Stedenbouwkundig plan

Voorwoord

Groningen is de belangrijkste stad van Noord-Nederland.

Met alle stedelijke voorzieningen, drukte en ambities die deze uitspraak rechtvaardigen. Het Europapark wordt een nieuwe stadswijk die past bij het streven van de stad om deze positie verder uit te bouwen. Aan de zuidoostzijde van de stad, op de plaats waar eerder houthandelaren en elektriciteitsbedrijven een industriële enclave vormden, wordt deze nieuwe wijk ontwikkeld. In eerste instantie om tegemoet te komen aan de grote vraag naar ruimte om nieuwe kantoren te bouwen. Het Europapark wordt dé toplocatie voor de zakelijke dienstverlening van Noord-Nederland. Maar het Europapark heeft veel méér te bieden dan ruimte voor kantoren alleen. Het gebied is bij uitstek geschikt voor verschillende functies die naast elkaar bestaan, zoals wonen, werken, uitgaan en recreëren. Een nieuw NS-station, een multifunctioneel stadioncomplex, een kantorenwijk, een nieuwe woonwijk en een park zijn dan ook de ingrediënten van het stedenbouwkundig plan die het karakter en de uitstraling van het Europapark gaan bepalen. De verschillende functies staan niet los van elkaar maar vermengen zich, waardoor het Europapark 24 uur per dag een levendige wijk zal zijn. De nabijheid van het stadscentrum en de verbindingen met het stedelijk netwerk geven het Europapark een sleutelpositie in een stad waar we trots op zijn.

WILLEM SMINK Wethouder Ruimtelijke Ordening

KOEN SCHUILING Wethouder Economische Zaken, Verkeer en Vervoer

Inleiding
Groningen is een bijzondere stad. De grootste van Noord-Nederland met een snel groeiende economie en vooruitstrevend op het gebied van sport, stedenbouw en architectuur. Het Europapark verenigt een groot aantal van deze kenmerken en wordt de komende jaren de te winnen locatie van Groningen. Er zijn een drietal aanleidingen voor de ontwikkeling van het Europapark. Allereerst heeft de gemeente Groningen dringend behoefte aan een grote, nieuwe kantorenlocatie. Door de snelle economische groei in de tweede helft van de jaren negentig dreigt er een tekort aan kantoorlocaties. In het Europapark is ruimte voor de ontwikkeling van 200.000 m2 bvo kantoren en dat is genoeg voor de komende 10 tot 15 jaar. Een tweede aanleiding is de wens een hoogwaardig sport- en vermaakcentrum te ontwikkelen waar ook het stadion van FC Groningen deel van uitmaakt. Tot slot is er behoefte aan nieuwe woningen in het zuiden van de stad, aansluitend op de twee aantrekkelijke woonwijken Helpman en de Oosterpoort. Met de ontwikkeling van het Europapark kan de gemeente aan deze verschillende wensen tegemoet komen. Het gaat hier om een unieke, grote locatie dichtbij het stadscentrum (fietsafstand 5 minuten!) die zowel met de trein als met de auto goed bereikbaar is. Door de mix van een uitgaanscentrum met voetbalstadion, een nieuw NS-station, een grote kantorenwijk en een aantrekkelijke woonwijk wordt het Europapark een totaal nieuwe stadswijk met een heel eigen karakter. In de toekomst zullen hier zo’n 9000 mensen werken en 1500 mensen wonen. In deze brochure wordt het stedenbouwkundig plan voor het Europapark toegelicht. Het bestemmingsplan dat daarop is gebaseerd, is de juridische basis voor de uitvoering van het plan. De inspraak hierop zal rond de zomer van 2000 plaatsvinden. Het plan is tot stand gekomen na consultatie van een groot aantal betrokkenen. Aan de hand van een tweetal scenario’s voor de invulling van het gebied, is de gemeente in discussie gegaan met bewoners, bedrijven, raadsleden en andere belanghebbenden. Samen met een aantal financiële afwegingen zijn de resultaten van deze consultatieronde bepalend geweest voor het stedenbouwkundig plan, dat bestaat uit elementen uit beide scenario’s. De uitvoering van het plan zal een periode van circa 15 jaar beslaan. Daarom moet er ruimte blijven voor tussentijdse aanpassingen van het plan. Flexibiliteit is dan ook een van de sleutelbegrippen bij de uitvoering. Achtereenvolgens komen in deze brochure het beleidskader en het plan in hoofdlijnen aan de orde. Daarna gaan we in op de verschillende onderdelen van het plan: het sport- en vermaakcentrum Euroborg, het kantorenpark, het NS-station Kempkensberg, de woonwijk De Linie en het Helperpark. We besluiten de brochure met de financiën, de planprocedures en de fasering.

