Uitwerkingsprogramma DECOR Regio Haaglanden 2003-2005

Programma ter stimulering van duurzame herstructurering van bedrijventerreinen in de regio Haaglanden

Kamer van Koophandel Haaglanden Provincie Zuid-Holland Stadsgewest Haaglanden augustus 2003

Uitvoeringsprogramma DECOR Haaglanden 2003 - 2005, definitief

Inhoudsopgave
1 1 2.

Inleiding .................................................................................................................3 Bedrijventerreinen ...................................................................................................4 2.1 Inleiding ..............................................................................................................4 2.2 Situatie binnen de regio Haaglanden ......................................................................4 2.3 Selectie en doel projecten op bedrijventerrreinen ....................................................4 2.3 Project 1: Gemeente Delft – Herstructurering Schieoevers .......................................5 2.4 Project 2: Gemeente Wateringen – Herstructurering Bedrijventerrein Kwintsheul .......5 2.5 Project 3: Gemeente Pijnacker-Nootdorp – Herstructurering De Boezem en ontwikkeling Reesloot..................................................................................................6 2.6 Project 4 Gemeente Rijswijk – Herstructurering Plaspoelpolder.................................6 2.7 Project 5 verkenning nieuwe initiatieven.................................................................6 3 Beleid .....................................................................................................................7 3.1 Inleiding ...............................................................................................................7 3.2 Project 6: Onderzoek financieringsmogelijkheden .....................................................7 3.3 Project 7: Regionaal ruimtelijk economisch profiel ....................................................8 3.3 Project 8: Campagne/ kennisuitwisseling .................................................................9 4 Van uitwerking naar uitvoering .................................................................................9

2

Uitvoeringsprogramma DECOR Haaglanden 2003 - 2005, definitief

1

Inleiding

Ruimte voor nieuwe bedrijvigheid in Haaglanden is schaars. De vraag naar ruimte voor nieuwe bedrijvigheid is echter groot. Bestaande terreinen zijn onderhevig aan veroudering, herstructurering is veelal noodzakelijk. Door middel van duurzame herstructurering kan de kwaliteit op bedrijventerreinen verbeterd worden en kunnen kansen voor duurzaamheid worden benut. Een integrale benadering uitgaande van de Triple P (economische, ecologische en sociale duurzaamheid) is hierbij het uitgangspunt. Onder herstructurering wordt in dit Uitwerkingsprogramma verstaan: Face lift: grote opknapbeurt bij fysieke veroudering; Revitalisering: forse integrale verbetering van een verouderd terrein met behoud van bestaande economische functies; Herprofilering: wijziging van de werkfunctie van bestaande bedrijfsactiviteiten ten gevolge van economische veroudering; Transformatie: ombouwen, waarbij de functie wijzigt in niet-werkfuncties. In dit laatste geval wordt terrein onttrokken aan de voorraad bedrijventerreinen. Deze indeling wordt vooral bepaald door de kosten van de ingreep en de mate waarin de economische functie van de locatie verandert. De problematiek op bedrijventerreinen overstijgt het schaalniveau van een enkele gemeente. Regionale samenwerking binnen Haaglanden is nodig om problemen als ruimtegebrek, verpaupering e.d. op te lossen en kansen te benutten. Als eerste stap hiertoe is in het kader van het provinciale project DECOR door de Provincie Zuid-Holland, het Stadsgewest Haaglanden en de Kamer van Koophandel Haaglanden in mei 2002 de Regionale Intentieverklaring Haaglanden (RIV) ondertekend. In de RIV hebben betrokken partijen afgesproken om eens per twee jaar de RIV om te zetten in een uitwerkingprogramma. In dit programma zal aandacht zijn voor een duurzaam regionaal vestigingsbeleid, regionaal beleid ten aanzien van duurzame herstructurering en voor concrete projecten voor duurzame herstructurering. Voor dit uitwerkingsprogramma hebben de betrokken partijen een viertal, samenhangende doelstellingen geformuleerd: Duurzame kwaliteitsverbetering van bestaande bedrijventerreinen. Duurzame inrichting van nieuwe terreinen. Ruimtewinst voor bedrijvigheid op bestaande terreinen en op nieuwe terreinen. Regionale samenwerking, clustering en segmentering op bedrijventerreinen

