!!

"#$%&'(%
)*(+*,-./.0/,+1123*4*0(+50(6112376*3*24503(/*8950-.:.;**23<(=.>45/*(5 1
?-*;(&21*@(550(A6B76CD(61123(&7EFGHIJKJIFL
)'(A'?M"&"6&?ABBN)'$'6(&'OD%6M"P"C''N)
Wat zijn nu werkelijk de verschillen tussen vestiging in enkele regio’s in Nederland voor een bedrijf? Voor drie
typen bedrijven (een productie- en assemblagebedrijf, een call center (helpdesk van een ICT-bedrijf) en een
shared services center van een financiële dienstverlener) berekenen we dit. Wat zijn de verschillen als zij zich
vestigen in een stad in de Randstad, een stad in de eerste schil om de Randstad of in Noord-Nederland?
In tabellen ziet u de effecten van de regionale verschillen op de investerings- en exploitatierekeningen van de
bedrijven. We maken hiervoor gebruik van de gegevens uit het bedrijfsprofiel en de investerings- en
exploitatierekening van elke voorbeeldvestiger (bijlage b) en van de regionale gegevens van elke modelstad
(bijlage c). In bijlage d lichten we de uitgangspunten bij deze studie toe, terwijl we in bijlage e onze
onderzoeksmethode beschrijven en verantwoorden.
)*(+*,-./.0/,+1123*4*0(+50(6112376*3*24503(/*8950-.:.;**23<(=.>45/*(5 2
?-*;(&21*@(550(A6B76CD(61123(&7EFGHIJKJIFL
LJ '*0(Q*4*8-21-*;R0.,;RS(@213T;-.*7(*0(5,,*U=45/*=*32.>:(QLVV(52=*.3,@455-,*0S
Vestigingsvoordelen van Noord-Nederland voor een (elektrotechnisch) productie- en assemblagebedrijf komen
vooral tot uiting in de investeringsrekening, met name in de grond- en bouwkosten. De BSRI-subsidie waarop
het bedrijf in Noord-Nederland aanspraak kan maken, heeft een grote impact op de totale investering (20%).
Het Noorden is de meest aantrekkelijke locatie voor dit bedrijf, de Randstad de minst aantrekkelijke regio.
M5=*4(LW(.0+*,-*2.0/*0(+50(**0(Q*4*8-21-*;R0.,;RS(@213T;-.*7(*0(5,,*U=45/*=*32.>:(.0(32.*(2*/.1X,(.0("
"0+*,-*2.0/*0 N503,-53 ?-53(.0(3*(**2,-*(,;R.4(1U
3*(N503,-53
6112376*3*24503
Irondkosten 4.675.000 2.275.000 1.175.000
Bouwkosten 5.980.000 5.820.000 5.700.000
Overige kosten 10.621.000 10.621.000 10.621.000
Subtotaal 21.276.000 18.716.000 17.496.000
"03*Y(,T=-1-554 LZL LVE LVV
Incentives:
BSRI - - - 3.499.000
Totaal 21.276.000 18.716.000 13.997.000
"03*Y LKZ LIG LVV
)*(+*,-./.0/,+1123*4*0(+50(6112376*3*24503(/*8950-.:.;**23<(=.>45/*(5 3
?-*;(&21*@(550(A6B76CD(61123(&7EFGHIJKJIFL
M5=*4(ZW(*Y@41.-5-.*81,-*0(+50(**0(Q*4*8-21-*;R0.,;RS(@213T;-.*7(*0(5,,*U=45/*=*32.>:(.0(32.*(2*/.1X,(.0("
'Y@41.-5-.*2*8*0.0/ N503,-53 ?-53(.0(3*(**2,-*(,;R.4(1U
3*(N503,-53
6112376*3*24503
Personeelskosten 3.542.000 3.430.000 3.336.000
Overige kosten 6.143.000 6.143.000 6.143.000
Subtotaal 9.685.000 9.573.000 9.479.000
"03*Y(,T=-1-554 LVZ LVL LVV
Incentives - - -
Totaal 9.685.000 9.573.000 9.479.000
"03*Y LVZ LVL LVV
)*(+*,-./.0/,+1123*4*0(+50(6112376*3*24503(/*8950-.:.;**23<(=.>45/*(5 4
?-*;(&21*@(550(A6B76CD(61123(&7EFGHIJKJIFL
ZJ '*0(6*3*24503,-54./(;544(;*0-*2(QR*4@3*,8(+50(**0("CM7=*32.>:<(KV(52=*.3,@455-,*0S
Vestigingsvoordelen voor een Nederlandstalig call center (helpdesk van een ICU-bedrijf) liggen
kostentechnisch beschouwd in Noord-Nederland. De voordelen worden voornamelijk veroorzaakt door het
verschil in personeelskosten in de drie regio’s en de subsidie (XPR) die het bedrijf in Noord-Nederland krijgt
1
.
Daarnaast zijn de relatieve verschillen in huisvestingskosten in de drie regio’s voor het call center fors: in
Noord-Nederland liggen de huisvestingskosten (huur van een kantoorpand) zo’n 40% lager dan in de
Randstad.
M5=*4(IW(*Y@41.-5-.*81,-*0(+50(**0(;544(;*0-*2(QR*4@3*,8(+50(**0("CM7=*32.>:S(.0(32.*(2*/.1X,(.0("
'Y@41.-5-.*2*8*0.0/ N503,-53 ?-53(.0(3*(**2,-*(,;R.4(1U
3*(N503,-53
6112376*3*24503
Personeelskosten 1.678.000 1.641.000 1.584.000
Huisvestingskosten 94.000 64.000 55.000
Overige kosten 444.000 444.000 444.000
Subtotaal 2.216.000 2.149.000 2.083.000
"03*Y(,T=-1-554 LVF LVI LVV
Incentives:
XPR - - - 317.000
Totaal 2.216.000 2.149.000 1.766.000
"03*Y LZK LZZ LVV

1
Overigens zijn de verschillen in kosten behorend bij werving en verloop hierin nog niet meegenomen. Inschatting is dat
dit betekent dat de personeelskosten in de Randstad nog eens 4% moeten worden opgehoogd, en in de eerste schil om
de Randstad zo’n 2%. We maken hier gebruik van een conservatieve expertinschatting. Voor een goed beeld is nader
onderzoek naar deze gegevens gewenst.
)*(+*,-./.0/,+1123*4*0(+50(6112376*3*24503(/*8950-.:.;**23<(=.>45/*(5 5
?-*;(&21*@(550(A6B76CD(61123(&7EFGHIJKJIFL
IJ '*0(6*3*24503,(,R52*3(,*2+.;*,(;*0-*2(Q+50(**0(:.050;.[4*(3.*0,-+*24*0*2<(LKV(52=*.3,@455-,*0S
Het Nederlands shared services center (van een financi[le dienstverlener) vestigt zich, wat kosten betreft,
het best in Noord-Nederland. De verschillen in personeelskosten en huisvestingskosten ten opzichte van de
andere twee regio’s zijn aanzienlijk
2
. Door verschillen in de arbeidsmarktsituatie in de verschillende regio’s zal
dit een ophoging van de personeelskosten van 4% in de Randstad betekenen en van 2% in de eerste schil
om de Randstad. Daarnaast krijgt het shared services center in Noord-Nederland subsidies (XPR), die op
kunnen lopen tot zo’n 10% van de exploitatiekosten in de eerste twee jaar.
M5=*4(GW(*Y@41.-5-.*81,-*0(+50(**0(,R52*3(,*2+.;*,(;*0-*2(.0(32.*(2*/.1X,(.0("
'Y@41.-5-.*2*8*0.0/ N503,-53 ?-53(.0(3*(**2,-*(,;R.4(1U
3*(N503,-53
6112376*3*24503
Personeelskosten 6.812.000 6.367.000 6.383.000
Huisvestingskosten 671.000 456.000 394.000
Overige kosten 1.333.000 1.333.000 1.333.000
Subtotaal 8.816.000 8.156.000 8.110.000
"03*Y(,T=-1-554 LV\ LVL LVV
Incentives:
XPR - - - 908.000
Totaal 8.816.000 8.156.000 7.202.000
"03*Y LZZ LLI LVV

2
De kosten voor werving en verloop zijn hierin dan nog niet opgenomen.
!!"#$%&'(!
)*(+*,-./.0/,+1123*4*0(+50(6112376*3*24503(/*8950-.:.;**23<(=.>45/*(= 1
?-*;(&21*@(550(A6B76CD(61123(&7EFGHIJKJIFL
]NBP"'$(A%6()N"'(ABBN!''$)A'?M"&'N?
Voor drie typen bedrijven (‘voorbeeldvestigers’) kwantificeren we in deze studie de vestigingsvoordelen van
verschillende regio’s in Nederland.
In deze bijlage werken we het profiel van de drie typen bedrijven uit. We gaan uit van de volgende drie
‘voorbeeldvestigers’: een (elektrotechnisch) productie- en assemblagebedrijf (onderdeel 1), een call center
(helpdesk van een ICT-bedrijf, onderdeel 2) en een shared services center (van een financiële dienstverlener,
onderdeel 3). De voorbeeldvestigers hebben gemeen dat kosten een van de belangrijkste factoren is bij de
selectie van een nieuwe locatie. Bovendien betreft het ook bedrijven die, wat vestigingsprofiel betreft, voor
Noord-Nederland zouden kunnen kiezen. Bijlage d licht de keuze voor de typen bedrijven in detail toe.
Van elk type bedrijf geven we allereerst de algemene bedrijfskenmerken: herkomst, omvang, et cetera.
Daarna presenteren we van elk type bedrijf een gemiddelde investeringsrekening-
3
en exploitatierekening
4
.
Deze rekeningen geven u, ter illustratie, vooral een beeld van de verhoudingen tussen de verschillende
posten. De rekeningen zijn dan ook voornamelijk voor de analyse. Dat wil zeggen het vaststellen van de
belangrijkste, bij vestiging doorslaggevende, kostenposten. De uiteindelijk gepresenteerde investerings- en
exploitatierekeningen in bijlage a geven een ander beeld: zij zijn gebaseerd op een concrete berekening van
kosten, en niet op gemiddelden.
De verantwoording van de methode die wij hanteren, vindt u uitgewerkt in bijlage e.

