Economisch profiel voor Bergen op Zoom

Eindrapport
Uitgevoerd in opdracht van: Kamer van Koophandel West-Brabant Uitgevoerd door: ETIN Adviseurs

Tilburg, februari 2002

1. Profielschets gemeente Bergen op Zoom
Na de analyse van het gemeentelijk profiel van Bergen op Zoom kunnen de volgende vijf highlights c.q. aandachtspunten worden geformuleerd: • Bergen op Zoom is relatief sterk vergrijsd, maar de ontgroening is (nog) beperkt; • Bergen op Zoom kent een groot aantal voorzieningen (winkels/recreatie en toerisme); • De gemeente is gevoelig voor de prestaties van een beperkt aantal zeer grote (industriële) bedrijven; • Het uitgeefbaar bedrijventerreinenaanbod is in Bergen op Zoom op de peildatum nihil. Inmiddels hebben zich echter ontwikkelingen voorgedaan, waardoor de gemeente weer wat ruimer in zijn jasje zit; • Bergen op Zoom kent een relatief sterke stijging van het aantal werklozen tussen tweede en derde kwartaal van 2001.

1.1 Inleiding
In West-Brabant is Bergen op Zoom na Breda en Roosendaal de gemeente met het hoogste aantal inwoners. Het inwonertal groeide er tussen 1997 en 2001 met 3,4% van 63.230 naar 65.360 personen. Het groeitempo blijft in Bergen op Zoom iets achter bij het gemiddelde. Bijna één op de vijf inwoners van de gemeente is allochtoon (zowel westers als niet-westers). Dit aandeel is vergeleken met de referentiegemeenten relatief hoog. Tabel 3.1: Aantal inwoners, oppervlakte, dichtheid en bevolkingsgroei per gemeente
Gemeenten Breda Bergen op Zoom Etten-Leur Moerdijk Oosterhout Roosendaal Inwonertal (per 1-1-2001) 162.310 65.360 37.780 36.460 52.750 76.770 Oppervlakte (km²) 129,2 93,1 55,9 184,0 73,1 107,2 Bevolkingsdichtheid (inwoners/km²) 1.278 808 681 229 734 720 Bevolkingsgroei (1997 – 2001) 3,8% 3,4% 7,7% 0,1% 2,9% 5,2%

Bron: CBS; bewerking ETIN Adviseurs

1.2 Bevolkingsstructuur
Leeftijdsopbouw De bevolkingsstructuur geeft zicht op de verdeling van het aantal inwoners over een aantal leeftijdscategorieën. Uit figuur 3.1 blijkt dat deze verdeling in Bergen op Zoom nauwelijks afwijkt van die van West-Brabant en Noord-Brabant. Het aandeel 65-plussers ligt slechts een fractie boven het gemiddelde.

ETIN Adviseurs

Economisch profiel voor Bergen op Zoom

De grijze druk, een indicator voor de mate van vergrijzing, bedraagt voor Bergen op Zoom 22,9%. Van de referentiegemeenten kent alleen Breda een hoger percentage. Tegenover een relatief hoge grijze druk heeft Bergen op Zoom ook een relatief hoge groene druk. Bergen op Zoom scoort op deze indicator 39,2%, het regiogemiddelde komt uit op 37,8%. De gemeente telt dus verhoudingsgewijs veel jongeren. Figuur 3.1: Leeftijdsopbouw gemeente Breda (2001)
35,0 30,0 25,0 20,0 % 15,0 10,0 5,0 0,0 0 - 14 15 - 24 25 - 44 45 - 64 65 +
Bron: CBS; bewerking ETIN Adviseurs

Bergen op Zoom Kamergebied Noord-Brabant

Besteedbaar inkomen Bergen op Zoom kent een gemiddeld besteedbaar inkomen per huishouden van 22.800 euro. Dit is gelijk aan het Bredase cijfer, maar lager dan in de referentiegebieden. Moerdijk voert de ranglijst aan met een gemiddelde van 24.800 euro. Het besteedbaar inkomen van Bergen op Zoom blijft ook achter bij het gemiddelde van heel West-Brabant (24.400 euro), echter dit geldt voor bijna alle grotere gemeenten.

