, West-Brabant en Nederland (januari 2003=100)
250

Bergen op Zoom West-Brabant Nederland

200 150

100 50

0 Jan Jan Sep Sep Jan Nov Nov Sep

2003
Bron: CWI

2004

2005

4.2
4.2.1

Aanbodzijde arbeidsmarkt
Beroepsbevolking

Groei beroepsbevolking gelijk aan West-Brabantse gemiddelde De beroepsbevolking van Bergen op Zoom kent een omvang van bijna 31.000 personen. De beroepsbevolking is de laatste jaren toegenomen. Dit heeft onder meer te maken met een grotere arbeidsparticipatie. Tussen 2000 en 2005 groeide de beroepsbevolking met 3,9% (1.163 personen). Voor de periode 2005-2010 wordt een groei van 6,1% geraamd (+1.863 personen). De groeicijfers van Bergen op Zoom blijven een fractie achter bij de landelijke ontwikkeling, maar zijn vergelijkbaar met die van West-Brabant. Figuur 4.4 Groei van de beroepsbevolking in de periodes 2000-2005 en 2005-2010
7 6 5 % 4 3 2 1 0 2000-2005 Bron: CBS, bewerking ETIN Adviseurs 2005-2010 Bergen op Zoom West-Brabant Nederland

18

Nov

Mei

Mei

Mei

Mrt

Mrt

Mrt

Jul

Jul

Jul

Van de beroepsbevolking is het merendeel (51,1%) te vinden in de leeftijdscategorie ´25 – 44 jaar´. Verder is bijna 25% tussen de 45 en 54 jaar, ruim 11% tussen de 15 en 24 jaar en zo´n 12% is ouder dan 55 jaar. De samenstelling van de beroepsbevolking in Bergen op Zoom wijkt maar weinig af van het landelijke en regionale beeld. Tabel 4.2 Beroepsbevolking in Bergen op Zoom naar leeftijd (2005)
Leeftijd 15-24 25-44 45-54 55-64 jaar jaar jaar jaar Bergen op Zoom Abs. % 3.850 15.700 7.550 3.700 30.800 12,4 51,1 24,6 11,9 100,0 West-Brabant % 12,0 51,4 24,4 12,1 100,0 Nederland % 12,2 52,7 23,7 11,4 100,0

Totaal

Bron: CBS, bewerking ETIN Adviseurs

De beroepsbevolking vergrijst relatief snel De komende jaren zal de beroepsbevolking steeds ouder worden. Vooral de leeftijdscategorieën ´45-54 jaar´ en ´55-64 jaar´ zullen in de periode 2005-2010 sterk groeien. Ongunstig in dit kader is dat de groei van het aantal 15- tot 24-jarigen in Bergen op Zoom relatief laag is. De categorie ´25-44 jaar´ zal in Bergen op Zoom de komende jaren in omvang afnemen. Dit is ook in de twee referentiegebieden het geval. De genoemde ontwikkelingen zullen veel impact hebben op de arbeidsmarkt. Zo zal de vervangingsvraag toenemen, waardoor er krapte kan ontstaan op de arbeidsmarkt. Ook zullen steeds meer ondernemers met een opvolgingsprobleem geconfronteerd worden. Figuur 4.5 Ontwikkeling van de beroepsbevolking tussen 2005 en 2010 naar leeftijd
30 25 % 20 15 10 5 0 -5 15-24 jr 25-44 jr 45-54 jr 55-64 jr Totaal Bron: CBS, bewerking ETIN Adviseurs Bergen op Zoom West-Brabant Nederland

Beroepsbevolking Bergen op Zoom relatief laag opgeleid De beroepsbevolking van Bergen op Zoom is lager opgeleid dan gemiddeld in West-Brabant en Nederland. Zo ligt met name het aandeel van basisonderwijs (9,7%) in Bergen op Zoom op een relatief hoog niveau en is het aandeel HBO/WO (22,4%) duidelijk lager dan in West-Brabant (26,6%) en Nederland (30,2%). Het aandeel MBO-ers (47,2%) is in Bergen op Zoom hoger dan het WestBrabantse gemiddelde.

19

Figuur 4.6 Samenstelling beroepsbevolking naar opleidingsniveau (2005)
50 45 40 % 35 30 25 20 15 10 5 0 Basis VMBO MBO HBO/WO Bergen op Zoom West-Brabant Nederland

Bron: CBS, bewerking ETIN Adviseurs

Participatiegraad iets onder West-Brabantse gemiddelde De bruto participatiegraad (aandeel van de beroepsbevolking op het aantal 15- tot 64-jarigen) bedraagt in Bergen op Zoom 70,3%. Dat is iets lager dan het West-Brabantse gemiddelde (70,9%) maar wel hoger dan het landelijke percentage (68,3%). Binnen West-Brabant kennen Baarle-Nassau (75,7%), Alphen-Chaam (74,2%) en Etten-Leur (74,0%) de hoogste participatiegraad. Figuur 4.7 Bruto participatiegraad (15 – 65 jaar) per gemeente in 2005
Baarle-Nassau Alphen-Chaam Etten-Leur Geertruidenberg Woudrichem Roosendaal Drimmelen Breda Aalburg Oosterhout Bergen op Zoom Steenbergen Werkendam Zundert Halderberge Woensdrecht Moerdijk Rucphen West-Brabant Nederland

50

55

60 %

65

70

75

80

Bron: CBS, bewerking ETIN Adviseurs

20

4.2.2

Werkloosheid

Bergen op Zoom telt ruim 3.200 werklozen Eind 2005 telde Bergen op Zoom in totaal ruim 3.200 niet-werkende werkzoekenden (geregistreerd via CWI). Dat komt overeen met 10,5% van de totale beroepsbevolking. De werkloosheid ligt boven het West-Brabantse (8,8%) en landelijke (8,9%) niveau. Van de 18 gemeenten binnen West-Brabant bezet Bergen op Zoom qua werkloosheidspercentage de tweede plaats. Alleen Breda kent een hoger percentage werkzoekenden. Figuur 4.8 Aandeel nww-ers op totale beroepsbevolking per gemeente (december 2005)
Breda Bergen op Zoom Rucphen Roosendaal Oosterhout Etten-Leur Halderberge Steenbergen Woensdrecht Geertruidenberg Moerdijk Aalburg Drimmelen Zundert Werkendam Baarle-Nassau Woudrichem Alphen-Chaam West-Brabant Nederland 0 2 4 6 % 8 10 12 14

Bron: CWI

Werklozenbestand Bergen op Zoom in lijn met West-Brabant Indien naar de samenstelling van het werklozenbestand wordt gekeken, valt op dat Bergen op Zoom ten opzichte van de rest van West-Brabant ongeveer gemiddeld scoort. In totaal is bijna 33% van de nww-ers ouder dan 50 jaar. Landelijk ligt dit lager (29,9%) en in West-Brabant (34,5%) op een iets hoger niveau. Over het algemeen geldt, hoe hoger de leeftijd, hoe moeilijker bemiddelbaar. Ook hier wijkt Bergen op Zoom niet erg af. Indien naar de fasen wordt gekeken (hoe lager de fase, hoe beter bemiddelbaar), blijkt dat een relatief grote groep goed bemiddelbaar is. Bijna 43% van alle nww-ers zit in fase 1 of 2, landelijk is dit 38%, in West-Brabant 44%. Bergen op Zoom kent wel relatief veel fase 3 werklozen (42%) en weinig fase 4 (13%).