4

OOSTERPOORT
Ve rle ng de

tra

ic he r

wij

ks

st

ra

at

L.W

H.

lpe rli nie

Kempkensberg

Vulcaan
NS -st

atio

HELPMAN
He

n

lpe

rzo

Sp om

oo

rlijn

H ce elpm ntr an ale
Gr on ing

Ind

ust

He

Gide

rie s

po

or

Meeuwerderw
Lo
0

Nieuw

Win sch ote

Va

DE MEEUWEN
p
we g

e Win

nG

eg
de at
50 100 200

en de

scho

Nanninga

rdie
Zu ide lijk eR ing

nL oo s

Bornho lmstra

terdie p

ZUIDOOST

Ca e sT l o af Tr

at W sk er iv ijv er

at

p ro Eu

O ED N

io at st n

aw eg
Brem enw eg

Balkgat

Verle

ngde

Mil

ieu

die

ns

t

onw

eg

He

lpe

rdie

pje

Locatie NS-station Kempkensberg

en

Ad
-A ss en

min

ist

rat

Win

ieg

scho

terd

eb

iep

ou

w

ZUIDOOST

Bestaande situatie plangebied Europapark

Beleidskader
Geschiedenis
STRUCTUURSCHETS ZUIDOOST

De ideeën voor het Europapark vinden hun oorsprong in het in 1996 gepresenteerde structuurplan ‘De Stad van Straks’. Hierin wordt voorgesteld het Europapark te ontwikkelen als toplocatie voor bedrijven in de zakelijke dienstverlening en een NS-station ter hoogte van de Kempkensberg aan te leggen. In de Structuurschets Zuidoost zijn deze ideeën verder uitgewerkt. Het Europapark krijgt hierin de vorm van een compleet nieuwe stadswijk met kantoren, woningen en voorzieningen die publiek uit stad en ommeland aantrekken, waaronder een nieuw stadion voor FC Groningen.
STADSVISIE

De kantorennota gaat uit van een jaarlijkse nieuwbouwbehoefte van circa 15.000 m2. De grootste vraag komt vanuit de zakelijke dienstverlening en de (semi)overheid. Het merendeel van de vraag naar nieuwbouw zal bestaan uit kleine tot middelgrote zelfstandige kantoorpanden. Alleen als er een aantal grote kantoorlocaties ontwikkeld wordt, kan in deze behoefte worden voorzien. In Groningen komen alleen de locaties Europapark en Stationsgebied-zuid hiervoor in aanmerking.
VERKEER- EN VERVOERBELEID

Het gebied dat we nu kennen als het Europapark heeft van oudsher een belangrijke rol gespeeld in de ontwikkeling van de stad. De aanleg in de 14de eeuw van het ‘Schuytendiep’ - later omgedoopt tot Winschoterdiep - betekende een grote impuls voor de handel tussen Groningen en de Veenkoloniën. Ooit stonden er een aantal houtzaagmolens langs het Schuytendiep. Ze waren herkenbaar aan de naastgelegen balkgaten, waarin de nog onbewerkte boomstammen dreven. In het huidige Europapark herinnert een bewaard gebleven balkgat aan deze vroege bedrijvigheid. Om de verdediging van de stad te verbeteren werd in de 17de eeuw de Helperlinie aangelegd. In de 18de eeuw werd de linie uitgebreid met het Helperdiepje. Een deel van deze gracht ligt nog in het Europapark, direct ten zuiden van de huidige gemeentelijke Milieudienst. In de tweede helft van de 19de eeuw werd het gebied compleet getransformeerd. De spoorlijn werd aangelegd, de vestingwerken werden ontmanteld en afgegraven en de molens verdwenen uit het gebied. Daarvoor in de plaats kwam een scheepsreparatiewerf. Midden in de weilanden werd in 1915 de Provinciale Electriciteitsfabriek gebouwd. In de jaren daarna hebben de Helpmancentrale en later de Hunzecentrale de elektriciteitsvoorziening van de stad overgenomen. De eerste eenheid van de Hunzecentrale kwam gereed in 1963, de vijfde werd in 1970 in gebruik gesteld. Vanaf dat jaar vormden de vijf pijpen een markant onderdeel van de Groningse skyline. De Helpmancentrale werd pas in de jaren ’80 deels afgebroken. Het administratiegebouw en de magazijnen bleven behouden. De Hunzecentrale en de vijf pijpen werden in 1998 gesloopt.
5

In de Groninger Stadsvisie (1999) wordt het sociale, economische en ruimtelijke perspectief voor de komende 10 jaar geschetst. Voor de invulling van het Europapark zijn met name het ruimtelijk-economisch beleid zoals verwoord in de kantorennota en het verkeer- en vervoerbeleid van belang.
KANTORENNOTA

Het Europapark is uitermate geschikt voor de nieuwbouw van kantoren omdat het aan de hoogste eisen op het gebied van parkeren en bereikbaarheid kan voldoen. De komst van het NS-station Kempkensberg, de ligging aan de A7 en de gevarieerde landschappelijke structuur maken het mogelijk om een mix van concurrerende kantoormilieus te ontwikkelen. Bij de planvorming voor het Europapark geldt de gemeentelijke kantorennota (1999) als uitgangspunt. Uit onderzoek blijkt dat tot 2010 ruimte gecreëerd moet worden voor 150.000 - 200.000 m2 kantoren.