1.3 Woon- en leefmilieu
Woningmarkt Bergen op Zoom beschikt op 1 januari 2001 over circa 27.500 woningen. De woningvoorraad in Bergen op Zoom (+3,4%) neemt tussen 1998 en 2001 minder snel toe dan in de referentiegemeenten. Hierdoor wordt het West-Brabantse gemiddelde van 4,4% niet gehaald, evenals het provinciale cijfer van 5,3%. Met 338 woningen per vierkante kilometer kent Bergen op Zoom een hoge woningdichtheid. Van de referentiegemeenten heeft alleen Breda een hogere dichtheid. Voorzieningen Met gemiddeld 8,4 winkels per 1000 inwoners heeft Bergen op Zoom van alle referentiegemeenten het hoogste winkelvoorzieningenniveau. Let wel, het gaat hier alleen om het aantal winkels. Gezien het feit dat bijvoorbeeld Roosendaal een hogere koopkrachtbinding heeft dan Bergen op Zoom, duidt er op dat de gemeente als het gaat om de ‘kwaliteit’ van de winkelvoorzieningen minder goed scoort.

ETIN Adviseurs

Economisch profiel voor Bergen op Zoom

Ook op het gebied van toerisme en recreatie scoort Bergen op Zoom goed. De gemeente heeft binnen West-Brabant verhoudingsgewijs zelfs de meeste toeristische voorzieningen. Per 1000 inwoners zijn er gemiddeld zo’n 6 voorzieningen. In totaal telt Bergen op Zoom 387 toeristisch/recreatieve vestigingen. In absolute zin blijft de gemeente wel duidelijk achter bij Breda (642 vestigingen). Bergen op Zoom is 38 onderwijsinstellingen rijk, minder dan in Breda en Roosendaal. Het verschil met Roosendaal wordt vooral verklaard door een geringer aantal basisscholen. Daar staat tegenover dat Bergen op Zoom, in tegenstelling tot Roosendaal, beschikt over een instelling voor middelbaar beroepsonderwijs. Verder zijn er drie vestigingen voor voorbereidend beroepsonderwijs en 6 middelbare scholen voor voortgezet onderwijs.

1.4 Productiestructuur
In 2001 telt Bergen op Zoom ruim 3.560 vestigingen, goed voor circa 32.250 werkzame personen. De gemeente heeft daarmee een belangrijke werkgelegenheidsfunctie. Dit blijkt ook uit de verhouding tussen de werkgelegenheid en de beroepsbevolking (de werkgelegenheid is 2,2% groter dan de beroepsbevolking). De meeste banen in Bergen op Zoom zijn te vinden in de industrie. Deze sector neemt meer dan een kwart van de totale werkgelegenheid voor haar rekening. Daarnaast vervullen ook de sectoren detailhandel, zakelijke dienstverlening en gezondheidszorg een belangrijke rol als werkgever. Tabel 3.2: Aantal vestigingen en werkzame personen (fulltime en parttime) naar economische activiteit (1 april 2001)
Sectoren Vestigingen Werkzame personen Abs. Landbouw Industrie Bouwnijverheid Reparatie Groothandel Detailhandel Horeca Transport en logistiek Post en telecommunicatie Financiële instellingen Zakelijke dienstverlening Overheid Onderwijs Gezondheidszorg Overige diensten Totaal 192 220 258 111 316 549 236 92 17 111 713 11 91 232 413 3.562 742 8.246 1.680 610 1.331 3.214 1.198 1.253 268 616 3.983 1.050 1.677 5.118 1.263 32.249 % 2,3 25,6 5,2 1,9 4,1 10,0 3,7 3,9 0,8 1,9 12,4 3,3 5,2 15,9 3,9 100,0 Ontwikkeling 1997 - 2001 22.0 4.3 12.5 12.1 14.2 8.7 11.6 2.5 17.0 19.4 39.3 28.7 3.6 13.6 15.9 12,8 Werkgelegenheidsstructuur Kamergebied Brabant 4,5 18,8 6,5 2,5 7,1 9,3 4,2 4,9 1,2 2,6 12,0 5,6 4,9 11,9 4,0 100,0 4,7 19,6 7,3 2,3 7,1 9,3 4,3 4,3 1,2 3,0 12,4 4,4 5,2 11,3 3,5 100,0