Het voorliggende uitwerkingsprogramma is de eerste van de reeks en bevat de gezamenlijke uitwerking voor duurzame herstructurering in de regio Haaglanden voor de jaren 2003-2005. Het programma heeft een looptijd van twee jaar ingaande direct na bestuurlijke vaststelling door deelnemende partijen. In dit uitwerkingprogramma komen achtereenvolgens aan de orde: Hoofdstuk 2: Bedrijventerreinen Hoofdstuk 3: Beleid Hoofdstuk 4: Projectorganisatie en Financiën

3

Uitvoeringsprogramma DECOR Haaglanden 2003 - 2005, definitief

2.
2.1

Bedrijventerreinen
Inleiding

De regio Haaglanden kent een groot aantal bedrijventerreinen. Ten behoeve van dit uitwerkingsprogramma is bij alle gemeenten geïnventariseerd welke terreinen in aanmerking komen voor duurzame herstructurering. Tevens is gesproken met een vijftal organisaties van ondernemers.

2.2

Situatie binnen de regio Haaglanden

Duurzame kwaliteitsverbetering van bestaande bedrijventerreinen Naar aanleiding van de gesprekken met gemeenten en ondernemersverenigingen heeft een eerste selectie plaatsgevonden. Het betreft terreinen waar herstructurering de komende jaren aan de orde is. In bijgevoegde tabel (bijlage1) zijn alle bedrijventerreinen opgenomen waar de komende jaren (duurzame) herstructurering mogelijk aan de orde is. Duurzame inrichting en beheer van nieuwe terreinen en uitbreidingen Naast herstructurering liggen kansen voor duurzaamheid bij de uitbreiding van bestaande terreinen en de ontwikkeling van nieuwe terreinen. Deze terreinen zijn eveneens in eerder genoemde tabel (bijlage 1) opgenomen. Terreinoverschrijdende projecten Tijdens de gesprekken met gemeenten en ondernemers zijn ook terreinoverschrijdende projecten aan de orde gekomen. Het betreft twee initiatieven om gemeentebreed of op gemeenteoverstijgend het traject voor duurzame herstructurering in te steken. In beide gevallen betreft de start een quick scan waarin voor meerdere terreinen wordt onderzocht of herstructurering gewenst is en zo ja, welke vorm.
Terreinoverschrijdende projecten Initiatief Initiatiefnemer Quick Scan Zoetermeer Gemeente Quick Scan Westland Kamer van Koophandel

2.3

Selectie en doel projecten op bedrijventerrreinen

Voor de selectie van de projecten is een aantal criteria opgesteld: Het proces voor duurzame herstructurering is al ingezet door gemeente en ondernemers. De planning van de herstructurering valt binnen de periode van dit uitwerkingsprogramma (Herstructurering is lopend of start in 2003 of 2004). Projecten die later starten kunnen in het volgende uitwerkingsprogramma worden opgenomen. De betreffende gemeenten en (bij voorkeur) ook de betrokken ondernemers hebben de ambitie uitgesproken voor duurzame herstructurering. Koppeling van de terreinen aan de selectiecriteria leidt tot 4 projecten voor dit programma. Aanvullend hierop zullen nieuwe initiatieven in de regio worden ondersteund. Een en ander leidt tot de volgende projecten: 1. Herstructurering Schieoevers, Gemeente Delft 2. Herstructurering Bedrijventerrein Kwintsheul, Gemeente Wateringen

4

Uitvoeringsprogramma DECOR Haaglanden 2003 - 2005, definitief

3. Herstructurering De Boezem en ontwikkeling Reesloot, Gemeente Pynacker-Nootdorp 4. Herstructurering Plaspoelpolder, gemeente Rijswijk 5. Ondersteuning nieuwe initiatieven De partijen die samenwerken in het project DECOR stellen als doel de herstructurering bij de geselecteerde projecten een impuls te geven waardoor deze aan het eind van de looptijd van dit Uitwerkingsprogramma een fase verder zijn geholpen; van initiatieffase naar planfase, van planfase naar uitvoering.