21

Tabel 4.3 Niet-werkende werkzoekenden naar kenmerk (december 2005)
Bergen op Zoom Totaal Aantal NWW-ers % in beroepsbevolking Geslacht Mannen (%) Vrouwen (%) Leeftijd Aandeel ouderen (>50 j.) Aandeel jongeren (15-24 j.) Fasen Fase 1 (%) Fase 2 (%) Fase 3 (%) Fase 4 (%) N.t.b. (%)
Bron: CWI, CBS/ETIN Adviseurs

West-Brabant

Nederland

3.238 10,3 49,0 51,0 32,7 7,5 14,2 28,4 41,8 13,2 2,5

28.060 8,8 48,4 51,6 34,5 7,4 19,2 24,6 36,8 16,4 2,9

671.476 8,9 49,0 51,0 29,9 8,9 16,2 21,3 30,8 26,5 5,2

Werkloosheid in Bergen op Zoom daalt bovengemiddeld De werkloosheid laat in Bergen op Zoom vanaf begin 2005 een duidelijke dalende lijn zien. Over het hele jaar gezien daalde het aantal nww-ers met ruim 500 personen, oftewel met 13,5%. Ter vergelijking, in heel West-Brabant daalde de werkloosheid met 8,3%. Naar alle waarschijnlijkheid zal de werkloosheid in 2006 verder dalen. Figuur 4.9 Ontwikkeling aantal niet-werkende werkzoekenden in Bergen op Zoom en West-Brabant
115 110 105 100 95 90 85 jan.
Bron: CWI

Bergen op Zoom West-Brabant

mrt.

mei

2004

juli

sept.

nov.

jan.

mrt.

mei

2005

juli

sept.

nov.

22

4.2.3 Uitkeringen
Eén op de zeven heeft een uitkering Eind 2005 ontving 14,5% van de potentiële beroepsbevolking (15-64 jaar) een uitkering. Dat is hoger dan het West-Brabantse (12,5%) en landelijke gemiddelde (14,0%). In West-Brabant kent alleen gemeente Rucphen relatief gezien meer uitkeringsgerechtigden. Van alle uitkeringen in Bergen op Zoom heeft ongeveer 54% betrekking op een arbeidsongeschiktheidsuitkering, 19% op een WWuitkering (Werkloosheidswet) en ruim 26% op een WWB-uitkering (Wet Werk en Bijstand). Tabel 4.4 Aantal personen met een uitkering per gemeente (december 2005)
Gemeente Aalburg Alphen-Chaam Baarle-Nassau Bergen op Zoom Breda Drimmelen Etten-Leur Geertruidenberg Halderberge Moerdijk Oosterhout Roosendaal Rucphen Steenbergen Werkendam Woensdrecht Woudrichem Zundert West-Brabant Nederland WWB Abs. 70 40 70 1.250 4.230 120 520 210 290 260 760 1.440 260 230 160 200 60 100 10.270 354.420 AO Abs. 430 350 370 3.520 7.150 1.380 2.050 1.100 1.570 1.610 2.700 3.850 2.050 1.240 1.060 980 540 1.090 33.040 877.640 WW Totaal Abs. Abs. 150 650 120 510 90 530 1.710 6.480 3.720 15.100 430 1.930 920 3.490 430 1.740 640 2.500 680 2.550 1.200 4.660 1.750 7.040 530 2.840 450 1.920 320 1.540 480 1.660 160 760 270 1.460 14.050 57.360 308.610 1.540.670 WWB % 10,8 7,8 13,2 19,3 28,0 6,2 14,9 12,1 11,6 10,2 16,3 20,5 9,2 12,0 10,4 12,0 7,9 6,8 17,9 23,0 AO % 66,2 68,6 69,8 54,3 47,4 71,5 58,7 63,2 62,8 63,1 57,9 54,7 72,2 64,6 68,8 59,0 71,1 74,7 57,6 57,0 WW % 23,1 23,5 17,0 26,4 24,6 22,3 26,4 24,7 25,6 26,7 25,8 24,9 18,7 23,4 20,8 28,9 21,1 18,5 24,5 20,0 % in bevolk.* 8,2 8,1 12,1 14,5 13,4 10,6 12,7 12,0 12,4 10,2 13,0 13,4 18,1 12,1 8,6 11,4 7,8 10,8 12,5 14,0

* het gaat hier om de potentiële beroepsbevolking (aantal 15- tot 65-jarigen) Bron: CBS

In een jaar tijd is het aantal uitkeringsgerechtigden in Bergen op Zoom met 200 gedaald (-3,0%). In West-Brabant (-4,6%) en Nederland (-4,4%) was de daling groter. De grootste krimp was zichtbaar bij de AO-uitkeringen (-210 personen). Tabel 4.5 Ontwikkeling van het aantal uitkeringen tussen het vierde kartaal 2004 en het vierde kwartaal 2005
WWB Bergen op Zoom (abs.) Bergen op Zoom (%) West-Brabant (%) Nederland (%)
Bron: CBS

AO -210 -5,6 -6,5 -6,5

WW 90 5,6 -0,4 -0,6

Totaal -200 -3,0 -4,6 -4,4

-80 -6,0 -3,9 -2,4

23

24

5.