3
De investeringsrekening biedt inzicht in de kosten bij de start-up van een vestiging.
4
De exploitatierekening biedt inzicht in de kosten als de vestiging volledig operationeel is.
)*(+*,-./.0/,+1123*4*0(+50(6112376*3*24503(/*8950-.:.;**23<(=.>45/*(= 2
?-*;(&21*@(550(A6B76CD(61123(&7EFGHIJKJIFL
LJ Q'4*8-21-*;R0.,;RS(@213T;-.*7(*0(5,,*U=45/*=*32.>:
Voor het kwantificeren van de vestigingsvoordelen van een (elektrotechnisch) productie- en
assemblagebedrijf is zowel de investerings- als de exploitatierekening van belang. Dit type bedrijf investeert
over het algemeen in een eigen bedrijfspand en deze investering komt tot uitdrukking op de
investeringsrekening.
P5;-,R**-(LW(@21:.*4(+50(R*-(Q*4*8-21-*;R0.,;RS(@213T;-.*7(*0(5,,*U=45/*=*32.>:
O*0U*28*0 BU+50/(H(85258-*2
%4/*U**0
Herkomst Randstad
Marktori[ntatie Binnenlands
Sector Industrie
Uype activiteit productie en assemblage
]*2,10**4
Omvang 100 werkzame personen
aantal omschrijving functie omschrijving opleiding
7 management HBO economisch-administratief
12 administratie en verkoop MBO economisch-administratief
77 productie MBO elektrotechniek
^antal, omschrijving functie en opleidingsniveau
4 overig VBO
^andeel vrouwen 22%
^andeel hoger opgeleiden 10%
C%B(+50(825;R-^ ja
_T.,+*,-.0/
Uype locatie bedrijventerrein
Uotale omvang locatie kavel 25.000 m
2
_ gebouw 10.000 m`
Eigendomssituatie pand in eigendom door koop of door eigenbouw
Uype pand b kwaliteit van pand bedrijfspand, fabrieksgebouw
Verhouding kantoor b bedrijfsruimte 20% kantoor b 80% bedrijfsruimte
Parkeerbehoefte normaal, veel personeel
)*(+*,-./.0/,+1123*4*0(+50(6112376*3*24503(/*8950-.:.;**23<(=.>45/*(= 3
?-*;(&21*@(550(A6B76CD(61123(&7EFGHIJKJIFL
M5=*4(LW(/*U.33*43*(.0+*,-*2.0/,7(*0(*Y@41.-5-.*2*8*0.0/(+50(**0(Q*4*8-21-*;R0.,;RS(@213T;-.*7(*0
5,,*U=45/*=*32.>:
"0+*,-*2.0/,2*8*0.0/ %503**4(.0`( 'Y@41.-5-.*2*8*0.0/ %503**4(.0`(
Subtotaal huisvesting,
bestaande uit:
! bouw bedrijfsruimte
! grond, terreinen (bouwrijp)
29,0
bestaande uit:
28,4
0,6
Personeelskosten 36,6
Subtotaal overige investeringen,
bestaande uit:
! vervoersmiddelen
! computers en randapparatuur
! overige machines en
productiemiddelen
71,0
bestaande uit:
3,3
14,8
53,0
Overige kosten,
bestaande uit:
! energiekosten
! afschrijvingen en rente
! overige kosten, vooral grond- en
hulpstoffen
63,4
bestaande uit:
1,0
9,4
53,0
Uotaal 100,0 Uotaal 100,0
)*(+*,-./.0/,+1123*4*0(+50(6112376*3*24503(/*8950-.:.;**23<(=.>45/*(= 4
?-*;(&21*@(550(A6B76CD(61123(&7EFGHIJKJIFL
ZJ C544(;*0-*2(QR*4@3*,8(+50(**0("CM7=*32.>:S
Voor het kwantificeren van de vestigingsvoordelen van een call center, kijken we alleen naar de
exploitatierekening. De investeringsrekening is in dit geval minder relevant, forse investeringen in een eigen
pand doen call centers vaak niet. cij huren over het algemeen kantoorruimte. Verschillen in
vestigingsvoordelen zullen worden veroorzaakt door verschillen in personeelskosten, de belangrijkste post op
de exploitatierekening.
P5;-,R**-(ZW(@21:.*4(+50(R*-(;544(;*0-*2
O*0U*28*0 BU+50/(H(85258-*2
%4/*U**0
Herkomst Nederland
Marktori[ntatie Nederland
Sector ICU
Uype activiteit call center
]*2,10**4
Omvang 50 werkzame personen
aantal omschrijving functie omschrijving opleiding
3 management en supervisie HBO economisch-administratief
2 administratie en overig MBO economisch-administratief
^antal, omschrijving functie en opleidingsniveau
45 klantenservice WO, HBO en MBO, studenten
^andeel vrouwen 50%
^andeel hoger opgeleiden 95%
C%B(+50(825;R-^ in ontwikkeling
_T.,+*,-.0/
Uype locatie kantoorlocatie
Uotale omvang locatie 9,1 per m
2
x 50 d 455m
2
Eigendomssituatie huur
Uype pand b kwaliteit van pand kantoorpand
Verhouding kantoor b bedrijfsruimte 100% kantoor
Parkeerbehoefte weinig, veel fietsvervoer en openbaar vervoer
)*(+*,-./.0/,+1123*4*0(+50(6112376*3*24503(/*8950-.:.;**23<(=.>45/*(= 5
?-*;(&21*@(550(A6B76CD(61123(&7EFGHIJKJIFL
M5=*4(ZW(/*U.33*43*(*Y@41.-5-.*2*8*0.0/(+50(**0(;544(;*0-*2
'Y@41.-5-.*2*8*0.0/ %503**4(.0`(
Personeelskosten 63,2
Huisvestingskosten:
! huur bedrijfsruimte 4,8
Subtotaal overige exploitatiekosten,
Bestaande uit:
! vervoerskosten
! verkoopkosten
! afschrijvingen en rente
! overige kosten, waaronder
telecommunicatie
31,9
bestaande uit:
5,1
4,7
11,0
11,1
Uotaal 100,0
)*(+*,-./.0/,+1123*4*0(+50(6112376*3*24503(/*8950-.:.;**23<(=.>45/*(= 6
?-*;(&21*@(550(A6B76CD(61123(&7EFGHIJKJIFL
IJ ?R52*3(,*2+.;*,(;*0-*2(Q+50(**0(:.050;.[4*(3.*0,-+*24*0*2S
Voor het kwantificeren van de vestigingsvoordelen van een shared services center, kijken we alleen naar de
exploitatierekening. De investeringsrekening is in dit geval minder relevant, forse investeringen in een eigen
pand doen shared services centers vaak niet. cij huren over het algemeen kantoorruimte. Verschillen in
vestigingsvoordelen zullen worden veroorzaakt door verschillen in personeelskosten, de belangrijkste post op
de exploitatierekening.
P5;-,R**-(IW(@21:.*4(+50(R*-(,R52*3(,*2+.;*,(;*0-*2
O*0U*28*0 BU+50/(H(85258-*2
%4/*U**0
Herkomst Nederland
Marktori[ntatie Europees
Sector financi[le dienstverlening
Uype activiteit shared services center
]*2,10**4
Omvang 150 werkzame personen
aantal omschrijving functie omschrijving opleiding
10 management HBO economisch-administratief
110 administratie en verkoop MBO economisch-administratief
29 klantenservice WO, HBO en MBO, studenten
^antal, omschrijving functie en opleidingsniveau
1 overig VBO
^andeel vrouwen 60%
^andeel hoger opgeleiden 25%
C%B(+50(825;R-^ ja
_T.,+*,-.0/
Uype locatie kantoor
Uotale omvang locatie 21,7 per m2 x 150 d 3255 m
2
Eigendomssituatie huur
Uype pand b kwaliteit van pand kantoorpand
Verhouding kantoor b bedrijfsruimte 100% kantoor
Parkeerbehoefte groot, veel personeel
)*(+*,-./.0/,+1123*4*0(+50(6112376*3*24503(/*8950-.:.;**23<(=.>45/*(= 7
?-*;(&21*@(550(A6B76CD(61123(&7EFGHIJKJIFL
M5=*4(IW(/*U.33*43*(*Y@41.-5-.*2*8*0.0/(+50(**0(,R52*3(,*2+.;*,(;*0-*2(
'Y@41.-5-.*2*8*0.0/ %503**4(.0`(
Personeelskosten 69,0
Huisvestingskosten:
! huur bedrijfsruimte 5,2
Overige exploitatiekosten,
bestaande uit:
! vervoerskosten
! verkoopkosten
! afschrijvingen en rente
! overige kosten, waaronder
telecommunicatie
25,8
bestaande uit:
2,4
2,5
8,2
12,8
Uotaal 100,0
!!"#$%&'(C
)*(+*,-./.0/,+1123*4*0(+50(6112376*3*24503(/*8950-.:.;**23<(=.>45/*(; 1
?-*;(&21*@(550(A6B76CD(61123(&7EFGHIJKJIFL
]NBP"'$(A%6()N"'(aB)'$?M')'6
In dit onderzoek kwantificeren we de vestigingsvoordelen voor drie typen bedrijven in verschillende regio’s.
We hanteren daarvoor het begrip ‘modelsteden’. De modelsteden zijn gesitueerd in de Randstad, in de eerste
schil om de Randstad en in Noord-Nederland.
In deze bijlage geven we in factsheets het profiel van drie concurrerende modelsteden. In de factsheets vindt
u achtereenvolgens:
! een algemeen beeld (omvang, ligging, bereikbaarheid, verzorgingsgebied, economische structuur,
onderwijsaanbod);
! de arbeidsmarkt (omvang, werkloosheid, arbeidsparticipatie, werkzame personen in een modelstad,
vacatures et cetera. Ook zijn per sector de basis jaarsalarissen (inclusief werkgeverslasten), uitgesplitst
naar functieniveau, in tabellen weergegeven);
! de vastgoedmarkt (aanbod, ruimte, beschikbaarheid van huisvesting);
! en waar aanwezig, het aanbod van incentives.
In bijlage e lichten we toe hoe we tot de selectie van de modelsteden zijn gekomen.
LJ '*0(,-53(.0(3*(N503,-53
Algemeen beeld
De (model)stad in de Randstad is een omvangrijke stad met een grootstedelijk en internationale uitstraling.
cowel de omvang van de bevolking en de beroepsbevolking als de werkgelegenheid zijn groot. De stad trekt
bovendien veel mensen aan vanuit de omliggende regio. Het is een dienstengeori[nteerde stad die vele grote
(internationale) bedrijven telt. In de omliggende regio liggen bovendien enkele andere grote stedelijke
concentraties.
Het verzorgingsniveau van de stad en haar regio is hoog. Er zijn verschillende universiteiten en hogescholen
aanwezig. Daarnaast bevinden zich in de stad meerdere ziekenhuizen en kent de stad voldoende
)*(+*,-./.0/,+1123*4*0(+50(6112376*3*24503(/*8950-.:.;**23<(=.>45/*(; 2
?-*;(&21*@(550(A6B76CD(61123(&7EFGHIJKJIFL
uitgaansmogelijkheden. Ook de bereikbaarheid van de stad is in orde. De nabijheid van Schiphol als
internationale luchthaven en de aanwezigheid van een grote haven zorgen ervoor dat de internationale
bereikbaarheid van de stad prima is. De bereikbaarheid over de weg is buiten de spitsuren goed, maar is
vooral in de spits, vanwege het hoge aantal files, beperkt.
Arbeidsmarkt
De arbeidsmarkt staat in deze stad in de Randstad onder vrij grote druk_ ze is relatief krap. De werkloosheid
bedroeg in 1998 evenwel nog 9% van de beroepsbevolking, voornamelijk samenhangend met grootstedelijke
problematiek. In het bestand met werkloos werkzoekenden bevinden zich relatief veel langdurig en moeilijk
bemiddelbare mensen. De arbeidsmarktparticipatie is hoog (63,3%). Er zijn dan ook niet veel mogelijkheden
meer (grote) groepen van de arbeidsmarkt aan het werk te krijgen. Bovendien is de concurrentie op de
arbeidsmarkt voortdurend vrij fors: veel bedrijven vissen in dezelfde vijver. Er is nauwelijks sprake van
afzonderlijke stedelijke arbeidsmarkten. Rotterdamse bedrijven zien ook de Haagse regio tot hun zoekgebied
en ^msterdamse bedrijven zoeken hun werknemers in etrecht, Rotterdam en Den Haag. In factsheet 1 staan
de kosten die een bedrijf voor een werknemer op een bepaald functieniveau kwijt is, weergegeven.
Vastgoedmarkt
De ruimte voor bedrijven, die zich nieuw willen vestigen, is in de Randstad, meer dan in de eerste schil
eromheen en in Noord-Nederland, schaars. De grondprijzen zijn relatief hoog. In een stad in de Randstad
betaalt een bedrijf gemiddeld maximaal C 187 voor een vierkante meter bedrijventerrein. De bouwkosten in
de stad in de Randstad hogen we op met het regionale verschil in personeelskosten. Deze personeelskosten
maken tweederde deel uit van de bouwkosten. De huurprijzen zijn voor kantoorvestigers gemiddeld veel
hoger in de stad in de Randstad dan net erbuiten of in Noord-Nederland. Een bedrijf betaalt in de Randstad
gemiddeld maximaal C 206 per vierkante meter bruto vloeroppervlak
5
.
Subsidies
De stad in de Randstad kent geen specifieke vestigingssubsidies voor bedrijven.

