Monitor werkgelegenheid Haaglanden

1 januari 2005

Inhoud
Hoofdstuk
Samenvatting 1 Inleiding
1.1 1.2 1.3 Algemeen Opzet van de monitor Aandachtspunten 3 7 7 7 8 11 11 11 12 15 15 15 16 17 19 19 20 20 24 25 26 27 28 29 29 35 35 35 36 38 38 40 40 42 44 46 48 50 52 55

2 Haaglanden
2.1 2.1.1 2.1.2 2.2 2.2.1 2.2.2 2.2.3 2.2.4 2.2.5 2.3 2.4 2.4.1 2.4.2 2.4.3 2.5 2.6 2.7 2.8 2.9 Totaal Werkgelegenheid Vestigingen Arbeidsmarkt Mannen/vrouwen Deeltijdarbeid Beroepsbevolking Werkloosheid Pendel Internationale vestigingen Economische activiteit Ontwikkeling per sectie Glastuinbouw Uitzendbranche Overheid Winkels Regionale verschuivingen Migratievoornemens Bedrijventerreinen en kantorengebieden

3 Stadsgewestgemeenten
3.1 3.1.1 3.1.2 3.2 3.2.1 3.2.2 3.3 3.4 3.5 3.6 3.7 3.8 3.9 Den Haag Totaalbeeld Stadsdelen Delft Totaalbeeld Wijken Leidschendam-Voorburg Midden-Delfland Pijnacker-Nootdorp Rijswijk Wassenaar Westland Zoetermeer

Bijlagen

2

Monitor werkgelegenheid Haaglanden 2005

Samenvatting
Haaglanden
In het afgelopen jaar is de werkgelegenheid in Haaglanden teruggelopen met 1,8 à 2%. Daarmee laat 2004 een overeenkomstige ontwikkeling zien als 2002, toen het aantal binnen Haaglanden werkzame personen met 1 à 2% verminderde. In het tussenliggende jaar 2003 bleef de werkgelegenheid op peil. De regionale werkgelegenheid heeft per 1 januari 2005 een omvang van bijna 463.000 banen, dat is circa 14.000 onder het recordniveau van begin 2002. Het totale aantal werkzame personen in het stadsgewest is in de periode van 1 januari 2004 tot 1 januari 2005 afgenomen met ruim 8.500. Het aantal personen met een werkweek van 12 uur of meer (de netto werkgelegenheid) loopt terug met bijna 8.700. De totale (bruto) werkgelegenheid in Haaglanden begin 2005 komt uit op 462.895, waarvan netto 421.825. Herberekend naar arbeidsjaren (van volledige werkweken) neemt het arbeidsvolume af met circa 7.500 tot 391.000. De werkgelegenheid in het stadsgewest volgt de landelijke ontwikkeling in 2004: het Centraal Planbureau gaat uit van een daling van de werkgelegenheid en het arbeidsvolume op nationaal niveau van 0,9% respectievelijk 1,1%; het Centraal Bureau voor de Statistiek meet een afname van banen van werknemers in 2004 van 1,9%.

Gemeenten
In alle stadsgewestgemeenten gaat de netto werkgelegenheid terug, de mate waarin is per gemeente verschillend, zie onderstaand overzicht.

Netto werkgelegenheid per gemeente
stand 01-01-2005 in aantallen Rijswijk Den Haag Leidschendam-Voorburg Pijnacker-Nootdorp Westland Zoetermeer Delft Wassenaar Midden-Delfland 33.674 215.565 22.724 9.766 45.215 40.146 41.654 8.256 4.825 -2.334 -2.218 -1.131 -349 -1.386 -598 -605 -58 -3 afname in 2004 in % -6,5 -1,0 -4,7 -3,5 -3,0 -1,5 -1,4 -0,7 -0,1

Rijswijk laat in aantallen de grootste afname zien, in aantallen volgt Den Haag maar in procenten Leidschendam-Voorburg. Ook in Pijnacker-Nootdorp en Westland is de teruggang bovengemiddeld. Relatief bescheiden blijft de afname in Zoetermeer en Delft terwijl Wassenaar en Midden-Delfland ten slotte gering tot nauwelijks teruggaan in netto werkgelegenheid en nog enige groei in bruto werkgelegenheid laten zien: +1,3 à 1,4%. In de meeste stadsgewestgemeenten daalt de werkgelegenheid bruto minder dan netto. Alleen in Rijswijk en Zoetermeer overstijgt de daling van de totale (bruto) werkgelegenheid de afname van het aantal netto werkzame personen (met een werkweek van 12 uur of meer) met 1,5% respectievelijk 1,0%. Het aandeel van de verschillende stadsgewestgemeenten in de netto werkgelegenheid van geheel Haaglanden laat voor twee gemeenten een verschuiving van meer dan 0,1% zien: het aandeel van Den Haag stijgt tot 51,1% (+0,5%), dat van Rijswijk daalt tot 8,0% (-0,4%).

Samenvatting

3

Vestigingen
De werkgelegenheidsgegevens worden per vestiging geregistreerd; op 1 januari 2005 zijn er in totaal 37.858 vestigingen, 38 minder dan een jaar eerder. De sectie handel & horeca houdt de meeste vestigingen: 12.487; het aantal winkels is 6.435, gemiddeld 6,5 per 1.000 inwoners. De gemiddelde vestigingsgrootte gemeten in netto werkgelegenheid per bedrijf of instelling neemt ten opzichte van vorig jaar met 0,3 af tot 11,1; inclusief parttimers met een werkweek tot 12 uur per week komt het aantal werkzame personen per vestiging op 12,2 (-0,2).

Arbeidsmarkt
Tegenover een afname van het netto aantal werkenden in 2004 staat een toename van de beroepsbevolking in dat jaar van circa 3.000 tot 469.000. Daardoor zakt de werkgelegenheidsgraad of woon-werkbalans, de netto werkgelegenheid in % van de beroepsbevolking, van 92 naar 90. Het pendelsaldo slaat om van 9.000 inkomend naar 2.000 uitgaand. Voor het vierde jaar in successie steeg de werkloosheid. De stijging in 2004 met 496 tot 44.778 eind december is echter aanmerkelijk geringer dan in 2003. In procenten van de beroepsbevolking blijft de werkloosheid in Haaglanden 9,5%. De vergelijkbare landelijke cijfers laten een ontwikkeling zien van 9,0% tot 9,2%.

Secties
Naar secties van economische activiteit onderscheiden valt op dat, tegen de afnemende trend in, drie secties in 2004 groei in netto werkgelegenheid laten zien: gezondheidszorg & welzijn, milieu/cultuur & recreatie en vervoer/opslag & communicatie. De groei in de zorg is van dezelfde orde van grootte als in 2003, de groei bij milieu, cultuur & recreatie is sterker dan vorig jaar terwijl de groei in de transport- & communicatiesectie ten opzichte van 2003 sterk afneemt. Genoemde secties groeien eveneens in bruto werkgelegenheid. Ook in het onderwijs neemt het totaal aantal werkzame personen toe, zij het gering (+0,3%), netto is er een afname van 0,6%, zie onderstaande tabel.