Pendel

High-lights § Door de relatief grote werkgelegenheidsfunctie werkt bijna tweederde van de werkzame beroepsbevolking in de eigen gemeente. Daarmee is Bergen op Zoom de meest ´zelfvoorzienende´ gemeente van West-Brabant. Ongeveer 16% werkt buiten West-Brabant. § In totaal werken bijna 11.000 inwoners van Bergen op Zoom buiten de eigen gemeente. § De gemeente die de meeste werknemers uit Bergen op Zoom aantrekt is Roosendaal. Bijna 1.800 personen uit Bergen op Zoom werken in Roosendaal. Nummer twee is gemeente Woensdrecht met 1.600 personen. § In totaal werken komen zo’n 12.500 werknemers van buiten de gemeente in Bergen op Zoom. Een groot deel daarvan komt uit Woensdrecht en Roosendaal. § Per saldo heeft Bergen op Zoom een positief pendelsaldo van ongeveer 1.500 personen. Veel inwoners van Bergen op Zoom werken in de eigen gemeente In paragraaf 4.1.2 was al te zien dat Bergen op Zoom een relatief grote werkgelegenheidsfunctie heeft. Dat blijkt ook wanneer de pendelgegevens van de gemeente worden bekeken. Daaruit blijkt bijvoorbeeld dat van de werkzame beroepsbevolking 62,6% in de eigen gemeente werkt. Voor heel West-Brabant geldt een percentage van 48,3%. Bergen op Zoom staat hiermee op nummer één. Verder blijkt dat bijna 21% in een andere West-Brabantse gemeente werkt en ruim 16% werkt buiten de regio. Tabel 5.1 Aandelen met werk in eigen gemeente, andere regiogemeente en buiten de regio (2003)
Gemeente in eigen gem. Aalburg Alphen-Chaam Baarle-Nassau Bergen op Zoom Breda Drimmelen Etten-Leur Geertruidenberg Halderberge Moerdijk Oosterhout Roosendaal Rucphen Steenbergen Werkendam Woensdrecht Woudrichem Zundert Totaal West-Brabant 42,5 32,2 45,1 62,6 61,6 24,6 44,0 41,5 31,0 40,8 42,2 54,7 35,9 36,5 32,0 40,7 32,3 51,7 48,3 Aandelen: in rest regio 20,1 35,8 25,7 20,9 13,6 51,3 41,6 30,8 51,4 32,3 28,9 30,1 50,3 34,8 20,2 38,3 15,4 38,9 28,2 Totaal buiten regio 37,5 32,0 29,2 16,5 24,8 24,1 14,4 27,7 17,6 26,8 28,9 15,2 13,8 28,8 47,8 21,0 52,2 9,4 23,5 in % 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 abs. 4.750 3.960 2.570 29.090 69.350 11.480 16.370 9.360 12.570 15.780 22.750 31.230 9.960 9.890 10.980 9.050 5.980 8.490 283.610

Bron: SES West-Brabant/ETIN Adviseurs

25

De belangrijkste pendelbestemming voor Bergen op Zoom is Roosendaal De gemeente die de meeste werknemers uit Bergen op Zoom aantrekt is Roosendaal. Bijna 1.800 personen uit Bergen op Zoom werken in Roosendaal. Nummer twee is de gemeente Woensdrecht met een kleine 1.600 personen. In totaal werken bijna 11.000 inwoners van Bergen op Zoom buiten de eigen gemeente. Er werken uiteraard ook inwoners van andere gemeenten in Bergen op Zoom. In totaal gaat het om zo’n 12.500 personen. De meeste daarvan komen uit Woensdrecht en Roosendaal. Per saldo heeft Bergen op Zoom een positief pendelsaldo van ongeveer 1.500 personen. Tabel 5.2 Inkomende en uitgaande pendel van Bergen op Zoom (2003)
Pendel uit Bergen op Zoom Woont in Bergen op Z. Werkt in: Bergen op Zoom 18.206 Breda 578 Etten-Leur 457 Halderberge 157 Moerdijk 528 Oosterhout 87 Roosendaal 1.788 Rucphen 51 Steenbergen 846 Woensdrecht 1.580 Pendel naar Bergen op Zoom Werkt in Bergen op Z. Woont in: Bergen op Zoom 18.206 Alphen-Chaam 46 Breda 639 Etten-Leur 207 Geertruidenberg 42 Halderberge 478 Moerdijk 657 Oosterhout 122 Roosendaal 2.252 Rucphen 330 Steenbergen 923 Woensdrecht 2.462 Zundert 42 Buiten Bergen op Zoom Totaal West-Brabant Buiten West-Brabant Algemeen totaal 12.477 26.407 4.277 30.683

Buiten Bergen op Zoom Totaal West-Brabant Buiten West-Brabant Algemeen totaal

10.886 24.278 4.814 29.092

a. excl. banen uit de primaire agrarische sector (Landbouwmeitelling) b. excl. buitenland Bron: SES West-Brabant/ETIN Adviseurs

26

6.

Bedrijventerreinen

High-lights § Bergen op Zoom beschikt over 579 hectare bedrijventerrein (bruto). Dat is ruim 7% van totale grondoppervlakte (regiogemiddelde is 4,5%). § Ten opzichte van 2000 is voorraad bedrijventerreinen met 18 hectare toegenomen (+4,1%). § De gemeente heeft nog 19 hectare bedrijventerrein terstond uitgeefbaar. § Tussen 1999 en 2005 kende Bergen op Zoom een uitgifte van bijna 27 hectare. § De werkgelegenheid op bedrijventerreinen is de afgelopen vijf jaar sterk gestegen. § De bedrijventerreinen zijn heel belangrijk. Bijna 44 van de totale werkgelegenheid in Bergen op Zoom is geconcentreerd op bedrijventerreinen. § Vergeleken met de rest van West-Brabant zijn weinig terreinen verouderd. .

6.1

Voorraad bedrijventerreinen

Bijna 580 hectare bedrijventerreinen in Bergen op Zoom Bergen op Zoom kent een bedrijventerreinenvoorraad van 579 hectare bruto. Dat is ruim 7% van het totale grondoppervlakte in de gemeente (regiogemiddelde is 1,0%). Er zijn drie grote concentraties van bedrijven, te weten Theodorushaven/Noordland/De Poort, De Lage Meren/Meilust en Oude Molen. Ten opzichte van 2000 is de totale voorraad met bijna 18 hectare toegenomen (+4,1%). Tabel 6.1 Totale voorraad bedrijventerreinen (bruto/netto) per gemeente per 1 januari
Gemeente 2006 Abs. Aalburg Alphen-Chaam Baarle-Nassau Bergen op Zoom Breda Drimmelen Etten-Leur Geertruidenberg Halderberge Moerdijk Oosterhout Roosendaal Rucphen Steenbergen Werkendam Woensdrecht Woudrichem Zundert West-Brabant
Bron: ETIN Adviseurs

