september 2004 | 4 | Bedrijventerreinen en transportbesparing | Zie ook www.transportbesparing.

nl

Clusters bieden kansen
Wie wil besparen op transport, kan grondstoffen, onderdelen of producten compacter en lichter maken. Of slimmer verpakken. Of alleen digitale informatie verzenden en fabriceren op de plek waar producten nodig zijn. Je kunt ook met een groep bedrijven bij elkaar gaan zitten en op transport besparen door vervoer te combineren of door aan elkaar te leveren. Of allebei. Het gebeurt op diverse bedrijventerreinen in Nederland en het is interessant. Voor overheden, voor ondernemers, voor projectontwikkelaars, voor exploitanten en beheerders. Vanwege de voordelen voor de deelnemende bedrijven, vanwege het milieu, de veiligheid en de bereikbaarheid en vanwege de regionale en nationale economie. Kortom: clusters bieden kansen. In deze speciale editie van de Nieuwsbrief Transportbesparing aandacht voor de theorie, maar vooral voor de praktijk: de succesverhalen van drie transportbesparende bedrijventerreinen en wat ervoor kwam kijken. In deze Nieuwsbrief Transportbesparing leest u meer over: · De bedrijfsvoordelen: minder kosten, minder risico · De economische voordelen: sterke punten uitbouwen · De voordelen voor milieu, veiligheid en bereikbaarheid · Fruitport Rotterdam: vooraanstaande positie dankzij specialisatie · Bedrijvenpark Zuid-Groningen: duurzaamheid vanwege de winsten · Bedrijventerrein Hardenberg: samenwerking na de scheiding · Subsidieregelingen en projecten transportbesparing en bedrijventerreinen · Literatuur over bedrijventerreinen, goederenvervoer en clustering

· De bedrijfsvoordelen: minder kosten, minder risico

Ondernemers die willen besparen op de bedrijfskosten en het risico willen verminderen dat met vervoeren samenhangt, zoeken daarvoor in diverse praktijksituaties samenwerking met hun buren. Groepen bedrijven op een bedrijventerrein besparen op twee manieren op hun transport: door het bundelen van in- en uitgaande goederenstromen of door het bijeenbrengen van verschillende schakels in de bedrijfsketen, zodat de behoefte aan vervoer afneemt.

Bundelen van goederenstromen
Bundelen van in- en uitgaande goederenstromen op een bedrijventerrein is vaak onderdeel van een breder opgezet ‘parkmanagement’. Andere onderdelen daarvan zijn bijvoorbeeld een gezamenlijke stroomvoorziening of gezamenlijke diensten voor onderhoud van het terrein en afvoeren van afval. In enkele praktijksituaties is deze terreinservice uitgebreid tot het gezamenlijk vervoeren van grondstoffen en eindproducten. Het parkmanagement speelt hierin vaak een doorslaggevende rol. Maar ook gemeenten en provincies kunnen zulke initiatieven ondersteunen door het leveren van faciliteiten. De exploitant van het terrein kan bij de

acquisitie van nieuwe klanten gericht zoeken naar bedrijven die willen meedraaien in het (vervoer)management van het terrein.

Clusteren in de keten
Het fysiek bij elkaar brengen van verschillende schakels in een bedrijfsketen, is een tweede mogelijkheid voor transportbesparing. Bijeenbrengen van toeleverancier, producent en afnemers, maakt onderdelen van het vervoer in de keten overbodig. In de chemie, metaalindustrie en agro-foodsector zijn inmiddels succesvolle voorbeelden van dergelijke clusters, vaak in combinatie met het eerder genoemde bundelen van goederenstromen. Bij het ontstaan van zo’n ketencluster blijkt de rol van het ‘ankerbedrijf’ cruciaal: een grote producent die zijn toeleveranciers en afnemers als onderhuurders of medehuurders bij zich op het terrein haalt. Vergunningverleners, terreinontwikkelaar en exploitant kunnen deze ontwikkeling faciliteren, bijvoorbeeld door onderhuur mogelijk te maken.