Netto werkgelegenheid per sectie
stand 01-01-2005 in aantallen Landbouw en Visserij Industrie en openbaar nut Bouwnijverheid Handel, horeca en reparatie Vervoer, opslag, communicatie Financiële instellingen Vastgoed en zakelijke diensten Openbaar bestuur Onderwijs Gezondheidszorg en welzijn Milieu, cultuur, recreatie 12.973 24.443 17.417 65.302 31.745 15.595 81.763 67.964 25.760 55.622 23.241 -498 -2.123 -264 -3.353 +244 -1.079 -1.362 -1.334 -154 +1.013 +228 mutatie in 2004 in % -3,7 -8,0 -1,5 -4,9 +0,8 -6,5 -1,6 -1,9 -0,6 +1,9 +1,0

De overige secties gaan alle terug in werkgelegenheid, zowel netto als bruto. Koploper daarbij is industrie & openbaar nut, gevolgd door financiële instellingen, handel & horeca en de agrarische sectie. In de sectie zakelijke dienstverlening gaat de bruto werkgelegenheid bovengemiddeld terug (-2,8%), netto is de teruggang minder. Openbaar bestuur gaat voor het eerst sinds jaren terug. De bouw tenslotte laat een relatief geringe afname zien.

4

Monitor werkgelegenheid Haaglanden 2005

Vrouwen
Het aandeel vrouwen in de totale werkgelegenheid in Haaglanden blijft licht groeien: per 1 januari 2005 was 43,0% (+0,6%punt) van de werkzame personen vrouw, voor de netto werkgelegenheid komt dit aandeel op 41,3% (idem), vrijwel hetzelfde percentage als het landelijke aandeel. Vrouwen werken wel meer in deeltijd dan mannen; dit komt tot uiting in het percentage kleine banen van vrouwen versus mannen: van de in Haaglanden werkzame vrouwen heeft ruim 12% een baan van minder dan 12 uur per week, van de mannen is dit maar 6%.
450.000

Netto werkgelegenheid in Haaglanden 1983-2005

400.000

350.000

300.000 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 00 01 02 03 04 05

Samenvatting

5

Starter van het jaar! Home Academy Publishers: www.home-academy.nl

Hoofdstuk 1

Inleiding
1.1 Algemeen
Deze Monitor Werkgelegenheid 2005 is de 30e in een reeks die (de voorloper van) het stadsgewest Haaglanden sinds 1976 uitbrengt. Elke aflevering rapporteert over de stand van de werkgelegenheid in de regio in het betreffende jaar, en de ontwikkeling in de periode daarvoor. Sinds 2002 dragen deze publicaties de titel Monitor Werkgelegenheid Haaglanden. Ter gelegenheid van deze 30e rapportage is de werkgelegenheidsontwikkeling in het gebied dat het huidige Haaglanden omvat in grafiek gebracht vanaf 1983, het eerste jaar dat voor dit gehele gebied cijfers beschikbaar zijn (zie pagina 5). De monitor bevat voorts de gebruikelijke overzichten voor Haaglanden als geheel en voor elk van de afzonderlijke gemeenten, veelal vergeleken met de situatie van een jaar eerder. De gegevens in deze en vorige publicaties zijn gebaseerd op het werkgelegenheidsonderzoek dat elk jaar in de gehele regio plaatsvindt. De uitkomsten van dit onderzoek worden opgeslagen in het Werkgelegenheidsregister Haaglanden (WRH). Dit databestand bevat informatie over alle vestigingen in het stadsgewest Haaglanden en de in of vanuit die vestigingen werkzame personen, en additionele gegevens (zie bijlage 2.1 en 2.3). De verslagperiode van deze publicatie loopt van 1 januari 2004 tot 1 januari 2005. De in deze monitor gebruikte begrippen worden in bijlage 2.2 gedefinieerd.

1.2 Opzet van de monitor
In hoofdstuk 2 wordt de ontwikkeling van de werkgelegenheid in Haaglanden als geheel beschreven. De beschrijving betreft primair werkgelegenheids- en vestigingsgegevens, maar ook andere arbeidsmarktgrootheden worden genoemd, zoals beroepsbevolking en werkloosheid. Hoofdstuk 3 gaat gedetailleerder in op de ontwikkeling van de werkgelegenheid per gemeente. Aansluitend bevat bijlage 1 een vijftal overzichtstabellen. De monitor is globaal van aard; doel is het signaleren van ontwikkelingen op hoofdlijnen. Nadere informatie is te verkrijgen bij het stadsgewest Haaglanden, sector Economie en Werkgelegenheid.

Inleiding

7

1.3 Aandachtspunten
c Van belang is het onderscheid tussen bruto en netto werkgelegenheid. Optelling van het aantal parttimers (1 tot 12 uur per week werkzaam) bij het netto aantal werkzame personen (12 uur of meer per week werkzaam) levert de totale, bruto werkgelegenheid op. Een parttimer met een tweede deeltijdbaan in een andere vestiging wordt tweemaal geteld. Hiervoor wordt niet gecorrigeerd. c In 2003 is een start gemaakt met een integrale koppeling van het Handelsregister aan het WRH, een proces dat eind 2004 is voltooid. Deze koppeling leidt ertoe dat mutaties vanuit het Handelsregister automatisch kunnen worden ingelezen en verwerkt. Deze kwaliteitsverbetering heeft geleid tot enige aanpassingen achteraf in de bestanden van 2004, zodat enkele cijfers uit de rapportage van vorig jaar in deze publicatie gecorrigeerd zijn. c Sinds 2003 wordt aan vestigingen met 5 of meer werkzame personen de vraag gesteld of ze onderdeel zijn van een internationale onderneming of instelling en zo ja waar zich de hoofdzetel bevindt. c Vestigingen en werkzame personen worden ingedeeld naar economische activiteit. Daarvoor wordt de standaard bedrijfsindeling (SBI) van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) gehanteerd (zie bijlage 2.4). Deze indeling is met terugwerkende kracht tot 1 januari 2004 herzien. Door deze herziening zijn de naar sectie verbijzonderde gegevens in deze publicatie beperkt vergelijkbaar met die uit de monitoren van vóór 2004. c Voor het eerst wordt apart aandacht besteed aan de glastuinbouw(cluster) in Haaglanden. Het gaat om de SBI-bedrijfsklasse tuinbouw zowel als om alle daaraan gerelateerde bedrijvigheid. Deze is voor de tuinbouwgemeenten geselecteerd op basis van de SBI, voor de overige gemeenten geschat. De meest recente cijfers over de omvang van het tuinbouwareaal, afkomstig van het CBS, zijn eveneens opgenomen. c Uitzendkrachten zijn geteld op de vestiging waar feitelijk wordt gewerkt. Dit biedt inzicht in de verdeling van deze krachten over de verschillende secties. Het totaal wordt vergeleken met de opgaven van de uitzendbureaus. c Naast het aantal winkels en de netto werkgelegenheid in winkels is een overzicht opgenomen van het totale verkoopvloeroppervlak per gemeente en per inwoner. Deze gegevens zijn ontleend aan Locatus, Basisregister verkooppunten. c Voorts wordt specifieke aandacht besteed aan de werkgelegenheid op bedrijventerreinen en in kantorengebieden, aangevuld met gegevens over (uitgegeven) grondoppervlakte respectievelijk vloeroppervlak (in gebruik). Bron van de oppervlaktegegevens zijn de monitoren die het stadsgewest bijhoudt voor bedrijventerreinen en de kantorenmarkt. c Ten slotte is een bijlage toegevoegd waarin cijfers over regionale productie (toegevoegde waarde) en werkgelegenheid zijn samengebracht. Deze tabel biedt inzicht in de onderlinge verhouding van deze grootheden per sectie en de verschillen met landelijke cijfers. De getallen betreffen 2003, het meest recente jaar waarover het CBS regionale productiecijfers heeft berekend.

