V i s i e W a a I k a d e

¨Nijmegen meer stad aan de rivier¨
Juli 2005
0
ÌNHOUD
0. Ìnleiding 1
1. Nijmegen meer stad aan de rivier 7
2. Historisch perspectief 11
3. Gedifferentieerd programma 17
4. Plantoelichting 23
5. Bijlage 49
1
2
3
0 AanIeiding
Een aantal actuele ontwikkelingen rechtvaardigt een
hernieuwde visie op de Waalkade.
· De noodzakelijke ophoging van de Waterkering,
· de situatie van de kade muur tussen de
hoogwatervrije steiger en de spoorbrug,
· De hernieuwde positie bepaling van de Waalkade
ten opzichte van de ontwikkeling rondom de rivier
Door het bestuursteam centrum van de Gemeente is
opdracht verstrekt tot het maken van een visie op de
Waalkade naar aanleiding van bovengenoemde ont-
wikkelingen. De visie heeft voor het College gediend
als toetskader voor de plannen met betrekking tot de
waterkering. De visie vormt echter bovenal een basis
voor te ontwikkelen projecten en te generen budget.
Door het opknappen van de Waalkade en het
verbeteren van de verbindingen met de omliggende
gebieden wil de gemeente de ligging aan de rivier
veel beter uitbuiten. Met de visie wordt de Waalkade
verankerd in de toekomstige stedelijke ontwik-
kelingen. De visie Waalkade strekt zich uit tussen
de spoorbrug en de verkeersbrug. Een belangrijk
element hierin is het verbeteren van de verbindingen
met de aangrenzende gebieden. Daarnaast zijn de
functies op de Waalkade en de vraag hoe Nijmegen
weer aantrekkelijker kan worden belangrijke onder-
delen.
4
DoeIsteIIingen; te versterken thema's
· Nijmegen omarmt de Waal; onderdeel van het
stadshart aan de Waal
· historische stad aan de rivier (cultuurhistorisch-
perspectief, Romeinen vestingstad, )
· gedifferentieerd programma toeristisch-recreatief
product (evenementen, functies, hotels, casino,
waterrecreatie) Economisch perspectief
(pleisterplaats Randstad- Rhurgebied, horeca,
functies)(fuvion, Marzée, Velorama,
Beeldende kunst, atelier
· aantrekkelijk verblijfsgebied
· Verbindingen met Koers West, Ooijpolder en
binnenstad
Bovenstaande thema's worden in de volgende hoofd-
stukken uitgewerkt
doelstellingen
stad aan de rivier
gedifferentieerd programma
verbinding Koers-west
verbinding binnenstad
oudste stad aan het water
aantrekkelijk verblijfsgebied
verbinding Ooijpolder
5
6
7
8
1 Nijmegen omarmt de WaaI
Nijmegen, de oudste stad van Nederland staat de
komende jaren rondom de Waal voor een uitda-
gende, complexe opgave. De hoogwaterproblematiek
noopt tot meer ruimte voor de rivier, de bereikbaar-
heid vraagt om de aanleg van een nieuwe stadsbrug
en de rivier vormt het middelpunt van de toekom-
stige stedelijke opgave. Onderdeel van de stedelijke
opgave is de herstructurering van het westelijk deel
van Nijmegen met mogelijkheden voor een nieuw
waterfront. Aan de noordzijde van de Waal worden
in het kader van de Vinexopgave 12.000 woningen
gerealiseerd met een centrumgebied op de noorde-
lijke oever van de Waal. De capaciteitsverruiming van
de Waal vindt plaats tegenover de historische binnen-
stad. Daarbij ondergaat het rivierenlandschap een
transformatie. Ook wordt de bestaande Waalkade
opnieuw onder de loep genomen. De opgave waar-
voor Nijmegen zich gesteld ziet vindt plaats tegen de
achtergrond van een rijk cultuurhistorisch verleden
met Romeinse vestigingsplaatsen aan de rivier, de
vestingstad met een ring van verdedigingswerken en
een uniek dijkenlandschap met bijbehorende kolken,
landgoederen en relicten.
Ìn de uitwerkingsnota van het Kansenboek zijn het
nieuwe Stadshart en het thema ¨Stad aan de rivier¨
als een belangrijk ruimtelijke thema's nadrukkelijk op
de agenda van de periode 2005-2006 geplaatst. Hier-
aan wordt momenteel nadere invulling gegeven.
Steeds scherper worden de contouren zichtbaar van
de planontwikkeling van een aantal beeldbepalende
ruimtelijke ingrepen aan weerszijden van de rivier.
Aan de noordzijde krijgt de Citadel - het toekom-
stige centrum van de Waalsprong - gestalte en ook
komen de ruimtelijke kansen en implicaties van de
dijkteruglegging steeds duidelijker in beeld. Aan de
zuidzijde gaat de planvorming rond Koers West een
volgend stadium in met het opstellen van een Mas-
terplan Waalfront. De Stadsbrug zal in de toekomst
een functionele, maar zeker ook symbolische verbin-
ding zijn tussen de verschillende stadsdelen. Naast
de grote ingrepen rond de Waal zijn er ook kleinere
opgaven, die echter wel een sterke impact zullen
hebben op het ruimtelijk beeld, zoals de aanpassing
van de waterkering bij de Waalkade en het project
Stadspoorten Revisited. Uit de contacten die vanuit
de verschillende planonderdelen met externe par-
tijen, waaronder subsidiegevers, worden onderhou-
den blijkt dat een stedenbouwkundige ontwikkeling
waarbij Nijmegen de rivier omarmt grote interesse en
betrokkenheid oproept.
9
variant Brokx variant Lentse Warande
10
11
12
0
200
400
2 Historisch perspectief
Oorsprong
Het verloop van de Waalkade is allereerst landschap-
pelijk bepaald. Gedurende de ontstaansgeschiedenis
van Nijmegen stroomde de Waal nu eens vlak onder
de stuwwal langs en dan weer kilometers meer naar
het noorden. Ondanks zijn slijtende werking, bleef de
stuwwal nagenoeg onaangetast en bleef een stabiel
rustpunt in tegenstelling tot het voortdurend transfor-
merende landschap aan de oostkant (ooijpolder etc.)
Stuwwal en smeltwaterhellingen zijn van oudsher
geschikt voor bewoning en het legeren van soldaten.