5
Overigens stuwen huurprijzen in de ^msterdam dit rekenkundig gemiddelde sterk omhoog.
)*(+*,-./.0/,+1123*4*0(+50(6112376*3*24503(/*8950-.:.;**23<(=.>45/*(; 3
?-*;(&21*@(550(A6B76CD(61123(&7EFGHIJKJIFL
P5;-,R**-(LW(**0(,-53(.0(3*(N503,-53
6
O5258-*2.,-.*8 %50-54
%4/*U**0
Omvang bevolking van de stad 519.000
Omvang potenti[le beroepsbevolking 365.000
Omvang beroepsbevolking 242.000
waarvan mannen
waarvan vrouwen
136.000
106.000
%2=*.3,U528-
Werkloosheidspercentage (1998) 9,0%
Netto arbeidsparticipatie 63,3%
waarvan bij mannen 71,0%
waarvan bij vrouwen 55,7%
Omvang werkzame personen (1999) 324.500
Vacatures in verhouding tot werkzame personen (1999) 3,0%
^antal studenten WO 24.000
^antal studenten HBO (waarvan HUS) 22.000 (5.000)
^antal studenten MBO (waarvan MUS) 19.000 (7.000)
% hoger opgeleide beroepsbevolking (HBO en WO, 1998)
% middelbaar opgeleide beroepsbevolking (H^VO, VWO en MBO)
42,3%
31,4%
Bruto jaarsalaris inclusief werkgeverslasten in C (zie bijlage e)
7
:
functieniveau 1 124.000
functieniveau 2 100.770
functieniveau 3 65.480
functieniveau 4 54.120
functieniveau 5 40.910
functieniveau 6 34.820
functieniveau 7 27.230
A5,-/1*3U528-
Maximale grondprijs per m
2
C 187
Maximale bouwkosten per m
2
bvo C 598
Maximale huurprijs per m
2
bvo C 206
Subsidies geen bijzondere vestigingssubsidies aanwezig

6
gebaseerd op gemiddelden van de steden ^msterdam, etrecht en Rotterdam in 2000, tenzij anders vermeld
7
op basis van de beloningsgegevens voor de postcodes 1000 tot en met 4299
)*(+*,-./.0/,+1123*4*0(+50(6112376*3*24503(/*8950-.:.;**23<(=.>45/*(; 4
?-*;(&21*@(550(A6B76CD(61123(&7EFGHIJKJIFL
ZJ '*0(,-53(.0(3*(**2,-*(,;R.4(1U(3*(N503,-53(
Algemeen beeld
De stad in de eerste schil om de Randstad heeft een redelijke omvang en ook de omvang van de
beroepsbevolking en van de werkgelegenheid zijn fors. Het is een stad met een sterke regionale functie,
zowel wat betreft het verzorgingsgebied van de arbeidsmarkt als van voorzieningen. Het is een
dienstengeori[nteerde stad. Wel telt de stad een aantal grote industri[le vestigers. De meeste bedrijven zijn
voornamelijk regionaal of nationaal geori[nteerd. Er zijn weinig grote internationale vestigers.
Het verzorgingsniveau van de stad en haar regio is behoorlijk. Er is een universiteit en er zijn enkele
hogescholen aanwezig. Daarnaast bevinden zich in de stad twee ziekenhuizen. De stad is redelijk centraal
gelegen in Nederland waardoor de toegankelijkheid van de stad vanuit alle richtingen goed is. Wel is de
bereikbaarheid over de weg, vooral in de spits, steeds beperkter en heeft de stad geen haven of
internationale luchthaven in haar nabijheid.
Arbeidsmarkt
De arbeidsmarktdruk is in de stad in de eerste schil om de Randstad gelegen stad tamelijk hoog. De
werkloosheid bedroeg in 1998 6,8% van de beroepsbevolking. De arbeidsmarktparticipatie ligt ongeveer op
het landelijk gemiddelde. In enkele regio’s zijn nog mogelijkheden specifieke doelgroepen in de arbeidsmarkt
aan te spreken. Echter deze zijn beperkt en bedrijven, die zich nieuw willen vestigen, kunnen hier niet direct
een beroep op doen. De stad in de eerste schil heeft ook te kampen met de overloop en concurrentie uit de
Randstad, zowel wat bedrijven betreft als wat werknemers aangaat. Veel mensen uit deze stad werken in de
Randstad. We hebben de kosten, die een bedrijf hier maakt voor een werknemer op een bepaald
functieniveau ook weergegeven. Deze zijn aanmerkelijk lager dan in de Randstad.
)*(+*,-./.0/,+1123*4*0(+50(6112376*3*24503(/*8950-.:.;**23<(=.>45/*(; 5
?-*;(&21*@(550(A6B76CD(61123(&7EFGHIJKJIFL
Vastgoedmarkt
De grondmarkt is in de eerste schil om de Randstad ten opzichte van de Randstad ruim. Een bedrijf betaalt in
een stad in de eerste schil om de Randstad gemiddeld maximaal C 91 voor een vierkante meter
bedrijventerrein. Ook de bouwkosten zijn dankzij een ruimer aanbod van personeel in de bouw beperkter. De
bouwkosten in een stad in de eerste schil om de Randstad liggen op het landelijk gemiddelde (C 582) voor de
bouw van een bedrijfshal ter grootte van 10.000 m` .
Subsidies
De stad in de eerste schil om de Randstad kent geen specifieke vestigingssubsidies voor bedrijven.
)*(+*,-./.0/,+1123*4*0(+50(6112376*3*24503(/*8950-.:.;**23<(=.>45/*(; 6
?-*;(&21*@(550(A6B76CD(61123(&7EFGHIJKJIFL
P5;-,R**-(ZW(**0(,-53(.0(3*(**2,-*(,;R.4(1U(3*(N503,-53
(b
O5258-*2.,-.*8 %50-54
%4/*U**0
Omvang bevolking van de stad 159.000
Omvang potenti[le beroepsbevolking 111.000
Omvang beroepsbevolking 71.000
waarvan mannen 42.000
waarvan vrouwen 29.000
%2=*.3,U528-
Werkloosheidspercentage (1998) 6,8%
Netto arbeidsparticipatie 64,5%
waarvan bij mannen 74,3%
waarvan bij vrouwen 54,3%
Omvang werkzame personen (1999) 101.000
Vacatures in verhouding tot werkzame personen (1999) 2,3%
^antal studenten WO 6.000
^antal studenten HBO (waarvan HUS) 12.000 (3.000)
^antal studenten MBO (waarvan MUS) 9.000 (3.000)
% hoger opgeleide beroepsbevolking (HBO en WO, 1998)
% middelbaar opgeleide beroepsbevolking (H^VO, VWO en MBO)
32,5%
41,3%
Bruto jaarsalaris inclusief werkgeverslasten in C (zie bijlage e)
9
:
functieniveau 1 119.050
functieniveau 2 93.110
functieniveau 3 62.050
functieniveau 4 49.590
functieniveau 5 38.210
functieniveau 6 33.460
functieniveau 7 27.670
A5,-/1*3U528-
Maximale grondprijs per m
2
C 91
Maximale bouwkosten per m
2
bvo C 582
Maximale huurprijs per m
2
bvo C 140
Subsidies geen bijzondere vestigingssubsidies aanwezig

8
gebaseerd op gemiddelden van de steden Uilburg, Eindhoven, ^rnhem en cwolle in 2000, tenzij anders vermeld
9
voor de postcodes 4300 tot en met 7799 en 8000 tot en met 8299
)*(+*,-./.0/,+1123*4*0(+50(6112376*3*24503(/*8950-.:.;**23<(=.>45/*(; 7
?-*;(&21*@(550(A6B76CD(61123(&7EFGHIJKJIFL
IJ '*0(,-53(.0(6112376*3*24503
Algemeen
De stad in Noord-Nederland is van middelgrote omvang. cowel de omvang in bevolking en beroepsbevolking
als de omvang van de werkgelegenheid is beperkt. In de nabije omgeving van de stad in Noord-Nederland
liggen geen andere grote stedelijke concentraties. Hierdoor heeft de stad een regionale aantrekkingskracht op
het omliggende platteland. Verreweg de meeste werkgelegenheid en bedrijvigheid uit de regio is in de stad
geconcentreerd. Vooral veel regionaal en nationaal geori[nteerde bedrijvigheid is hier gevestigd. Het
economisch profiel is divers. cowel commerci[le dienstverleners als ook een groot aantal industri[le
bedrijven bevinden zich in de stad, over het algemeen met kleine tot middelgrote vestigingen.
De stad vervult een centrumfunctie op economisch terrein, maar ook op sociaal vlak. Er is naast een
hogeschool ook een universiteit aanwezig. Deze bedienen een bijzonder groot gebied (vooral in oppervlakte).
Daarnaast bevindt zich in de stad een ziekenhuis en kent de stad goede uitgaansmogelijkheden. De stad is
perifeer gelegen en de bereikbaarheid (in afstand tot de Randstad) is om die reden beperkt
10
. Wel is de
bereikbaarheid binnen de regio goed. Er zijn zowel in de spits als daarbuiten zelden files. Er zijn wel havens in
de nabijheid aanwezig, echter geen grote of internationale luchthaven.
Arbeidsmarkt
De arbeidsmarktdruk is in de stad in Noord-Nederland relatief laag_ de arbeidsmarkt is er relatief ruim. De
werkloosheid is met 10,3% van de beroepsbevolking hoog en de arbeidsmarktparticipatie ligt landelijk gezien
op een bijzonder laag niveau (57,0%), wat voornamelijk wordt veroorzaakt door de lage arbeidsparticipatie
van vrouwen (46,7%). Hierin liggen goede mogelijkheden voor bedrijven: in potentie zijn absoluut voldoende
arbeidskrachten aanwezig. ganttekening bij deze mogelijkheid kan zijn de geschiktheid en kwalificaties van
groepen op de arbeidsmarkt: niet voor elk type bedrijf zullen de potenti[le werknemers van de stad in Noord-
Nederland interessant zijn. De kosten van werknemers in de verschillende functieniveaus zijn in Noord-