8

Monitor werkgelegenheid Haaglanden 2005

Inleiding

9

Starter: Bella Cosa: www.bellacosa.nl

Starter: Young Talent Publishers: www.ytr.nl

Hoofdstuk 2

Haaglanden
2.1 Totaal

2.1.1 Werkgelegenheid
Werkgelegenheid wordt gemeten in aantallen werkzame personen. Daarbij wordt onderscheid gemaakt naar netto en bruto werkgelegenheid. De netto werkgelegenheid is het aantal werkzame personen dat 12 uur of meer per week werkt. De bruto werkgelegenheid betreft alle werkzame personen.

Netto werkgelegenheid
De netto werkgelegenheid in Haaglanden nam in 2004 af met 8.682 (-2,0%) tot 421.825 per 1 januari 2005. Daarmee laat 2004 een overeenkomstige ontwikkeling zien als 2002, toen het aantal netto werkzame personen in het stadsgewest eveneens met 2,0% verminderde. In het tussenliggende jaar 2003 bleef dit aantal op peil. Al met al is de regionale netto werkgelegenheid sinds 1 januari 2002, toen het recordniveau van 438.746 werd bereikt, teruggelopen met bijna 17.000.

Tabel 1

Werkzame personen in Haaglanden en de afzonderlijke gemeenten 2004-2005
2004 1-12 u 1 netto 2 bruto 1+2 % 50,6 9,8 5,5 1,1 2,3 8,4 1,9 10,8 9,5 100 1-12 u 1

1-12 uur per week / 12 uur en meer per week (netto) en totaal (bruto)

2005 netto 2 bruto 1+2 % 51,1 9,9 5,4 1,1 2,3 8,0 2,0 10,7 9,5 100 1-12 u 1 351 582 129 81 220 -755 179 -78 -555 154 netto 2 -2.218 -605 -1.131 -3 -349 -2.334 -58 -1.386 -598 -8.682

verschil 2004-2005 bruto netto bruto 1+2 % % -1.867 -23 -1.002 78 -129 -3.089 121 -1.464 -1.153 -8.528 -1,0 -1,4 -4,7 -0,1 -3,5 -6,5 -0,7 -3,0 -1,5 -2,0 -0,8 0,0 -3,8 1,4 -1,1 -8,0 1,3 -2,8 -2,5 -1,8

Den Haag Delft Leidschendam-Voorburg Midden-Delfland Pijnacker-Nootdorp Rijswijk Wassenaar Westland Zoetermeer Haaglanden

18.340 217.783 236.123 5.190 42.259 47.449 2.217 23.855 26.072 563 4.828 5.391 1.530 10.115 11.645 2.487 36.008 38.495 1.130 8.314 9.444 4.805 46.601 51.406 4.654 40.744 45.398 40.916 430.507 471.423

18.691 215.565 234.256 5.772 41.654 47.426 2.346 22.724 25.070 644 4.825 5.469 1.750 9.766 11.516 1.732 33.674 35.406 1.309 8.256 9.565 4.727 45.215 49.942 4.099 40.146 44.245 41.070 421.825 462.895

Bruto werkgelegenheid
De ontwikkeling van de bruto werkgelegenheid laat eenzelfde beeld zien: het totale aantal werkzame personen in het stadsgewest is in de periode van 1 januari 2004 tot 1 januari 2005 afgenomen met 8.528 (-1,8%). De totale (bruto) werkgelegenheid in Haaglanden begin 2005 komt uit op 462.895, bijna 14.000 onder het hoogste niveau van 476.771 van begin 2002. Het aantal kleine banen (van minder dan 12 uur per week) neemt iets toe, met 0,4% tot 41.070 (zie tabel 2). Daardoor is de ontwikkeling van het bruto totaal iets minder ongunstig dan die van de netto werkgelegenheid.

Tabel 2
Stand per 1/1

Ontwikkeling van het aantal 1 tot 12 uur per week in Haaglanden werkzame personen sinds 2000
2000 39.754 -2.623 -6,5 2001 39.237 -517 -1,3 2002 38.052 -1.185 -3,0 2003 41.242 3.190 8,4 2004 40.916 -326 -0,8 2005 41.070 154 0,4

Aantal 1-12 uur per week werkzame personen Verschil met voorgaande jaar Idem, in procenten

Haaglanden

11

De werkgelegenheid in het stadsgewest volgt de landelijke ontwikkeling in 2004: het Centraal Planbureau gaat uit van een daling van de werkgelegenheid op nationaal niveau van 0,9%; het Centraal Bureau voor de Statistiek meet een afname van banen van werknemers in 2004 van 1,9%.

Arbeidsvolume
De totale werkgelegenheid herberekend naar arbeidsjaren (van volledige werkweken) geeft het arbeidsvolume. Neemt dit volume (naar raming van het Centraal Planbureau) nationaal met 1,1% af in 2004, in Haaglanden loopt het terug met 1,9% (-7.500) naar circa 391.000. Het aandeel vrouwen in werkgelegenheid en arbeidsvolume in Haaglanden is iets gestegen: circa 0,6%punt (zie tabel 4).

Gemeenten
In alle stadsgewestgemeenten gaat de netto werkgelegenheid terug, de mate waarin is per gemeente verschillend. Rijswijk laat in aantallen de grootste afname zien: de netto werkgelegenheid daalt er met 2.334 (-6,5%) tot 33.674 per 1 januari 2005. In aantallen volgt Den Haag met een vermindering van 2.218 (-1,0%) tot 215.565, in procenten Leidschendam-Voorburg met een daling van 4,7% (-1.131) tot 22.724. Ook in Pijnacker-Nootdorp en Westland is de teruggang bovengemiddeld: -349 (-3,5%) respectievelijk -1.386 (-3,0%). Relatief bescheiden blijft de afname in Zoetermeer en Delft: -598 (-1,5%) respectievelijk -605 (-1,4%). Wassenaar en Midden-Delfland ten slotte gaan in netto werkgelegenheid gering tot nauwelijks terug, maar laten nog enige groei in bruto werkgelegenheid zien: +1,3 à 1,4%. In de meeste stadsgewestgemeenten daalt de werkgelegenheid bruto minder dan netto. Alleen in Rijswijk en Zoetermeer overstijgt de daling van de totale (bruto) werkgelegenheid de afname van het aantal netto werkzame personen (met een werkweek van 12 uur of meer) met 1,5% respectievelijk 1,0%. Het aandeel van de verschillende stadsgewestgemeenten in de netto werkgelegenheid van geheel Haaglanden laat voor twee gemeenten een verschuiving van meer dan 0,1% zien: het aandeel van Den Haag stijgt tot 51,1% (+0,5%), dat van Rijswijk daalt tot 8,0% (-0,4%).