De omringende ÷zachte- kleigronden, komgronden
en uiterwaarden werden op een heel andere wijze
gebruikt. Die situatie maakt Nijmegen dan ook zo
bijzonder. De stad ligt op een locatie waar rivieren-
land en stuwwal elkaar treffen. De Waalkade vormt
letterlijk de overgangszone tussen het water en de
smeltwaterhellingen en daarmee tussen het water
(natuur) en de stad (cultuur).
Romeinen
Voor zover bekend zijn de oevers van de Waal be-
woond vanaf de prehistorie en is de huidige Waal-
kade en omgeving ook een vestigingsplaats geweest
voor de Romeinen. Het deel van de Waaloever tus-
sen de Grotestraat en de Westrand van de Nieuwe
Haven is onbewoond gebleven. Het stuifzand op de
smeltwaterhellingen heeft zich kennelijk veel beter
geleend voor bewoning dan de veel grovere helling-
afzettingen aan de westkant van de Waalkade.
Deze tweedeling is tot in de late Middeleeuwen
blijven bestaan. Tot 1547 werd de Lage Markt be-
schouwd als onderdeel van de ¨Weyer¨. Het gebied
strekte zich tot voorbij de Hezelpoort uit. Het Middel-
nederlandse woord verwijst naar een drassig gebied
of restgeul (haven). Op tekeningen uit de zestiende
eeuw is het verschil zichtbaar tussen een harde kade
(oost) en strand (west).
Oost-West-Noord-Zuid
Hoewel de Waalkade zelf dus niet in zijn volle lengte
is bewoond door de Romeinen, kan de weerspiege-
ling van de Waal symbolisch worden teruggevonden
in de oude Romeinse weg van oost naar west. De
lijn langs de huidige Burchtstraat, Stikke Hezelstraat
en Lange Hezelstraat is structuurbepalend gebleven
tijdens de Middeleeuwen en vormt nog steeds een
bijzondere verbindingslijn van oost- naar West-Nijme-
gen.
Haaks daarop zijn oude Romeinse wegen en middel-
eeuwse wegen bepalend geweest voor het contact
tussen de hoger gelegen stad en het water. Enkele
van deze wegen zijn direct door te trekken naar de
overzijde van de Waal.
Ooit was de Waal zo smal en ondiep dat er kon wor-
den overgestoken via doorwaadbare plaatsen. Later
moet er een Romeinse brug zijn geweest. Ìn daarop-
volgende perioden werd de oversteek van de Waal
per boot gedaan. Rond 1400 zal het eerste pontveer
in gebruik zijn genomen. Aanvankelijk lag het veer
aan de voet van het Valkhof bij de Veerpoort, maar
het werd in de 16e eeuw verplaatst naar halverwege
de Kraanpoort en de Meipoort. Het veerhuis heeft in
eerste instantie op de Lentse oever gestaan, maar is
verplaatst naar de Nijmeegse kant.
13
1200
1650
Handelsstad
Ìn de periode tussen de ineenstorting van het Ro-
meinse Rijk en eind 900 is het relatief rustig in het
gebied dat nu Nijmegen heet. Aan de oostkant van
de Waalkade ligt een agrarische nederzetting die in
de 10e en 11e eeuw transformeert in een handelsne-
derzetting.
Ìn 1230 krijgt Nijmegen stadsrechten van koning
Hendrik VÌÌ en de stad ontwikkelt zich in de eeuwen
daarna tot snel groeiende en forerende handels-
stad. Geleidelijk aan vestigen zich op de helling van
Grotestraat verschillende handelshuizen. Ìn de grote
huizen aan de Lage Markt vestigt zich de graanhan-
del met als verlengde daarvan op het oostelijk deel
van de Lage Markt een graanmarkt. Kraanpoort en
Meipoort zijn in de zestiende eeuw de voornaamste
toegangen aan de noordzijde van de stad. Waalkade
en omgeving zijn in functionele zin het centrum van
Nijmegen. Behalve de handel, treffen we er brouwe-
rijen, kroegen, herbergen, het Raadhuis, de Waag en
een vismarkt.
Bevolkingstoename
Ìn de loop van de negentiende eeuw is er opnieuw
sprake van een sterke toename van de bevolking.
De straatjes achter de Waalkade herbergen steeds
meer winkels en bedrijven die gerelateerd zijn aan de
scheepvaart.
Na de aanleg van de spoorweg en de ontmante-
ling van de vestingwerken (na 1874), verschuift het
brandpunt van economische activiteiten zich naar de
hoger gelegen delen van Nijmegen en naar nieuwe
wijken buiten de voormalige vestingwallen. De be-
drijfjes worden kleiner, de huizen worden opgedeeld
en de zogenaamde Benedenstad valt ten prooi aan
verpaupering. Het opheffen van de veerpont in 1936
is de doodsteek voor dit deel van de stad.
Verdediging tegen de mens
Met het verlenen van de stadsrechten in 1230, krij-
gen de Nijmegenaren het recht zich te verdedigen
en worden eerste opgeworpen omwallingen omgezet
in een verdedigingsmuur. Ìn de 15e eeuw wordt de
1900
stadsmuur achter de Lage Markt gesloopt en wordt
bestaande bebouwing vervangen door bakstenen
huizen. Aan de landzijde wordt de muur verstevigd
en aangevuld met bastions. Langs de Waalkade is
dat onmogelijk. De zware bolwerken Lappentoren
(oost) en Rode of St. Hubertustoren (west) kunnen
wel voorkomen dat de Waalkade vanaf de landzijde
aangevallen wordt.
De sloop van de muur en het verheffen van woningen
tot nieuwe muur, betekent dat de Waalzijde uiterst
kwetsbaar wordt. De dunne achtergevels van de hui-
zen vormen vanaf het water de enige bescherming
van de stad. Ìn 1590 slaagt Prins Maurits er in de
stad te belegeren met een aanval vanaf de overzijde
van de rivier.
Verdediging tegen het water
De stadsmuur functioneert niet uitsluitend als verde-
diging tegen een mogelijke vijand. De stijging van het
waterpeil van de rivieren en de inperking van hun be-
wegingsvrijheid door het opwerpen van dijken, is de
oorzaak voor een steeds groter overstromingsgevaar.
De muurwoningen houden het water enigszins tegen,
maar worden afgewisseld met de verschillende poort-
gebouwen en torens die coupures vormen in het ge-
sloten front. Bij dreigende wateroverlast worden deze
openingen afgedicht en de kleinere poorten worden
in de zestiende eeuw zelfs dichtgemetseld waardoor
hun functie komt te vervallen.
De Waalwal is een tijdelijke versterking van de Waal-
kade die meerdere keren wordt opgehoogd (1574,
1638 en 1649) om wateroverlast te kunnen beperken.