10
Wel wordt gesproken over de aanleg van een zweeftrein in de toekomst. De bereikbaarheid (in afstand tot de
Randstad) zal hierdoor mogelijk verbeteren. Precieze effecten hiervan op de aantrekkelijkheid van de regio voor bedrijven
is niet bekend, vermoed wordt dat het een aantrekkende werking zal hebben.
)*(+*,-./.0/,+1123*4*0(+50(6112376*3*24503(/*8950-.:.;**23<(=.>45/*(; 8
?-*;(&21*@(550(A6B76CD(61123(&7EFGHIJKJIFL
Nederland opnieuw aanmerkelijk lager dan in de Randstad en in de eerste schil daaromheen. Een verklaring is
onder andere de geringe arbeidsmarktdruk.
Vastgoedmarkt
De ruimte voor bedrijven, die zich nieuw willen vestigen, is in Noord-Nederland absoluut omvangrijker dan in
de Randstad of net daarbuiten. De grondprijzen zijn daarom in Noord-Nederland relatief laag. In Noord-
Nederland betaalt een bedrijf gemiddeld maximaal C 47 voor een vierkante meter bedrijventerrein. Daarnaast
zijn de bouwkosten, net als de grondkosten, in de stad in Noord-Nederland beduidend lager dan in andere
regio’s.
Subsidies
Vestiging in Noord-Nederland biedt, anders dan vestiging in de andere twee regio’s, subsidievoordelen.
Noord-Nederland hanteert een aantal subsidieregelingen die vestiging van een nieuw bedrijf of uitbreiding dan
wel herstructurering van een bestaand bedrijf financieel meer aantrekkelijk maken. De steden in de Randstad
en net daarbuiten kennen zulke regelingen niet. Overheidssteun voor investeringsprojecten mag van de
Europese Commissie op twee manieren worden berekend: als percentage van het investeringsbedrag (IPR
2000 en BSRI 2000) en als percentage van de loonkosten (XPR 2002).
)*(+*,-./.0/,+1123*4*0(+50(6112376*3*24503(/*8950-.:.;**23<(=.>45/*(; 9
?-*;(&21*@(550(A6B76CD(61123(&7EFGHIJKJIFL
P5;-,R**-(IW(**0(,-53(.0(6112376*3*24503
(LL
O5258-*2.,-.*8
%50-54
%4/*U**0
Omvang bevolking van de stad 122.000
Omvang potenti[le beroepsbevolking 87.000
Omvang beroepsbevolking 57.000
waarvan mannen 34.000
waarvan vrouwen 24.000
%2=*.3,U528-
Werkloosheidspercentage 10,3%
Netto arbeidsparticipatie 57,0%
waarvan bij mannen 67,3%
waarvan bij vrouwen 46,7%
Omvang werkzame personen 69.000
Vacatures in verhouding tot werkzame personen 1%
^antal studenten WO 15.000
^antal studenten HBO (waarvan HUS) 10.000 (1.000)
^antal studenten MBO (waarvan MUS) 13.000 (3.000)
% hoger opgeleide beroepsbevolking (HBO en WO)
% middelbaar opgeleide beroepsbevolking (H^VO, VWO en MBO)
27,9%
44,3%
Bruto jaarsalaris inclusief werkgeverslasten (zie bijlage e)
12
:
functieniveau 1 114.630
functieniveau 2 86.830
functieniveau 3 60.460
functieniveau 4 49.980
functieniveau 5 39.050
functieniveau 6 32.460
functieniveau 7 26.270
A5,-/1*3U528-
Maximale grondprijs per m
2
C 47
Maximale bouwkosten per m
2
bvo C 570
Maximale huurprijs per m
2
bvo C 121
Subsidies IPR 2000, BSRI 2000, XPR 2002

11
gebaseerd op gemiddelden van de steden Ironingen, Xeeuwarden en Emmen op basis van de meest recente gegevens
12
voor de postcodes 7800 tot en met 7999 en 8399 tot en met 9999
!!"#$%&'()
)*(+*,-./.0/,+1123*4*0(+50(6112376*3*24503(/*8950-.:.;**23<(=.>45/*(3 1
?-*;(&21*@(550(A6B76CD(61123(&7EFGHIJKJIFL
OB?M'6(%$?(A'?M"&"6&?P%CMBN
Welke vestigingsfactoren zijn belangrijk voor bedrijven? In deze bijlage gaan we daar op in. We lichten toe
wat onze visie is en we bepalen de uitgangspunten voor deze studie: het kwantificeren van
vestigingsvoordelen van Noord-Nederland.
Eerst (onderdeel 1) gaan we in op de factoren die voor bedrijven belangrijk zijn bij de keuze van een nieuwe
locatie. We spitsen ons daarna (onderdeel 2) toe op het belang van kosten als vestigingsfactor voor
verschillende typen bedrijven. Bij welke bedrijven spelen kosten een grote rol bij de keuze voor een nieuwe
locatie en bij welke bedrijven minder? We bekijken hierbij ook welke bedrijven in de afgelopen jaren kozen
voor vestiging in Noord-Nederland. Op basis hiervan kiezen we uiteindelijk drie typen bedrijven waarvoor het
kostenniveau een belangrijke locatiefactor is. Deze drie typen bedrijven hanteren we in deze studie als
‘voorbeeldvestigers’. Voor deze bedrijven gaan we precies bekijken hoe verschillende regio’s als potentiële
vestigingslocatie voor hen scoren. In bijlage b zetten we de geselecteerde modelbedrijven precies neer.
Bijlage c geeft een beeld van de steden waarin deze bedrijven zich kunnen vestigen. De methodische
verantwoording treft u aan in bijlage e. Hierin treft u dus niet alleen aan hoe we tot de selectie van deze
modelsteden (en voorbeeldvestigers) zijn gekomen, maar ook hoe we kosten als vestigingsfactor
doorrekenen. In bijlage a vindt u de conclusie: wat zijn de vestigingsvoordelen van Noord-Nederland voor
verschillende typen bedrijven.
LJ A*,-./.0/,:5;-12*0(+112(+*2,;R.44*03*(/*=2T.8*2,(
De juiste vestigingsplaats is zeer bepalend voor het succes van een onderneming of bedrijfsonderdeel. Maar
hoe vinden ondernemers de juiste plek voor vestiging? De keuze voor een nieuwe locatie is vaak van
strategisch belang voor een onderneming. Bedrijven gaan bij locatiekeuze daarom veelal niet over een nacht
ijs. ce investeren met een nieuwe vestiging immers in de toekomst van het bedrijf en verwachten dat de
nieuwe vestiging een bijdrage levert aan de continuiteit en winstgevendheid van de onderneming. Een
weloverwogen keuze is des te belangrijker omdat er grote kwaliteitsverschillen in het vestigingsmilieu van
regio’s en steden zijn.
)*(+*,-./.0/,+1123*4*0(+50(6112376*3*24503(/*8950-.:.;**23<(=.>45/*(3 2
?-*;(&21*@(550(A6B76CD(61123(&7EFGHIJKJIFL
Het ideale proces van locatiekeuze bestaat daarom uit meer dan alleen het inschakelen van een makelaar of
huisvestingsadviseur om een geschikt bedrijfspand te vinden. Bedrijven moeten rekening houden met allerlei
aspecten die het goed functioneren van een vestiging beinvloeden (kosten, medewerkers, logistiek, markt et
cetera). Meestal is het belang van deze verschillende aspecten afhankelijk van het type bedrijfsactiviteit van
de nieuwe vestiging. De kernactiviteit van een vestiging van een bedrijf is in sterke mate bepalend voor de
vraag naar personeel, het aantal klanten dat op een kantoor komt en een aantal andere factoren die zowel
locatiekeuze als huisvestingsvoorkeuren van bedrijven bepalen. Het opstarten van een call center
bijvoorbeeld stelt immers heel andere eisen dan een nieuwe productievestiging of de nieuwe vestiging van
een hoofdkantoor.
Het type bedrijfsactiviteit heeft invloed op de vestigings- en huisvestingsfactoren
In tabel 1 zetten we daarom de vestigings- en huisvestingsfactoren van verschillende nieuwvestigers naar
type bedrijfsactiviteit voor u op een rij. We hanteren de volgende indeling van activiteiten: hoofdkantoor_
verkoop-, marketing en consultancykantoor_ shared services center_ call center_ Research j
Developmentvestiging_ productie- en assemblagevestiging en logistiek en distributievestiging.
M5=*4(LW(+*,-./.0/,7(*0(RT.,+*,-.0/,:5;-12*0(@*2(5;-.+.-*.-
%;-.+.-*.- A*,-./.0/,:5;-12*0 _T.,+*,-.0/,:5;-12*0
Hoofdkantoor ! gwaliteit van de arbeidsmarkt
! Hoogwaardige infrastructuur (luchthaven, telecom,
auto, OV)
! Nabijheid van andere (internationale)
hoofdkantoren (zowel klanten als dienstverleners)
! Hoogwaardige leefomgeving (cultuur,
(grootstedelijke) uitstraling, et cetera)
! gantoorvestiger
! Representativiteit (ontmoetingsplaats voor klanten
en relaties)
! Solitair pand
! Hoogwaardige kwaliteit van omgeving
Verkoop-, marketing en
consultancykantoor
! Nabijheid van klanten
! Nabijheid van gekwalificeerd personeel
! gantoorvestiger
! Ioede (auto) bereikbaarheid
! Representativiteit gebouw (zichtlocatie)
! Ioede en ruime parkeermogelijkheden
! eitbreidingsruimte
)*(+*,-./.0/,+1123*4*0(+50(6112376*3*24503(/*8950-.:.;**23<(=.>45/*(3 3
?-*;(&21*@(550(A6B76CD(61123(&7EFGHIJKJIFL
%;-.+.-*.- A*,-./.0/,:5;-12*0 _T.,+*,-.0/,:5;-12*0
Shared services center ! Ruimte op de arbeidsmarkt (omvang en kwaliteit)
! Irootstedelijk milieu
! Internationale ssc’s: multilingual en b of native
speakers
! Infrastructuur (telecom, auto, OV en luchthaven)
! gosten van arbeid en huisvesting
! gantoorvestiger
! Belang representativiteit minder
! Ioede telecommunicatiemogelijkheden
! Parkeergelegenheid
! Ruimte voor groei
! Irote volumes (5.000m` ! 10.000m
2
)
! Bereikbaarheid per auto en OV
! gwaliteit en veiligheid openbare ruimte
Call center ! Ruimte op de arbeidsmarkt (omvang en kwaliteit)
! ^anwezigheid b concurrentie van andere call
centers.
! gosten van arbeid
! Huisvestingskosten
! gantoorvestiger
! Ioede ov-bereikbaarheid
! Voldoende parkeermogelijkheden
! Xiefst centrumlocatie in stedelijk gebied
! Veiligheid van omgeving
! Uelecomfaciliteiten
Research j
Developmentvestiging
! Nabijheid van jong en goed (technisch geschoold)
personeel
! Nabijheid gelijksoortige bedrijven
! Nabijheid kenniscentra
! Iemengd
13
_ zowel op bedrijventerreinen als op
kantoorlocaties te vinden
! kHightech’ uitstraling, bijvoorbeeld op science
parken
! ^anwezigheid laboratoriumfaciliteiten
Productie en
assemblagevestiging
! Nabijheid (technisch geschoold) personeel
! Beschikbaarheid van grond b bedrijfsruimte
! gosten van grond b bedrijfsruimte
! ^anwezigheid van toeleveranciers
! Xigging in Nederland b Noord-West-Europa
! Vestiger op bedrijventerrein
! Ioede ontsluiting
! eitbreidingsmogelijkheden
! Niet per se zichtlocatie
! (grote) behoefte aan solitair gebouw
Xogistiek en
distributievestiging
! Xigging aan of nabij belangrijke vervoersassen
! Beschikbaarheid van grond b bedrijfsruimte
! gosten van grond b bedrijfsruimte
! Vestiger op bedrijfsterrein
! (Eventueel) zichtlocatie
! Ruimte voor wagenpark en laden en lossen