2.3

Project 1: Gemeente Delft – Herstructurering Schieoevers

Schieoevers is een gemengd bedrijventerrein langs de oevers van de Schie, met ruime mogelijkheden voor transport door binnenvaartschepen. Doordat het terrein geen mogelijkheid heeft tot uitgifte van nieuwe kavels is ruimtegebrek een algemeen voorkomend probleem. Daarnaast maken bodemvervuiling, problemen met de ontsluiting en geluidsoverlast herstructurering van het terrein noodzakelijk. De gemeente heeft zich uitgesproken voor een duurzame herstructurering, waarbij parkmanagement, efficiënt ruimtegebruik en transport belangrijke thema’s zijn. De concrete samenwerking tussen gemeente en BKS (Bedrijvenkring Schieoevers) is uitgewerkt in een convenant, waarin een uitwerking is opgenomen van op te pakken duurzaamheidsthema’s. De gemeente Delft een adviesbureau opdracht gegeven het proces te begeleiden en besliskundige ondersteuning te leveren voor het boven tafel krijgen van de doelen en de ambities voor het gebied. De eerste fase van het planproces bestond uit een inventarisatie en specificering van doeluitspraken en gebiedskenmerken, uitmondend in een “doelenboek” Schieoevers. Momenteel wordt gewerkt aan het opstellen van een programma van eisen en een vlekkenplan, dat moet resulteren in een Masterplan en Uitvoeringsprogramma en tenslotte in een nieuw bestemmingsplan voor het gebied. Het project Schieoevers bevindt zich nu in de initiatief/planfase, doel is dit project in de looptijd van dit Uitwerkingsprogramma in de plan/uitvoeringsfase te krijgen.

2.4 Project 2: Gemeente Wateringen – Herstructurering Bedrijventerrein Kwintsheul
Bedrijventerrein Kwintsheul kenmerkt zich met een bruto oppervlak van ca. 12 ha als een kleinschalig, gemengd bedrijventerrein. Uitbreiding van het terrein is, door vaststelling van het uitwerkingsplan Westlandse Zoom, niet meer mogelijk waardoor het terrein te kampen heeft met ruimtegebrek. Herstructurering wordt door zowel gemeente als ondernemers als oplossing gezien, waarbij de gemeenteraad duurzame herstructurering als uitgangspunt heeft aangenomen. Als eerste aanzet voor duurzame herstructurering is in opdracht van gemeente, ondernemers en Kamer van Koophandel een oriënterend onderzoek uitgevoerd. Op dit moment wordt gewerkt aan het opstellen van een Masterplan. Het project op bedrijventerrein Kwintsheul bevindt zich momenteel in de planfase, doel is dat bij dit project binnen twee jaar gestart wordt met de uitvoering.

5

Uitvoeringsprogramma DECOR Haaglanden 2003 - 2005, definitief

2.5 Project 3: Gemeente Pijnacker-Nootdorp – Herstructurering De Boezem en ontwikkeling Reesloot
Het bedrijventerrein De Boezem komt door problemen met ontsluiting, parkeren en grote hoeveelheden zwerfafval in aanmerking voor herstructurering. Voor de gemeente heeft verbetering van de openbare ruimte eerste prioriteit. In overleg met de ondernemersvereniging is een plan van aanpak voor de verbetering van het terrein opgesteld en is een adviesbureau ingehuurd voor een nadere uitwerking van de herinrichting. Reesloot is een nieuwbouwlocatie, het bestemmingsplan ligt ter goedkeuring bij de provincie. Er is ingezet op duurzame ontwikkeling als overgang rood naar groen, het benoemen van kansenzones voor groen en intensief ruimtegebruik. Een goede inbedding van duurzaamheid hangt aan de ontwikkeling van een goede procedure voor gronduitgifte. Omdat Reesloot grenst aan het bedrijventerrein De Boezem, waar herstructurering aan de orde is, kunnen beide projecten in samenhang met elkaar opgepakt worden.

2.6

Project 4 Gemeente Rijswijk – Herstructurering Plaspoelpolder

Plaspoelpolder in Rijswijk is een groot en voor de regio belangrijk bedrijventerrein met een aanzienlijke kantorenfunctie. Het terrein heeft een oppervlakte van ruim 63 ha netto met een werkgelegenheid van ruim 20.000 personen. Bij de ondernemers (BBR) leeft sterke behoefte om het terrein te herstructureren. Uit een recent gehouden onderzoek blijkt de Plaspoelpolder kampt met een hoog percentage leegstand van kantoren. Een belangrijk deel van deze leegstand is het gevolg is van veroudering en/of dat panden een zodanige specifieke bestemming hebben dat verhuur vrijwel onmogelijk is. De herstructurering moet dan ook vooral gericht zijn op het vinden van oplossingen voor deze problematiek om verloedering van het terrein te voorkomen. De gemeente brengt na de zomer 2003 een Plan van aanpak Transitie Businesspark Plaspoelpolder in procedure. Hierin worden plannen ontvouwd over de gewenste ontwikkeling van het bedrijventerrein. Naast planontwikkeling speelt vanzelfsprekend de financiële haalbaarheid van de plannen een belangrijke rol om herstructurering van de grond te krijgen. Afhankelijk van de gemeentelijke plannen en initiatieven kan Plaspoelpolder definitief in dit programma worden opgenomen.