Ìn de zeventiende eeuw wordt de wal als wandelpad
gebruikt. De complete Lage Markt wordt tussen 1614
en 1620 ook nog eens met enkele ¨voeten¨ zand
verhoogd.
Net als de muur, gesloten huizenrij en Waalwal, is de
kade ook een belangrijk onderdeel in de verdediging
tegen het water. De harde rand bevindt zich uitslui-
tend langs het oostelijke deel van de Waalkade. Het
lagere, westelijke deel blijft lange tijd strand.
De nederzetting uit de tiende en elfde eeuw heeft
een houten oeverbeschoeiing die kades en werven
14
(kunstmatig versterkte en onderhouden oeverwal)
vormt. Geleidelijk aan wordt het hout door steen
vervangen. Ìn 1547 komt de eerste bakstenen kade
tot stand.
Haven
Ìn de late Middeleeuwen ontstaat de behoefte aan
een haven zoals we die nu kennen. De dynamiek
van de rivier is ongunstig voor de schepen die langs
de kade liggen aangemeerd en bij kruiend ijs heb-
ben de schepen een beschermde plek nodig om de
winter door te komen. De eerste haven is de veer-
tiende eeuwse St. Jacobsgracht, een noodhaven.
Ìn 1563 wordt de echte haven aangelegd (nu oude
haven genoemd). Eigenlijk is het niet meer dan een
grote plas met daarom heen een dijk met een kleine
opening voor in- en uitvaart. Ìn 1604 wordt een aantal
huizen gesloopt om de haven te kunnen vergroten en
in 1852 wordt op een locatie buiten de stadswallen
de Nieuwe Haven gegraven.
Ontwikkelingen na afkondiging Vestingwet
Het afkondigen van de Vestingwet heeft grote gevol-
gen voor de stad Nijmegen waaronder de Waalkade
en Benedenstad. Het Waalfront ondervindt grote
veranderingen waarbij het meest kenmerkende de
voortdurende kadeverhogingen zijn.
Omstreeks 1880 worden de oude haven en de St.
Jacobsgracht gedempt en de vrij gekomen ruimte ge-
bruikt als bouwterrein. De locatie wordt gebruikt voor
de bouw van de eerste gemeentelijke elektrische
centrale. De Bottelpoort sneuvelt voor dit project. Ìn
dezelfde periode verandert de situatie aan de voet
van de Valkhof burcht ook ingrijpend. De Stratema-
kerstoren ligt als gevolg daarvan nu ver van de rivier
achter een sterk oplopende weg die tevens als hoog-
waterkering dienst doet.
Twintigste eeuw
De veranderingen aan Waalkade en Benedenstad
nemen in de twintigste eeuw sterk toe. De sanerings-
plannen van de jaren dertig en de introductie van het
Groene Balkon worden gelanceerd als redding van
de Benedenstad. Ìn 1956 wordt als vervolg op het
Vijfheuvelenplan de sloop van alle bebouwing in het
gebied ingezet. Protesten uit de bevolking maken hier
een einde aan en in 1972 valt het besluit tot renova-
tie. Ìn 1974 wordt de Benedenstad aangewezen als
¨Beschermd stadsgezicht¨. Het is een teken voor de
start van een sanering. Gelijktijdig wordt de herinrich-
ting van de Waalkade aangepakt in verband met een
nieuwe waterkering. Op de plaats van de verdwenen
Oude Haven komt een kunstwerk als verwijzing naar
de historie. De specifeke ronde vorm van de water-
kering op dezelfde plaats moet ook als visualisatie
worden gezien.
Binnen deze ontwikkeling wordt het profel van de
Waalkade ingrijpend gewijzigd en het voorste deel
van de kade afgegraven. Als waterkering wordt
een hoge stenen muur aangebracht met schotten
ter plaatse van de wegen en trappen. De Waalwal
wordt in de aanleg opgenomen als onderdeel van het
wandelpad achter de waterkering. Door het verhar-
den van het westelijk deel van Waalkade worden de
verschillen tussen oost en west veel kleiner.
Het Meertje
Alhoewel de Waalkade op dit moment weinig rela-
tie heeft met ¨het Meertje¨, is het landschappelijke
element een interessant gegeven in de context van
Waal en kade. Hoofdstromen van de Waal hebben
in het verleden niet altijd hetzelfde traject gevolgd,
maar weinigen weten nog dat het Meertje één van
de overblijfselen is van de zeer oude, prehistorische
stromen. Het Meertje heeft tot in de Middeleeuwen
gediend als vaarweg voor Nijmeegse schippers.
Zij vervoerden hout en andere producten naar het
oosten en weer terug. Het Meertje was eeuwenlang
symbool voor de scheiding tussen het Schependom
en Ubbergen, maar werd ook gekozen als aantrek-
kelijke pleisterplaats. Het was een grenslijn met de
Ooy die veelvuldig werd overschreden. Het contact
tussen de stad (binnen) en de Ooy (buiten) werd bij
het Meertje gelegd.
Aanslibbing heeft er toe geleid dat het Meertje haar
15
historische ontwikkeling Waalkade
zichtbaar bij de St.-Anthonispoort.
· De verschillende muren, kades en werven hebben
hebben soms één en soms twee verdedigende
functies gehad. Daarnaast waren ze aanlegsteiger
etc. Er is sprake geweest van een grote mate van
multifunctionaliteit.
· Bij herinrichting van de Waalkade zou het een
opgave moeten zijn de verschillen in karakter tussen
het oostelijke en westelijke deel van de Waalhaven
te benadrukken.
· Bij alle mogelijke ingrepen op en om de Waalkade
moet er aansluiting worden gezocht met de noord-
zuid doorgangen. Er moet contact blijven tussen
stad en Waal, terwijl de opvallende niveau-
verschillen verbijzonderd kunnen worden of op een
andere manier onder de aandacht kunnen worden
gebracht.
· Het verdient aanbeveling het contact met de Lentse
oever te versterken op symbolische of andere wijze.
· Met name vanaf de 16e eeuw tot aan het
afkondigen van de Vestingwet, is er sprake geweest
van twee pregnante hoekpunten. Bij het onder-
kennen en visualiseren van het thema vesting-
werken, is het van belang dat deze hoekpunten
opnieuw een eigen identiteit krijgen. Dit hoeft niet in
tegenspraak te zijn tot de wens tot verlenging van
het Waalfront in de richting van Koers West. Er zou
juist tijdig aansluiting moeten worden gezocht bij
opvattingen binnen de projecten met raakvlakken.