2.1.2 Vestigingen
Loopt de werkgelegenheid in Haaglanden terug, het aantal vestigingen van bedrijven en instellingen waar de werkgelegenheid is gesitueerd of van waaruit wordt gewerkt blijft vrijwel gelijk: op 1 januari 2005 zijn er in totaal 37.858 vestigingen, 38 minder dan een jaar eerder. Per gemeente is de ontwikkeling verschillend: de sterkste groei laat Den Haag zien (+147), gevolgd door Wassenaar (+84), de grootste teruggang Westland (-157), gevolgd door Rijswijk (-83) en Zoetermeer (-40). In Delft neemt het aantal vestigingen met 29 toe, evenveel als de afname in Leidschendam-Voorburg. In Midden-Delfland komen er 24 vestigingen bij, Pijnacker-Nootdorp ten slotte verliest er 13.

12

Monitor werkgelegenheid Haaglanden 2005

Tabel 3

Vestigingen in Haaglanden en de afzonderlijke gemeenten, 2004-2005
2004 2005 16.781 3.123 2.221 1.014 1.915 1.975 1.120 6.705 3.004 37.858 verschil 2004-2005 147 29 -29 24 -13 -83 84 -157 -40 -38

Den Haag Delft Leidschendam-Voorburg Midden-Delfland Pijnacker-Nootdorp Rijswijk Wassenaar Westland Zoetermeer Haaglanden

16.634 3.094 2.250 990 1.928 2.058 1.036 6.862 3.044 37.896

De gemiddelde vestigingsgrootte gemeten in netto werkgelegenheid per bedrijf of instelling neemt ten opzichte van vorig jaar met 0,3 af tot 11,1; inclusief parttimers met een werkweek tot 12 uur per week komt het aantal werkzame personen per vestiging op 12,2 (-0,2).

Haaglanden

13

Figuur 1 Bruto werkgelegenheid per sector, 2005

Bruto werkgelegenheid per sector, 2005
totaal agrarische sector (%) 0,4 0,2 1,7 21,2 13,0 0,9 2,0 19,5 0,2 3,1 nijverheid commerciële diensten (%) (%) 6,8 10,4 7,1 16,7 15,2 7,5 5,9 17,0 13,4 9,3 44,6 47,8 47,4 44,8 48,3 64,2 53,2 47,0 49,2 47,6 overige diensten (%) 48,2 41,6 43,8 17,4 23,4 27,4 38,8 16,5 37,2 40,0

Den Haag Delft Leidschendam-Voorburg Midden-Delfland Pijnacker-Nootdorp Rijswijk Wassenaar Westland Zoetermeer Haaglanden

234.256 47.426 25.070 5.469 11.516 35.406 9.565 49.942 44.245 462.895

14

Monitor werkgelegenheid Haaglanden 2005

2.2 Arbeidsmarkt
2.2.1 Mannen/vrouwen
Het aandeel vrouwen in het totaal van de beroepsbevolking in Haaglanden is met 43% gelijk gebleven. Het percentage vrouwen in de totale netto werkgelegenheid is iets gestegen ten opzichte van vorig jaar, maar blijft lager dan het aandeel in de beroepsbevolking: 41,3% (+0,6%-punt). Worden ook de parttimers met minder dan 12 werkuren per week meegeteld dan komt het aandeel vrouwen in de totale bruto werkgelegenheid op 43,0% (eveneens 0,6%-punt hoger dan vorig jaar).
500 450 400 350 300 250 200 150 100 50 0 2001 2002 2003 2004 2005 33,5 35,2 38,1 44,3 44,8 Beroepsbevolking Werkloosheid Werkgelegenheid (netto) 453,0 431,9 458,0 439,9 462,0 430,7 466,0 430,5 469,0 421,8

Figuur 2 Arbeidsmarktgegevens van Haaglanden (x1.000), 2001-2005

2.2.2 Deeltijdarbeid
De meeste nadruk ligt in deze monitor op (de ontwikkeling van) de netto werkgelegenheid. Daarnaast is ook het aantal parttimers (met een werkweek van minder dan 12 uur) van belang. Het aantal mannen dat minder dan 12 uur per week werkt in Haaglanden is in 2004 gedaald met 119. Het aantal vrouwen met een werkweek tot deze omvang is met meer toegenomen, en wel met 273. Van de werkzame vrouwen heeft nu 12,4% een kleine deeltijdbaan, tegen 6,2% van de werkzame mannen. Anders dan vorig jaar is deze parttime werkgelegenheid in Haaglanden toegenomen (zie de tabellen 2 en 4). De ontwikkeling van parttime en fulltime werkgelegenheid laat per gemeente opvallende verschillen zien. In het merendeel van de stadsgewestgemeenten is de ontwikkeling van het aantal kleine banen tegengesteld aan die van de fulltime werkgelegenheid, alleen in Rijswijk, Westland en Zoetermeer neemt ook de parttime werkgelegenheid af, het meest in Rijswijk (-755), gevolgd door Zoetermeer (-555). De afname in Westland is veel geringer (-78). De grootste toename laat Delft zien: +582. Gemeenten met verhoudingsgewijs veel deeltijdarbeid zijn Pijnacker-Nootdorp en Wassenaar: in deze gemeenten werkt 14 à 15% minder dan 12 uur per week. Het laagste percentage parttimers laat Rijswijk zien: minder dan 5%.

Haaglanden

15

Tabel 4

Netto en bruto werkgelegenheid, arbeidsvolume en beroepsbevolking in Haaglanden naar geslacht, 2004-2005
mannen vrouwen 24.455 175.465 199.920 145.500 199.000 2004 totaal 40.916 430.507 471.423 398.500 466.000 mannen 16.342 247.620 263.962 246.000 268.000 vrouwen 24.728 174.205 198.933 145.000 201.000 2005 totaal 41.070 421.825 462.895 391.000 469.000

Parttimers (1-12 uur) Netto (12 uur en meer) Bruto (totaal) Arbeidsvolume Beroepsbevolking

16.461 255.042 271.503 253.000 267.000

2.2.3 Beroepsbevolking
De arbeidsparticipatie ligt in Haaglanden met 47,6% iets boven het landelijke gemiddelde van 46,3%. De participatie van vrouwen ligt in Haaglanden hoger dan in Nederland als geheel: in het stadsgewest behoort 40,2% van de vrouwen tot de beroepsbevolking, landelijk is dat 38,7%. De mannelijke beroepsbevolking omvat in Haaglanden 55,3%, het nationale aandeel is 54,1%. De beroepsbevolking van Haaglanden bedraagt per 1 januari 2005 circa 469.000, een toename van 3.000 ten opzichte van een jaar eerder. Omdat tegenover deze toename een afgenomen aantal werkzame personen staat daalt de verhouding tussen netto werkgelegenheid en beroepsbevolking (x100), de werkgelegenheidsgraad of woon-werkbalans, met 2 punten naar 90. De woon-werkbalans per gemeente wordt weergegeven in figuur 3. De werkzame beroepsbevolking neemt minder toe dan de beroepsbevolking, met circa 2.000 tot 424.000, gezien de stijging van de werkloosheid, zie de volgende paragraaf.