De ambities voor het Europapark sluiten aan bij het verkeer- en vervoerbeleid van de stad en de regio, zoals dat verwoord is in de nota De Bereikbare Stad Leefbaar ((1997). Het beleid gaat uit van een goed bereikbare regio en stad door - waar mogelijk - gebruik te maken van het openbaar vervoer en de fiets. Niet-noodzakelijk autogebruik moet zoveel mogelijk worden teruggedrongen. Kantoren, dienstverlening en publiekstrekkende functies worden gevestigd op locaties die goed bereikbaar zijn met het openbaar vervoer en de fiets. Het Europapark wordt een dergelijke locatie en krijgt een belangrijke functie in het stedelijk en regionaal verkeer- en vervoersysteem. Een hoogwaardige openbaar vervoer-ontsluiting is een goed alternatief voor de auto. NS-station Kempkensberg wordt samen met de geplande transferiumvoorziening een transferpunt, waar forensen kunnen overstappen op de trein, lightrail, citybus en bedrijfsvervoer. Het nietnoodzakelijke autoverkeer blijft hierdoor zoveel mogelijk binnen de perken. Zo krijgen het locatiebeleid en het gemeentelijk en provinciaal verkeersbeleid gestalte.

Het stedenbouwkundig plan

Het Europapark bestaat uit vier kwadranten die elk een eigen identiteit krijgen: het sport- en vermaakcentrum Euroborg, het kantorenpark, de woonwijk De Linie en het NS-station Kempkensberg. Het nieuwe stadspark en het doorgetrokken Oude Winschoterdiep verbinden de kwadranten onderling. In dit hoofdstuk wordt het totale plan kort toegelicht. In de volgende hoofdstukken worden de kwadranten en het Helperpark beschreven.
UITGANGSPUNTEN

6

kantorenpark De Linie

Euroborg

Het stedenbouwkundig plan gaat uit van een drietal basiskenmerken. Allereerst wordt gestreefd naar een maximale menging van wonen, werken, uitgaan en recreëren. Daardoor wordt het Europapark ook buiten kantooruren een echte stadswijk met alle levendigheid die daarbij hoort. Bovendien heeft de afwisseling in functies een gunstig effect op de sociale veiligheid. Een tweede uitgangspunt is dat auto’s niet op het maaiveld geparkeerd staan. Geparkeerde auto’s worden aan het oog onttrokken door bij de kantorenlocatie het maaiveld te verdiepen en de wegen te verhogen. Verder komt het transferium in een ongebruikte waterloop en wordt er parkeergelegenheid op het NS-station gerealiseerd. Tot slot zijn een groene uitstraling van het plan en de integratie van de vele waterlopen (waaronder het Oude Winschoterdiep) een extra kwaliteit.
• Integratie in de stad

NS-station Kempkensberg

Helperpark

Een belangrijke stedenbouwkundige opgave is de integratie van het gebied in de stad. Naast de genoemde functiemenging zijn goede verkeersverbindingen met alle aangrenzende stadsdelen opgenomen. Belangrijk hierin zijn de fietstunnel naar de woonwijk Helpman

onder het NS-station door, de autoverbinding met de Bornholmstraat over het tracé van het huidige stamspoor, de verbinding met het bedrijventerrein Winschoterdiep, de doortrekking van de Meeuwerderweg (voor fietsers en voetgangers) en de autoaansluiting op de A7. De fietstunnel onder het spoor zorgt voor een logische doorgaande fietsverbinding vanaf de Helperzoom via de Meeuwerderweg naar de binnenstad en het Sontplein. Een doorgaande fietsverbinding op het Europapark betekent gebiedsvreemd verkeer en dat bevordert de stedelijkheid. Voor een veelzijdige wijk als het Europapark is de sociale veiligheid van cruciaal belang. We stellen hier dan ook hoge eisen aan. Ook het herstel van het Oude Winschoterdiep als vaarverbinding en de ecologische integratie van de Helperzoom met het Helperpark zullen bijdragen aan de verbinding van het Europapark met de stad.
• Bereikbaarheid en parkeren

die in de kantoren werken en ’s avonds door de mensen die de Euroborg bezoeken. Belangrijk uitgangspunt is dat er zo min mogelijk parkeeroverlast mag ontstaan voor de aangrenzende woonwijk Helpman. Bij voetbalwedstrijden kunnen de bezoekers die met de auto komen op de zuidoostelijke bedrijfsterreinen parkeren. Hier zijn voldoende parkeerplaatsen op loopafstand van het stadion. Voor de kantoren en de woningen op het NS-station worden de parkeerplaatsen in het ontwerp opgenomen.
• Ecologie en cultuurhistorie