· Multifunctionaliteit is een belangrijk trefwoord als
het gaat om waterkering of waterkering uit vroegere
tijden. Het zou een sterke ontwerpingreep zijn, als
het begrip multifunctioneel opnieuw kan worden
gekoppeld aan de waterkering van de
eenentwintigste eeuw.

hoofdfunctie als vaarweg geleidelijk aan heeft verlo-
ren. Afvoer van overtollig water naar de Waal is nu de
belangrijkste functie.
Tot de aanleg van de Waalbrug in 1936, heeft het
water echter altijd haar relatie met de stad behouden.
Het bouwen van de brug maakte het verleggen van
het Meertje noodzakelijk waardoor de vanzelfspre-
kende aansluiting met de Waal verdween en het
contact met de Ooy verloren ging.
Conclusie:
· Landschappelijke factoren hebben lange tijd z'n
invloed gehad op de bewoningsgeschiedenis langs
de Waal. Naarmate de techniek van de waterbe
heersing (menselijk ingrijpen) voortschreed zijn
de natuurlijke verschillen steeds meer aan het oog
onttrokken en de twee identiteiten (hard en zacht)
verdwenen.
· Zowel de noord-zuid lijnen van de stad naar de
rivier
als de oost-west lijnen parrallel aan de rivier zijn
structurerend voor de stad Nijmegen en in het
verlengde daarvan voor de Waalkade.
· Met name aan de oostkant van de Waalkade, moet
rekening gehouden met de mogelijke aanwezigheid
van Romeinse sporen.
· Het profel van een hoger gelegen stadsdeel en een
lager gelegen Waal is door de eeuwen heen
omgekeerd (inversie). Dit is het meest pregnant
16
17
18
19
3 gedifferentieerd programma
De Waalkade heeft zich de laatste jaren verder
ontwikkeld en heeft inmiddels een grote bekendheid
gekregen in Nijmegen, regionaal en zelfs nationaal.
Ìn dit gebied zijn momenteel circa 20 horecabedrijven
gevestigd waarbij de nadruk ligt op grandcafé's
Een belangrijke maar introverte trekker voor de Waal-
kade is het Holland Casino, dat vooral gericht bezoek
trekt. Het bezoek aan de Waalkade is sterk seizoens-
gebonden (zomer) , omdat dan de grote terrassenca-
paciteit ten volle kan worden benut.
Op het westelijk deel van de Waalkade en op de iets
hoger gelegen plaatsen zijn verspreid allerlei klein-
schalige functies zoals winkels, ateliers, horeca en
enkele kwalitatief goede restaurants gesitueerd. Het
westelijk deel van de kade wordt bovendien veelvul-
dig gebruikt als uitloopgebied van de bewoners van
de binnenstad.
Ondanks deze ontwikkelingen blijft de Waalkade ge-
isoleerd en heeft te weinig intimiteit. Het Holland Ca-
sino en de horeca die de afgelopen jaren ontwikkeld
zijn blijken beperkte trekkracht te hebben, waardoor
de binnenstadbezoeker niet zo snel naar deze locatie
komt. Het is meer bezoek dat gericht voor het casino
of voor te eten komt. De Nijmegenaar zelf komt ook
minder snel naar deze locatie. Een uitzondering
hierop vormen de dagen dat er evenementen zijn en
de dagen met mooi weer.
Gebleken is dat de Waalkade markttechnisch nog
niet optimaal is. Kansen hierbij zijn:
· De Waal kan beter beleefbaar worden gemaakt.
· De kade kan aantrekkelijk worden gemaakt voor
het aanmeren van meer op toerisme geënte
scheepvaart (cruiseschepen) De aanpak van de
damwand is hiervoor een kans.
· De Aansluiting met het kernwinkelgebied is te
beperkt. Middels herinrichting van de Grotestraat
kan ze meer uitnodigen om doorheen te lopen.
De aanzetten die reeds aanwezig zijn zoals
winkeltjes, en ambachtelijke bedrijfjes kunnen
verder worden ontwikkeld.
· Het tracé Ganzenheuvel-Priemstraat kan
aantrekkelijk worden gemaakt als fetsverbinding
tussen de Bovenstad en de Waalkade
· Het aanbod van de oostelijke Waalkade kan
verbreed worden door een relatie te leggen met
toeristisch-recreatieve ontwikkeling van natuur- en
recreatiegebied de Gelderse Poort. Ìn deze
ontwikkeling past de realisatie van het Kennis- en
Ìnnovatie centrum voor de grote rivieren het Fluvion.
· Door de ontwikkeling van het Valkhofkwartier als
cultuur- en cultuurhistorisch groen verblijfsgebied,
waarbij het gebied een nadrukkelijk relatie aangaat
met de Waal kan de toeristische functie van de
Waalkade worden verbreed.
· De Veerpoorttrappen zijn te steil voor enkele
doelgroepen, zodat de relatie met het Kelfkensbos/
Valkhof en de Grote Markt niet optimaal is. Door het
aanbrengen van een roltrap en/of een lift kan dit
sterk worden verbeterd.
· De openbare ruimte kan aantrekkelijker worden
ingericht
· Door de aanwezigheid van een kwalitatief
hoogwaardig aanbod in het westelijk deel van de
Waalkade en het aantrekkelijke achterliggende
gebied van de oude stad lijken er zeker mogelijk-
heden om een meer gedifferentieerd aanbod tot
ontwikkeling te brengen.
20
Westelijk deel
Kwalitatieve restaurants
Galeries / specialistische zaken
Aantrekkelijk woongebied
Kade ¨uitloopgebied¨ voor bewoners 400.000 p.j.
Dwaalgebied oude stad en kade binnenstad versterken
Verbinding Koers west
Toevoegen interressant programma
Routes verbeteren
Karakter verblijfsgebied versterken
OPGAVE
TYPERÌNG
21
Verbreden toeristisch aanbod
Verbindingen met binnenstad en Ooijpolder
Nieuwe functies toepassen (wonen)
Routes verbeteren
regionaal / nationale trekker - toerisme
Horecagebied (20) grandcáfes
Casino 400 bezoekers per dag
Hotels / musea
Evenementenlocatie
TYPERÌNG
OPGAVE
Oostelijk deel
22
23
24
aantrekkeIijk verbIijfsgebied
De Waalkade heeft van oudsher een belangrijke
functie vervuld binnen het stedelijk functioneren van
de stad. Waar eeuwen lang een verkeers- en han-
delsfunctie heeft gelegen, zijn het thans met name
de recreatieve functie en de verblijfswaarde die de
Waalkade tot een geliefde plek maakt. De kwaliteit
van de historische gevelwanden, de aanwezigheid
van de rivier, de horeca- en evenementenfuncties,
de veelvoudige aanhaking op de Benedenstad en de
nabijheid van het winkelcentrum van de binnenstad
maken de Waalkade tot een aantrekkelijke plek die
voor veel inwoners en bezoekers een belangrijk deel
van de identiteit van Nijmegen bepaalt. De Waalkade
is de plek waar de historische binnenstad de rivier
ontmoet en die vanuit deze landschappelijke en cul-
tuurhistorische gegevenheden de stad als totaal een
meerwaarde geeft.