Bron: Vestigingenregister Noord-Brabant (2001); bewerking ETIN Adviseurs

ETIN Adviseurs

Economisch profiel voor Bergen op Zoom

In Bergen op Zoom nemen mannen ruim 57% van de beschikbare banen voor hun rekening. Het gemiddelde van heel West-Brabant (58%) ligt slechts een fractie hoger. Een wat groter verschil bestaat er ten aanzien van het aandeel parttimers. In Bergen op Zoom werkt bijna 17% van alle werkzame personen parttime, terwijl dit percentage in heel West-Brabant gemiddeld 15% bedraagt. Alleen Oosterhout kent een nog hoger aandeel parttimers (17,6%). Het grootbedrijf zorgt in Bergen op Zoom voor een substantieel deel van de werkgelegenheid. Hoewel het aandeel vestigingen met meer dan 100 werkzame personen slechts 1,0% bedraagt, zorgen deze vestigingen wel voor meer dan 40% van de werkgelegenheid. Ten opzichte van de referentiegebieden is dit percentage relatief hoog. Alleen in Breda is het belang van het grootbedrijf nog groter (46,5%). Tussen 1997 en 2001 nam de werkgelegenheid in Bergen op Zoom toe met ruim 12%. Met name de zakelijke dienstverlening had daarin met een stijging van 39,3% een belangrijk aandeel. De industrie (+4,3%) en logistieke sector (+2,5%) blijven duidelijk achter bij het gemiddelde. De groei van de werkgelegenheid ligt in Bergen op Zoom iets onder het gemiddelde van heel WestBrabant, maar ligt hoger dan in Roosendaal en Breda. Toerisme en recreatie De toeristische en recreatieve sector omvat in Bergen op Zoom 387 vestigingen en instellingen, die werk bieden aan bijna 1.900 personen. De sector neemt in totaal 5,8% van de totale werkgelegenheid voor zijn rekening. Daarmee is Bergen op Zoom, na Oosterhout, nummer twee. Buitenlandse bedrijven In Bergen op Zoom hebben zich in de loop der jaren 18 buitenlandse bedrijven gevestigd. Bijna de helft daarvan is van Amerikaanse oorsprong. In termen van werkgelegenheid is het aandeel van de USA zelfs nog groter. In totaal zijn de buitenlandse bedrijven goed voor 4.250 arbeidsplaatsen, hetgeen gelijk is aan 13% van de totale werkgelegenheid in de gemeente. Vergeleken met de referentiegemeenten kent Bergen op Zoom relatief gezien de meeste werkgelegenheid bij buitenlandse vestigingen. Tabel 3.3: Aantal buitenlandse vestigingen en werkzame personen naar land van herkomst
Land van herkomst USA België Duitsland Groot-Brittannië Overig Totaal Aantal vestigingen 8 3 2 2 3 18 Werkzame personen 4.249 107 14 75 68 4.513

Bron: Register buitenlandse vestigingen, ETIN (2000); bewerking ETIN Adviseurs

Top 10 bedrijven De tien grootste werkverschaffers van Bergen op Zoom (exclusief kwartaire diensten) zijn opgenomen in het onderstaande kader. Het grootste bedrijf, General Electric Plastics, heeft bijna 2.000 werknemers in dienst. Tezamen zorgen deze tien bedrijven voor ruim 20% van de totale werkgelegenheid. De prestaties van deze bedrijven drukken dan ook een relatief grote stempel op de economie van Bergen op Zoom.

ETIN Adviseurs

Economisch profiel voor Bergen op Zoom

Grootste bedrijven (excl. kwartaire sector) - General Electric Plastics vervaardiging van kunststof in primaire vorm - Philip Morris Holland verwerking van tabak - ISS Facility Services reiniging van gebouwen - Bruynzeel Keukens en Kasten vervaardiging van keukenmeubels - Akzo Nobel Resins vervaardiging van kunststof in primaire vorm - Cargill vervaardiging van zetmeel - Lamb Weston vervaardiging van aardappelproducten - R. van der Wekke diensten reiniging van gebouwen - Blagden Packaging NL vervaardiging van blikwaren - PTT Post nationale postdiensten
Bron: Vestigingenregister Noord-Brabant (2001); bewerking ETIN Adviseurs