Bereikbaarheid en parkeergelegenheid zijn essentieel voor de concurrentiepositie van de kantorenlocatie. De directe aansluiting op de A7 garandeert een goede bereikbaarheid voor het autoverkeer. Dit gedeelte wordt op termijn (2006) een stadsautoweg waarmee het Europapark uitstekend ontsloten is. Voor de openbaarvervoerreiziger zorgen het nieuwe NS-station en de directe buslijn met het Academisch Ziekenhuis en het stadscentrum voor snelle verbindingen. Voor de fietser zijn er directe fietspaden naar alle omliggende wijken. Voor het parkeren bij de kantoren is uitgegaan van 40 parkeerplaatsen per 100 werknemers. De helft van deze parkeerplaatsen komt in het openbaar gebied. Het transferium heeft een parkeercapaciteit van 410 parkeerplaatsen en in de Euroborg komen in totaal 1500 parkeerplaatsen. Voor een deel zal er sprake zijn van dubbelgebruik, dat wil zeggen dat een deel van de parkeerplaatsen overdag wordt gebruikt door de mensen

Het Europapark heeft een aantal elementen die een onderdeel worden van een ecologisch netwerk. Dit zijn de kades van het Winschoterdiep, het kanaal ten zuiden van de Euroborg en de Helperzoom. De Helperzoom blijft in hoofdlijnen hetzelfde en vervult daarmee een belangrijke rol als ecologische en landschappelijke verbinding met het buitengebied. Andere aandachtspunten zijn de aansluitingen op bestaande ecologische structuren: de Zuidelijke Ringweg, de Europaweg, de skivijver en het Helperdiepje.

Bestaande cultuurhistorische elementen hebben in de ontwikkeling van het Europapark een belangrijke rol gespeeld, waarvan de volgende in het plan zijn opgenomen: • De koelwaterkanalen van de Hunzecentrale worden gehandhaafd en krijgen een rol in de openbare ruimte. Het toevoerkanaal van de Helpmancentrale wordt gebruikt als parkeergarage en de oorspronkelijke vorm hiervan blijft zichtbaar. • De muur van een ondergrondse kolenbunker krijgt een rol op de kade van het Winschoterdiep. Diverse functies worden tegen die kolenmuur aangebouwd. • De stedenbouwkundige structuur van de Oosterpoort is in de verkaveling van de woonwijk De Linie terug te vinden. Met name het karakteristieke stratenpatroon is hierbij uitgangspunt. • De Helperlinie en het balkgat zijn in het stedenbouwkundig plan gehandhaafd. De contour van de Oosterredoute als verdedigingswerk zal in de woonwijk terug te vinden zijn.

Het programma in het stedenbouwkundig plan wordt in een periode van 15 jaar uitgevoerd. Op bladzijde 19 van deze brochure staat wat er allemaal gerealiseerd moet worden en welke maatregel in welke fase van het plan aan bod komt.
7

Wonen

Werken

Recreatie en vermaak

De vier kwadranten van het plan
amusement winkel
8

toegang stadion

hotel fitness

FC Groningen

+ 02.25 m
appartementen café bioscoop auto’s toegang stadion toegang stadion restaurant zonneterras basketbal kantoren tennis bushalte

+ 23.50 m

+ 29.00 m

1 De Euroborg
De Euroborg wordt een van de aanjagers van het Europapark. Het voor Nederland unieke concept wordt gegroepeerd rond het nieuwe voetbalstadion van FC Groningen. Een cluster van bioscopen, sportfaciliteiten, winkels, een hotel, kantoren, appartementen en horeca in een gebied is niet nieuw. Bekende voorbeelden zijn de Amsterdam Arena en ook in het buitenland zijn vele ‘urban entertainment centers’. Nieuw is dat de functies in een bouwwerk worden geïntegreerd - met het voetbalveld als een groot atrium - waardoor zowel gebruikers als exploitanten plezier hebben van het totale complex. Nieuw is ook dat het concept geïntegreerd kan worden in een nog te bouwen stadswijk. De vele voorzieningen zijn een aanvulling op het stadscentrum en versterken de centrumpositie van Groningen.
• Voetbalstadion

In deze kunstmatige heuvel wordt het parkeren ondergebracht. De eerste ring van het stadion bevindt zich dus onder het maaiveld.
• Vermaakfuncties
9

Rond het stadion komt een binnenpromenade die de diverse activiteiten op een logische manier met elkaar verbindt. Dit levert ook de meerwaarde van het bij elkaar brengen van de verschillende bedrijven op, zoals dubbelgebruik van parkeren, ontvangst- en congresruimtes, business-seats, etcetera. Door de diverse activiteiten is er voor iedereen wat te doen. Als de een naar het voetballen gaat, kan de ander naar de bioscoop, het fitnesscentrum of gaan winkelen.
• Publieksevenementen
Lucca

Het stadion wordt gebouwd voor 22.500 bezoekers. Het amfitheater van de Toscaanse stad Lucca - in de loop der jaren omgevormd tot een stedelijk plein met rondom een dubbele ring - dient als model voor deze ontwikkeling. De publiekstribunes van het stadion worden ontworpen in twee ringen; de hoogstgelegen tribunes kunnen worden afgeschermd als het stadion niet helemaal vol is. De skyboxen, VIP-plaatsen en bedrijfsgehuurde stoelen zijn uitgerust met communicatie-faciliteiten, waardoor ze ook gebruikt kunnen worden voor congresdoeleinden. Het voetbalveld ligt 1.5 m beneden het terrein en het maaiveld rondom de Euroborg wordt opgehoogd.