Bruto voorraad Groei 2000-2006 Abs. % 1,72 0,00 0,00 20,00 -31,31 0,00 -2,50 7,42 180,90 0,00 90,00 104,00 0,00 -8,00 13,50 2,50 0,00 5,50 383,73 3,6 0,0 0,0 3,6 -3,5 0,0 -0,7 2,0 147,1 0,0 14,2 26,8 0,0 -7,4 15,4 4,0 0,0 25,6 5,7

2006 Abs.

Netto voorraad Groei 2000-2006 Abs. % 0,92 -0,04 0,00 17,84 18,40 0,00 -4,10 6,50 112,80 -0,35 54,80 64,28 0,00 -8,00 11,80 1,80 0,00 5,55 282,20 2,9 -0,3 0,0 4,1 2,7 0,0 -1,3 2,2 114,6 0,0 10,7 19,9 0,0 -10,1 17,0 3,4 0,0 35,6 6,3

49,95 20,40 16,50 579,35 870,73 41,30 380,25 371,12 303,91 2.878,75 724,10 491,46 50,44 99,53 101,28 64,50 46,00 27,00 7.116,57

32,36 14,39 11,80 452,14 710,89 35,86 305,50 302,59 211,24 1.416,70 567,13 387,86 47,75 71,41 81,11 55,40 35,09 21,13 4.760,35

% bruto bedr. ter. t.o.v. totaal opp. 0,99 0,22 0,22 7,17 6,86 0,43 6,85 13,75 4,07 18,09 10,11 4,62 0,78 0,68 0,96 0,70 0,93 0,22 4,46

27

6.2

Vraag en aanbod bedrijventerreinen

Bergen op Zoom werkt aan nieuwe bedrijventerreinen In de periode 1999-2005 is in Bergen op Zoom in totaal 27 hectare bedrijventerrein uitgegeven. Deze uitgifte komt voor een groot deel voor rekening van het jaar 2003. In de jaren 1999 en 2000 was er helemaal geen terreinuitgifte. Dit heeft te maken met het gebrek aan aanbod. Op 1 januari 2006 was er nog 18,82 hectare bedrijventerrein direct beschikbaar. Daarnaast kent de gemeente nog 32,51 hectare dat niet terstond uitgeefbaar is. Om in de toekomst aan de vraag naar bedrijven te kunnen voldoen, heeft Bergen op Zoom een aantal plannen in ontwikkeling. Het gaat hier om de terreinen Auvergnepolder (65 hectare), Spie Noordland (20 hectare), Poort/Staakberg (5 hectare) en De Schans VI (20 hectare). De laatste twee plannen zijn in voorbereiding, de Auvergnepolder is in studie, Poort/Staakberg betreft een voorontwerpplan. Tabel 6.2 Uitgifte bedrijventerreinen en voorraad uitgeefbaar bedrijventerrein (1-1-2006) per gemeente
Gemeente 1999 2000 Aalburg 0,00 5,22 Alphen-Chaam 0,00 0,91 Baarle-Nassau 0,00 0,00 Bergen op Zoom 0,00 0,00 Breda 24,67 22,80 Drimmelen 8,86 0,00 Etten-Leur 9,81 2,77 Geertruidenberg 0,00 0,00 Halderberge 1,70 0,00 Moerdijk 46,06 57,88 Oosterhout 35,49 66,30 Roosendaal 16,59 13,46 Rucphen 1,31 2,49 Steenbergen 2,42 2,63 Werkendam 1,12 7,46 Woensdrecht 0,00 0,19 Woudrichem 1,13 0,00 Zundert 0,84 2,56 West-Brabant 150,00 184,67
Bron: ETIN Adviseurs

Bedrijventerreinenuitgifte 2001 0,00 0,02 0,00 2,70 16,95 0,00 11,76 0,00 0,00 28,98 9,90 6,75 0,22 0,00 1,48 0,28 0,00 0,25 79,29 2002 0,80 0,83 0,00 1,20 15,33 0,00 7,33 0,00 0,00 19,75 14,98 0,20 0,00 0,00 0,45 0,00 0,00 0,00 60,87 2003 0,00 0,00 0,00 17,40 13,68 1,22 6,02 0,00 0,33 7,35 0,80 0,07 0,16 0,00 0,77 0,06 0,00 0,25 48,11 2004 0,79 0,00 0,00 1,60 9,10 0,14 3,82 3,52 0,97 1,77 13,13 0,00 0,23 0,07 1,02 0,00 0,00 0,00 36,16 2005 0,11 0,61 0,00 4,09 6,98 0,00 2,18 1,82 2,06 16,37 11,15 3,77 0,00 0,00 0,91 0,00 0,00 0,00 49,94 Totaal 6,92 2,37 0,00 26,99 109,51 10,22 43,69 5,34 5,06 178,16 151,75 40,84 4,41 5,12 13,21 0,53 1,13 3,90 609,15

Voorraad uitgeefbaar bedrijventerreinen Terstond Niet-terstond 6,00 1,90 0,86 0,00 0,00 0,00 18,82 32,51 51,51 7,25 1,00 0,00 14,48 0,00 1,16 0,00 91,03 20,00 26,99 0,40 22,89 0,00 31,12 34,89 0,16 0,00 0,00 0,00 1,50 0,00 1,80 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 269,32 96,95

Economisch belang bedrijventerreinen groot In de gemeente Bergen op Zoom waren in 2005 ruim 14.000 arbeidsplaatsen op bedrijventerreinen te vinden. Dit betekent dat bijna 44% van de totale gemeentelijke werkgelegenheid geconcentreerd is op de bedrijventerreinen. Bedrijventerreinen hebben dus een belangrijke werkgelegenheidsfunctie. Het werkgelegenheidsbelang van bedrijventerreinen ligt in heel West-Brabant (38%) iets lager.