1.5 Fysieke Infrastructuur
Infrastructuur Bergen op Zoom vormt een belangrijke schakel tussen de mainports Rotterdam en Antwerpen. Enerzijds weet de gemeente duidelijk van deze ligging te profiteren, anderzijds worden ook de (infrastructurele) ongemakken ervaren. De congestieproblemen zullen na het gereedkomen van de Westerschelde tunnel wellicht toenemen. De geplande infrastructurele projecten met betrekking tot de A4, de Zoomweg-Noord, maar ook Lijn 11 (goederenspoor) kunnen de bereikbaarheid van Bergen op Zoom in de toekomst verbeteren. Bedrijventerreinen Bergen op Zoom heeft ruim 430 hectare bedrijventerrein. Hiervan was op 1-1-2001 nog slechts 0,6 hectare (terstond) uitgeefbaar. De meeste andere referentiegebieden zitten ruimer in hun jasje. Roosendaal heeft nog de beschikking over ruim 20 hectare en in Breda kan zelfs nog ruim 80 hectare worden uitgegeven. Het verschil tussen Bergen op Zoom en de andere gemeenten kan niet worden verklaard uit een hogere uitgifte in de periode 1996 – 2000. De uitgifte bleef toen achter bij die van de referentiegemeenten. In totaal werd 16,4 hectare uitgegeven, in de andere grotere gemeenten werden uitgiftes tussen de 55 (Etten-Leur) en 270 (Moerdijk) hectare gehaald. Inmiddels is de situatie voor Bergen op Zoom verbeterd. De gemeente heeft 20 hectare teruggekocht op Noordland en er komt dit jaar 25 hectare op bedrijventerrein Oude Molen op de markt. Tabel 3.4: Nog uitgeefbare bedrijventerreinen in de gemeente Bergen op Zoom
Bedrijventerrein Oude Molen Theodorushaven Totaal Netto oppervlakte (in hectare) 5,2 210,8 215,0 Nog uitgeefbaar (in hectare) 0,1 0,5 0,6 Waarvan terstond uitgeefbaar (ha) 0,1 0,5 0,6

Bron: IBIS 2001; bewerking ETIN Adviseurs

ETIN Adviseurs

Economisch profiel voor Bergen op Zoom

Kantoor- en bedrijfsruimten Binnen het aanbod van commercieel vastgoed (kantoor-, bedrijfs- en winkelruimte) speelt Bergen op Zoom alleen in het segment ‘winkelruimte’ een rol van betekenis. Het aanbod van winkelruimte (>200m²) is meer dan 40% van het totale aanbod in West-Brabant en bedraagt 21.437m². Het grootste deel van het aanbod heeft betrekking op het in ontwikkeling zijnde Parade-project in de binnenstad. Het aanbod van bedrijfsruimte is marginaal en ook kantoorruimte is in Bergen op Zoom nauwelijks voorradig. Tabel 3.5: Aanbod van kantoor-, bedrijfs- en winkelruimte (7-1-2002)
Kantoren (>500m²) Bedrijfsruimte (>750m²) Winkelruimte (>200m²) Totale aanbod Bergen op Zoom 7.044 930 21.437 29.411 Kamergebied 166.780 337.180 53.300 557.260 Aandeel 4,2 0,3 40,2 5,3

Bron: PropertyNL; bewerking ETIN Adviseurs

1.6 Arbeidsmarkt
Beroepsbevolking Bergen op Zoom kent een relatief omvangrijke beroepsbevolking. Ruim 48% van de bevolking kan tot de beroepsbevolking gerekend worden. Gemiddeld bedraagt dit percentage in West-Brabant 46,5%. In absolute termen gaat het om circa 31.500 personen, waarvan 58% van het mannelijke geslacht. In vergelijking met de referentiegemeenten is de leeftijdsgroep van 15-24 jaar in Bergen op Zoom relatief omvangrijk (12,5%). Werkloosheid In het derde kwartaal van 2001 telde Bergen op Zoom circa 2.000 niet-werkende werkzoekenden (NWW-ers). Het NWW-percentage komt hierdoor uit op 6,3%. Hiermee scoort Bergen op Zoom gelijk aan Breda en Roosendaal, maar hoger dan de andere referentiegemeenten. Figuur 3.2 schetst de ontwikkeling van het aantal NWW-ers in het afgelopen jaar. Net als in de referentiegebieden is het aantal NWW-ers in het tweede kwartaal van 2001 het laagst. Door de verslechtering van de economie is het aantal werklozen in de derde kwartaal van 2001 weer gestegen. Figuur 3.2: Ontwikkeling aantal NWW-ers Bergen op Zoom
2300 2100 1900 1700 1500 1300 1100 900 jaargemiddelde 2000 eerste kwartaal 2001 tweede kwartaal 2001 derde kwartaal 2001