13
Bij Research j Development betreft het zelden een solitaire vestiging, een Research j Developmentafdeling is vaak
bij andere activiteiten gevestigd.
)*(+*,-./.0/,+1123*4*0(+50(6112376*3*24503(/*8950-.:.;**23<(=.>45/*(3 4
?-*;(&21*@(550(A6B76CD(61123(&7EFGHIJKJIFL
Ook de marktoriëntatie en de omvang zijn van invloed op de locatievoorkeuren.
Een bepalende factor bij het kiezen van een vestigingsplaats is de marktori[ntatie van een bedrijf. De
marktori[ntatie heeft vooral invloed op de behoefte aan bereikbaarheid en nabijheid van klanten.
Internationaal geori[nteerde bedrijven willen op een internationaal goed bereikbare locatie zijn gehuisvest.
glanten en personeel uit het buitenland moeten, indien nodig, binnen relatief korte tijd op het kantoor kunnen
zijn. Internationale luchthavens zijn in dat geval de meest aantrekkelijke locaties. Bedrijven die zich
daarentegen op de lokale of regionale markt richten hebben veel minder behoefte aan internationale
bereikbaarheid. Voor hen is een centrale locatie in de stad of regio waar zij zich op richten van belang.
Daarnaast spelen ook kosten nog een rol. gleine bedrijven hebben andere vestigingsplaatsvoorkeuren dan
grote bedrijven. gleine bedrijven zijn vaak net opgestart en zitten gemakkelijker koveral’. Bepaalde kleine
bedrijven kiezen voor vestiging in centra van grote steden (voornamelijk in de Randstad), terwijl andere
bedrijven de voorkeur geven aan een
locatie met voldoende
(uitbreidings)ruimte en een goede
(auto)bereikbaarheid. Voor relatief grote
bedrijven spelen zaken als
arbeidsmarktaanbod, bereikbaarheid,
parkeergelegenheid en beschikbaarheid
van ruimte een grotere rol van betekenis
dan bij kleine bedrijven.
Bedrijven die in de afgelopen jaren kozen
voor vestiging in Noord-Nederland
figuur 1 geeft weer welke typen
bedrijven in de afgelopen jaren voor
vestiging in Noord-Nederland kozen. Het
gaat dan om bedrijven met minimaal 50
arbeidsplaatsen die een strategische
locatiebeslissing nemen. Dat wil zeggen:
! productie- en assemblagebedrijf 2001-2000
! call center 2001-2000
! shared services center 2001-2000
! verkoop, marketing en consultancy 2001-2000
!!
!
!!!
!!!
!!!
!!!
P./TT2(LW(!1+*02*/.1054*(41;5-.*=*,4.,,.0/*0(.0(6112376*3*24503<(ZVVL7ZVVV
Bron: DXN, Stec Iroep
)*(+*,-./.0/,+1123*4*0(+50(6112376*3*24503(/*8950-.:.;**23<(=.>45/*(3 5
?-*;(&21*@(550(A6B76CD(61123(&7EFGHIJKJIFL
het openen van een nieuwe vestiging, het samenvoegen van vestigingen of het upgraden van een vestiging
waarbij een afweging wordt gemaakt tussen verschillende regio’s. Het betreft dus bedrijven die regio’s in
Noord-Nederland in hun afweging afzetten tegen regio’s elders.
Bij de keuze voor voorbeeldvestigers speelt de feitelijke ervaring uit de afgelopen jaren zeker een rol. Welke
typen bedrijven kozen in de afgelopen jaren voor Noord-Nederland en van welke bedrijven kunnen we
derhalve verwachten dat ze ook in de komende jaren Noord-Nederland overwegen als potenti[le
vestigingslocatie.
ZJ !*450/(+50(81,-*0(54,(+*,-./.0/,:5;-12(+112(+*2,;R.44*03*(-c@*0(+*,-./*2,
Natuurlijk spelen voor alle typen bedrijfsactiviteiten kosten een belangrijke rol. Wel bestaat er een duidelijk
onderscheid tussen het belang van de kosten als vestigingsfactor voor de verschillende typen gebruikers. In
figuur 2 is dit indicatief weergegeven. Vervolgens lichten we dit in tabel 2 toe.