Kantoren

Door hoge kwaliteitseisen aan de Euroborg op het gebied van bereikbaarheid, parkeren, herkenbaarheid en de bebouwde omgeving, is de Euroborg een buitengewoon aantrekkelijke locatie voor de vestiging van kantoren.

De Euroborg

De komende tijd wordt onderzocht of de grasmat omhoog kan als er geen wedstrijden gespeeld worden. De ruimte eronder kan dan gebruikt worden als multifunctionele hal voor andere publieksevenementen zoals popconcerten. Het voetbalveld dient dan als dak en bovendien als groene ruimte voor de appartementen boven het dakniveau.

Wonen

De Euroborg wordt ook een exclusieve woonlocatie. Op de Euroborg zal een appartemententoren verrijzen. In deze enige echte hoogbouw in de stad (de bovenste appartementen komen op 60 meter hoogte) worden circa 100 zeer ruime vrije sector huurappartementen gerealiseerd. Voor de bewoners zal de Euroborg tal van aanvullende faciliteiten bieden. Door de hoge ligging hebben de woningen bovendien een schitterend uitzicht over stad en ommeland.

De vier kwadranten van het plan

10

Natuurlijke ventilatie parkeergarage

Visuele relatie Europaweg / Oude Winschoterdiep

Gebouweenheden boven 20 m

Zuidelijke Ringweg

kantorenpark

Euroborg

2 Het kantorenpark
Het Europapark wordt de topkantorenlocatie van NoordNederland. Daarom moet het voldoen aan de hoogste eisen op het gebied van bereikbaarheid, parkeren, uitstraling, ICT-faciliteiten en stedelijke kwaliteit. Op het kantorenpark tussen de A7 en het Oude Winschoterdiep is ruimte voor circa 110.000 m2 bvo. In totaal is er op het Europapark ruimte voor 210.000 m2 bvo. Naast het kantorenpark zijn er kantoren gepland op het NS-station (30.000 m2 bvo), in de Euroborg (20.000 m2 bvo), de woonwijk De Linie (15.000 m2 bvo) en de tweede fase van het kantorenpark ten zuiden van het Helperpark (35.000 m2 bvo).
• Representatieve kwaliteit

etcetera. Natuurlijk bepaalt het gebouw zelf een deel van de stedelijke kwaliteit, maar ook de open ruimte tussen de gebouwen is van belang voor de representatieve kwaliteit van de omgeving.
11

Parkeren beneden maaiveld

Optimale ICT-infrastructuur

De kantoren die zich op het Europapark gaan vestigen, komen voornamelijk uit de sector zakelijke dienstverlening. Een dubbele glassfiber telecom backbone garandeert een optimale ICT-infrastructuur die voor deze sector een absolute randvoorwaarde is.

De kantorenlocatie biedt met de directe ligging aan de ringweg, de diverse voorzieningen en het uitzicht op het park een goed en bijzonder woonklimaat. Door de hoge en verspreide ligging hebben alle appartementen een uitstekend uitzicht. Met name de jonge startende werkenden maar ook de actieve mobiele senioren zullen de appartementen met de oriëntatie op het Oude Winschoterdiep waarderen. In totaal komen er in het kantorenpark zo’n 150 ruime appartementen.

Het kantorenpark

Het plan voor het kantorenpark gaat uit van kantoren van 3000 m2 bvo tot 5000 m2 bvo en mogelijkheden voor grotere kantoren. Er komen vier stroken van circa vijf verdiepingen hoge gebouwen. Afzonderlijke gebouwen kunnen in grotere volumes worden gegroepeerd. Op specifieke punten kan hoger worden gebouwd om ook de grotere kantoren een plek te geven. Op de kantoren, of als aparte complexen, kunnen langs het Winschoterdiep appartementen worden gebouwd met uitzicht over de stad. De menging van wonen en werken garandeert een stedelijke dynamiek. Hierdoor blijft het Europapark ook na kantooruren levendig. De begane grond van de kantoren is gereserveerd voor semi-publieke functies zoals de kantine, de vergaderruimtes, ontvangstzalen,

Voor het parkeren is gekozen voor ‘verdiept maaiveldparkeren’. Door de grond circa 1 m uit te graven en de wegen zo’n 2 m op te hogen, ontstaat er ruimte voor parkeren beneden het maaiveld. De inrichting hiervan houdt rekening met mogelijke uitbreidingen van de erboven gelegen kantoren, waarbij alleen de ligging van ingangen en andere doorgangen naar het hogere niveau tevoren zijn vastgelegd. Dankzij deze ruimtelijke indeling kan elk nieuw bedrijf met voorkeur voor een eigen identiteit en een exceptionele werkomgeving een toplocatie vinden in het Europapark. Er wordt uitgegaan van 40 parkeerplaatsen per 100 werknemers. Door verdiept maaiveldparkeren toe te passen kunnen op het kantorenpark circa 1200 parkeerplaatsen worden gecreëerd.