Bron: Arbeidsvoorziening; bewerking ETIN Adviseurs

ETIN Adviseurs

Economisch profiel voor Bergen op Zoom

Bijlage 1:
Indicatoren

Samenvattend overzicht indicatoren Bergen op Zoom, Etten-Leur, Moerdijk, Oosterhout en Roosendaal
Bergen op Zoom 65.363 18,4% 67,5% 14,1% 39,2% 22,9% 808 3,4% 19,7% 22.800 Etten-Leur Moerdijk Oosterhout Roosendaal 76.769 18,5% 67,6% 13,9% 39,4% 22,5% 720 5,2% 18,6% 23.200 Kamer gebied 548.599 18,1 68,1 13,8 37,8% 22,1% 476 3,7% 16,0% 24.400 115.371 226.516 2,4 196 4,4% 7,6 4,1 273 31.820 261.757 +2,9% 8 62,7% 11,8% 4,5% 18,8% 18,0% 16,1% 10,8% 55,1% 6,5% 2,5% 7,1% 9,3% 4,2% 4,9% 15,8% 26,4% 5,3% 267,9 17,0 – 127,1 672,3 166.787 337.176 53.304 254.407 46,4% 13.236 5,2% NoordBrabant 2.375.116 18,7% 68,4% 12,9% 39,1% 20,7% 482 3,1% 14,2% 24.500 5.081,8 949.067 2,5 193 5,3% 7,5 4,0 1.221 142.152 1.133.624 +2,7% 8 62,9% 11,5% 4,7% 19,6% 13,6% 11,3% 12,5% 62,7% 7,3% 2,3% 7,1% 9,3% 4,3% 4,3% 16,6% 24,5% 6,1% 1.082,5 17,0 – 226,9 1.635,1 . . . 1.104.162 46,5% 53.866 4,9%

Bevolkingsstructuur Bevolking (1-1-’01) Aandeel 0-14 jaar Aandeel 15 – 64 jaar Aandeel 65+ Groene druk Grijze druk Bevolkingsdichtheid Bevolkingsgroei ’97 – ‘01 Aandeel allochtonen (‘00) Gemiddeld inkomen