16

Monitor werkgelegenheid Haaglanden 2005

Figuur 3 Werkgelegenheidsgraad of woon-werkbalans per gemeente in Haaglanden 2005

2.2.4 Werkloosheid
Gegevens over werkloosheid zijn ontleend aan het bestand van werkzoekenden die bij de Centra voor Werk en Inkomen (CWI) staan ingeschreven. Voor het vierde achtereenvolgende jaar stijgt het aantal niet-werkende werkzoekenden in Haaglanden. Laat van 2001 tot en met 2003 elk jaar een sterkere stijging van de werkloosheid zien, in 2004 neemt de stijging duidelijk af, tot 496. Per 1 januari 2005 staan 44.778 werklozen in Haaglanden ingeschreven. In procenten van de beroepsbevolking is dit 9,5%. Op grond van deze ontwikkeling is de verwachting gerechtvaardigd dat het aantal werklozen in Haaglanden ruim onder de historisch hoge niveaus uit 1997 (ruim 54.000) en 1998 (bijna 49.000) zal blijven.

Haaglanden

17

Tabel 5

Werkloosheid in Haaglanden (mannen en vrouwen) en de afzonderlijke gemeenten, 2004-2005
absoluut 2004 2005 28.985 4.373 2.315 171 631 1.673 390 1.491 4.749 44.778 relatief (in % van de beroepsbevolking) 2004 2005 13,1 9,2 7,2 2,3 3,4 7,9 3,9 3,0 6,9 9,5 12,9 9,3 7,7 2,1 3,3 8,0 3,9 3,2 7,5 9,5

Den Haag Delft Leidschendam-Voorburg Midden-Delfland Pijnacker-Nootdorp Rijswijk Wassenaar Westland Zoetermeer Haaglanden totaal waarvan: Mannen Vrouwen Nederland totaal waarvan: Mannen Vrouwen

29.278 4.301 2.171 185 605 1.657 386 1.382 4.317 44.282

22.737 21.545 678.500

22.706 22.072 692.200

8,5 10,8 9,0

8,5 11,0 9,2

352.000 326.500

353.200 339.000

8,1 10,4

8,1 10,6

Uit de cijfers per gemeente blijkt dat de werkloosheid in het stedelijke gebied is geconcentreerd, het meest in Den Haag met 28.985 werklozen, gevolgd door Zoetermeer (4.749) en Delft (4.373). Ook in procenten van de beroepsbevolking staat Den Haag bovenaan met 12,9% werklozen, maar daarna is de volgorde anders. Tweede is dan Delft met 9,3%, Rijswijk volgt als derde met 8,0%, LeidschendamVoorburg komt op de vierde plaats met 7,7% en Zoetermeer op de vijfde met 7,5%. In alle meer landelijke gemeenten in Haaglanden ligt de werkloosheid op een beduidend lager niveau. Geen van deze gemeenten kent een werkloosheidspercentage hoger dan 4%. Voor Westland ligt het op 3,2%, voor Midden Delfland nog lager: op 2,1%. Opmerkelijk is dat in Haaglanden in 2004 de werkloosheid onder mannen stabiliseert; de stijging komt geheel voor rekening van vrouwen: het aantal werkloze vrouwen steeg met 527 (+2,4%). Het aandeel vrouwen in de totale werkloosheid in Haaglanden is 49,3%, en ligt dus hoger dan de 43% die zij van de beroepsbevolking uitmaken.

18

Monitor werkgelegenheid Haaglanden 2005

Tabel 6

Arbeidsmarktbalansen Haaglanden
2000 2001 453 33 420 106 94 18 417 12 432

personen 12 uur of meer per week werkzaam / voor werk beschikbaar x 1.000

2002 458 35 423 106 89 17 440 101 94

2003 462 38 424 101 92 7 431

2004 466 44 422 99 101 9 431

2005 469 45 424

Beroepsbevolking Werkloosheid Werkzame beroepsbevolking Inkomende pendel Uitgaande pendel Pendelsaldo Werkgelegenheid 96 78

436 37 399

-2 422

2.2.5 Pendel
In 2003 is uitgebreid onderzoek gedaan naar forensenstromen. Op basis daarvan kan voor 2005 geconcludeerd worden dat van de in Haaglanden woonachtige werkzame beroepsbevolking circa 101.000 personen (24%) een werkkring (van 12 uur of meer per week) vervult buiten Haaglanden. De inkomende forensenstroom omvat circa 99.000 personen, die in Haaglanden (12 uur of meer per week) werken maar daarbuiten wonen. Deze inkomende pendel betreft ruim 23% van de netto werkgelegenheid in Haaglanden. Het saldo van inkomende en uitgaande pendel slaat in 2004 om van positief naar licht negatief.

2.3 Internationale vestigingen
Sinds 2003 wordt aan de grotere vestigingen (vestigingen met 5 of meer werkzame personen) gevraagd of ze onderdeel zijn van een internationale onderneming of instelling. De uitkomst van deze vraagstelling voor 2005 staat samengevat in tabel 7. Uit deze tabel blijkt dat 323 vestigingen (3,1% van het grotere geheel) een internationaal karakter dragen. De daaraan verbonden netto werkgelegenheid komt op 29.244 (7,8% van het aantal werkenden bij vestigingen met 5 of meer werkzame personen). Naar gemeenten bevindt het grootste aantal internationale vestigingen zich in Den Haag, gevolgd door Zoetermeer, maar qua werkgelegenheid bij zulke vestigingen komt Rijswijk op de tweede plaats. De meeste internationale vestigingen ondernemen handelsactiviteiten, maar wat werkgelegenheid betreft is de internationale activiteit vooral verbonden aan zakelijke diensten. Van de internationale vestigingen heeft 28% de hoofdzetel in Nederland. De overige zijn als volgt verdeeld: Europa 52% (exclusief Nederland, inclusief Noorwegen, 1%, en Zwitserland, 6%), VS 11%, Verre Oosten 2% en elders 7%.

