Themareeks

5

Bedrijfstakken uitgelicht
Machine- en apparatenindustrie
(1923 arbeidsplaatsen)

Maart 2005

6

de gevallen naar vervangende producten worden uitgeweken.

Economie in Almere
Een uitgave van: DSO/EZ

In deze bedrijfstak zijn in Almere grote bedrijven aanwezig die vaak zelf toeleverancier zijn van andere grote bedrijven. Kenmerkend is veelal de specialisatie, gericht op bepaalde delen van de markt. Bijvoorbeeld de fabricatie van pompen, compressoren en motoren. Deze machine- en apparatenindustrie is sterk exportgericht. Een ander aanzienlijk deel vindt landelijk haar afzetgebied. Deze sterk stuwende bedrijfstakken zijn goed voor grote investeringen. Enkele bekende bedrijven zijn Yanmar, Mitsubishi, Cascade N.V, Stork, ASM Europe B.V.

Papier- en grafische industrie
(706 arbeidsplaatsen)

Elektrotechnische industrie
(768 arbeidsplaatsen)

In de elektrotechnische industrie zijn in Almere veel kleine bedrijven te vinden. Binnen deze bedrijfstak wordt een groot scala van producten geproduceerd, een variatie van kantoormachines, computers en telecom. Ook deze bedrijfstak is erg gericht op afzet naar het buitenland. Grote bedrijven zijn Neopost B.V., Pioneer Benelux B.V. en LG Electronics Inc.

Deze industrietak omvat diverse deelactiviteiten, zoals uitgeverijen, drukkerijen en reproductie van opgenomen media. Binnen de uitgeverijen hebben zich vooral bij de dagbladen concentraties voorgedaan. De dagbladpers staat behoorlijk onder druk (teruglopende advertenties). Verder is er bij de uitgeverijen een verschuiving merkbaar van vooral papieren producten naar elektronische informatie en diensten. In zijn totaliteit heeft de branche te maken met technologische ontwikkelingen zoals Internet, DVD en technische druk. In deze branche speelt ICT een steeds belangrijkere rol. Dit zorgt ook voor veel extra werkgelegenheid in andere sectoren. Grote bedrijven in Almere zijn onder meer Plantijn Casparie, Excerpta Communicaties B.V. (uitgever) en Paragon B.V.

Industrie
1
Inleiding Het jaar 2004 was het jaar van de industrie. Het economische herstel, dat zich langzaam maar zeker inzet, is met name in deze sector begonnen. Landelijk leveren industrie en aanverwante diensten bijna 50% van de toegevoegde waarde en werkgelegenheid. Zij vormen daarmee de ruggengraat van de economie. Zowel bij het Rijk alsook in de regio Amsterdam neemt de aandacht voor de sector weer toe. De stad Almere wordt niet bepaald geassocieerd met industrie. Toch vormt het huidige aandeel van deze sector 11% van de Almeerse werkgelegenheid en is er een jaarlijkse groei van gemiddeld meer dan 6%. En waar in Nederland de werkgelegenheid in deze sector afneemt, is in Almere juist groei waarneembaar. Reden om ook in Almere de aandacht te richten op de industrie. In deze informatiefolder staat de Industriesector centraal. Het is de eerste in een reeks over de Almeerse economie. Het doel is de economische prestatie van de industrie uit te lichten, en tevens bijdrage te leveren aan verdere versterking van de economie en werkgelegenheid. Aandacht voor de “maakindustrie” die een sterke basis vormt voor werkgelegenheid in andere sectoren, zoals de logistiek en andere diensten. Bij industrie als stuwende sector voor de Almeerse economie, valt te denken aan aspecten als export, innovatie en imago als werkstad.