Huidige situatie van de Waalkade
De huidige ruimtelijke situatie aan de Waalkade wordt
voor een groot deel gekenmerkt door een aaneen-
schakeling van openbare ruimtes met verschillende
functies als horeca, evenemententerrein, verkeers-
routes, parkeren, beeldende kunst en scheepsvaart.
Deze multifunctionaliteit vormt enerzijds een meer-
waarde voor het gebied maar brengt tegelijkertijd een
risico voor de beeldkwaliteit met zich mee. Daar waar
de openbare ruimte van de Waalkade vlak na de
herontwikkeling aan het begin van de jaren negentig
een eenduidig en samenhangend geheel vertoonde,
hebben in de loop der jaren ruimtelijke wijzigingen en
functionele verschuivingen de beeldkwaliteit van het
totaal verstoord. Ìn de huidige situatie zien we een
veelal ongedefnieerde lappendeken van verschil-
lende typen bestrating die vaak op ogenschijnlijk wil-
lekeurige wijze in elkaar overlopen. Ook de toevoe-
ging van een eindeloze hoeveelheid verkeersborden,
afbakeningspalen en andere objecten in de openbare
ruimte hebben het totaalbeeld er zeker niet op verbe-
terd. Waar het in de loop der jaren kennelijk aan heeft
ontbroken is een duidelijke en integrale visie over het
ruimtelijk beheer en de dynamiek van de Waalkade.
Kansen voor de Waalkade
De huidige situatie van de Waalkade vraagt om een
gedegen ruimtelijke visie die zich met name toespitst
op het gebruik van de Waalkade en de inrichting van
de totale openbare ruimte, van gevelwand tot kade.
De verbetering van de waterkering wordt daarbij
gezien als een uitgesproken kans om de openbare
ruimte van de Waalkade te herstructureren en het
gebied tot een meer samenhangend en hoogwaardig
deel van de binnenstad te transformeren.
De verbetering van de waterkering zal het ruimtelijk
beeld van de Waalkade in belangrijke mate gaan
beïnvloeden. Deze ontwikkeling kan de kwaliteit van
de Waalkade en daarmee de identiteit van de stad
als totaal een positieve input kan geven.
25
Aanbevolen wordt om de sterke kanten en kwaliteiten
van de Waalkade leidraad te laten zijn bij de ont-
werpopgave, alsook oplossingen te zoeken voor de
ruimtelijke verstoringen die in de loop der jaren zijn
opgetreden. kansen hierbij zijn:
· Ìn de ontwerpopgave zullen vanuit de beoogde
beeldkwaliteit passende technische oplossingen
moeten worden gezocht. Technische oplossingen
op zichzelf mogen in eerste instantie niet leidend
zijn voor de te behalen beeldkwaliteit.
· Zoals ook in de huidige waterkering kan beeldende
kunst een meerwaarde betekenen voor het
totaalontwerp. Waardevolle bestaande kunst-
objecten kunnen worden ingepast binnen de nieuwe
setting.
· Verbeter de looproutes aan de kade; dit geldt zowel
voor de bovenloop langs de gevels van de kade als
de wandelroute langs het water.
· Streef naar een duurzame en zorgvuldige
materiaalkeuze en detaillering.
· Ontwerp de kade vanuit de verschillende zicht-
posities. Niet alleen vanuit de beleving vanaf de
Waalkade zelf maar ook vanuit de beleving vanaf de
Lentse rivieroever.
· Ontwerp een samenhangende en ingetogen
openbare ruimte die voor verschillende doeleinden
kan worden gebruikt.
· De Waalkade als totaal bezit qua bebouwingsbeeld
en gebruik verschillende karakters. De waterkering
kan de totale Waalkade als samenhangend stedelijk
gebied aan de rivier uitbeelden, door als rode draad
de verschillende sferen te verbinden.
· Geef de Waalkade met de verbeterde waterkering
nieuwe kansen als wandelroute, verblijfsplek,
recreatiegebied en evenementenzone.
26
Verbindingen met de bestaande stad en Koers
west en de OoijpoIder
Met een hoogwaardige inrichting en een intensief
programma kan de kade weer een dynamische zone
worden die het in historische zin lang geweest is. De
Waal krijgt een meer centrale positie in het stede-
lijk weefsel van Nijmegen. Ìn dit licht moeten ook
de voorstellen worden gezien voor een verbinding
van de Waalkade in westelijke richting met Koers
West. De stedenbouwkundige ontwikkelingen die
hier gepland zijn maken een verbinding onder het
spoor en over de binnenhaven in westelijke richting
van cruciaal belang. Hiermee ontstaat er een directe
en aantrekkelijke verbindingslijn met de historische
binnenstad en vice versa en wordt het waterfront van
Nijmegen als stad aan de rivier verlengt.
Aan de rand van Nijmegen begint De Gelderse Poort.
Ìets meer dan 10 jaar geleden is men in dit unieke
natuur- en cultuurlandschap langs de Rijn begonnen
om ruimte te geven aan de dynamiek van de rivier.
Hierdoor keerden veel planten- vissen-, insecten- en
vogelsoorten terug. De Gelderse Poort speelt een
belangrijke rol als voorbeeldgebied waar duurzaam
uiterwaardenbeheer wordt gekoppeld aan natuuront-
wikkeling.
De verbinding met de overzijde van de rivier via een
pontje kan een centrale rol vervullen. Het pontje kan
een snelle verbinding vormen met Knodsenburg en
het nieuwe Waalfront en het centrum aan de over-
zijde van de rivier.
27
Openbaar vervoer
Fiets routes
Auto
28
29
30
31
32
bestaande situatie
voorstel nieuwe situatie
Verbinding Koers West
Ter hoogte van de Veemarkt zijn de ingrepen gericht
op het ontwikkelen van een goede ruimtelijke relatie
tussen de Waalkade en Koers West.