2.7

Project 5 verkenning nieuwe initiatieven

Gemeente Den Haag Gemeente Den Haag heeft voor dit uitwerkingsprogramma een ronde gemaakt langs alle bedrijventerreinen. Naar aanleiding hiervan is een selectie gemaakt van terreinen waar de komende twee jaar gestart kan worden met duurzame herstructurering. De gemeente Den Haag heeft aangegeven zelf het initiatief te nemen voor duurzame herstructurering. Voor zover nu bezien kan worden is een impuls vanuit DECOR in de vorm van procesondersteuning niet noodzakelijk. Wel vraagt Den Haag om ondersteuning op het gebied van subsidie-aanvragen, klankbord en het leggen van contacten. Quick scan Westland Vanuit de Federatie Bedrijfsleven Westland is aangegeven dat diverse terreinen in aanmerking komen voor (duurzame) herstructurering. In samenwerking met de Kamer van Koophandel is eind november 2002 een informatiebijeenkomst gehouden over duurzame herstructurering. Tijdens deze bijeenkomst is het initiatief genomen tot een Quick Scan

6

Uitvoeringsprogramma DECOR Haaglanden 2003 - 2005, definitief

Westland, een onderzoek naar de kansen en knelpunten voor duurzame herstructurering op de Westlandse bedrijventerreinen. Doel van de quick scan is het verkrijgen van inzicht krijgen in de ingrepen die per bedrijventerrein gewenst zijn om de kwaliteit van de terreinen te verbeteren. In mei 2003 is de rapportage van de quick scan afgerond. Naar aanleiding van de resultaten van de quick scan zal worden bezien op welke terreinen concrete projecten kunnen worden gestart.

Quick scan noordelijke bedrijventerreinen Zoetermeer In Zoetermeer komen met uitzondering van Dwarstocht alle noordelijke bedrijventerreinen (ten noorden van de A12) mogelijk in aanmerking voor een vorm van herstructurering. Op Dwarstocht is de herstructurering al ver gevorderd. Voor de overige terreinen is het van belang om op snelle en eenvoudige wijze inzicht te verkrijgen in de kansen en knelpunten op de verschillende terreinen, naar het voorbeeld van de quick scan die op de Westlandse bedrijventerreinen is gehouden. In 2002 heeft het EIM reeds een onderzoek naar de tevredenheid onder alle Zoetermeerse ondernemers uitgevoerd. Hoewel dit onderzoek niet gericht was op de bedrijventerreinen kan het als basis dienen voor de te verrichten quick scan. Via beperkt aanvullend onderzoek wordt inzicht verkregen in de situatie op de noordelijke bedrijventerreinen en zullen aanbevelingen ter verbetering per terrein worden gedaan. Deze aanbevelingen dienen als input voor de discussie over de toekomst van de bedrijventerreinen en kunnen een rol spelen bij de nieuw op te stellen beheersvisie voor de noordelijke bedrijventerreinen. Ontwikkeling nieuwe bedrijventerreinen In Haaglanden zijn enkele grote en kleine bedrijventerreinen in ontwikkeling. De grootste zijn Harnaschpolder en Honderdland. Getracht zal worden om vanuit DECOR Haaglanden een duurzaamheidsimpuls te geven aan de ontwikkeling hiervan.

3

Beleid

3.1 Inleiding
Aanvullend op de concrete projecten op bedrijventerreinen is er een tweetal onderwerpen waar nader onderzoek voor noodzakelijk is. Inzicht in beide onderwerpen is cruciaal om de komende periode de impuls aan herstructurering daadwerkelijk inhoud te geven. Het betreft onderzoek naar: - mogelijkheden voor financiering (duurzame) herstructurering (kosten en baten) - regionale afstemming (regionaal ruimtelijk economisch beleid) Daarnaast zal de kennisuitwisseling via het Kennisplatform Duurzame bedrijventerreinen en de Nieuwsbrief DBT worden voortgezet.