INHOUD

Conclusies
De industrie in Almere is een groeiende, moderne sector met een hoge mate van innovatie. De Metaal/elektro- en de Voedingsmiddelenindustrie zijn sterke groeiers. De sector is sterk stuwend, export gericht en doet grote bedrijfsinvesteringen. De industrie vormt ook de basis voor toegevoegde waarde en veel werkge legenheid in andere sectoren (ICT, logistiek, diensten, handel e.a.). Bekende, internationale vestigingen zetten Almere op de kaart, qua uitstraling en imago. De sector is nauwelijks afhankelijk van bevolkingsgroei. Landelijk neemt de aandacht voor de industrie weer toe. En ook voor Almere blijkt het een belangrijke sector voor de economische ontwikkeling en de groei van de werkgelegenheid. Belangrijke vestigingsvoorwaarden voor de industrie zijn geschikt aanbod van (bedrijfs)ruimte op gunstig gelegen bedrijfslocaties, concurrerende grondprijzen, goede service- en dienstverlening door de gemeente en ook goed opgeleid personeel. - Met de nieuwe bedrijvenlocaties De Vaart IV/VI en Stichtsekant heeft Almere goede vestigingsmogelijkheden voor de industrie. De regio Gooi- en Vechtstreek kampt met een tekort aan vestigingslocaties. Ook elders in Nederland is er ruimtetekort. De promotie- en acquisitie-inspanningen zullen dan ook mede op deze regio’s worden gericht. - Aandacht ook voor versterking van de zittende industrie in Almere. In het Werkplan Bestaand Bedrijfsleven zijn de nodige acties opgnomen: faciliteren bij uitbreiding, contacten met bedrijven en bedrijfsbezoeken. De innovatiekracht van de industrie wordt versterkt door projecten van Almere Kennisstad, en door samenwerking met het Instituut voor Information Engineering, ROC, Syntens en Kamer van Koophandel. - Het bedrijfsleven oordeelt gunstig over de service- en dienstverlening van de gemeente Almere: ondernemersloket, gronduitgifte, vergunningen enz. (bench mark gemeenten). Verdere verbetering hiervan is gaande, o.a. via coördinatie overleg V&H/RB/EZ en Deregulering. - Het ondernemingsklimaat wordt verder versterkt door uitbreiding van het onder wijsaanbod (o.a. technisch). Met projecten als Hoger Onderwijs en Almere Kennisstad wordt gewerkt aan de vestiging van nieuwe opleidingsrichtingen en aan het stimuleren van de kennis-infrastructuur. Met deze acties en projecten biedt Almere de voorwaarden aan de industrie voor een aantrekkelijke vestigings plaats en een goed ondernemersklimaat.

1 2 3 4 5 6

Inleiding Industriebrief 2004 Industrie in Almere, regio en Nederland Ontwikkeling Bedrijfstakken uitgelicht

Chemische industrie
(555 arbeidsplaatsen)

Transportmiddelenindustrie
(107 arbeidsplaatsen)

Deze bedrijfstak houdt zich bezig met bijvoorbeeld carrosseriebouw tot het bouwen en repareren van schepen (veelal pleziervaartuigen). Almere kent geen grote bedrijven in deze tak van innovatie bedrijven. De afzet van producten is gelijkmatig verdeeld over export, intermediair (landelijk) en eigen gebruik.

Deze bedrijfstak, die overigens op landelijk niveau nog steeds afneemt, is in Almere in de periode 1990-2003 stabiel gebleven. Deze bedrijfstak zorgt plaatselijk voor 10% werkgelegenheid binnen de totale industriesector en kent enkele aansprekende bedrijven zoals Beiersdorf N.V. en Krehalons Synclair B.V. en HG Chemical B.V.

Conclusies

Colofon
Eindredactie en correspondentie: Gemeente Almere Postbus 200 1300 AE Almere Ontwerp en Opmaak: Gegevensmanagement/Visual Foto’s: Gemeente Almere Prospero Aan de teksten in deze nieuwsbrief kunnen geen rechten worden ontleend.

Hebt u vragen?

Overige industrie
(643 arbeidplaatsen)

(036) 539 48 00

Voedingsmiddelenindustrie
(633 arbeidsplaatsen)

De voedingmiddelenindustrie richt zich van oudsher op de verwerking van landbouwproducten tot voedingsmiddelen. De sector groeit gestaag. Het arbeidsintensieve karakter in deze bedrijfstak is erg kenmerkend en levert hiermee een stevige bijdrage aan de werkgelegenheid. Grote, “gezonde” bedrijven zijn Yakult Europe B.V. en Hema Banket. De voedingsmiddelenindustrie is nauwelijks gevoelig voor de conjunctuur. Wel kunnen incidentele gebeurtenissen een effect hebben op de omzet. Voorbeelden zijn dierziekten (BSE) of slechte oogsten. Los van deze incidenten zullen consumenten echter niet minder gaan eten. Soms zal in bepaal5

Hiertoe behoren o.a. de hout-, bouwmaterialen- en meubelindustrie. Het is vooral een verzameling van hout- en bouwgerelateerde industrie en een restcategorie w.o. sport en recycling. De categorie overige industrie heeft een aandeel van 12% binnen industrieel Almere. Landelijk is dit overigens 19%. De bedrijven zijn arbeidsintensief en lijken weinig gevoelig voor energieprijzen. De bouwnijverheid is de grote afnemer (producten/ diensten) van de hout- en bouwmaterialenindustrie. Deze bedrijfstak is hiermee enigszins kwetsbaar. Een vijfde deel van de afzet is bestemd voor export. Enkele bedrijven zijn: SITA Recycling, De Vijfhoek Flevoland en Viking B.V.