Wonen aan het Winschoterdiep

De vier kwadranten van het plan

12

woontorens

daktuin

kantoren

Fasering ontwikkeling station
spoorlijn Helperpark

3 Het NS-station Kempkensberg
Het NS-station Kempkensberg combineert kantoorruimtes, appartementen en een transferiumfunctie voor treinen, bussen, auto’s en fietsen. De kantoren en de appartementen worden boven de sporen gebouwd. Daardoor ontstaat een goede aansluiting van het Helperpark met de Helperzoom en blijft de mogelijkheid bestaan om in de toekomst nieuwe infrastructuur aan te leggen (bijvoorbeeld een zweeftrein of een hogesnelheidslijn). Door de functies op het station te intensiveren ontstaat er ruimte om het Helperpark aan te leggen en kan de ecologische structuur van de Helperzoom in stand worden gehouden.
• Transferiumfuncties • Kantoren en wonen

In de regio Groningen streven we naar een gefaseerde invoering van hoogwaardige openbaar vervoerverbindingen. Het Europapark wordt in dit light-railnetwerk een belangrijke halte, niet alleen vanwege de strategische ligging tussen een groot bedrijvengebied, sport- en vermaakfuncties en woongebieden maar ook vanwege de diverse transferfuncties. Het NS-station Kempkensberg heeft als belangrijkste gebruikers de bewoners van het zuiden van de stad en de mensen die op het Europapark of de kantorenlocatie Kempkensberg werken of deze locaties bezoeken. Daarnaast heeft het diverse vervoerfuncties. Ten eerste de ‘Park+Ride’-functie. Men parkeert er de auto en gebruikt de trein voor de verdere reis. De goede auto-

Voor de kantoren boven de sporen is in totaal ruimte voor circa 30.000 m2 bvo. De doelgroep zijn de grote kantoren in de overheidssector of kantoren die hieraan nauw verwant zijn. Parkeren vindt plaats óp het station. De kantoren zijn zowel vanuit het Europapark als vanaf de Helperzoom bereikbaar. De aanwezigheid van het NS-station en hieraan gekoppelde voorzieningen maakt de bouw van appartementen op deze locatie aantrekkelijk. Hier komen in twee torens zo’n 110 zowel huur- als koopappartementen. De doelgroepen voor het appartementencomplex zijn tweeverdieners, jonge, startende werkenden en ouderen. Parkeerfaciliteiten worden geïntegreerd in het ontwerp.

Zweeftrein / Hogesnelheidslijn (HSL)

Naast projecten als de aanpak van de Groningse Zuidelijke Ringweg en het stadsgewestelijk openbaar vervoer, is de aanleg van een zweeftrein of HSL een belangrijk project in de Stadsvisie. Aanleg hiervan is een belangrijke stimulans voor de noordelijke economie. In deze toekomstige openbaar vervoer-structuur kan het NS-station Kempkensberg een belangrijke rol vervullen. Bij het ontwerp van het Europapark en het station is hiermee rekening gehouden.

Het NS-station Kempkensberg

bereikbaarheid en de mogelijkheid om voldoende parkeergelegenheid te realiseren, maakt het Europapark tot een ideale P+R locatie. Verder is er het P+R Citybussysteem. Bezoekers van de binnenstad, het AZG of andere locaties in de stad, parkeren de auto en worden met de bus of de citybus naar de plaats van bestemming gebracht. Door de aanwezigheid van de citybus op het Europapark kunnen treinreizigers op een snelle manier naar het AZG en het Sontplein reizen. Tot slot wordt het gebruik van het station vergroot door een aantal vormen van natransport. Voor de werknemers van de bedrijven in het bedrijvengebied Zuid-Oost wordt bedrijfsvervoer ingevoerd.

13

De vier kwadranten van het plan

14

Balkgat
zandbak balkgat / haven

binnentuin

fitness

jeux de boules

Helperpark

Helperlinie Helperpark

spoorlijn

Winschoterdiep

4 Woonwijk De Linie
De Linie wordt een bijzondere woonwijk met een opvallende architectuur. De locatie kenmerkt zich door de nabijheid van de binnenstad, het vele groen, de ligging aan het Oude Winschoterdiep en de kwaliteit en gezelligheid van de aangrenzende wijken Helpman en de Oosterpoort. Er komen in De Linie circa 280 woningen in verschillende woningtypen. Het doortrekken van de Meeuwerderweg voor fietsers en voetgangers geeft de bewoners van De Linie direct toegang tot de vele voorzieningen van de Oosterpoort. De woningen aan de H.L. Wichersstraat blijven behouden.
• Woon/werkcombinaties

tevens een goede geluidsbuffer voor de achtergelegen woningen. De kantoren zijn zes tot acht verdiepingen hoog.
• Grondgebonden woningen
15