Bij de aanpak van de waterkering wordt de uitstulping
van de waterkering ten westen van de Veemarkt eruit
gehaald. Door het verwijderen van de uitstulping
wordt het zicht op de Waal en Veur-lent en de route
naar Koers West sterk verbeterd. Aan de kering komt
een stalen hellingbaan net zoals in de huidige situatie
met dien verstande dat de hellingbaan breder wordt
en uitnodigend wordt vormgegeven.
Tegenover deze toegang naar Koers West wordt bij
de aanpak van de waterkering een nieuwe coupure
aangebracht zodat de bovenloop van de Kromme
Elleboog op een logische manier aansluit op de route
naar Koers West. De bestaande Coupure in het ver-
lengde van de nieuwe markt die momenteel slechts
een visuele functie heeft komt hiermee te vervallen.
Historisch is het verwijderen van deze Coupure ver-
dedigbaar aangezien er géén historische poort heeft
gezeten, op deze plek lag nu juist het hoekpunt van
de vesting. Door het aanbrengen van een balkon kan
hiernaar worden verwezen.
33
bestaande situatie
voorstel nieuwe situatie
bestaande situatie
voorstel nieuwe situatie
34
Overzicht WaaIkade
bestaande situatie
voorstel nieuwe situatie
35
voorstel nieuwe situatie
bestaande situatie
Verbeteren aanmeer mogeIijkheden
De kadewand en daarmee de Waalkade hebben een
functie voor de vracht- en cruisevaart. De cruisevaart
is onverbrekelijk verbonden met stadscentrum en
daarmee met de Waalkade; Nijmegen functioneert
momenteel als tussenstopplaats voor de Cruise-
scheepvaart. De Cruise-Scheepvaart is momenteel
een groeiende sector en het is in economisch opzicht
een kans voor Nijmegen om de aanmeermogelijkhe-
den op dit vlak te verbeteren. Een lage kade is voor
de Cruisevaart een aantrekkelijke aanmeerkade. De
lage kade kan bovendien de beleefbaarheid van de
Waal verbeteren en kan dienst doen als verbindende
schakel naar Koers West.
36
bestaande situatie
voorstel nieuwe situatie
WesteIijke WaaIkade
De westelijke Waalkade wordt momenteel gedomi-
neerd door de verkeersfunctie. De rijweg heeft een
breed profel en kent een 50 km regime. Voorgesteld
wordt om de verblijfsfunctie van de westelijke waal-
kade te versterken. De rijweg krijgt een smaller profel
en een 30km regime, rondom het Labyrint worden
bomen geplant en de looproute langs het water en
langs de gevels wordt aantrekkelijk gemaakt. De
invulling van deze plek is mede afhankelijk van de
uitkomst van de discussie over de evenementen in
de gehele stad.
Voorgesteld wordt om met betrekking tot de water-
kering het bewonersalternatief te realiseren, waarbij
de bovenloop wordt verbreed. Ter hoogte van het
oostelijke blok van de Kromme Elleboog loopt op dit
moment de bovenloop die op de gehele kade aanwe-
zig is dood. Kortom er mist een stukje. Voorgesteld
wordt om voor het bouwblok van de Kromme El-
leboog een bovenloop te introduceren. Deze boven-
loop vormt de missing link in de routes op de kade;
met name richting Koers West. Deze verhoogde loop
ligt buiten de feitelijke waterkering die direct tegen de
gevels van de panden wordt gerealiseerd.
De reeds aanwezige kleinschalige functiemenging in
de westelijke Benedenstad wordt versterkt.
37
bestaande situatie
voorstel nieuwe situatie
bestaande situatie
voorstel nieuwe situatie
38
bestaande situatie bestaande situatie
voorstel nieuwe situatie
voorstel nieuwe situatie
39
historische situatie
bestaande situatie
voorstel nieuwe situatie
Iocatie kiosk
Voorgesteld wordt om de ruimtelijke situatie te ver-
beteren zodat enerzijds de (historische) looproutes
beter tot hun recht komen en de stedenbouwkundige
situatie verbetert. Concreet betekent dit dat de kiosk
verwijdert moet worden. Hierdoor kan de relatie naar
het historische gedeelte van de Waalkade met de
daar aanwezige functies sterk worden verbeterd door
het aanbrengen van een brede trap met coupure. De
situatie kan verbeterd worden door het toevoegen
van een bouwblok op de kop van het bouwblok tus-
sen de Lage Markt en de Waalkade .
Tegenover de bovenbeschreven plek zit wordt bij
de aanpak van de waterkering een nieuwe coupure
aangebracht. Hierdoor krijgen de bestaande onder-
doorgangen van de panden gelegen aan Achter de
Vismarkt meer betekenis en wordt de gehele boven-
loop aan de kade versterkt. Dit is van belang omdat
aan de beneden zijde de ruimte voor de voetganger
heel beperkt is door de recente ingrepen m.b.t. de
busbaan.
40
bestaande situatie
verwijderen steiger? verwijderen steiger + opstal?
verwijderen van Heucksteiger
De van Heucksteiger ligt op een markante plek van
de Waalkade. De omvang van de van Heucksteiger
frustreert echter het fraaie uitzicht op de Waal op de
plek waar de Grotestraat op de Kade uitkomt.
De van Heucksteiger fungeert als aanlegsteiger bij
hoogwater. Passagiers van schepen kunnen via de
steiger het hoogwatervrije gebied bereiken. De twee
opstallen hebben in feite niks te maken met de func-
tie als hoogwatervrije steiger. Voorgesteld wordt om
deze opstallen t.z.t. te verwijderen.
De steiger met de loopbrug kan gehandhaafd blijven.
Er wordt echter voorgesteld om de hellingbaan naar
de kade die bedoeld is als invalideopgang voor de
huidige opstallen te verwijderen.
Een alternatief is om te kijken of de functie met
betrekking tot het aanleggen van schepen op een
andere locatie kan worden gerealiseerd.
Ìn het onderzoek naar de locatie van de Lindenberg-
haven en de monding naar het meertje kan worden
onderzocht of bij een omvorming van dit gebied
de functie van de hoogwatervrije steiger op deze
plek haalbaar is . Voordeel zou kunnen zijn dat een
loopbrug overbodig zou zijn vanwege het feit dat de
Voerweg hoogwater vrij is.