37.784 18,7% 69,7% 11,6% 39,0% 18,2% 681 7,7% 15,1% 24.500

36.456 18,5% 68,5% 13,6% 38,0% 20,5% 229

0,1%
8,0% 24.800

52.749 18,5% 68,4% 13,1% 38,7% 20,8% 734 2,9% 15,5% 24.100

Woon- en leefmilieu Oppervlakte (km²) 9.313 5.588 18.399 7.309 10.721 Totale woningvoorraad 27.546 14.849 14.521 21.611 31.702 Gem. woningbezetting 2,4 2,3 2,5 2,4 2,4 Woningdichtheid (km²) 340 268 91 301 297 Groei woningen ‘97-‘01 3,4% 9,5% 1,4% 4,3% 5,8% Detailhandel/1000 inwoners 8,4 5,5 6,5 7,2 8,3 Toerisme/1000 inwoners 5,9 2,4 4,1 3,2 4,1 Aantal onderwijsinstellingen 38 16 26 29 43 Productiestructuur Aantal vestigingen 3.562 1.867 2.385 2.724 4.495 Aantal werkzame personen 32.249 17.004 17.171 24.657 38.240 Werkgelegenheidsindex +2,2% -6,2% +1,5% -0,2% +13,6% Gem. aantal w.p./bedrijf 9 9 7 9 9 Aandeel MKB (in w.p.) 59,5% 64,0% 71,8% 64,7% 62,9% Banengroei ’97-‘01 12,8% 14,1% 21,1% 16,0% 11,0% Aandeel landbouw 2,3% 4,8% 6,1% 3,1% 2,9% Aandeel industrie 25,6% 30,1% 28,7% 21,5% 20,9% Aandeel vgm/industrie 32,6% 9,9% 3,2% 11,4% 7,8% Aandeel chemie/industrie 33,3% 19,5% 26,6% 16,5% 7,9% Aandeel metaal/industrie 6,3% 4,1% 30,0% 13,3% 9,5% Aandeel overig/industrie 27,8% 66,5% 40,3% 58,8% 74,9% Aandeel bouwnijverheid 5,2% 6,5% 6,4% 5,7% 6,8% Aandeel reparatie 1,9% 2,8% 3,0% 3,0% 2,9% Aandeel groothandel 4,1% 9,3% 8,5% 9,3% 6,4% Aandeel detailhandel 10,0% 8,3% 5,8% 10,7% 9,7% Aandeel horeca 3,7% 2,3% 3,2% 5,5% 3,3% Aandeel transport & logistiek 3,9% 3,9% 12,7% 5,7% 7,9% Aandeel fin. & zak. dienstverlening 15,1% 12,3% 10,9% 15,2% 14,2% Aandeel kwart. dienstverlening 28,2% 19,7% 14,7% 20,4% 25,1% Aandeel toerisme 5,8% 3,0% 4,4% 6,1% 5,2% Fysieke infrastructuur Nog uitgeefb. bedrijventerr. (ha.) 0,6 48,7 59,0 52,3 21,2 Prijzen bedrijventerrein 25,0 - 34,0 29,5 – 118,0 29,5 – 72,6 70,3 – 113,5 17,0 – 88,5 Uitgifte bedrijventerrein 1996-2000 16,4 55,8 272,6 123,6 78,9 Aanbod kantoren (>500m²) 7.044 8.195 0 15.444 32.540 Aanbod bedrijfsruimten (>750m²) 930 99.946 64.311 18.063 55.785 Aanbod winkels (>200m²) 21.437 19.600 0 0 5.090 Arbeidsmarkt Beroepsbevolking 31.545 18.135 16.914 24.701 33.661 Aandeel in totale bevolking 48,4% 48,0% 46,4% 46,8% 43,8% Niet werkende werkzoekenden 2.000 811 514 996 2.103 Werkloosheidspercentage 6,3% 4,5% 3,0% 4,0% 6,2% Bronnen: CBS, Vestigingenregister Noord-Brabant (2001), ScarB, IBIS (2001), PropertyNL, Arbeidsvoorziening

ETIN Adviseurs

Economisch profiel voor Bergen op Zoom

Bijlage 2: Definities en begrippenlijst

Bevolkingsstructuur Groene druk De verhouding tussen het aantal 0- tot 19-jarigen en het aantal 20- tot 64-jarigen binnen een bepaalde bevolking, uitgedrukt in een percentage. De groene druk is een maat om de verdeling van de demografische druk over jongeren en ouderen zichtbaar te maken. Grijze druk De verhouding tussen het aantal 65-plussers binnen een bevolking en het aantal 20- tot 64jarigen, uitgedrukt in een percentage. De grijze druk geeft informatie over de verdeling van de demografische druk en kan als vergrijzings-indicator gezien worden. Gemiddeld besteedbare inkomen Als indicator van de bestedingsmogelijkheden in een gemeente is gebruikgemaakt van het gemiddeld besteedbaar inkomen per huishouden. Het inkomen is afhankelijk van het percentage inwoners met een inkomen en de hoogte van hun inkomen. Het betreft CBS-cijfers uit 1998.

Woon- en leefmilieu Bebouwd, cultuurgrond en overig groen Onder bebouwd valt onder andere het woongebied, de infrastructuur, de bedrijfsruimte en bouwterreinen. Cultuurgrond heeft betrekking op gronden die voor agrarische doeleinden worden gebruikt. Overig groen is een verzamelcategorie voor onder andere ‘natuur’ (parken, bossen), sportvelden, volkstuinen, begraafplaatsen etc.. Winkelvoorzieningen Het aantal winkels per 1.000 inwoners geeft slechts kwantitatieve informatie over de winkelvoorraad. Belangrijke facetten als diversiteit en kwaliteit blijven buiten beschouwing. Enige voorzichtigheid is derhalve geboden bij het interpreteren van de resultaten. De winkelgegevens zijn afkomstig uit het Vestigingenregister Noord-Brabant en zijn gebaseerd op de sector ‘Detailhandel en reparatie t.b.v. particulieren (excl. auto’s, motorfietsen en motorbrandstoffen)’. Toeristische en recreatieve voorzieningen Het aantal toeristische en recreatieve voorzieningen c.q. bedrijven per 1.000 inwoners. De toeristische en recreatieve sector is samengesteld uit bedrijven behorende tot verschillende branches. De definitie is afkomstig uit het rapport ‘Werkgelegenheid in Toerisme en Recreatie in Nederland 1996 – toesnijding LISA bestand’ van ETIN Adviseurs en Sliepen Consultancy in opdracht van het Ministerie van Economische Zaken, HISWA en RECRON. Aangezien het om sector doorkruisende activiteiten gaat, mag het werkgelegenheidsaandeel van de sector ‘toerisme en recreatie’, om dubbeltellingen te voorkomen, niet opgeteld worden bij de andere sectoren.