Haaglanden

19

Tabel 7

Vestigingen (met 5 en meer werkzame personen) van internationale bedrijven en instellingen in Haaglanden, 2005
per gemeente en per sectie, en bijbehorende netto werkgelegenheid

Sectie Landbouw en visserij Industrie en openbaar nut Bouwnijverheid Handel, horeca, reparatie Vervoer, opslag, communicatie Financiële instellingen Vastgoed en zakelijke diensten Openbaar bestuur Onderwijs Gezondheidszorg en welzijn Milieu, cultuur, recreatie Den Haag Delft Leidschendam-Voorburg Midden-Delfland Pijnacker-Nootdorp Rijswijk Westland Zoetermeer Totaal Haaglanden

aantal vestigingen 6 27 3 154 31 16 58 6 5 2 15 127 24 15 2 8 43 44 60 323

netto werkgelegenheid 279 5.468 72 6.322 4.057 1.567 9.880 786 169 88 556 9.270 3.022 1.206 156 458 8.120 1.890 5.122 29.244

2.4 Economische activiteit
2.4.1 Ontwikkeling per sectie
De werkgelegenheid liep in het afgelopen jaar duidelijk terug. Tabel 8a laat zien dat de netto werkgelegenheid met 8.682 (-2,0%) is teruggelopen. Werd in vorige jaren de terugloop in de netto werkgelegenheid nog ten dele opgevangen door een toename in de kleine deeltijdbanen, dit jaar kan de geringe toename in deze categorie (+154) de terugloop bij lange na niet meer compenseren. Per sectie is duidelijk te zien waar de klappen vielen in het afgelopen jaar. In vier secties liep de netto werkgelegenheid fors achteruit. In absolute getallen deed de grootste teruggang zich voor in de sectie handel, horeca & reparatie met 3.353 minder banen (-4,9%), gevolgd door industrie & openbaar nut met 2.123 banen minder (-8.0%) en vastgoed & zakelijke dienstverlening met 1.362 (-1,6%). Opmerkelijk is de teruggang van de netto werkgelegenheid in de sectie financiële instellingen. Voor het eerst in jaren is hier een terugloop te zien en wel met -6,5%. Een afname van het aantal fulltime banen gaat veelal gepaard met groei van het aantal parttimers (minder dan 12 uur per week werkzaam). Dit jaar groeit deze categorie in zijn totaliteit met slechts +0,4%. Opmerkelijk zijn echter de verschillen tussen de secties onderling als het gaat om deeltijdarbeid. Zo wordt de teruggang in netto werkgelegenheid in de sectie financiële dienstverlening (-1.079) in belangrijke mate opgevangen door een toename van het aantal arbeidskrachten in deeltijd (+865), een toename die echter voor een groot deel het gevolg is van verbeterde registratie. In de sectie vastgoed & zakelijke diensten echter neemt zowel de deeltijdarbeid (-1.136) als de voltijd werkgelegenheid (-1.362) niet onaanzienlijk af.

Landbouw & visserij
In de sectie landbouw en visserij zijn per 1 januari 2005 netto 12.973 mensen werkzaam in 3.278 vestigingen, gemiddeld komt dat neer op bijna 4 werkzame personen per vestiging. In tegenstelling tot 2003 (+11) nam het aantal vestigingen in 2004 af (-186). Het aantal netto werkzame personen liep over 2004 terug met 498 (-3,7%). Vorig jaar was de teruggang nog 2,2%.

20

Monitor werkgelegenheid Haaglanden 2005

Tabel 8a

Werkzame personen per bedrijfstak in Haaglanden, 2004-2005
1-12 uur per week / 12 uur en meer per week (netto) en totaal (bruto)

Sectie Landbouw en visserij Industrie en openbaar nut Bouwnijverheid Handel, horeca, reparatie Vervoer, opslag, communicatie Financiële instellingen Vastgoed en zakelijke diensten Openbaar bestuur Onderwijs Gezondheidszorg en welzijn Milieu, cultuur, recreatie Totaal

werkzame personen 2004 1-12 uur netto bruto 1 2 1+2 1.629 661 333 16.879 1.445 167 7.250 997 2.401 6.082 3.072 40.916 13.471 26.566 17.681 68.655 31.501 16.674 83.125 69.298 25.914 54.609 23.013 430.507 15.100 27.227 18.014 85.534 32.946 16.841 90.375 70.295 28.315 60.691 26.085 471.423

werkzame personen 2005 1-12 uur netto bruto 1 2 1+2 1.494 700 373 16.827 1.746 1.032 6.114 984 2.635 5.872 3.293 41.070 12.973 24.443 17.417 65.302 31.745 15.595 81.763 67.964 25.760 55.622 23.241 421.825 14.467 25.143 17.790 82.129 33.491 16.627 87.877 68.948 28.395 61.494 26.534 462.895

verschil 2004-2005 netto % bruto %

-3,7 -8,0 -1,5 -4,9 0,8 -6,5 -1,6 -1,9 -0,6 1,9 1,0 -2,0

-4,2 -7,7 -1,2 -4,0 1,7 -1,3 -2,8 -1,9 0,3 1,3 1,7 -1,8

Het merendeel van de sectie bevindt zich in de gemeente Westland, met 2.200 vestigingen ofwel 67% van het sectietotaal, gevolgd door Pijnacker-Nootdorp met 12% en Midden-Delfland met 8%, te samen 87%. Qua netto werkgelegenheid komen deze drie gemeenten samen op 85% van het sectietotaal. Verreweg de belangrijkste bedrijfsklasse in deze sectie is de glastuinbouw; daaraan wordt apart aandacht besteed in § 2.4.2. De agrarische sectie maakt in absolute aantallen veel gebruik van uitzendkrachten; op 1 januari 2005 waren er 1.379 uitzendkrachten actief in deze bedrijfstak, ongeveer 10% van het aantal werkzame personen in deze sectie. Het aantal vestigingen in de visserij loopt met 2 terug tot 7; het netto aantal werkzame personen in deze subsectie neemt af met 17 tot 331. Aan het eind van 2004 neemt de gehele sectie 3,1% in van de totale netto werkgelegenheid in Haaglanden. De bijdrage aan het regionale product ligt hoger: 4,7% in 2003 (zie bijlage 1.5).

Industrie & openbare nutsbedrijven
De netto werkgelegenheid in industrie & openbaar nut is in 2004 met 8,0% teruggelopen naar 25.143 per 1 januari 2005. Dit komt neer op een afname van 2.123 banen. Het aantal parttime banen steeg slechts met 39 (+5,9%). Het aantal vestigingen liep echter met 13 terug naar 1.524, een duidelijk teken dat de sectie alleen kan overleven door te snijden in het aantal arbeidplaatsen. Het aandeel van de sectie in de totale werkgelegenheid van Haaglanden ligt begin 2005 op 5,8%, en levert daarmee 0,4%punt in ten opzichte van 1 januari 2004. De bijdrage aan het regionaal product ligt belangrijk hoger: 8,8% in 2003.