41
bestaande situate
voorstel nieuwe situatie
evenemententerrein
Het evenementen terrein van de Waalkade wordt bij
afwezigheid van evenementen en terrassen als kil en
kaal beschouwd. Het terrein is zo'n 12 jaar geleden
heringericht. Hierbij stond de ontwikkeling als multi-
functioneel evenementen terrein centraal. De vloer
van het gehele plein is destijds aangelegd met asfalt
met een afstrooilaag. Deze verharding is momen-
teel sleets geworden. Bij een herinrichting zou een
levendiger plein kunnen worden ingericht, eventueel
met 'mobiele' groen elementen die kunnen worden
verwijderd bij evenementen.
Voorgesteld wordt om de oriëntatie van het casino
op de Waalkade te verbeteren (entree aan de kade,
eventueel woonfunctie toevoegen ipv parkeergarage,
parkeren oplossen in kader van de Lindenbergont-
wikkeling).
Bij het ontwikkelen van de plannen voor de inrichting
van het plein zal worden gekeken naar het nut en de
noodzaak van parkeren in de winter.
42
bestaande situatie
bestaande situatie
voorstel nieuwe situatie
voorstel nieuwe situatie
Verbeteren reIatie WaaIkade met de Binnenstad
Middels verschillende routes is de Waalkade verbon-
den met de Binnenstad. Deze routes dienen in de
loop der jaren ontwikkeld te worden tot aantrekkelijke
wandel- en fetsroutes. Concreet wordt voorgesteld
om de route Vinkegas, Kabelgas, Ganzeheuvel aan
te wijzen als route voor rolstoelgebruikers en oude-
ren. De Route Ganzeheuvel Priemstraat kan ingericht
worden als fetsroute, De Grotestraat kan door her-
inrichting een impuls krijgen als navelstreng tussen
het winkelhart en de Waalkade. De Lindenberg en
Veerpoorttrappen worden beter toegankelijk gemaakt
door een lift en/of roltrappen. De herinrichting van het
Valkhof en de eventuele stedelijke ontwikkeling van
de Lindenberg zijn de sleutels om dit tot een aantrek-
kelijke route te maken. De Voerweg wordt aangepakt
in het kader van de ontwikkeling van het Valkhof/
Hunnerpark.
43
Museumkwartier en Ubbergse weg
De huidige Waalkade eindigt min of meer ter hoogte
van de Veerpoorttrappen. Ten oosten van de veer-
poorttrappen bevindt zich historische bebouwing
rondom de Stratenmakerstoren (onderdeel van de
vesting). Ìn deze bebouwing zijn aantrekkelijke func-
ties zoals hotel en Velorama gehuisvest. Door de
huidige inrichting van de Voerweg is de wisselwerking
tussen genoemde functies en de kade en de Waal
niet mogelijk. Voorgesteld wordt om de Voerweg
enigszins te verlagen tot het huidige niveau van de
Waalkade. Hierdoor ontstaat voor de bebouwing een
verblijfsgebied in aansluiting op het evenementenge-
bied. Ìn samenhang met de renovatie van de Linden-
berghaven kan een zeer interessant stedelijk gebied
ontstaan. Nieuwe functies zoals het Fluvion kunnen
hier worden toegevoegd. De bebouwing richting brug
kan worden afgerond zodat een poortwerking naar
het Valkhof ontstaat. Bij de brug kan een steden-
bouwkundig accent worden gesitueerd met een
publieke functie als stedenbouwkundige beëindiging
van de Waalkade en poort naar het landschap. Aan
de Ubbergse weg kan gedacht worden aan woonbe-
bouwing in aansluiting op de bestaande bebouwing.
44
Lindenberghaven en monding Meertje
Voor de uitwerking van de Lindenberghaven en de
monding van het meertje moet een aantal 'techni-
sche' zaken uitgezocht worden. Onderzoekskwesties
zijn;
· Kan het steeds terugkerende slibprobleem in het
Meertje voorkomen worden door de monding van
het meertje anders te situeren nl. in de
Lindenberghaven?
· Wat is, gezien de ontwikkelingen rondom de Waal
de beste plek voor een recreatiehaven; De huidige
plek of in geval van een dijkteruglegging de kade bij
Lent?
· Kan in dit gebied een hoogwater vrije aanmering
plaatsvinden?
· Wat zijn alternatieve locaties voor het parkeren van
touringcars?
· Hoe kan er een goede verbinding komen tussen het
park en de Waal? Ìs het mogelijk om de aansluiting
van de Ubbergseweg met de Voerweg te minimali-
seren? Wat zijn de consequenties voor de bereik-
baarheid van de Ooyse Schependom?
Op korte termijn kan een bruggetje worden aange-
legd over het meertje dat de verbinding legt van de
binnenstad naar de stadswaard.
bestaande situatie
voorstel nieuwe situatie
45
opklapconstructie
fexibele constructie
ophogen keermuur
voorsteIIen waterkering
Na ruim een jaar van voorbereidingen, onderzoek en
overleg is de voorkeursoplossing om de waterkering
aan de Waalkade te verbeteren gereed. De huidige
waterkering beschermt de benedenstad van Nijme-
gen tegen het rivierwater van de Waal, maar voldoet
niet aan de huidige veiligheidsnorm. Verbetering is
dus nodig om veilig achter de Waalkade te kunnen
blijven wonen, werken en recreëren.
Om de voorkeursoplossing te kunnen bepalen heeft
Waterschap Rivierenland het afgelopen jaar onder-
zoek gedaan naar de manier waarop de waterkering
het beste verbeterd zou kunnen worden.
Direct bleek al dat creativiteit en maatwerk nodig wa-
ren om op passende wijze voldoende bescherming
tegen het water te bieden. De Waalkade is immers
een uniek stukje Nijmegen. Het vormt de schakel tus-
sen stad en rivier. Het beschermde stadsgezicht en
elementen van cultuurhistorische waarde onderstre-
pen het bijzondere karakter. Tevens is de Waalkade
een plaats waar wonen, werken en recreëren samen-
komen.
Verzameling van deeloplossingen
De uiteindelijke voorkeursoplossing is een verzame-
ling van deeloplossingen, variërend van voor Ne-
derland unieke vouwwandconstructies, tijdelijk op te
bouwen waterkeringen bij hoogwater tot aan het een-
voudig met metselwerk verhogen van de kademuur.
De deeloplossingen voldoen uiteraard allereerst aan
de veiligheidsnorm. Door per locatie naar een pas-
sende oplossing te zoeken, is er steeds voldoende
rekening gehouden met belangen van o.a. bewoners,
ondernemers en cultuurhistorie en blijft de sfeer van
de Waalkade behouden.
Ìn het traject Veertrappen -Grotestraat bestaat de
waterkering uit een twee meter hoge vouwwand die
zich normaal gesproken in het maaiveld bevindt.