Historie industrie
Na 1945 heeft Nederland zich sterk ontwikkeld op het gebied van de industrie. Er was behoefte aan banen in verband met o.m. de afnemende werkgelegenheid in de landbouw. Tegen het eind van de jaren zestig bereikte de sector zijn top. In en rond de regio Amsterdam ontstond een sterk groeiende en moderne industrie; voorbeelden zijn de Hoogovens, raffinaderijen, vliegtuigbouwers e.d. Deze ontwikkeling vlakte af door verschillende factoren, zoals arbeidskosten, concurrentie, oliecrisis en vraaguitval. Het karakter van de industrie is daarmee ook veranderd. Tegenwoordig worden productieprocessen uitgeplaatst naar andere landen. In ons land ontwikkelt zich een meer
@ redactieez@almere.nl

Wilt u reageren?

hoogwaardige industrie met assemblage, ICT, onderzoek en ontwerp. Overigens is uit recent onderzoek (SEO) gebleken dat de verplaatsing van productiecapaciteit naar lage lonen landen veel minder omvangrijk is dan op basis van eerdere schattingen werd verwacht. De vrees voor vertrek lijkt ongegrond. In de grote steden en regio’s zien we een deïndustrialisatie proces. Maar dit geldt niet voor Almere.

Meer informatie?

www.almere.nl/ondernemen

6

1

3

Industrie in Almere regio Amsterdam en Nederland
Als relatief nieuw gebied kan Almere voldoende ruimte voor deze sector bieden, waarbij de gunstige ligging en de bereikbaarheid belangrijke factoren zijn voor de voornamelijk producerende bedrijven. Voor een goed beeld m.b.t. de werkgelegenheidsontwikkeling in de sector industrie enige algemene, kerncijfers op een rij. Als bronnen zijn gebruikt: de databank van de gemeente, de provincie, de Kamer van Koophandel en de Stichting Economisch Onderzoek.

4

Ontwikkeling van de Almeerse industrie vanaf 1990
In onderstaande tabel (1) is de ontwikkeling van de diverse bedrijfstakken in beeld gebracht. De werkgelegenheidscijfers laten zien dat de totale industriesector vanaf 1990 groeit. Met name de metaalindustrie is in die periode flink toegenomen qua arbeidsplaatsen. De relatief kleinere bedrijfstak voedingsmiddelen- en drankindustrie ontwikkelt zich ook stevig. De totale werkgelegenheid in de industrie laat vanaf 1990 meer dan een verdubbeling zien in 2003.
Tabel 1: Ontwikkeling van de industrie naar arbeidplaatsen en bedrijfstak Almere Metaal-, elektrotechnische- en transportmiddelen industrie Voedingsmiddelen-, drank- en genot industrie Papier- en grafische industrie Chemische-, aardolie- en rubber industrie Hout-, bouw-, meubel-, textiel- en overig industrie Totaal 1990 659 76 634 570 254 2193 in % 30 3 29 26 12 100 1995 1410 367 463 540 602 3382 2000 1941 391 677 535 587 4131 2003 2798 633 706 555 643 5335 in % 52 12 13 10 12 100

Grafiek 1:Ontwikkeling arbeidsplaatsen industriesector vanaf 1994 (index 1994=100)

2
Industriebrief 2004 ‘Hart voor de industrie’

150

125 100 75 50

Ook in het rijksbeleid komt het belang van de industrie voor de Nederlandse economie naar voren. In de Industriebrief uit 2004 stelt het kabinet dat het industriebeleid cruciaal is voor het groeivermogen van onze economie. En de uitgangspositie van de Nederlandse industrie en aanverwante diensten is kansrijk: moderne bedrijven, die internationaal georiënteerd zijn en sterke technologieclusters. De Industriebrief signaleert wel enige knelpunten. Zo is er gebrek aan fysieke ruimte en neemt de kwaliteit van de infrastructuur af. Ook is er druk van wet- en regelgeving en verslechtering van fiscaal ondernemersklimaat. Voorts zijn arbeidskosten een knelpunt, evenals de kwaliteit van de arbeid en wisselwerking tussen kennisinfrastructuur en bedrijfsleven, die onvoldoende is. Het industriebeleid is gericht op het creëren van een goed ondernemingsklimaat. Het kabinet wil bedrijven de ruimte geven zich te kunnen ontwikkelen en richt zich daarbij op drie sporen: - Randvoorwaarden ondernemingsklimaat op orde, zoals mededinging, infrastructuur, wet- en regelgeving, onderwijs, arbeidsmarkt, fiscaliteit. - Vergroten vernieuwingsvermogen van bedrijven: generiek innovatiebeleid, ondersteuning van sleutelgebieden, (regionale) samenwerking van bedrijven en kennisinstellingen. - Aandacht voor specifieke sectoren en doelgroepen. Het beleid is uitgewerkt in nota’s als “Pieken in de Delta” (bedrijfslocaties), de Innovatiebrief en de Nota Mobiliteit en in een aantal gerichte acties.