· De economische voordelen: sterke punten uitbouwen

Bedrijfsclusters bieden niet alleen kansen voor transportbesparing. Economische groei moet komen van het uitbouwen van bestaande sterke clusters, is één van de credo’s van Michael Porter, een Amerikaanse econoom voor wiens inzichten ondernemers en bestuurders momenteel in de rij staan. Nieuwe kansen voor de economie liggen volgens deze visie binnen bestaande sterke sectoren of op de raakvlakken van verschillende sterke sectoren in een regio. Dit sluit dus prima aan bij het concept van bundelen van goederenstromen en onderlinge leveringen, waar clusters de mogelijkheid toe bieden. De praktijk bevestigt dit: clusters gaan niet alleen efficiënt om met transport, ze zijn door het bijeenbrengen van elkaar versterkende bedrijven belangrijk voor de ontwikkeling van de regionale en nationale economie.

· De voordelen voor milieu, veiligheid en bereikbaarheid
Bedrijven die besparen op transport door het bundelen van goederenstromen of door onderlinge leveringen, realiseren daarmee naast economische winst ook voordelen voor milieu, veiligheid en bereikbaarheid. Bestaande bedrijfsclusters in de (petro)chemie weten bijvoorbeeld aanzienlijke verminderingen van transport te realiseren en daarmee tevens de risico’s rond het vervoer van gevaarlijke stoffen te beperken. Een sprekend voorbeeld is de oprichting van een benzeenextractiefabriek op het terrein van Shell Chemie Moerdijk. Met de komst van deze fabriek is het transporteren van enkele honderdduizenden tonnen benzeen per jaar, afkomstig uit verschillende Europese landen, overbodig geworden. Ook de vestiging van chemieconcern BASF op hetzelfde terrein in Moerdijk, heeft het vervoer van grondstoffen over langere afstanden tussen de twee bedrijven overbodig gemaakt.

· Fruitport Rotterdam: vooraanstaande positie dankzij specialisatie
De grondoppervlakte is die van een klein dorp. De invulling is van een geheel andere maatvoering: loodsen en kantoren hebben het formaat van halve straten, enorme heftrucks goochelen met koelcontainers alsof het luciferdoosjes zijn, de laad- en loskranen zijn tot ver in de omgeving zichtbaar, de vrachtwagens die het gebied doorkruisen zijn van het type rijdende muur, aan de kades liggen varende bedrijfsgebouwen om geladen en gelost te worden. Fruitport Rotterdam. Eén van de grootste clusters ter wereld voor de opslag, overslag, distributie en verkoop van ‘perishables’: fruit, groenten en sappen. Sinds de clustervorming, die in 1991 van start ging, verviervoudigde de stroom afgehandelde goederen tot rond de 2 miljoen ton per jaar. Binnen de range van Noordwest-Europese havens heeft Fruitport daarmee een marktaandeel van bijna vijftig procent voor sappen en rond de dertig procent voor fruit. Voor het vervoer van al die producten, arriveren en vertrekken jaarlijks zo’n 500 zeeschepen en 140.000 vrachtwagens. Dat is veel. Maar zonder de clustervorming, vlakbij één van de grootste agrocentra van Noordwest-Europa, zouden dat er nog veel meer zijn. Lees verder over Fruitport en transportbesparing op www.transportbesparing.nl

· Bedrijvenpark Zuid-Groningen: duurzaamheid vanwege de winsten
In een landschap van rechte lijnen en open ruimte, ligt de verwezenlijking van menig droombeeld over het samengaan van industriële productie en ecologische waarden. Het bedrijvenpark Zuid-Groningen fungeert dan ook regelmatig in projecten voor milieuzorg, energiebesparing en innovatief ondernemerschap als voorbeeld dat het kan. Sjoerd-Jan ten Kate is medebedenker en initiator van het ecologische productiecluster rond het verwerkingsbedrijf van varkensvet dat zijn opa bijna een eeuw geleden oprichtte. Hij blijft vrij nuchter onder al die aandacht. ‘Als je maar dom genoeg bent’, kom je volgens hem op dit soort ideeën, die hij omschrijft als ‘vooral buitengewoon praktisch’. Hij bespaart er samen met zijn partners op het terrein jaarlijks in ieder geval zo’n 500.000 transportkilometer mee, heeft een fors lagere energierekening én levert producten die beduidend meer geld opbrengen. “En daar gaat het om,” vindt Ten Kate. “Duurzaam zegt mij niet zoveel, behalve wanneer het lagere kosten en hogere afzetprijzen betekent. Winstmaximalisatie. Daar ben ik ondernemer voor.” Lees verder over bedrijvenpark Zuid-Groningen en transportbesparing op www.transportbesparing.nl