ETIN Adviseurs

Economisch profiel voor Bergen op Zoom

De definitie van de sector is in overleg met de opdrachtgevers samengesteld. Globaal worden de volgende branches tot de sector gerekend: horeca, logies, cultuur, recreatie, sport en amusement, personenvervoer, reisorganisatie en – bemiddeling, recreatiegoederen en (overige) toeristische/recreatieve detailhandel. In een aantal gevallen wordt niet de gehele branche meegenomen.

Productiestructuur Werkgelegenheidsindex Deze index geeft aan of een gemeente een (belangrijke) werkgelegenheidsfunctie heeft. De index wordt berekend door de werkgelegenheid te delen door de beroepsbevolking. Een positief percentage betekent dat de werkgelegenheid groter is dan de beroepsbevolking. Dit duidt op een inkomende pendel. Als de werkgelegenheid kleiner is dan de beroepsbevolking, dan zal een deel van de bevolking elders een baan moeten zoeken (een uitgaande pendelstroom). MKB en grootbedrijf Tot het midden- en kleinbedrijf worden bedrijven gerekend die meer dan 100 (fulltime) arbeidsplaatsen tellen. Het grootbedrijf heeft dus meer dan 100 werknemers in dienst. Kwartaire dienstverlening De kwartaire (of niet-commerciële) diensten bevatten de overheid, het onderwijs, de gezondheidszorg en de overige diensten.

Fysieke infrastructuur Prijzen bedrijventerreinen Om een bepaald gemeente als ‘duur’ of ‘goedkoop’ te bestempelen, is meer nodig dan alleen de minimum en maximum grondprijzen. Beter inzicht in de prijs-kwaliteit verhouding van een bepaald terrein is hiervoor noodzakelijk. Dit blijft echter buiten het bestek van dit onderzoek. Aanbod kantoor, bedrijfs- en winkelruimten Het aanbod van vastgoed fluctueert aanzienlijk in de tijd. De gegevens zoals in deze rapportage gebruikt, zijn dan ook een momentopname. De interpretatie van het aanbod van gemeenten is hierdoor moeilijk. Voor een gemeente is het van groot belang dat er genoeg aanbod is voor (nieuwe of reeds bestaande) bedrijven. Een zeer groot aanbod betekend echter vaak ook dat de leegstand groot is, hetgeen nadelige consequenties met zich meebreng. Een ‘optimaal’ aanbod is voorts afhankelijk van onder andere de economische ontwikkeling van land, regio of gemeente en de stand van de rente. Deze factoren hebben een positieve invloed op de vraag. Aanbod is niet per definitie gelijk aan leegstand. Veel panden blijven bezet tot het moment dat een nieuwe koper of huurder zich aandient. Bovendien is vrijwel altijd een deel van het aanbod als incourant te beschouwen.

ETIN Adviseurs

Economisch profiel voor Bergen op Zoom

Arbeid en kennis Werkloosheidscijfer Aangezien het CBS niet over recente werkloosheidscijfers op gemeenteniveau beschikt, is in deze rapportage gebruik gemaakt van gegevens van CWI (voormalig Arbeidsvoorziening). Het betreft het aantal niet-werkende werkzoekenden (NWW) dat geregistreerd staat bij een arbeidsbureau. Het aantal werklozen ligt volgens deze definitie op een hoger niveau dan de geregistreerde werkloosheid van het CBS (ongeveer tweederde hoger). De geregistreerde werkloosheid kan als het officiële werkloosheidscijfer worden beschouwd.