3.2 Project 6: Onderzoek financieringsmogelijkheden
Herstructurering van bedrijventerreinen is een kostbare aangelegenheid. Hoe ingrijpender de herstructurering hoe hoger uiteraard de kosten. Bij een face lift, waarbij het doorgaans gaat om een grote opknapbeurt van de openbare ruimte en het beheer van het terrein bedragen de kosten gemiddeld zo’n € 50.000 per ha. Bij een revitalisering met forse integrale ingrepen ten behoeve van de fysiek en functionele verbetering, met behoud van de bestaande economische functies moet al gauw gerekend worden op zo’n € 150.000 per ha. Gaat het om een herprofilering bedragen de kosten ca. € 300.000 per ha, exclusief eventuele verwerving en sanering. Kunnen de benodigde middelen voor een face lift wellicht grotendeels worden gevonden in budgetten voor (groot) onderhoud van de lokale overheid

7

Uitvoeringsprogramma DECOR Haaglanden 2003 - 2005, definitief

en de op het terrein gevestigde ondernemers, voor een revitalisering of herprofilering met uitplaatsing van bedrijven zullen vele miljoenen op tafel moeten komen. De verschillende subsidieregelingen zijn ten enenmale ontoereikend om de totale kosten te dekken. Een aanzienlijk deel van de kosten zal op een andere manier gefinancierd moeten worden. In principe zijn er twee opties voor financiering, t.w. financiering via een (vorm) van samenwerking in een regionaal fonds of het leveren van maatwerk voor de financiering van de herstructurering per gemeente of per project. Binnen deze twee opties zijn er meerdere uitvoeringsvarianten. Gezien de bestuurlijke situatie in Haaglanden wordt voorgesteld vooralsnog de mogelijkheid van financieel maatwerk per gemeente dan wel per project te onderzoeken. Wel zal er aandacht blijven voor de mogelijkheid van een regionaal herstructureringsfonds. In dit project zullen de verschillende mogelijkheden worden onderzocht. Het project financieringsmogelijkheden valt in twee delen uiteen. 1. Maatwerk per situatie Om verregaande herstructurering van de grond te krijgen is bij projecten een forse hoeveelheid geld nodig. In dit project zal gekeken worden hoe de financiering van dit soort projecten gerealiseerd kan worden. Het project moet onder andere duidelijk maken wat de mogelijkheden zijn van publiek private samenwerking, investeringen vanuit de waardestijging van het vastgoed, en de verschillende subsidiestromen. Voorgesteld wordt een en ander te onderzoeken aan de hand van concrete projecten in Haaglanden. De inzichten kunnen dan direct worden toegepast en tevens beschikbaar worden gemaakt voor andere projecten in de regio. 2. Mogelijkheden met beperkte middelen In dit deel van het project wordt uitgezocht wat de mogelijkheden zijn om met beperkte middelen de kwaliteit van bedrijventerreinen te verbeteren. Gedacht wordt met name aan maatregelen die samenhangen met parkmanagement en het beheer van de openbare ruimte. Van belang is dat voor dit soort maatregelen goed inzicht bestaat in de kosten en baten en in mogelijke kostendragers. Na vaststelling van het UP zal een projectplan worden opgesteld.

3.3 Project 7: Regionaal ruimtelijk economisch profiel
De regionale afstemming tussen bedrijventerreinen is een van de uitgangspunten van DECOR. Afstemming heeft evidente voordelen: een evenwichtiger aanbod van bedrijventerreinen (omvang en segmentering) , een optimalere ruimtelijke structuur en daaraan gekoppelde verbeteringen voor het economisch klimaat, het woon- en leefmilieu, de waterhuishouding en de natuur. Hiervoor is het nodig de regionale functie van een bedrijventerrein in kaart te brengen aan de hand van criteria als type bedrijven, ligging, bereikbaarheid. Aan de hand van het regionaal profiel van een bedrijventerrein kan een perspectief geschetst worden voor de ontwikkeling ervan in de zin van gewenste type bedrijvigheid of de benodigde voorzieningen of infrastructuur. 1 Om het regionaal profiel op te stellen zullen de volgende bronnen worden gebruikt: Type bedrijventerrein volgens bestemmingsplan Feitelijk aanwezige bedrijven, Locatie in de regio Ontwikkelingen op bedrijventerrein (plannen voor vestiging/vertrek bedrijven) Ontwikkelingen (verkeer, EZ, RO, milieu) in omgeving Project milieuhinderlijke bedrijven
1

Bijvoorbeeld geen versmalling van toegangswegen of 30 Km zones bij een bedrijventerrein met profiel transport en logistiek.