28

Tabel 6.3 Ontwikkeling werkgelegenheid op bedrijventerreinen in Bergen op Zoom en West-Brabant
Werkgelegenheid 2005 Groei 2000-2005 Abs. % 14.230 12,1 115.810 1,1 Aandeel in totale werkgelegenheid % 44 38

Bergen op Zoom West-Brabant
Bron: ETIN Adviseurs

6.3

Verouderde bedrijventerreinen

Weinig verouderd bedrijventerrein Bergen op Zoom heeft haar bedrijventerreinen goed op orde. Uit de jaarlijkse bedrijventerreinenenquête van ETIN Adviseurs blijkt dat slechts 2,6% van de totale bedrijventerreinvoorraad in Bergen op Zoom als verouderd kan worden aangemerkt. Het gaat hier om het bedrijventerrein Geertruidapolder/Bergse Haven (15 hectare). Dit terrein wordt niet gerevitaliseerd, maar zal een woonbestemming krijgen. Tabel 6.4 Aandeel verouderde bedrijventerreinen per gemeente (per 1 januari 2006)
Gemeente Aalburg Alphen-Chaam Baarle-Nassau Bergen op Zoom Breda Drimmelen Etten-Leur Geertruidenberg Halderberge Moerdijk* Oosterhout Roosendaal Rucphen Steenbergen Werkendam Woensdrecht Woudrichem Zundert West-Brabant
Bron: ETIN Adviseurs A = niet verouderd B = verouderd geen plannen C = verouderd binnen 3 jaar iets doen D = er wordt iets gedaan

bruto opp Abs. 49,95 20,40 16,50 579,35 870,73 41,30 380,25 371,12 303,91 2.878,75 724,10 491,46 50,44 99,53 101,28 64,50 46,00 27,00 7.116,57

A Abs. 43,95 20,40 0,00 564,35 248,00 23,80 146,25 120,42 250,04 2.689,65 458,10 362,76 10,44 65,53 101,28 25,80 31,00 20,50 5.182,27

B Abs. 0,00 0,00 0,00 0,00 145,00 0,00 0,00 31,70 23,00 15,10 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 214,80

C Abs. 6,00 0,00 16,50 15,00 33,00 17,50 0,00 219,00 30,87 0,00 4,00 0,00 0,00 34,00 0,00 0,00 15,00 6,50 397,37

D Abs. 0,00 0,00 0,00 0,00 281,00 0,00 234,00 0,00 0,00 174,00 262,00 128,70 40,00 0,00 0,00 38,70 0,00 0,00 1.158,40

Verouderd opp. B t/m D Abs. % 6,00 12,0 0,00 0,0 16,50 100,0 15,00 2,6 459,00 52,7 17,50 42,4 234,00 61,5 250,70 67,6 53,87 17,7 189,10 6,6 266,00 36,7 128,70 26,2 40,00 79,3 34,00 34,2 0,00 0,0 38,70 60,0 15,00 32,6 6,50 24,1 1.770,57 24,9

29

30

7.

Koopstromenonderzoek

High-lights § Gemiddeld huishoudinkomen ligt in Bergen op Zoom (€ 28.900) onder West-Brabantse gemiddelde (€ 29.800). § Bergen op Zoom telt 542 winkels, goed voor 3.143 werkzame personen en winkelvloeroppervlakte van 125.609 m2. Winkelapparaat Bergen op Zoom kan als vrij ruim worden aangemerkt. Per 1000 inwoners telt gemeente 1.895 m2 wvo. Ter vergelijking, voor heel West-Brabant is dat 1.632 m2 wvo. Dit duidt op een zekere regiofunctie. § Sinds het jaar 2000 is zowel aantal winkels als de gerelateerde werkgelegenheid gedaald. § Grootste deel van winkelvloeroppervlakte heeft betrekking op levensmiddelen, tuinartikelen/doe-het-zelf, kleding en mode en wonen. 82% behoort tot de niet-dagelijkse boodschappen (voor heel West-Brabant is dat 81%). § Winkels genereren totale omzet van € 280.864.600. Daarvan is 36% afkomstig van consumenten van buiten de gemeente. § Van de totale koopkracht van Bergen op Zoom (met betrekking tot de niet-dagelijkse boodschappen) blijft 83% binnen eigen gemeente, de rest wordt elders gespendeerd (vooral in Breda, Roosendaal en Tholen). Bij de dagelijkse boodschappen blijft ruim 98% van de koopkracht binnen eigen gemeente. § Als algemeen rapportcijfer krijgen de winkelvoorzieningen een 6,9. Bergen op Zoom eindigt hiermee op de laatste plaats van 18 West-Brabantse gemeenten. Op alle onderdelen scoort Bergen op Zoom onder gemiddeld.

In 2005 hebben het SES West-Brabant en de Kamer van Koophandel West-Brabant gezamenlijk een koopstromenonderzoek laten uitvoeren. Het onderzoek brengt in kaart hoe en waar de West-Brabantse consumenten winkelen en hoe ze het aanbod en de faciliteiten waarderen. De volgende twee pagina’s geven een samenvatting van de resultaten van de gemeente Bergen op Zoom. Bijlage 2 bevat een samenvattend overzicht van de resultaten van alle West-Brabantse gemeenten. De volledige rapportage van het Koopstromenonderzoek West-Brabant kan via de website van het SES WestBrabant (www.seswestbrabant.nl) worden gedownload.

31

32

33

34

BIJLAGEN

35

36

Bijlage 1: Overzicht kengetallen per thema en gemeente
Geertruidenberg Bergen op Zoom Alphen-Chaam