R11/
455/
_
1
1
:
3
8
5
0
-
1
1
2
N
d
)
(
+
*
,
-
.
/
.
0
/
A
*
2
8
1
1
@
8
5
0
-
1
1
2
?
R
5
2
*
3
(
,
*
2
+
.
;
*
,
;
*
0
-
*
2
C
5
4
4
(
C
*
0
-
*
2
)
.
,
-
2
.
=
T
-
.
*
;
*
0
-
*
2
]
2
1
3
T
;
-
.
*
7
+
*
,
-
.
/
.
0
/
Belang kosten
Belang andere factoren
P./TT2(ZW(=*450/(+50(81,-*0(54,(+*,-./.0/,:5;-12
Bron: Stec Iroep, Xogica in Xocatiepatronen, 2002
)*(+*,-./.0/,+1123*4*0(+50(6112376*3*24503(/*8950-.:.;**23<(=.>45/*(3 6
?-*;(&21*@(550(A6B76CD(61123(&7EFGHIJKJIFL
M5=*4(ZW(=*450/(+50(81,-*0(=.>(3*(8*Te*(+50(**0(0.*T9*(41;5-.*<(0552(5;-.+.-*.-
%;-.+.-*.- !*450/(81,-*0 B03*2=1T9.0/
Hoofdkantoor Beperkt Het hoofdkantoor is de ontmoetingsplaats voor klanten en relaties, waardoor (internationale)
bereikbaarheid, representativiteit en uitstraling van het gebouw en de kantoorlocatie van
essentieel belang zijn. Wanneer dit type gebruiker een nieuwe locatie zoekt speelt het
kostenaspect hierbij een ondergeschikte rol. Het opzetten van een nieuw hoofdkantoor mag
meestal extra kosten hebben.
Verkoop-,
marketing- en
consultancy-
kantoor
Beperkt (Satelliet)kantoren met verkoop, marketing en consultancy activiteiten stellen minder hoge
eisen aan het vestigingsmilieu dan hoofdkantoren. Uoch kiezen ze wel vaak voor
representatieve locaties (zichtlocaties). Verder hechten zij vooral aan de aanwezigheid van
klanten en hoogopgeleide arbeidskrachten. Voor een nieuwe locatie is voldoen aan deze
locatiefactoren belangrijker dan het bijhorende kostenplaatje. Een hoge productiviteit en goed
serviceniveau naar de klanten toe, levert voor dit type bedrijven nu eenmaal meer op dan
besparing op de kosten.
Shared services
center
Redelijk In shared services centers worden ondersteunende activiteiten van een bedrijf gebundeld in
lln gebouw. Een reden hiervoor is kostenbesparing. Uoch betekent dit niet dat het
kostenaspect ook een doorslaggevende rol heeft in het locatiekeuzeproces. De
beschikbaarheid van goed gekwalificeerd personeel is de meest bepalende factor bij
locatiekeuze. Shared services centers zijn vaak onderdeel van multinationals en zeer
omvangrijk. Het gaat vaak om veel, hoger opgeleid personeel. Wel is het zo dat, doordat het
om ondersteunde activiteiten gaat, shared services centers in principe niet gebonden zijn aan
de aanwezigheid van klanten of een representativiteit van een locatie of regio. Hierdoor
kunnen ze wel degelijk kiezen voor de goedkoopste regio die voldoende (hoogopgeleid)
personeel en ruimte kan bieden.
Call center Hoog Net als shared services centers zijn ook call centers ondersteunende activiteiten voor
bedrijven. In principe kunnen call centers relatief rationeel bekijken in welke regio ze het best
en vooral ook het goedkoopst kunnen opstarten. Veruit de belangrijkste vestigingsfactor voor
call centers is de beschikbaarheid van personeel. Call centers letten hierdoor op
arbeidsmarktdruk in het algemeen en gemak van werving in specifieke doelgroepen
(vrouwen, studenten, MBO-ers). De regio of stad waar het snelst (en dus vaak het
goedkoopst) personeel beschikbaar is, levert een goede locatie op voor call centers.
)*(+*,-./.0/,+1123*4*0(+50(6112376*3*24503(/*8950-.:.;**23<(=.>45/*(3 7
?-*;(&21*@(550(A6B76CD(61123(&7EFGHIJKJIFL
%;-.+.-*.- !*450/(81,-*0 B03*2=1T9.0/
Research j
Development
Beperkt In veel gevallen is RjD ondergebracht bij andere bedrijfsactiviteiten. Het is een typische
ondersteunende activiteit en hoeft niet op een representatieve locatie gesitueerd te zijn. ^ls
locatiefactor voor RjD-vestigingen is het kostenplaatje veelal van ondergeschikt belang. Veel
belangrijker is de nabijheid van kenniscentra. Contact met een universiteit leidt niet alleen tot
de nodige kennisuitwisseling, maar biedt ook toegang tot pas afgestudeerden. De
beschikbaarheid van hoogopgeleid personeel is namelijk van essentieel belang voor RjD-
vestigingen. De ontwikkeling van producten is bovendien voor veel bedrijven geen
bedrijfsactiviteit waarbij (door kostenbesparing) winst moet worden gemaakt.
Productie- en
assemblage-
vestiging
Hoog Bij productiebedrijven vertalen de kosten van arbeid of productiemiddelen zich zeer direct
door in het eindproduct. Voor productie- en assemblagebedrijven is het daarom belangrijk om
zo goedkoop en effici[nt mogelijk de productie te realiseren. Hierdoor zijn
productievestigingen vaak gevoelig voor subsidies. Wanneer we naar specifieke
locatiefactoren kijken, gaat het vaak om enorm grote productievestingen, waar veel, het
liefst goedkope, technisch geschoolde werknemers nodig zijn.
Xogistiek en
distributievestiging
Hoog Xogistieke en distributievestigingen (niet zozeer V^X) zijn zeer kostenbewust. Dit komt
doordat de marges die op de activiteit distributie zitten, zeer laag zijn. Het gaat puur om het
zo snel en effici[nt mogelijk distribueren van goederen. De toegevoegde waarde ligt in die
dienst, niet in het cre[ren van een nieuw product. Doordat de toegevoegde waarde relatief
laag ligt en de marges klein zijn, mag distributie dus niet veel kosten. De exploitatie moet
dus zo goedkoop mogelijk zijn. Ook de investeringen voor een nieuwe locatie zijn in principe
niet bijzonder hoog. Naast kostenaspecten spelen echter ook andere zeer belangrijke
locatiefactoren als bereikbaarheid en geografische ligging een rol.
IJ O*Te*(+112(32.*(-c@*0(=*32.>+*0(9552+112(81,-*0(**0(=*450/2.>8*(+*,-./.0/,:5;-12(.,
Het doel van deze studie is de kwantificering van de vestigingsvoordelen van Noord-Nederland. We
kwantificeren deze vestigingsvoordelen op basis van de kostenplaatjes die de verschillende vestigers krijgen
voorgeschoteld in Noord-Nederland of een andere regio. Voor het onderzoek kiezen we daarom drie typen
bedrijven waarvoor kosten een belangrijke factor vormen bij de locatiekeuze. We doen dit op basis van figuur
1 en tabel 2 van deze bijlage. Bovendien kiezen we voor bedrijven die potentieel geinteresseerd zijn in
vestiging in Noord-Nederland. We baseren ons daarbij op gegevens over grootschalige locatiebeslissingen in
de afgelopen jaren (figuur 1). We komen dan tot de volgende drie typen bedrijven (kvoorbeeldvestigers’):
)*(+*,-./.0/,+1123*4*0(+50(6112376*3*24503(/*8950-.:.;**23<(=.>45/*(3 8
?-*;(&21*@(550(A6B76CD(61123(&7EFGHIJKJIFL
1. Een (elektrotechnisch) productie- en assemblagebedrijf, gericht op de wereldmarkt, met 100 werkzame
personen. We kiezen voor dit type vestiger, omdat juist bij dit type vestigingen investeringen in bouw- en
grondkosten een belangrijke rol spelen, een kostenfactor waarvan we aannemen dat deze regionale
verschillen laat zien.
2. Een Nederlandstalig call center van een ICU-bedrijf, gericht op de Nederlandse markt, met 50 werkzame
personen. We kiezen voor dit type vestiger omdat de grootste post op de exploitatierekening van call
centers uit personeel bestaat. Call centers worden doorgaans veel geconfronteerd met verloop en
verzuim, waardoor de kosten van personeel een nog belangrijker factor worden.
3. Een Nederlands shared services center van een financi[le dienstverlener, gericht op de Europese markt,
met 150 werkzame personen gericht.
Bij geen van de typen bedrijven houden we rekening met andere vestigingsfactoren zoals de aanwezigheid
van toeleveranciers of de beschikbaarheid van de juiste ICU-infrastructuur. Deze vestigingsfactoren zijn in
belang ondergeschikt.
Deze drie typen bedrijven schetsen we in bijlage b, u leest daar de typologie van de drie kvoorbeeldvestigers’.
We bepalen daar precies welke kostenfactoren daadwerkelijk van belang zijn. We stellen daarvoor de
gemiddelde investerings- en exploitatierekeningen op van de vestigers waarin de onderlinge verhoudingen
tussen kostenposten naar voren komen. In bijlage c beschrijven we het profiel van drie modelsteden,
waarvoor we de kosten van het openen van een nieuwe vestiging berekenen.
!!"#$%&'('
)*(+*,-./.0/,+1123*4*0(+50(6112376*3*24503(/*8950-.:.;**23<(=.>45/*(* 1
?-*;(&21*@(550(A6B76CD(61123(&7EFGHIJKJIFL
a'M_B)"?C_'(A'N%6MDBBN)"6&
We kwantificeren in deze studie de vestigingsvoordelen van verschillende regio’s in Nederland. In deze
bijlage leest u de methodische verantwoording (en de bronnen die we bij elke stap gebruikten).
Waarom en op welke manier maken we keuzes en doen we aannames? We geven ook inzicht in de
rekenmethoden om de vestigingsvoordelen te kwantificeren. Bij elke kostenfactor en bij elke rekenfactor
geven we aan welke bron we gebruiken.
In onderdeel 1 geven we enkele uitgangspunten. In onderdeel 2 gaan we specifiek in op berekeningen en
aannames bij de modelbedrijven. Onderdeel 3 geeft hier de bronnen bij. Onderdeel 4 gaat in op de
berekeningen bij de modelsteden. De hierbij gebruikte bronnen staan in onderdeel 5. Het laatste onderdeel
(onderdeel 6) licht de laatste stap toe: hoe komen we tot berekening van de vestigingsvoordelen voor de drie
typen bedrijven in de drie regio’s?
LJ(A1125:(*08*4*(T.-/50/,@T0-*0(
Ons onderzoek richt zich op het berekenen van vestigingsvoordelen van Noord-Nederland voor bedrijven die
een locatiebeslissing nemen en daarbij verschillende delen van het land overwegen. Op basis van onze visie
op vestigingsfactoren en de rol die deze bij verschillende typen bedrijven spelen (bijlage d), hanteren we de
volgende definities:
Vestigingsfactoren
^lle factoren die de keuze van een vestigingslocatie van een bedrijf bepalen. We onderscheiden
regioafhankelijke en regio-onafhankelijke factoren. ^ls we de regioafhankelijke factoren kwantificeren, zien
we verschillen ontstaan tussen regio’s. Niet alle regioafhankelijke vestigingsfactoren zijn overigens direct
kwantificeerbaar, denk aan uitstraling van een stad of locatie.
)*(+*,-./.0/,+1123*4*0(+50(6112376*3*24503(/*8950-.:.;**23<(=.>45/*(* 2
?-*;(&21*@(550(A6B76CD(61123(&7EFGHIJKJIFL
Vestigingsvoordelen
De score op vestigingsfactoren in verschillende regio’s resulteert in vestigingsvoordelen voor een bedrijf. In
deze studie veronderstellen we vestigingsvoordelen voor het Noorden die we nader onderzoeken.
ZJ D*(8.*e*0(32.*(+112=**43+*,-./*2,(
Om de vestigingsvoordelen voor verschillende typen bedrijven te kunnen kwantificeren, selecteerden we drie
typen bedrijven waarvoor kosten een doorslaggevende locatiefactor is. Bovendien namen we de feiten van
locatiebeslissingen in de afgelopen jaren in de keuze mee: welke typen bedrijven zijn potentieel
geinteresseerd in vestiging in Noord-Nederland. We lichten de keuze voor de typen bedrijven toe in bijlage d.
De kvoorbeeldvestigers’ waar we in deze studie mee werken zijn:
1. een (elektrotechnisch) productie- en assemblagebedrijf, gericht op de wereldmarkt, met 100 werkzame
personen_
2. een Nederlandstalig call center (helpdesk van een ICU-bedrijf), gericht op de Nederlandse markt, met 50
werkzame personen_
3. een Nederlands shared services center (van een financi[le dienstverlener), gericht op de Europese markt,
met 150 werkzame personen.
In bijlage b treft u van de drie bedrijven een profielschets aan. Inclusief, ter illustratie, een gemiddelde
investerings- en exploitatierekening. Onderstaand lichten we toe hoe we omgaan met de waardering van
kostenposten bij de verschillende typen bedrijven. De gegevens in bijlage b brengen we samen met die in
bijlage c, wat leidt tot een investerings- en exploitatierekening van drie typen bedrijven in drie regio’s. Deze
investerings- en exploitatierekeningen vindt u in bijlage a.
)*(+*,-./.0/,+1123*4*0(+50(6112376*3*24503(/*8950-.:.;**23<(=.>45/*(* 3
?-*;(&21*@(550(A6B76CD(61123(&7EFGHIJKJIFL
We beperken ons voor de overzichtelijkheid tot de belangrijkste kostensoorten
Bij het berekenen van kostenverschillen in de investeringsrekening tussen drie regio’s gaan we uit van de
volgende kostensoorten:
! Grond: de kosten die een bedrijf maakt voor de aankoop van een perceel op een bedrijventerrein, waarop
het een nieuw bedrijfspand realiseert_
! Bouw van een bedrijfspand: de kosten die een bedrijf maakt voor de bouw van een bedrijfspand,
bestaande uit materiaalkosten en personeelskosten. Materiaalkosten verschillen niet naar regio, de
personeelskosten wel
14
.
! Overige investeringen: andere kosten die een bedrijf maakt bij de start-up van een vestiging zijn sterk
afhankelijk van het type bedrijf en niet regioafhankelijk. In elk geval gaan we uit van kosten voor 1)
machines en andere productiemiddelen, 2) inventaris, 3) RjD-benodigdheden en 4)
kantoorbenodigdheden.
Bij het berekenen van kostenverschillen in de exploitatierekening tussen drie regio’s gaan we uit van de
volgende kostensoorten:
! Personeelskosten: de kosten die een bedrijf maakt voor zijn personeel, waaronder we verstaan:
! De loonkosten. Hierbij gaan we uit van harde getallen
15
. Het basis jaarsalaris: kosten die een bedrijf
maakt voor het bruto jaarsalaris van personeel, inclusief vakantietoeslag, een eventuele 13
de
maand
en andere vaste uitkeringen. Het basis jaarsalaris verrekenen we met een factor voor bijkomende
werkgeverslasten die niet in het basis jaarsalaris zijn inbegrepen. Denk aan de werkgeverspremie voor
de bedrijfsvereniging. We gebruiken daarvoor een toeslagfactor van 22% op het bruto jaarsalaris. We
splitsen deze kosten verder uit naar functieniveau_ we hanteren zeven functieniveaus (tabel 1).
! De kosten voor werving en verloop. De kosten voor werving en verloop verschillen fors per regio,
vooral gerelateerd aan de krapte op de arbeidsmarkt. Ioede cijfers hierover zijn evenwel niet bekend.
Reden voor ons om deze kosten in dit onderzoek niet in harde cijfers uit te drukken. In verschillende
sectorale benchmarks zijn wel enkele van deze gegevens per regio bekend. Echter niet dusdanig

14
Bij het vaststellen van regionale verschillen in bouwkosten laten we de commerci[le tariefstelling van bouwbedrijven
buiten beschouwing.
15
gebaseerd op gegevens uit het Nationaal Beloningsonderzoek 2001 van Deloitte j Uouche
)*(+*,-./.0/,+1123*4*0(+50(6112376*3*24503(/*8950-.:.;**23<(=.>45/*(* 4
?-*;(&21*@(550(A6B76CD(61123(&7EFGHIJKJIFL
structureel en onderbouwd dat we de cijfers in onze berekening meenemen. Op basis van de wel
bekende gegevens, goede inschattingen en verificatie van inschattingen en gegevens bij experts
komen we tot indicatieve inschattingen over de verschillen tussen de regio’s. Deze inschattingen
nemen we dus niet hard mee in de berekeningen, maar noemen we bij het definitieve resultaat van de
berekeningen over de kostenverschillen tussen regio’s. We gaan uit van de volgende getallen. In de
modelstad in de eerste schil om de Randstad bedragen de extra kosten die gepaard gaan met werving
en verloop 2% van de personeelskosten. In de Randstad zijn deze extra kosten 4% van de harde
personeelskosten.