Bouwnijverheid
De sectie bouwnijverheid blijft een stabiele factor in de werkgelegenheid in Haaglanden. Ondanks een teruggang in de netto werkgelegenheid in 2004 van 264 banen (-1,5%) blijft het verlies marginaal gezien het aantal werkzame personen in deze sectie (17.417). Het aantal vestigingen bleef in 2004 ook vrij stabiel (+9). Dit betekent wel dat in tegenstelling tot het jaar ervoor het aantal startende kleine zelfstandigen (‘zzp-ers’, zelfstandigen zonder personeel) drastisch is afgenomen. In 2003 liet de sectie nog een groei van 312 vestigingen zien. Het aandeel van de bouwnijverheid in de totale werkgelegenheid van Haaglanden blijft vrijwel gelijk: 4,1%. De bijdrage aan het regionale product is van dezelfde orde van grootte: 4,6%.
Haaglanden

21

Tabel 8b

Aantal en aandeel werkzame personen (netto) en aantal vestigingen per sectie in Haaglanden, 2004-2005
Aantal werkzame personen (wp) % 2004 2005 2005 13.471 26.566 17.681 68.655 31.501 16.674 83.125 69.298 25.914 54.609 23.013 430.507 12.973 24.443 17.417 65.302 31.745 15.595 81.763 67.964 25.760 55.622 23.241 421.825 3,1 5,8 4,1 15,5 7,5 3,7 19,4 16,1 6,1 13,2 5,5 100 Aantal vestigingen (v) % wp/v 2005 2005 2005 3.278 1.524 2.677 12.487 1.084 1.030 7.689 537 1.022 2.897 3.633 37.858 8,7 4,0 7,1 33,0 2,9 2,7 20,3 1,4 2,7 7,7 9,6 100 4,0 16,0 6,5 5,2 29,3 15,1 10,6 126,6 25,2 19,2 6,4 11,1

Sectie Landbouw en visserij Industrie en openbaar nut Bouwnijverheid Handel, horeca, reparatie Vervoer, opslag, communicatie Financiële instellingen Vastgoed en zakelijke diensten Openbaar bestuur Onderwijs Gezondheidszorg en welzijn Milieu, cultuur, recreatie Totaal

2004 3.464 1.537 2.668 12.446 1.080 1.048 7.587 526 1.042 2.894 3.604 37.896

Handel, horeca & reparatie
De afname van het aantal voltijdbanen in deze sectie lijkt maar niet tot stilstand te komen. In 2003 nam het aantal banen af met 3.734 (-5,1%). In 2004 is er een soortgelijke afname te zien: -3.353 (-4,9%). Werd de teruggang in fulltime werkgelegenheid vorig jaar nog deels gecompenseerd door een toename van parttime banen (+554), in 2004 liep ook deze categorie terug met 52 (-0,3%). Traditioneel is deze sectie verantwoordelijk voor het grootste aandeel in parttime banen (1 tot 12 uur per week) in Haaglanden. Op 1 januari 2005 was nog steeds 41% van de parttimers actief in deze sectie. De economische teruggang laat zich dus duidelijk vertalen in het bestedingspatroon van de consument, die de hand op de knip houdt gedurende 2004, met minder omzet en werk tot gevolg. Opmerkelijk is dat het aantal vestigingen wel is toegenomen. Netto kwamen er 41 nieuwe vestigingen bij. Gemiddeld werken er nu 5,2 werknemers fulltime per vestiging. De detailhandel heeft binnen de sectie verreweg het grootste aandeel en is één van de weinige bedrijfsklassen waarin het percentage werkzame vrouwen ruim boven 50 ligt. Het netto werkgelegenheidsaandeel van de sectie handel, horeca & reparatie in Haaglanden is 15,5%, het aandeel in de bruto toegevoegde waarde ligt daar met 10,6% beduidend onder.

Vervoer, opslag & communicatie
Deze sectie blijft stabiel in 2004. De netto werkgelegenheid groeit met bijna 1%, bij lange na niet het resultaat van het jaar daarvoor (+9,3%), maar de sectie is een stabiele factor met 1.084 vestigingen (+4) en gemiddeld 29 netto arbeidsplaatsen per vestiging. Na openbaar bestuur heeft deze sectie hiermee de grootste gemiddelde vestigingsomvang. Vervoer, opslag & communicatie was begin 2005 goed voor 7,5% van de netto werkgelegenheid in Haaglanden, het aandeel in de regionale productie bedroeg in 2003 al 10,6%.

Financiële instellingen
In deze sectie is het aantal fulltime banen drastisch teruggelopen met 1.079 (-6,5%). Het aantal parttime banen laat - deels als gevolg van verbeterde registratie - een toename zien van 865. Per 1 januari 2005 omvat de sectie 1.030 vestigingen (-18). Gemiddeld werken er 15,1 (netto) personen per vestiging. Een jaar eerder waren dat nog 15,9. Van alle netto werkzame personen in Haaglanden is 3,7% actief in deze sectie, die daarmee na landbouw & visserij de kleinste sectie in Haaglanden is.

22

Monitor werkgelegenheid Haaglanden 2005

Landbouw en visserij Industrie en openbaar nut Bouwnijverheid Handel, horeca, reparatie Vervoer, opslag, communicatie Financiële instellingen Vastgoed en zakelijke diensten Openbaar bestuur Onderwijs Gezondheidszorg en welzijn Milieu, cultuur, recreatie 0%

3% 6% 4% 15% 8% 4% 19% 16% 6% 13% 6% 5% 10% 15% 20% 25%

Figuur 4 Netto werkgelegenheid per sectie in Haaglanden, 2005

Vastgoed & zakelijke diensten
In deze omvangrijkste sectie in Haaglanden daalde de netto werkgelegenheid in 2004, evenals het jaar ervoor, wederom aanzienlijk: -1.362 (-1,6%). Het aantal parttimers kromp in absolute getallen bijna evenveel (-1.163) maar in percentages liep dat aantal met maar liefst 15,7% terug. Het aantal vestigingen nam toe met 102, waaruit afgeleid kan worden dat het aantal kleine zelfstandigen is toegenomen. Op 1 januari 2005 zijn er 81.763 personen netto werkzaam in 7.689 vestigingen. Dat komt neer op gemiddeld 10,6 netto werkzame personen per vestiging. Met 19,4% is deze sectie de grootste werkgever in de regio. De sectie levert ook de hoogste bijdrage aan de regionale productie: 21% (in 2003).

Openbaar bestuur
Ook de sectie openbaar bestuur ontkomt niet aan de terugloop in de werkgelegenheid over 2004. Op 1 januari 2005 werken er netto 1.334 (-1,9%) personen minder dan een jaar eerder. De sectie blijft de tweede werkgever in de regio. Met 67.964 netto werkzame personen verspreid over 537 vestigingen vertegenwoordigt de sectie 16,1% van de totale werkgelegenheid in de regio. De sectie omvat uitsluitend overheidsbestuur en -diensten (defensie, justitie, politie en brandweer) alsmede sociale verzekeringsorganen. Het is daarom niet verbazingwekkend dat de sectie het hoogste aantal werkzame personen per vestiging telt: 127 (het gemiddelde van heel Haaglanden ligt op 11,1). De ambtelijke productie en publieke dienstverlening in alle secties te samen wordt in § 2.5 toegelicht. Vestigingen van extraterritoriale lichamen en internationale organisaties worden bij de sectie openbaar bestuur meegeteld; het gaat om 144 vestigingen in totaal. Van het merendeel (ambassades, consulaten en handelsmissies) is het aantal werkenden echter niet bekend, zo ook het aantal werknemers bij de instellingen van de Verenigde Naties in de regio. Worden deze vestigingen buiten beschouwing gelaten dan blijven er 8 internationale organisaties over waar 3.230 netto arbeidsplaatsen worden ingenomen.