Baarle-Nassau

Demografie Aantal inwoners (2006) Grondoppervlakte (km2) (2005) Aantal inwoners/km2 (2005) Gemiddelde huishoudengrootte (2005) Groene druk (%) (2005) Grijze druk (%) (2005) Geboorte-overschot (rel. per 1000 inw.) in 2005 Migratie-overschot (rel. per 1000 inw.) in 2005 Bevolkingsgroei 2005-2020 (rel.) % Vestigingen Totaal aantal vestigingen (2005) Stijging aantal vestigingen 1997-2005 (abs) Stijging aantal vestigingen 1997-2005 (%) Werkgelegenheid in 2005 Beroepsbevolking (raming jan. 2005) (abs) Beroepsbevolking (groei 2000-2005) (%) Arbeidsmarkt participatie (bruto) (%) Werkzame personen (incl. uitzend) totaal (abs) Groei werkgelegenheid 1997 -2005 (%) Groei werkgelegenheid 2004 -2005 (%) Werkgelegenheidsaandeel 50-plus bedrijven (2005) (%) Starters Aantal starters (2005) (abs) Starters per 1000 beroepsbevolking 2005 Starters per 1000 beroepsbevolking 2000-2005 52 9,5 8,0 40 8,7 6,4 38 11,7 7,2 343 11,1 7,8 938 11,6 9,6 88 6,9 6,5 176 8,8 7,7 92 8,8 7,1 117 8,8 7,4 124 7,5 8,0 253 10,3 8,9 315 8,5 7,7 98 10,3 9,5 105 9,7 8,3 112 9,2 6,3 98 10,2 8,1 59 8,4 6,1 81 8,8 6,8 3.129 9,8 8,2 5.470 6,3 71,3 3.798 -1,2 -1,0 25,1 4.600 -0,2 74,2 2.882 0,4 1,2 11,3 3.260 5,8 75,7 3.071 3,8 0,5 34,0 30.780 3,9 70,3 32.658 12,2 1,2 59,4 80.990 6,7 72,1 90.746 6,3 -0,4 57,7 12.810 0,0 72,2 7.577 9,8 -0,3 30,4 19.980 8,3 74,0 18.174 18,20 2,3 49,6 10.410 -0,2 73,9 11.617 1,4 0,5 52,6 13.340 1,2 68,8 8.995 1,8 1,0 24,7 16.640 2,2 67,5 17.975 19,7 -0,9 56,1 24.640 1,7 71,2 25.034 14,5 1,4 51,9 37.200 4,2 72,8 38.660 10,2 1,0 54,5 9.500 1,3 61,8 5.784 -7,2 -3,0 18,6 10.870 0,7 70,1 6.459 -4,6 -0,4 22,5 12.220 5,2 69,7 7.703 6,5 0,9 20,5 9.620 -0,9 68,4 8.823 4,0 1,0 54,8 6.990 3,7 73,7 4.748 1,3 -2,5 29,7 9.250 2,6 69,3 7.313 -1,8 -1,0 21,0 318.580 3,9 70,9 300.427 8,0 0,3 48,8 857 85 11,0 793 -10 -1,2 645 -59 -8,4 3.314 46 1,4 9.165 1163 14,5 1.459 96 7,0 2.092 416 24,8 1.159 118 11,3 1.779 -5 -0,3 2.466 318 14,8 2.774 388 16,3 4.144 12 0,3 1.538 165 12,0 1.549 87 6 1.629 199 13,9 1.122 47 4,4 900 106 13,4 1.633 -125 -7,1 39.018 3.047 8,5 12.220 50,4 241 2,91 52,3 21,3 5,4 -0,7 -0,5 9.500 93,2 102 2,63 42,3 23,6 5,3 -6,9 -8,2 6.640 76,3 86 2,40 34,0 29,3 -4,3 12,8 -8,9 65.830 80,8 821 2,47 39,2 24,2 0,2 -7,8 2,7 169.940 126,9 1.325 2,18 37,7 24,1 3,6 7,0 3,4 26.600 96,2 277 2,57 39,4 21,1 0,8 -3,1 -2,3 40.330 55,5 719 2,45 39,2 20,1 4,3 7,4 12,9 20.860 27,0 772 2,47 36,7 20,6 1,7 -1,3 -0,1 29.460 74,6 396 2,50 37,5 24,1 0,6 -3,3 -5,8 36.690 159,1 231 2,49 38,6 22,2 1,2 -3,9 0,8 52.850 71,6 739 2,39 39,2 23,7 1,7 -3,2 4,3 77.690 106,4 730 2,37 39,3 24,2 1,9 -2,8 1,5 22.420 64,4 350 2,51 33,8 22,4 -2,9 -1,9 -4,9 23.360 146,6 160 2,47 37,8 23,5 1,2 -4,5 -1,7 26.530 105,0 253 2,69 44,6 21,2 6,1 -5,8 -1,0 21.150 91,9 231 2,42 35,2 24,5 0,7 -3,9 -7,1 14.400 49,6 291 2,70 42,4 20,9 4,0 -4,3 -3,4 20.770 120,4 171 2,55 40,8 25,7 -1,7 12,0 -6,7 677.250 1.596,0 423 2,39 39,4 23,2 2,1 0,0 1,1

I

West-Brabant

Woensdrecht

Woudrichem

Halderberge

Werkendam

Steenberegn

Roosendaal

Drimmelen

Oosterhout

Etten-Leur

Moerdijk

Rucphen

Aalburg

Zundert

Breda

Geertruidenberg

Bergen op Zoom

Alphen-Chaam

Baarle-Nassau

Woensdrecht

Woudrichem

Halderberge

Steenberegn

Werkendam

Roosendaal

Drimmelen

Oosterhout

Etten-Leur

Vervolg Aalburg

Banen per sector in 2005 (%) Landbouw, jacht, bosbouw Industrie Bouwnijverheid Handel en reparatie Horeca Vervoer, opslag, communicatie Financiele instellingen Zakelijke dienstverlening Openbaar bestuur en overheid Onderwijs Gezondheids- en welzijnszorg Overige diensten Pendel Werkzaam binnen de eigen gemeente (%) Pendelsaldo (abs) Bedrijventerreinen Totale voorraad bedrijventerrein in ha (bruto) per 01-01-'06 Totale voorraad bedrijventerrein in ha (netto) per 01-01-'06 % bruto bedrijventerrein t.o.v. totale opp. gemeente Uitgifte nieuw bedrijventerrein 1999 t/m 2006 (ha) Voorraad terst. uitgeefb. bedrijventerrein per 01-01-06 (ha) Verouderd opp bruto bedrijventerrein (abs.) per 01-01-'06 Verouderd opp bruto bedrijventerrein (%) per 01-01-'06 49,95 32,36 0,99 6,92 6,00 6,00 12,0 20,40 14,39 0,22 2,37 0,86 0,00 0,0 16,50 11,8 0,22 0,00 0,00 16,50 100,0 579,35 452,14 7,17 26,99 18,82 15,00 2,6 870,73 710,89 6,86 109,51 51,51 459,00 52,7 41,30 35,86 0,43 10,22 1,00 17,50 42,4 380,25 305,5 6,85 43,69 14,48 234,00 61,5 371,12 302,5 9 13,75 5,34 1,16 250,70 67,6 303,91 211,24 4,07 5,06 91,03 53,87 17,7 2.878,75 1.416,7 18,09 178,16 26,99 189,10 6,6 724,10 567,13 10,11 151,75 22,89 266,00 36,7 491,46 387,86 4,62 40,84 31,12 128,70 26,2 50,44 47,75 0,78 4,41 0,16 40,00 79,3 99,53 71,41 0,68 5,12 0,00 34,00 34,2 101,28 81,11 0,96 13,21 1,50 0,00 0,0 64,50 55,4 0,70 0,53 1,80 38,70 60,0 46,00 35,09 0,93 1,13 0,00 15,00 32,6 27,00 21,13 0,22 3,90 0,00 6,50 24,1 7.116,57 4.760,35 4,46 609,15 269,32 1.770,57 24,9 38,6 -1.324 30,7 -2.226 38,0 -337 58,8 1.591 54,3 8.328 22,4 -5.991 39,8 1.005 38,2 874 28,5 -4.714 38,4 1.281 39,4 -3.537 46,5 -1.195 34,9 -4.607 36,5 -4.025 29,6 -5.453 38,0 -1.091 27,5 -1.204 48,4 -1.631 9,5 13,1 10,4 31,0 2,7 3,7 2,0 10,6 1,9 6,0 7,1 2,0 31,5 10,9 8,8 13,6 10,1 4,9 2,0 5,8 3,2 3,0 3,4 2,7 19,8 14,9 3,7 26,1 8,1 5,1 4,0 4,2 2,2 1,8 8,2 1,9 1,9 22,5 4,5 15,6 3,6 4,4 1,6 14,8 1,9 6,1 19,6 3,6 1,6 9,4 5,6 19,1 4,6 4,1 2,4 15,0 9,6 8,1 16,3 4,1 16,8 11,0 7,7 20,6 5,6 4,0 0,7 7,3 2,4 3,2 17,6 3,0 6,6 26,3 5,2 18,9 2,6 5,2 1,4 9,7 2,4 4,7 13,6 3,4 1,5 27,5 7,9 23,7 2,0 6,7 1,1 8,1 1,8 3,9 14,0 1,8 15,0 12,7 9,6 22,0 4,0 5,5 2,3 8,6 2,9 5,6 6,1 5,8 5,2 24,3 5,4 19,4 3,2 13,0 1,2 8,4 2,0 2,4 9,6 5,8 2,8 22,6 5,2 20,5 5,6 6,6 1,8 12,9 2,6 3,7 12,7 3,1 2,8 20,0 5,2 16,9 2,8 8,6 1,3 11,0 4,9 5,0 17,4 4,0 11,9 15,0 15,7 19,8 3,8 7,5 1,7 6,2 4,1 3,6 4,5 6,1 15,8 9,6 8,2 24,1 3,7 3,5 1,5 12,4 1,6 4,3 8,7 6,5 6,9 15,9 15,6 20,5 4,1 9,4 2,2 8,2 3,1 5,3 5,4 3,5 5,2 25,5 5,7 13,5 3,3 3,2 2,3 8,2 23,3 2,9 4,3 2,7 8,2 15,8 11,6 16,5 3,0 11,9 1,6 7,6 2,2 4,9 11,6 5,0 30,3 8,8 7,5 13,3 4,5 3,7 2,0 5,7 2,3 3,8 14,6 3,4 5,3 17,0 6,3 18,9 4,0 5,9 1,9 11,8 5,5 5,5 14,1 3,9