· Bedrijventerrein Hardenberg: samenwerking na de scheiding

Ze hebben elkaar niet opgezocht, de zeven producenten van kunststof materialen op het bedrijventerrein Bruchterweg in het Overijsselse Hardenberg. Ze zijn uit elkaar gegaan. Ze waren ooit één bedrijf: Wavin, groot geworden met de productie van kunststof buizen. Zo groot (40 vestigingen in 25 landen) dat er diversificaties kwamen. Gevolgd door de weg terug naar de core business, waarbij de vroegere afdelingen als zelfstandige bedrijven uit elkaar gingen. Maar niet helemaal, want op allerlei manieren zijn de bedrijven op het terrein in Hardenberg met elkaar verknoopt gebleven. Zoals ex-echtgenoten die gezamenlijk de was blijven doen. Niet het meest voor de hand liggende misschien, maar ‘als je rekent, kom je daarop uit’, is de nuchtere conclusie van Geert Rolleman, manager Locatiebeheer bij Wavin Diensten, de parkmanager van het terrein in Hardenberg. De gezamenlijkheid levert namelijk besparingen op, ook op transport. Lees verder over bedrijventerrein Hardenberg en transportbesparing op www.transportbesparing.nl

· Subsidieregelingen en projecten transportbesparing en bedrijventerreinen
Mobiliteitstoets - gereedschapskist voor integratie goederenvervoer in plannen voor bedrijventerreinen - Rijkswaterstaat, Adviesdienst Verkeer en Vervoer. Subsidieprogramma Ruimtelijke Ordening en Vervoer - onderdeel subsidieregeling CO2-reductie - SenterNovem. Programma Consolidarity - onder meer enkele pilots voor transportbesparing als onderdeel van parkmanagement - SenterNovem. Begeleiden ontwikkeling agroclusters - Platform Agrologistiek, ministerie van LNV. Het Platform Agrologistiek organiseert op dinsdag 5 oktober het congres ‘Agrologistiek in Uitvoering’. Meer informatie op www.agrologistiek.nl.

· Literatuur over bedrijventerreinen, goederenvervoer en clustering
Clustering verder brengen - januari 2004 - KLICT/Rijnconsult. Bedrijventerreinen en goederenvervoeroptimalisatie - 2002 - TNO Inro. Handleiding Goederenvervoer en Bedrijventerreinen - december 2002 Rijkswaterstaat/AVV. Kengetallen Goederenvervoer - maart 2002 - Rijkswaterstaat/AVV. Bundeling van goederenstromen op bedrijventerreinen - Decisio - mei 2003. Logistieke toets bedrijventerreinen en Vervoersprestatie op locatie - SenterNovem. Mobiliteitsaspecten bij het ontwerpen van bedrijventerreinen - BRO. Milieu op zijn Plek voor de haven - Havenbedrijf Rotterdam - januari 2001.

Contact en informatie
Het project Transportbesparing ondersteunt ondernemers en overheden bij het ontwikkelen en in praktijk brengen van bedrijfsvernieuwingen die nieuwe marktkansen of kostenbesparingen combineren met minder behoefte aan goederenvervoer. Voor contact en informatie: Projectteam Transportbesparing Postbus 20904, 2500 EX Den Haag telefoon: 070 – 351 13 81 fax: 070 - 351 19 58 e-mail: transportbesparing@dgg.minvenw.nl internet:www.transportbesparing.nl Met vragen over het subsidieprogramma Transportbesparing kunt u terecht bij de adviseurs van Senter via de digitale adviseur of telefonisch via Algemene Informatie & Advies: 070 – 37 35 000. Transportbesparing is een project van het ministerie van Verkeer en Waterstaat in samenwerking met EVO, VNO-NCW, de stichting Natuur en Milieu en de ministeries van Landbouw, Natuurbeheer en Voedselkwaliteit, Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer en Economische Zaken.

Doorsturen, abonneren en opzeggen
Om deze Nieuwsbrief Transportbesparing door te sturen, klikt u op ‘doorsturen’ of ‘forward’ in de menubalk van uw mailprogramma. Klik hier om u op te geven voor een gratis abonnement op de Nieuwsbrief Transportbesparing of om uw abonnement op te zeggen.