8

Uitvoeringsprogramma DECOR Haaglanden 2003 - 2005, definitief

Op basis van deze informatie kan aangegeven worden wat de regionale functie van een bedrijventerrein kan zijn en welke kansen er liggen voor een versterking van deze regionale functie. Dit beleidsproject wordt getrokken door de werkgroep DECOR en wordt in nauw overleg met de betreffende gemeenten uitgevoerd. Na vaststelling van het UP zal een projectplan worden opgesteld.

3.3 Project 8: Campagne/ kennisuitwisseling
Het verwerven en verspreiden van kennis en ervaringen is een belangrijke activiteit waar het Stadsgewest, met financiële steun van de provincie, al een drietal jaren aandacht aan besteed. Incidenteel is er door zowel Stadsgewest, Provincie als Kamer van Koophandel aan projecten meegewerkt en is er mee betaald aan kosten voor onderzoek (Onderzoek parkmanagement Binckhorst, ZKD en Lansinghage en onderzoek businessplan bodemwarmte Maaldrift). Tijdens de gesprekken hebben veel gemeenten aangegeven dat kennisuitwisseling ook in de toekomst belangrijk blijft. Binnen het project campagne zal hier aandacht aan besteed worden. Het project heeft twee doelen: Motiveren van gemeenten en andere betrokkenen om aan de slag te gaan met duurzame herstructurering Verspreiden van kennis en ervaring die in de verschillende projecten wordt opgedaan. Binnen het project campagne zal een belangrijke rol zijn weggelegd voor het bestaande kennisplatform duurzame bedrijventerreinen en DBT-nieuws. Beide middelen zijn ook de afgelopen jaren gebruikt om informatie over duurzame bedrijventerreinen te verspreiden. Daarnaast zal onderzocht worden in hoeverre gebruik kan worden gemaakt van het inter/extranet van het Stadsgewest en het internet van de Kamer van Koophandel en provincie Zuid-Holland. Het spoor campagne zal dus bestaan uit een tweetal deelprojecten waarbij wordt aangesloten op de werkwijze van de afgelopen jaren.

4

Van uitwerking naar uitvoering

In dit programma is de regionale intentieverklaring uitgewerkt. Papier is echter geduldig. Zonder een adquate aansturing, de juiste mensen, in een effectieve organisatie en voldoende middelen loop je het risico dat projecten onvoldoende voortgang vinden, nieuwe initiatieven niet van de grond komen en kansen blijven liggen. Om het programma tot uitvoering te brengen is de opzet van een effectief en efficient programmamanagement noodzakelijk. De uitvoering van het programma wordt verzord door de werkgroep DECOR Haaglanden bestaande uit medewerkers van de Kamer van Koophandel, het Stadsgewest en de Provincie Zuid-Holland. De werkgroep wordt gecoordineerd door een programmamanager. Gezamenlijk zorgen zij voor de volgende taken: Uitvoeren van projecten uit het UP Stimuleren en adviseren van een integrale en duurzame aanpak i.s.m. bedrijfsleven Ambassadeurs voor duurzame herstructurering in de regio Opsporen/stimuleren van nieuwe projectinitiatieven De inzet van de financiele middelen voor het programma; Adviseren over subsidiabele projecten (zoals Tipp, OFB of ISV). Opstellen van werkplannen en projectplannen voor de uitvoering van het UP De werkgroep en de programmamanager leggen verantwoording af aan een stuurgroep.

9

Uitvoeringsprogramma DECOR Haaglanden 2003 - 2005, definitief

De samenstelling van het programmateam en de stuurgroep alsmede de manier van werken en de onderlingen taakverdeling is beschreven in het Werkplan 2003-2005. Het werkplan heeft analoog aan het uitvoeringsplan een looptijd van twee jaar. Alle deelnemende partijen hebben voor de gehele looptijd van het programma menskracht en financien beschikbaar gesteld. De navolgende tabel geeft een overzicht van de beschikbare mensekracht en middelen met de kanttekening dat het hier voorlopige bedragen betreft die nog niet in alle gevallen formeel zijn vastgelegd.
Indicatie financiele middelen en menskracht (periode twee jaar)

Provincie Zuid-Holland

Stadsgewest Haaglanden Kamer van Koophandel Haaglanden * de KvK levert tevens secretariele ondersteuning
** budget voor 2003/2004

Financien € 56.000 (DECOR) € 50.000 (BMW)(**) € 40.000 € 16.000

Menskracht ca 0,3 fte ca 0,7 fte ca 0,6 fte (*)

Het programmamanagement wordt (administratief en communicatief) ondergebracht bij de Kamer van Koophandel en is aldaar ook bereikbaar.

10