II

West-Brabant

Moerdijk

Rucphen

Zundert

Breda

Geertruidenberg

Bergen op Zoom

Alphen-Chaam

Baarle-Nassau

Woensdrecht

Woudrichem

Halderberge

Werkendam

Steenberegn

Roosendaal

Drimmelen

Oosterhout

Etten-Leur

Vervolg Aalburg

Werkloosheid (dec. 2005) NWW totaal (abs) NWW mannen (abs) NWW vrouwen (abs) Stijging NWW (jan. 2004 -dec. 2005) (abs) Stijging NWW (jan. 2004 -dec. 2005) (%) Aandeel NWW t.o.v. beroepsbev. (%) Aandeel ouderen NWW (>50 j.) (%) Aandeel jongeren NWW (15-24 j.) (%) Fase 1 (%) Fase 2 (%) Fase 3 (%) Fase 4 (%) N.t.b. (%) Uitkeringen Totaal uitkeringen (eind 2005) Aandeel in potentiele beroepsbevolking (%) Groei t.o.v. eind 2004 (%) 650 8,2 4,8 510 8,1 -1,9 530 12,1 -5,4 6.480 14,5 -3,0 15.100 13,4 -5,0 1.930 10,6 -3,0 3.490 12,7 -4,1 1.740 12,0 -1,7 2.500 12,4 -4,2 2.550 10,2 -5,6 4.660 13,0 -5,1 7.040 13,4 -6,1 2.840 18,1 -6,9 1.920 12,1 -6,3 1.540 8,6 0,0 1.660 11,4 -4,0 760 7,8 -6,2 1.460 10,8 -5,2 57.360 12,5 -4,6 301 176 125 55 22,3 5,4 36,5 9,0 29,6 16,3 18,3 29,2 6,6 164 88 76 1 0,6 3,5 50,6 3,7 17,7 36,0 27,4 3,0 15,9 160 91 69 -4 -2,4 4,8 54,4 3,8 17,5 25,0 25,0 14,4 18,1 3.238 1.588 1.650 -471 -12,7 10,3 32,7 7,5 14,2 28,4 41,8 13,2 2,5 9.648 4.654 4.994 900 10,3 11,8 31,6 8,3 17,5 20,2 39,8 18,5 4,0 688 318 370 54 8,5 5,2 45,5 4,8 23,4 28,1 35,2 13,1 0,3 1.599 753 846 -21 -1,3 7,9 32,6 7,9 22,5 29,8 36,1 9,9 1,6 701 339 362 65 10,2 6,6 32,8 6,8 26,8 24,3 32,0 16,3 0,7 1.011 493 518 -77 -7,1 7,3 40,3 7,5 22,5 30,0 32,7 13,0 1,9 1.074 485 589 29 2,8 6,4 39,0 7,9 20,9 31,3 38,7 6,5 2,6 2.200 1.047 1.153 177 8,7 8,7 34,5 7,6 21,6 23,9 36,9 16,9 0,7 3.397 1.656 1.741 -512 -13,1 8,9 33,7 6,4 20,2 24,1 32,4 21,4 2,0 947 449 498 -40 -4,1 9,8 32,8 7,8 19,5 24,4 41,4 12,9 1,8 806 379 427 -40 -4,7 7,3 42,7 6,8 16,1 33,4 37,6 10,0 2,9 614 277 337 61 11 4,9 35,2 8,5 23,1 21,3 19,1 30,9 5,5 711 366 345 -85 -10,7 7,2 46,6 5,3 12,4 37,3 36,6 11,3 2,5 320 167 153 -5 -1,5 4,5 38,4 4,7 28,8 15,9 20,3 31,3 3,8 481 250 231 4 0,8 5,1 38,9 5,6 30,6 25,8 34,5 7,9 1,2 28.060 13.576 14.484 91 1,0 8,6 34,5 7,4 19,2 24,6 36,8 16,4 2,9