Woonwijk De Linie

Langs het spoor komen gebouwen voor zelfstandigen die wonen en werken willen combineren. Deze gebouwen vormen tevens een geluidsbuffer tussen het spoor en de rest van de woonwijk. De zichtlocatie langs het spoor leent zich uitstekend voor deze doelgroep om zich te profileren. Ook de bereikbaarheid van deze locatie is een sterk punt. Het bouwblok omvat 80 grondgebonden woningen langs de Verlengde Meeuwerderweg en 40 appartementen in de koopsector als woon/werkcombinaties. Het parkeren wordt hier centraal opgelost in een ondergrondse parkeergarage. Van dit bouwblok zal het noordoostelijke deel een kantorencomplex van circa 15.000 m2 bvo bevatten, dat direct zichtbaar vanaf de ringweg het Europapark aankondigt. Het kantoor is

In het gebied tussen het Oude Winschoterdiep en de Verlengde Meeuwerderweg komen drie verdiepingen hoge grondgebonden woningen met een eigen tuin. Met speciale aandacht voor het belang van het historisch balkgat- en Helperliniegebied, heeft elke straat een specifieke gemeenschappelijke ruimte (speeltuin, haven) die zorgt voor een eigen identiteit. De opzet is een balans te vormen tussen het individuele en het collectieve, tussen een landelijke en een stedelijke sfeer. Ook langs het Oude Winschoterdiep komen woningen. Bijzonder is dat deze gedeeltelijk boven het water worden gebouwd.
• Tweeverdieners en ouderen

Er zijn een aantal woningtypes die alle als doelgroep tweeverdieners en ouderen hebben. De eerste zijn circa 80 woningen in de duurdere prijsklasse. Voor dit woningtype zijn een tuin en de directe buurt belangrijk. Het tweede grondgebonden woningtype zijn de 40 woningen die georiënteerd zijn op het water. De fysieke band met en oriëntatie op het water is hier belangrijk. Hier is een tuin niet de belangrijkste buitenruimte maar het balkon. Als losse elementen komen in De Linie 10 woningen langs het Oude Winschoterdiep.

De verbinding tussen de vier kwadranten
visstek galerie

16

terras zwembad

ingang P & R

winkel strand boomgaard

daktuin

restaurant

picknickgebied café parkeergarage

Helperzoom

Euroborg

Europaweg

Het Helperpark
Het Helperpark ligt op een cruciale plek in het Europapark. Het verbindt de Euroborg, het kantorenpark, het NS-station Kempkensberg en de woonwijk De Linie. Het park krijgt niet alleen een functie voor de mensen die wonen en werken op het Europapark, maar ook voor bewoners van de hele stad en regio.
• Blue Moon

Sociale veiligheid

Paviljoens

Een van de ideeën is architecten die in de vervolgfase betrokken blijven bij de ontwikkeling van het Europapark een aantal paviljoens te laten ontwerpen.

Sociale veiligheid is een van de kernthema’s bij de definitieve uitwerking van het parkplan. Het beperkt toestaan van wonen, een goede begeleiding van de doorgaande routes en een ‘zo open mogelijk’ ontwerp dragen hiervoor zorg.

Het Helperpark

Het park wordt ingericht als een kunstmatig heuvelachtig landschap langs het doorgetrokken Oude Winschoterdiep. Voor het definitieve ontwerp zijn een aantal thema’s van belang: de sociale veiligheid moet zijn gewaarborgd, het gebruik moet in alle vier seizoenen optimaal zijn en het moet gecombineerd worden met een hoogwaardige culturele invulling. In het park worden een aantal paviljoens ontwikkeld in het kader van de cultuurmanifestatie ‘Blue Moon’. Een van de doelstellingen van deze manifestatie is om de inwoners van stad en ommeland al in een vroeg stadium vertrouwd te maken met het Europapark en het nieuwe stadspark. Op dit moment is de locatie voor veel inwoners nog een blinde vlek op de kaart, terwijl het toch op slechts 5 fietsminuten van de Grote Markt ligt en grenst aan populaire woonwijken als Helpman en de Oosterpoort.

De paviljoens vormen zo een staalkaart van de architectuur van dit moment. De paviljoens kunnen diverse functies herbergen, van bedrijfsruimte voor kunstenaars tot horeca of wonen. Van belang is echter dat de begane grond een openbare functie moet bevatten en dat er rond het paviljoen geen geprivatiseerde ruimte mag bestaan. In beperkte mate kan er in de parkpaviljoens worden gewoond. Hierbij wordt gedacht aan paviljoens waar wonen, kantoor en voorzieningen als galerie, winkel, restaurant en dergelijke worden gecombineerd. Het beroemde cultuurpark in Hombroich (Duitsland) heeft als inspiratiebron voor het Helperpark gediend.
• Openbaar park

17

Het karakter van het park moet open zijn waarbij niet de ecologie de boventoon voert, maar de culturele beleving. Van groot belang is daarom dat deze plek openbaar blijft om de kwadranten ook ruimtelijk met elkaar te verbinden. Na ‘Blue Moon’ blijft het Helperpark ruimte bieden aan culturele manifestaties.