((((((((((M5=*4(LW(.03*4.0/(+50(:T0;-.*0.+*5T,
PT0;-.*0.+*5T BU,;R2.>+.0/
Niveau 1 Heeft de totale verantwoordelijkheid over de organisatie, waaraan hij of zij leiding geeft. Stuurt diverse
managers aan en legt verantwoording af aan de Raad van Commissarissen of aan de ^lgemene Directie
van de moedermaatschappij.
Niveau 2 Is verantwoordelijk voor een afdeling, unit of een functioneel gebied van de organisatie en kan hiervoor
autonoom beslissingen nemen. Is lid van de Raad van Bestuur waar het beleid van de organisatie wordt
vastgesteld.
Niveau 3 Is in de meeste gevallen hoofd van een afdeling of unit en krijgt algemene aanwijzingen van het
management (van niveau 2, of in sommige gevallen van niveau 1).
Niveau 4 Is verantwoordelijk voor de verwezenlijking van moeilijke, belangrijke of grotere onderdelen van een
functioneel gebied. Comrdineert het uitvoerende niveau. Is staffunctionaris voor niveau 2.
Niveau 5 Is verantwoordelijk voor de uitvoering van lln specifiek onderdeel van een functioneel gebied. Is
staffunctionaris voor niveau 3 of 4.
Niveau 6 Is verantwoordelijk voor de (technische) ondersteuning bij de uitvoering.
Niveau 7 ^dministratieve ondersteuning of operationele uitvoering zonder echte verantwoordelijkheden of
bevoegdheden.
Bron: Deloitte j Uouche, Nationaal Beloningsonderzoek 2001
! Huisvestingskosten: de kosten die een bedrijf maakt voor de huur van een bedrijfspand. N.B.: we gaan
ervan uit dat bedrijven die zelf bouwen deze kosten op de investeringsrekening boeken.
! Overige exploitatiekosten: andere kosten die een bedrijf maakt als de vestiging volledig operationeel is. ce
zijn sterk afhankelijk van het type bedrijf en waarschijnlijk slechts zeer beperkt regioafhankelijk. We gaan
)*(+*,-./.0/,+1123*4*0(+50(6112376*3*24503(/*8950-.:.;**23<(=.>45/*(* 5
?-*;(&21*@(550(A6B76CD(61123(&7EFGHIJKJIFL
bij de overige exploitatiekosten uit van kosten voor 1) gas, water en licht (in dienstverlenende bedrijven
verstaan we hier ook de kosten van telecommunicatie onder), 2) grondstoffen (denk aan halffabrikaten)
en 3) overige kosten waaronder afschrijvingen en rente.
Een (elektrotechnisch) productie- en assemblagebedrijf
Een (elektrotechnisch) productie- en assemblagebedrijf moet bij een nieuwe vestiging vooral grote
investeringen doen, voornamelijk in het nieuwe bedrijfspand. Uabel 2 geeft aan hoe we verschillende
investeringen doorrekenen.
M5=*4(ZW(.0+*,-*2.0/*0(+50(**0(Q*4*8-21-*;R0.,;RS(@213T;-.*7(*0(5,,*U=45/*=*32.>:
"0+*,-*2.0/ !*2*8*0.0/
Irond Een bedrijf ter grootte van 100 werkzame personen koopt bij een bebouwingspercentage van 40%
het volgend aantal vierkante meters grond: 10.000 x 100b40 d 25.000 m` grond ! 25.000 x
gemiddelde grondprijs in een regio per m` d grondkosten per regio per vestiging.
Bouw van een bedrijfspand eitgaande van 100 m` bvo per werkzaam persoon: 100 werkzame personen x 100 m
2
bvo per
medewerker d 10.000 m
2
bvo_ daarvan bedragen de bouwkosten per m` C 582 !
`b3 deel van de bouwkosten per m` bestaat uit loonkosten,
1
b3 deel bestaat uit materiaalkosten. We
gaan uit van een functieniveau 6 (zie tabel 1 en factsheets, bijlage c) !
Randstad: C 34.820_ eerste schil om de Randstad: C 33.460 en Noord-Nederland: C 32.460_ het
gemiddelde is C 33.580 (d 100) ! de regiofactor voor het onderdeel loonkosten is dan voor:
Randstad: 104_ eerste schil om de Randstad: 100 en Noord-Nederland: 97 !
`b3 deel bouwkosten per m` x regiofactor n
1
b3 deel materiaalkosten d totaal bouwkosten per m` !
Uotaal bouwkosten per m` x 10.000 d totaal bouwkosten naar regio per vestiging.
Overige investeringskosten We gaan er vanuit dat deze investering in alle regio’s gelijk is. We gaan uit van:
! machines en andere productiemiddelen: C 8.480.000
! inventaris: C 1.060.000
! RjD-benodigdheden: C 795.000
! kantoorbenodigdheden: C 286.200
In totaal C 10.621.200, afgerond C 10.621.000
)*(+*,-./.0/,+1123*4*0(+50(6112376*3*24503(/*8950-.:.;**23<(=.>45/*(* 6
?-*;(&21*@(550(A6B76CD(61123(&7EFGHIJKJIFL
M5=*4(IW(*Y@41.-5-.*(+50(**0(Q*4*8-21-*;R0.,;RS(@213T;-.*7(*0(5,,*U=45/*=*32.>:
'Y@41.-5-.* !*2*8*0.0/
Personeel We delen het personeel van een (elektrotechnisch) productie- en assemblagebedrijf als volgt in naar
functieniveau:
! 7 management x kosten werknemer op functieniveau 3
! 12 administratie en verkoop x kosten werknemer op functieniveau 5
! 77 productiemedewerkers, waarvan tweederde x kosten werknemer op functieniveau 6 en
waarvan llnderde x kosten werknemer op functieniveau 7
! 4 overig x kosten werknemer op functieniveau 7
De verschillen in kosten behorend bij werving en verloop schatten we zo in, dat de personeelskosten
in de Randstad nog eens 4% moeten worden opgehoogd, en in de eerste schil om de Randstad zo’n
2%. We maken hier gebruik van een conservatieve expertinschatting, maar deze nemen we niet hard
mee in de berekeningen
Overige exploitatiekosten Deze kosten veronderstellen we voor alle regio’s gelijk. Het gaat om:
! gas, water en licht: 225.000 kWh x C 0,0639 d C 14377,50 (elektriciteit) n 2266 mo x C
0,647 d C 1466,10 (gas) ! 14377,50 n 1466,10 d C 15.843,50
! grondstoffen: 30% van de omzet van C 18.020.000 ! C 5.406.000
! overige kosten (waaronder afschrijvingen en rente): 4% van de omzet van C 18.020.000 ! C
720.800
In totaal: 15.844 n 5.406.000 n 720.800 d C 6.142.644, afgerond C 6.143.000
)*(+*,-./.0/,+1123*4*0(+50(6112376*3*24503(/*8950-.:.;**23<(=.>45/*(* 7
?-*;(&21*@(550(A6B76CD(61123(&7EFGHIJKJIFL
Een Nederlandstalig call center (helpdesk van een ICT-bedrijf)
Een Nederlandstalig call center (helpdesk van een ICU-bedrijf) hoeft bij het opzetten van een nieuwe vestiging
minder te investeren, hoogstens in computers. Dit type kosten is echter niet regioafhankelijk. We gaan
daarom niet in op de investeringsrekening van het call center en beperken ons tot de exploitatierekening.
M5=*4(GW(*Y@41.-5-.*(+50(**0(;544(;*0-*2
'Y@41.-5-.* !*2*8*0.0/
Personeel ! 3 management en supervisie x kosten werknemer op functieniveau 3
! 2 administratie en overige functies x kosten werknemer op functieniveau 5
! 45 klantenservice, waarvan de helft x kosten werknemer op functieniveau 6 en waarvan de helft
x kosten werknemer op functieniveau 7
De verschillen in kosten behorend bij werving en verloop schatten we zo in, dat de personeelskosten
in de Randstad nog eens 4% moeten worden opgehoogd, en in de eerste schil om de Randstad zo’n
2%. We maken hier gebruik van een conservatieve expertinschatting, maar deze nemen we niet hard
mee in de berekeningen
Huisvesting De huur van kantoorruimte komt bij 9,1 m
2
bvo per werkzaam persoon neer op:
50 werkzame personen x 9,1 m` bvo per werkzaam persoon d 455 m` bvo ! 455 x huurprijs naar
regio per m` d huurkosten naar regio per vestiging
We stellen de huurprijs naar regio per m` bvo vast op basis van het gemiddelde van de maximale
huurprijs die in deze steden wordt gerekend.
Overige exploitatiekosten ^ndere exploitatiekosten als gas, water en licht, maar ook telecommunicatie stellen we ook hier voor
alle regio’s gelijk. Onder deze exploitatiekosten verstaan we:
! gas, water en licht, maar in dit geval vooral ook telecommunicatie
! grondstoffen
! overige kosten (waaronder afschrijvingen en rente)
De omvang van deze kostenpost berekenen we op basis van de exploitatie van het shared services
center, gedeeld door 3. Dit komt neer op: 1.332.988 b 3 d C 444.329, afgerond
C 444.000
Een Nederlands shared services center (van een financiële dienstverlener)
Een Nederlands shared services center (van een financi[le dienstverlener) heeft overeenkomsten met een call
center. Verschillen zitten vooral in het type medewerkers en de daaraan verbonden kosten. Ook hier kijken
we alleen naar de kosten op de exploitatierekening.
)*(+*,-./.0/,+1123*4*0(+50(6112376*3*24503(/*8950-.:.;**23<(=.>45/*(* 8
?-*;(&21*@(550(A6B76CD(61123(&7EFGHIJKJIFL
M5=*4(KW(*Y@41.-5-.*(+50(**0(,R52*3(,*2+.;*,(;*0-*2
'Y@41.-5-.* !*2*8*0.0/
Personeel ! 10 management x kosten werknemer op functieniveau 3
! 110 administratie, waarvan de helft x kosten werknemer op functieniveau 4 en waarvan de helft
x kosten werknemer op functieniveau 5
! 29 klantenservice, waarvan de helft x kosten werknemer op functieniveau 6 en waarvan de helft
x kosten werknemer op functieniveau 7
! 1 overig x kosten werknemer op functieniveau 7
De verschillen in kosten behorend bij werving en verloop schatten we zo in, dat de personeelskosten
in de Randstad nog eens 4% moeten worden opgehoogd, en in de eerste schil om de Randstad zo’n
2%. We maken hier gebruik van een conservatieve expertinschatting, maar deze nemen we niet hard
mee in de berekeningen
Huisvesting De huur van kantoorruimte kost bij 21,7 m` bvo per werkzaam persoon: 150 werkzame personen x
21,7 m` bvo per werkzaam persoon d 3255 m` bvo !
3255 x huurprijs naar regio per m` d huurkosten naar regio per vestiging
Overige exploitatiekosten ^ndere exploitatiekosten als gas, water en licht, maar ook telecommunicatie stellen we ook hier voor
alle regio’s gelijk. Onder deze exploitatiekosten verstaan we:
! gas, water en licht: 125.000 kWh x 0,0639 d C 7.987,50 (elektriciteit) ! C 7.988. Denk in dit
geval ook aan de kosten van telecommunicatie.
! grondstoffen: -
! overige kosten: C 1.325.000
In totaal: 1.325.000 n 7.988 d C 1.332.988, afgerond C 1.333.000
Naast kostenfactoren houden we ook rekening met subsidies
Bij de berekening van de investerings- en exploitatiekosten van de verschillende typen bedrijven in de drie
regio’s, houden we rekening met subsidies voor nieuwe vestigingen. We brengen subsidies in mindering op
de totale investerings- of exploitatiekosten. Bij de beschrijving van de modelsteden geven we aan welke
berekening we voor de subsidies hanteerden.
)*(+*,-./.0/,+1123*4*0(+50(6112376*3*24503(/*8950-.:.;**23<(=.>45/*(* 9
?-*;(&21*@(550(A6B76CD(61123(&7EFGHIJKJIFL
IJ !2100*0(=.>(3*(@21:.*4*0(+50(3*(U13*4=*32.>+*0(
In bijlage b geven we een profiel van de verschillende typen bedrijven. Hierbij nemen we ook een gemiddelde
investerings- en exploitatierekening op. Belangrijkste criterium bij de selectie van onze bronnen is dat deze
voor de drie voorbeeldvestigers van eenzelfde kwaliteit zijn. De bronnen, die we voor het profiel en de
rekeningen gebruikten, zijn:
Omvang en soort bedrijfsruimte
! gPMI, Competitive ^lternatives
! Bureau Rietmeijer, Huisvestingsaspecten call centers
! Uwynstra Iudde, Het nationale kantorenmarktonderzoek 2001
Omvang en samenstelling personeel
! gPMI, Competitive ^lternatives
! EIM, Bedrijfsleven in beeld: call centers
! Call Center Benchmark, NCCBP, 2001
Beloningsgegevens
! Deloitte j Uouche Human Capital Iroup, Het Nationaal Beloningsonderzoek 2001
Overige (regio-onafhankelijke) investerings- en exploitatiekosten
! Database Xocatiebeslissingen Nederland, Stec Iroep, 2002
! gPMI, Competitive ^lternatives, waarbij p1,00 d C 1,06
Gemiddelde investeringsrekening (bijlage b)
! voor het (elektrotechnisch) productie- en assemblagebedrijf: CBS, Statline, www.statline.cbs.nl
Gemiddelde exploitatierekening (bijlage b)
! voor het (elektrotechnisch) productie- en assemblagebedrijf: Rabobank, Cijfers j Urends 2001b2002,
kOverige elektrotechniek’
)*(+*,-./.0/,+1123*4*0(+50(6112376*3*24503(/*8950-.:.;**23<(=.>45/*(* 10
?-*;(&21*@(550(A6B76CD(61123(&7EFGHIJKJIFL
! voor het call center (helpdesk van een ICU-bedrijf): Rabobank, Cijfers j Urends 2001b2002, kOverige IU-
dienstverleners’
! voor het shared services center (van financi[le dienstverlener): Rabobank, Cijfers j Urends 2001b2002,
k^dministratiekantoor met rechtspersoon’
GJ D*(8.*e*0(32.*(U13*4,-*3*0(
In deze studie willen we vestiging in Noord-Nederland afzetten tegen vestiging in twee andere delen van het
land. In overleg met VNO-NCW Noord kiezen we daarvoor drie regio’s die onderling om de vestiging van
bedrijven concurreren: de Randstad, in de eerste schil om de Randstad en Noord-Nederland. Voor welk type
bedrijf pakt een regio wel of niet aantrekkelijk uit? We werken in deze studie met fictieve steden:
kmodelsteden’. Deze modelsteden stellen we samen door in elke regio drie of vier concurrerende steden te
middelen. We kwamen zo tot de volgende steden:
! een stad in de Randstad. Hierbij baseren we het profiel van de modelstad op het gemiddelde van
^msterdam, Rotterdam en etrecht_
! een stad in de eerste schil om de Randstad. Profiel op basis van het gemiddelde van Uilburg, Eindhoven,
^rnhem en cwolle_
! een stad in Noord-Nederland. Het profiel van deze modelstad is samengesteld door het gemiddelde te
nemen van Xeeuwarden, Ironingen en Emmen.
We kiezen expliciet voor modelsteden. Het gaat immers om een goede indicatie van de aantrekkelijkheid van
een landsdeel. Doel is niet het inzichtelijk maken van de verschillen op niveau van alle steden afzonderlijk. De
gemiddelden van de steden, die we toepassen in de berekening van de investerings- en exploitatierekening
van de verschillende typen bedrijven, staan in bijlage c.
Subsidies
Uabel 6 geeft inzicht in de subsidies die beschikbaar zijn in de verschillende regio’s. Er zijn in Noord-
Nederland (maar ook elders) voor bedrijven nog andere subsidies beschikbaar, maar deze zijn voor ons
onderzoek minder of niet relevant. Denk aan NIOf voor innovatie en ondersteuning van vaak reeds
gevestigde midden- en kleinbedrijven of HRM voor professionalisering van het human-resourcebeleid van
MgB-bedrijven in het Noorden.
)*(+*,-./.0/,+1123*4*0(+50(6112376*3*24503(/*8950-.:.;**23<(=.>45/*(* 11
?-*;(&21*@(550(A6B76CD(61123(&7EFGHIJKJIFL
M5=*4(FW(,T=,.3.*2*/*4.0/*0(.0(3*(+*2,;R.44*03*(2*/.1X,
LF
N*/.1 ?T=,.3.* N*/*4.0/
Randstad Nee -
Eerste schil
om de
Randstad
Nee -
IPR 2000 Investeringspremieregeling Noord-Nederland 2000. Bij vestiging in een kernzone, uitbreiding of
herstructurering van onder meer een stuwend bedrijf in een zogenaamde steunkaartgemeente kan de
IPR investeringskosten subsidi[ren:
! Bij vestiging- en herstructureringsprojecten: premieabele kosten minimaal C 136.134 en
maximaal C 4.537.802_
! Bij uitbreiding: premieabele kosten minimaal C 453.780 en maximaal C 3.630.242. Om voor IPR
in aanmerking te komen moet verder qf het aantal arbeidsplaatsen met tenminste 30% en met
minimaal 3 toenemen qf de capaciteit van de onderneming met tenminste 40% worden vergroot_
! Voor vestiging- en herstructureringsprojecten bedraagt de subsidie 20%_
! Voor uitbreidingsprojecten bedraagt de subsidie 15%.
BSRI 2000 Besluit Subsidies Regionale Investeringsprojecten. Bij vestiging in een kernzone (ook strategische
uitbreidingbfundamentele wijziging) met investeringen hoger dan C 4.537.802 kan de BSRI
investeringskosten subsidi[ren. In aanmerking komen de kosten voor grond, gebouwen en duurzame
bedrijfsuitrusting:
! Bij vestigingsprojecten tot C 8.168.081 bedraagt de subsidie 20%_
! Bij vestigingsprojecten boven C 8.168.081 (en strategische uitbreiding of fundamentele
wijziging) bepaalt het ministerie van Ec het percentage_ 20% is niet ongebruikelijk.
Noord-
Nederland