Bij hoog water wordt de vouwwand uitgeklapt en in
gebruik genomen. Door deze voor Nederland unieke
constructie toe te passen , blijven uitzicht, terrasruim-
te en huidige omvang evenementenplein gehand-
haafd. Bij de Vismarkt, bij de Lage Markt, de Oude
Haven, Kromme Elleboog en ten westen van de
Veemarkt wordt de huidige keermuur gehandhaafd .
De benodigde waakhoogte wordt uitgevoerd met een
constructie van staanders en die bij hoogwater wordt
opgebouwd.
Bij de overige delen van de waterkering (Achter de
Vismarkt en Oostzijde Veemarkt) wordt de bestaande
keerconstructie uit baksteen opgemetseld tot het
benodigde niveau.
Meer informatie over de plannen met betrekking tot
de waterkering is te vinden op
www.waterschaprivierenland.nl.
46
voorsteI beeIdende kunst
De bestaande kunstwerken worden zoveel als moge-
lijk ingepast in de nieuwe situatie. Waar mogelijk zul-
len de objecten worden gehandhaafd en waar nodig
zal aanpassing of herplaatsing worden geregeld. Ìn
een enkel geval zal tot verwijdering moeten worden
overgegaan.
Er zal een nieuwe kunstopdracht worden verstrekt,
waarbij de waterkering als onderwerp van de op-
dracht wordt gezien. De waterkering wordt niet als
geïsoleerd gegeven opgevat, maar als verbindende
schakel op de kade.
De kunstopgave kan enerzijds betekenis geven aan
de omgang, het leven met de dynamiek van het was-
sende water, anderzijds geeft ze vorm aan het stads-
silhouet van Nijmegen. De waterkering vormt min of
meer de plint van het stadssilhouet. Beide aspecten
geven aanleiding om een atmosferisch kunstwerk te
realiseren.
De kunstopgave kan bovendien de waterkering , als
'drager' of 'verbindend element' benadrukken. De
inbreng vanuit beeldende kunst moet ertoe leiden dat
de kering een eigentijds élan krijgt. Ìn deze visie past
het gebruik van moderne materialen en de toepas-
sing van media of lichtprojectie.
47
communicatie
De gemeente heeft het afgelopen half jaar gewerkt
aan een visie voor de gehele Waalkade. Zo'n samen-
hangende visie was nodig om als gemeente goed in
te kunnen spreken op de plannen die het Waterschap
Rivierenland heeft gemaakt voor verbetering van de
waterkering.
Ìn de visie voor de Waalkade is beschreven hoe we
de ligging van onze stad aan de rivier beter kunnen
benutten en wat de toekomstkansen van de Waal-
kade zijn, ook in samenhang met de ontwikkelingen
in de Waalsprong, Koers West, de natuurontwikke-
lingen aan beide zijden van de rivier en de tweede
stadsbrug.
De eerste ideeën voor de visie zijn gepresenteerd
tijdens een druk bezochte bijeenkomst op 22 maart
2005. Enkele weken daarna op 13 april hebben wij la-
ten zien hoe we de vele opmerkingen en voorstellen
van 22 maart en de dagen daarna hebben verwerkt.
We hebben toen ook aangegeven welke inspraakre-
actie wij zouden geven op het voorkeursontwerp van
het waterschap voor de waterkering op de Waalkade.
Met alle gegevens en voorstellen is de afgelopen
twee maanden verder gewerkt aan een besluit dat
gericht is op het tot uitvoering kunnen brengen van
de voorstellen.
De visie zelf is opnieuw aangepast op en aangevuld
met later (tot eerste helft van mei 2005) binnengeko-
men inspraakreacties. Wij hebben een korte notitie
samengesteld waarin op overzichtelijke wijze staat
aangegeven welke inspraakreacties zijn ontvangen
en wat deze voor de visie hebben betekend.
Een uitvoeringsprogramma van projecten vormt de
kern van de visie. Dit programma is ¨het spoorboek-
je¨ voor alle toekomstige acties van gemeente en
anderen voor de uitvoering van de visie. De inhoud
van de afzonderlijke projecten of onderdelen daar-
van wordt door ons met belanghebbenden tijdig en
uitvoerig besproken; het behouden en vergroten van
het draagvlak voor de nieuwe ontwikkelingen geven
wij hoge prioriteit.
48
49
50
VaIkhofpark & nieuw park aan de WaaI
Doelstellingen voor het Valkhofpark zijn:
- Ìn ruimtelijke en functionele zin het valkhof park
oriënteren op het magnifeke uitzicht op de rivier.
(rondgang, zichtlijnen, open ruimte, contrast reliëf/
plateau, attitude historische bebouwing).
- Park openen aan zijde Veerweg/ Lindenberg. En
een goede relatie leggen naar de Waalkade
- Op subtiele wijze gebruik maken van verwijzing
naar contouren burcht.
- Park toegankelijk en aantrekkelijk maken voor brede
doelgroep inclusief bewoners directe omgeving.
- Natuurontwikkeling bevorderen op de hellingen
(beleidsdoel van het Groenstructuurplan).
- Park geschikt maken voor kleinschalige en weinig
verstoring veroorzakende evenementen en
kunstuitingen.
51
Doelstellingen voor het nieuwe Nieuwstad (Waalpark)
zijn:
- Het creëren van een nieuw park en nieuwe laag
binnen het Valkhofkwartier.
- Het creëren van een park met een open structuur.
- Het maken van een parkinrichting die vanaf het
begin rekening houdt met toekomstig gebruik voor
grotere evenementen (evt. horeca).
- Het versterken van de relatie met de Waal en
Waalkade.
- Het aangaan van een relatie met de restanten van
de stadsmuur en de verlenging van de muur.
- Het versterken van een relatie met de Belvedère.
- Het in beeld brengen van de plekken waar cultuur
overgaat in natuur (relatie Ooij).
- Voorgesteld wordt om het bloemenwapen van Nij-
megen te verplaatsen naar het Traianusplein.
52
53
Colofoon:
Dit is een een uitgave van de Gemeente Nijmegen.
Juli 2005
Voor inlichtingen:
H. Eijbouts, projectleider,
tel. 024-3292751,
Email: h.eijsbouts@nijmegen.nl
G. van Hagen, wijkmanager binnenstad,
tel .024-3299131,
Email: g.van.hagen@nijmegen.nl
M. Schouten, stadsontwikkeling,
tel. 024-3292974,
Email: m.schouten@nijmegen.nl