Financiën
De uitvoering van de plannen voor het Europapark kost veel geld. De totale kosten voor de aankoop van de grond, de aanleg van de infrastructuur en het inrichten van de openbare ruimte worden geschat op circa ƒ 165 miljoen. De belangrijkste kostenposten zijn de aankoop van grond, de verwerving van de woningen langs de Verlengde Lodewijkstraat, de aansluiting op de A7, de weg tussen de A7 en het station, de twee beweegbare bruggen over het Oude Winschoterdiep, de aanleg van het transferium en de inrichting van de openbare ruimte (waaronder het Helperpark). De opbrengsten uit de grondverkoop van woningen, kantoren en andere functies dekken de totale kosten niet. Een belangrijke oorzaak hiervoor is dat de uitgifteperiode voor de kantoren circa 15 jaar bedraagt, maar dat het merendeel van de investeringen al in de eerste fase moet worden gedaan. Hierdoor ontstaat een forse rentelast die het totale financiële beeld negatief beïnvloedt. Om het totale tekort van bijna ƒ 70 miljoen te dekken heeft de gemeente ƒ 30 miljoen beschikbaar gesteld. Voor de overige ƒ 40 miljoen wordt een beroep gedaan op het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO), bijdragen vanuit Rijk en Provincie en bijdragen van ontwikkelende partijen. De kosten voor de totale Euroborg worden geschat op ƒ 285 miljoen. De bouwkosten voor het voetbalstadion worden geschat op circa ƒ 50 miljoen.

Planprocedures
Het stedenbouwkundig plan zoals in deze brochure beschreven is in januari 2000 door de gemeenteraad vastgesteld. In juli start het bestemmingsplantraject. Ter voorbereiding hierop wordt voor de Euroborg een Milieueffectrapportage opgesteld. Hierin worden de milieueffecten beschreven van de Euroborg op de omgeving. De MER gaat in op onder andere verkeer, parkeren, geluid, ecologie en cultuurhistorie.
PLANNING MER / BESTEMMINGSPLAN

18

• december 1999

Vaststellen richtlijnen MER
• juni 2000

Aanvaardbaarheidsbeoordeling MER-rapport
• juli 2000

Bekendmaking en terinzagelegging MER-rapport, inspraak; MER en ontwerp-bestemmingsplan gedurende vier weken
• september 2000

Toetsingsadvies MER-Commissie
• oktober 2000

Terinzagelegging ontwerp-bestemmingsplan
• oktober 2000

Artikel 19-procedure bouwrijpmaken
• februari 2001

Vaststelling bestemmingsplan
• maart 2001

Start bouwrijp maken
• maart 2001

Artikel 19-procedure bouw Euroborg
• september 2001

Start bouw Euroborg

Fasering
Fase 1 2000 tot 2005 Fase 2 2005 tot 2010 Fase 3 2010 tot 2015

Bereikbaarheid
• aansluiting A7 • aansluiting op de Gideonweg voor het bouwverkeer • aanleg transferium • aanleg hoofdas Station - A7 met doortrekking

Bereikbaarheid
• definitieve aansluiting op de Gideonweg • aanleg transferium Park + Ride op het NS-station • doortrekking Meeuwerderweg • wegtracé op stamspoor

Stedelijke functies
• ontwikkeling kantorenpark ten zuiden van het

Helperpark 30.000 m2 • derde fase kantorenpark 30.000 m2

Verlengde Lodewijkstraat • aansluiting Essent-terrein op het kantorenpark • aanleg fietstunnel station Kempkensberg • uitstaphalte NS-station Kempkensberg
Stedelijke functies
• 30.000 m2 kantoorruimte • fase 1 Euroborg: stadion, bioscoop, eerste fase

Stedelijke functies
• 50.000 m2 kantoorruimte • fase 2 Euroborg: afronding parkeergarage, hotel,

parkeergarage, grootschalige detailhandel, eerste fase kantoren, eerste fase woningen, restaurant • eerste fase woonwijk De Linie
Stedelijke en landschappelijke structuur
• doortrekking Winschoterdiep • aanleg en inrichting Helperpark eerste fase

tweede fase woningen, 8000 m2 amusement, 10.000 m2 kantoren • 15.000 m2 kantoren en 110 appartementen NS-station Kempkensberg • tweede fase woonwijk De Linie en kantoren
Stedelijke en landschappelijke structuur
• afronding Helperpark

VOOR MEER INFORMATIE

Projectteam Europapark Dienst RO/EZ Postbus 7081 9701 JB Groningen
T F E

(050) 367 82 80 (050) 367 83 92 europapark@roez.groningen.nl

www.groningen.nl/europapark

Het stedenbouwkundig plan Europapark is gemaakt door ir. Wiel Arets architect & associates bv, Maastricht in samenwerking met de gemeente Groningen.

Uitgave Dienst RO/EZ, april 2000 | Fotografie Aerophoto Eelde, Reyer Boxem,

Chris Möller, John Stoel, archief dienst RO/EZ | Vormgeving Maria Heikens |
Lithografie Peach belichtingsstudio | Druk Stadsdrukkerij Groningen