XPR 2002 Xoonkostenpremieregeling Noord-Nederland 2002. Voor een stuwend bedrijf zijn de loonkosten
(inclusief werkgeverslasten) gedurende twee jaar premieabel onder de volgende voorwaarden:
! Vestigingsprojecten: premieabele kosten minimaal C 136.134 en maximaal C 4.537.802, voor
uitbreidingsprojecten minimaal C 453.780_
! Bij het cre[ren van minimaal 20 nieuwe banen, deze banen moeten minimaal gedurende vijf jaar
voor de regio behouden blijven_
Voor vestigingsprojecten bedraagt de subsidie 20%, voor uitbreidingsprojecten 15%_ bedrijven
hebben de keuze tussen qf XPR qf IPR dan wel BSRI

16
Bij de berekening van de subsidies zijn we uitgegaan van het steunplafond van 20% dat door de Europese Commissie
is toegestaan. Voor een aantal gemeenten in de provincie Ironingen geldt een afwijkende berekening van het
subsidiepercentage voor vestigingen van grote ondernemingen.
)*(+*,-./.0/,+1123*4*0(+50(6112376*3*24503(/*8950-.:.;**23<(=.>45/*(* 12
?-*;(&21*@(550(A6B76CD(61123(&7EFGHIJKJIFL
KJ !2100*0(=.>(3*(@21:.*4*0(+50(3*(U13*4,-*3*0
In bijlage c nemen we de profielen van de modelsteden op. In deze bijlage lichten we toe welke bronnen we
gebruikten voor de opstelling van de profielen.
Algemeen
! CBS, Statline, www.statline.nl
! Xogica in Xocatiepatronen, Stec Iroep, 2002
Arbeidsmarkt
! CBS, Statline, www.statline.nl
! Stec Iroep, Call centerarbeidsmarkt in Noord-Nederland
! Deloitte j Uouche, Het Nationaal Beloningsonderzoek
Vastgoedmarkt
! voor grondprijzen: IBIS, Werklocaties 2001
! voor de opbouw van bouwkosten: Bureau Documentatie Bouwwezen, BDB-indexcijfers
! voor de bouwkosten: INBO, De kostencomponent van intensief ruimtegebruik op bedrijventerreinen
! voor de huurprijzen: DUc cadelhoff, Cijfers in perspectief
Subsidies
! NOM, Noord-Nederlands Ontwikkelingsmaatschappij, www.nom.nl
! SNN, Samenwerkingsverband Noord-Nederland, www.snn.nl
FJ )*(455-,-*(,-5@W(9*(=*2*8*0*0(3*(+*2,;R.44*0(+112(**0(=*32.>:(=.>(+*,-./.0/(.0(ff0(+50(3*(2*/.1X,
Uenslotte komen we tot de berekening. Wat zijn de kosten van vestiging en de eerste jaren operationeel zijn
voor drie typen vestigers in een stad in de Randstad, in de eerste schil om de Randstad of in Noord-
Nederland? We berekenen deze kosten voor de drie bedrijven door gebruik te maken van de profielen die we
opstelden van de voorbeeldvestigers en van de modelsteden. cie bijlage a.