Bron: EZ/KvK/SEO

1996
Nederland

1998
Regio Amsterdam

2000
Almere

2002

2004

Bovenstaande grafiek (1) toont de ontwikkeling van de industrie in Almere en de regio Amsterdam en landelijk in Nederland. De industrie heeft in Almere een aandeel van 11%, in de regio 9% en landelijk is deze 13%. De sector ontwikkelt zich in Almere gestaag, dit in tegenstelling tot zowel de landelijke en regionale ontwikkeling, waarbij de industriële werkgelegenheid afneemt. De regio Amsterdam kenmerkt zich door een sterkere afname in de sector over die periode, landelijk is de afnemende trend minder. De ontwikkeling heeft uiteraard ook te maken met de schaal van Almere, hierdoor zullen veranderingen relatief een grotere invloed hebben. Naarmate de stad groter wordt (massa) zal dit effect meer en meer dempen. Niettemin is de ontwikkeling en de rol van de industriesector voor Almere erg interessant, doordat deze sector niet bepaald bevolkingsvolgend is en van grote betekenis als het gaat om stuwende werkgelegenheid.

Binnen de Almeerse industrie domineert de zgn. moderne industrie. Hiertoe behoren de grafische-, chemische, farmaceutische, metaal-, machine-, elektrotechnische en transportmiddelenindustrie. Uit achterliggende informatie blijkt dat het innovatiegehalte in deze bedrijfstakken hoog is. Binnen de industrie is het opvallend dat de metaal-, elektrotechnische- en transportmiddelen industrie in aandeel toeneemt van 30% in 1990 naar 52% in 2003. Ook in de voedingsindustrie is een toenemende tendens te zien. De overige bedrijfstakken zijn in aandeel afgenomen of zijn gelijk gebleven.

Tabel 3: Ontwikkeling van de industrie naar grootte van het bedrijf (1990/ 2003) Grootte klasse 1990 % 2003 % 1 arbeidsplaats 42 32 193 45 2 t/m 9 arb.plaatsen 51 39 135 32 10 t/m 49 arb.plaatsen 27 21 72 17 50 arb.plaatsen en meer. 11 8 25 6 Totaal bedrijven 131 100 425 100
Bron: EZ/KvK/SEO

Groei en herkomst
Als gekeken wordt naar de groei van arbeidsplaatsen in de sector dan blijkt dat over een periode van 5 jaar, 70 % van de toename bij de bestaande bedrijven heeft plaatsgevonden. Overige toename werkgelegenheid door nieuwe vestigingen en starters. De herkomst van de bedrijven is globaal in 5 gebieden in te delen (zie tabel 2). Door de jaren heen blijken de voornaamste donorgebieden Amsterdam en Gooi- en Eemland. De helft van de bedrijven komt uit deze regio’s. Bedrijven met als herkomst West Nederland (overig Randstad en Noord-Holland) maken een wat kleiner deel uit als het gaat om vestigen.

Tabel 3 laat zien dat het aandeel eenmanszaken vanaf 1990 flink is toegenomen. Vaak gaat het hierbij om ambachtelijke bedrijven of beroepen, zoals bewerking van metaal, hout en steen of vervaardiging van kleding, instrumenten of onderdelen. Het aantal bedrijven met 2-9 arbeidsplaatsen en 10-49 arbeidsplaatsen is ook sterk gegroeid, echter het aandeel binnen het totaal is afgenomen. Het totaal aantal industriële bedrijven is in de periode 1990 - 2003 meer dan verdrievoudigd.

Grafiek 2:Werkgelegenheid industrie naar bedrijfstak 2003 (in %) 50 40 30 20 10 0
Metaal,electro en papier Papier, grafische industrie Voedings-en genotmiddelen industrie Almere
Bron: EZ/KvK/SEO

Tabel 2: Herkomst gebieden van de sector (in %)
Amsterdam Gooi- en Eemland West Nederland Oost Nederland Overig/ buitenland Totaal
Chemische Industrie Hout, bouw, textiel en overig

1997 1999 2002 28 29 33 21 24 19 15 12 15 10 11 13 26 24 20 100 100 100
Bron: EZ/KvK/SEO

Nederland

Regio Amsterdam

Grafiek 2 laat zien dat in Almere het aandeel Metaal- en elektrotechnische-, en transportmiddelenindustrie het sterkst vertegenwoordigd is (> 50%). Het aandeel werkgelegenheid in de papier- en grafische industrie is in de regio Amsterdam het grootst met 30%. Landelijk is t.o.v. de andere gebieden het aandeel in de bedrijfstak hout, bouw, textiel en overig het grootst en zorgt voor 1/5 deel van de werkgelegenheid binnen de totale sector industrie.
2 3 4