Bronnen: CBS, CWI, SES West-Brabant, KvK West-Brabant, ETIN Adviseurs

III

West-Brabant

Moerdijk

Rucphen

Zundert

Breda

IV

Bijlage 2: Kengetallen Koopstromenonderzoek West-Brabant 2005

V

VI

Bijlage 3: Begrippenlijst
Arbeidsongeschiktheidsregelingen (AO) Het aantal arbeidsongeschiktheidsuitkeringen krachtens de wet op de arbeidsongeschiktheidsverzekering (WAO), de wet arbeidsongeschiktheidsverzekering zelfstandigen (WAZ) en de wet arbeidsongeschiktheidsvoorziening jonggehandicapten (Wajong) die aan het eind van de verslagperiode niet waren beëindigd, de zogeheten lopende uitkeringen. Arbeidsparticipatie Onderscheiden worden de bruto en de netto participatie. De bruto arbeidsparticipatie is het aandeel van de totale (werkzame en werkloze) beroepsbevolking in de totale bevolking van 15-64 jaar. De netto participatie is het aandeel van de werkzame beroepsbevolking in de totale bevolking van 15-64 jaar. Bedrijventerrein Een terrein van minimaal 1 hectare dat vanwege zijn bestemming geschikt is voor en gebruikt wordt door handel, nijverheid, commerciële, en niet-commerciële dienstverlening. Beroepsbevolking Tot de beroepsbevolking worden gerekend: - personen die tenminste twaalf uur per week werken, of - personen die werk hebben aanvaard waardoor ze tenminste twaalf uur per week gaan werken, of - personen die verklaren ten minste twaalf uur per week te willen werken, daarvoor beschikbaar zijn en activiteiten ontplooien om werk voor ten minste twaalf uur per week te vinden. Het CBS rekent alleen de personen in de leeftijdsgroep 15-64 jaar tot de beroepsbevolking. Van de beroepsbevolking worden personen die ten minste twaalf uur per week werken tot de werkzame beroepsbevolking gerekend en degenen die niet of minder dan twaalf uur per week werken tot de werkloze beroepsbevolking. Demografische druk De grijze druk is de verhouding tussen het aantal personen van 65 jaar of ouder en het aantal personen in de zogenaamde “productieve leeftijdsgroep ” van 20-64 jaar. De groene druk is de verhouding tussen het aantal personen van 0-19 jaar en het aantal personen in de leeftijdsgroep van 20-64 jaar. De som van de “groene druk ” en de “grijze druk ” is de demografische druk. Geboorteoverschot Het aantal levendgeborenen minus het aantal overledenen in een bepaald periode. Ook wel ‘natuurlijke bevolkingsgroei ’ genoemd. Gemiddeld besteedbaar inkomen Gemiddeld besteedbaar inkomen van particuliere huishoudens (exclusief studentenhuishoudens) met inkomen. Het besteedbaar inkomen is het bruto-inkomen verminderd met de premies sociale zekerheid en andere betaalde overdrachten (o.a.alimentatie voor ex-partner) en de loon-, inkomsten- en vermo gensbelasting. Het huishoudeninkomen bestaat uit de som van inkomens van de afzonderlijke huishoudensleden. Bij ongeveer een procent van de huishoudens is geen belastbaar inkomen waargenomen. Voor een deel is dit het gevolg van het onvoldoende kunnen toerekenen van studietoelagen aan studenten en van andere onvolkomenheden in de gekozen werkwijze. In het algemeen geldt voor de inkomensstatistiek dat huishoudens waar uitsluitend kinderbijslag, individuele huursubsidie en of tegemoetkoming studiekosten wordt waargenomen gerekend wordt tot de huishoudens zonder (waargenomen)belastbaar inkomen.

VII

Migratiesaldo Immigratie minus emigratie. Het migratiesaldo over een bepaalde periode is positief wanneer de immigratie over die periode groter is dan de emigratie. Ook wel migratieoverschot of netto migratie. Niet werkende werkzoekende (nww) Alle werkzoekenden die bij een arbeidsbureau staan ingeschreven en niet of minder dan 12 uur per week willen werken Opleidingsniveau Het niveau van de hoogste met succes behaalde opleiding. Particuliere huishoudens Particuliere huishoudens worden onderscheiden naar samenstelling van het huishouden. Er wordt een onderscheid gemaakt in één- en meerpersoonshuishoudens. Een éénpersoonshuishouden bestaat uit een persoon die alleen in een (deel van een) woonruimte is gehuisvest en zelf in de dagelijkse levensbehoeften voorziet of die een woonruimte deelt met anderen zonder met hen gemeenschappelijk in de dagelijkse levensbehoeften te voorzien. Een meerpersoonshuishouden bestaat uit twee of meer personen die samen in een (deel van een) woonruimte zijn gehuisvest en gemeenschappelijk in hun dagelijkse levensbehoeften voorzien. De meerpersoonshuishoudens worden verder onderscheiden op basis van het aantal meerderjarigen en het aantal minderjarige kinderen. Minderjarige kinderen zijn personen die jonger zijn dan 18 jaar en die aan de zorg van ouderen zijn toevertrouwd. Personen boven de 18 jaar worden als meerderjarige aangemerkt. Startende onderneming Een startende onderneming is een bedrijf die in het jaar voorafgaande aan de start van de onderneming nog niet zelfstandig economisch actief was en die een nieuw bedrijf vestigt. Bedrijfsovernames en administratieve mutaties (bijv. holdings) vallen hierbuiten. De gegevens zijn gebaseerd op het handelsregister van de Kamer van Koophandel. Dit betekent dat de overheid ontbreekt, de landbouw en visserij slechts voor een deel zijn opgenomen en de vrije beroepen (artsen, advocaten, kunstenaars e.d.) merendeels niet. Vacatures Arbeidsplaatsen waar op zeer korte termijn personeel kan worden geplaatst. Werkgelegenheid Som van fulltime en parttime werkgelegenheid, inclusief uitzendkrachten.

VIII

Colofon

Uitgevers

Sociaal Economische Samenwerking West-Brabant Cornelius-Flat 11-12 (5e etage) Postbus 1272 4700 BG Roosendaal Telefoon: Fax: E-mail: Website: 0165-58 18 20 0165-39 33 85 post@seswestbrabant.nl www.seswestbrabant.nl

Kamer van Koophande l West-Brabant Mozartlaan 7 Postbus 3182 4800 DD Breda Telefoon: Fax: E-mail: Website: 076-56 46 800 076-56 46 976 info@breda.kvk.nl www.kvk.nl

Foto’s: Peter Roek Bronvermelding verplicht. Voor eventuele onjuistheden of onvolledigheden wordt door de uitgevers geen aansprakelijkheid aanvaard.