Haaglanden

23

Onderwijs
De sectie onderwijs bleef gedurende 2004 stabiel en vertoonde een kleine teruggang in de netto werkgelegenheid: -154 (-0,6%). De kleine parttime banen in deze sectie namen echter met bijna 10% toe (+234). In het voorgaande jaar steeg het aantal parttime banen nog met 487 (+25,4%). In totaal zijn er op 1 januari 2005 in deze sectie 25.760 netto arbeidsplaatsen, verspreid over 1.022 (-20) vestigingen. Gemiddeld werken er per vestiging nu iets meer dan 25 personen.

Gezondheidszorg & welzijn
In deze sectie werken in Haaglanden per 1 januari 2005 netto 55.622 personen. Dit is een toename van 1.013 (+1,9%) arbeidsplaatsen ten opzichte van het jaar ervoor. Opmerkelijk in deze sectie is dat evenals het jaar ervoor het aantal kleine deeltijdbanen afneemt: -210 (-3,5%). Het werkgelegenheidsaandeel van de sectie komt per 1 januari 2005 op 13,2% netto. Het aantal vestigingen bleef vrijwel gelijk (+3) en daarmee komt de gemiddelde werkgelegenheid per vestiging op ruim 19.

Milieu, cultuur & recreatie
In deze sectie neemt in 2004 het aantal vestigingen toe met 29 tot 3.633. Ook de netto werkgelegenheid is toegenomen (+1,0%) en omvat nu 23.241 arbeidsplaatsen. Het aantal parttime banen nam eveneens toe: met 221 (+7,2%) tot 3.293 op 1 januari 2005. Opmerkelijk is dat deze sectie verantwoordelijk is voor 9,6% van het totale aantal vestigingen in Haaglanden, maar slechts 5,5% uitmaakt van de regionale netto werkgelegenheid.

2.4.2 Glastuinbouw
De glastuinbouw in Haaglanden omvat de primaire bedrijvigheid in de kassen en de bedrijvigheid die eraan gelieerd is (de spin off), tezamen ook wel de glastuinbouwcluster genaamd. De werkgelegenheid gemoeid met de primaire glastuinbouw komt in Haaglanden per 1 januari 2005 neer op 12.253 personen (zie tabel 9). Dit aantal betekent een daling van ruim 6% ten opzichte van een jaar eerder. De glastuinbouwcluster als geheel telt begin 2005 ruim 30.000 werkzame personen, wat een afname van bijna 2% inhoudt ten opzichte van het jaar ervoor. De teruggang van de werkgelegenheid in de primaire tuinbouw in Haaglanden komt met 6% dus hoger uit dan de afname binnen de cluster als geheel van 2%, een afname van dezelfde omvang als die van de totale werkgelegenheid in Haaglanden in 2004. Al met al neemt het relatieve belang van de spin off van de glastuinbouw dus toe. Het aantal bedrijfsvestigingen in de primaire glastuinbouw komt begin 2005 uit op 2.368. Dit is een daling van ruim 6% ten opzichte van 1 januari 2004, toen de bedrijfsklasse 2.531 vestigingen telde. Het aantal vestigingen in de cluster als geheel is in 2004 met ruim 4% teruggelopen tot 4.294 op 1 januari 2005. Ook hier valt op dat de terugloop van het aantal bedrijven zich sterker voordoet in de primaire tuinbouw (-6%) dan in de cluster als geheel (-4%). De primaire tuinbouw neemt in 2004 met haar kassenoppervlak een ruimtebeslag in ter grootte van 3.450 netto ha. Dit netto areaal betreft het feitelijke teeltoppervlak. Als bijbehorende bedrijfsgebouwen (ketelhuizen, wateropslag e.d.) worden meegenomen, komt het bruto oppervlak op ongeveer 4.140 ha. Het gemiddelde glastuinbouwbedrijf in Haaglanden heeft een omvang van netto 1,4 ha en telt 4 werkzame personen.

24

Monitor werkgelegenheid Haaglanden 2005

Tabel 9

Vestigingen en werkgelegenheid (bruto werkzame personen + uitzendkrachten) in de (tuinbouw)cluster in Haaglanden en de afzonderlijke gemeenten, 2004-2005
2004 oppervlak ha vest. pers. vest. 2005 pers. verschil 2004-2005 vest. pers. verschil 2004-2005 % % vest. pers. 2004 a1) b2)

Tuinbouw
Den Haag 74,6 Delft 6,8 Leidschendam-Voorburg 40,1 Midden-Delfland 255,5 Pijnacker-Nootdorp 372,3 Rijswijk 34,7 Wassenaar 6,3 Westland 2.658,1 Zoetermeer 1,4 Haaglanden 3.449,8 29 10 29 141 288 36 13 1.982 3 2.531 73 21 206 829 1.371 439 44 10.068 9 13.060 26 6 27 137 280 31 12 1.846 3 2.368 64 18 191 796 1.381 273 44 9.478 8 12.253 -3 -4 -2 -4 -8 -5 -1 -136 0 -163 -9 -3 -15 -33 10 -166 0 -590 -1 -807 -10,3 -40,0 -6,9 -2,8 -2,8 -13,9 -7,7 -6,9 0,0 -6,4 -12,3 -14,3 -7,3 -4,0 0,7 -37,8 0,0 -5,9 -11,1 -6,2 2,6 0,7 1,4 1,8 1,3 1,0 0,5 1,3 0,5 1,4 1 3 5 3 4 13 7 4 7 4

Tuinbouwcluster
Den Haag Delft Leidschendam-Voorburg Midden-Delfland Pijnacker-Nootdorp Rijswijk Wassenaar Westland Zoetermeer Haaglanden
1) 2)

237 29 76 300 565 66 42 3.145 29 4.489

1.567 134 684 1.981 2.695 948 215 23.534 136 31.894

202 20 75 307 547 61 44 3.008 30 4.294

1.351 124 650 2.018 2.716 654 208 22.207 138 30.066

-35 -9 -1 7 -18 -5 2 -137 1 -195

-216 -10 -34 37 21 -294 -7 -1.327 2 -1.828

-14,8 -31,0 -1,3 2,3 -3,2 -7,6 4,8 -4,4 3,4 -4,3

-13,8 -7,5 -5,0 1,9 0,8 -31,0 -3,3 -5,6 1,5 -5,7

Bedrijfsgrootte (gemiddeld) in ha. Werkgelegenheid (gemiddeld) per ha.

Bron van de oppervlaktecijfers: CBS.

2.4.3 Uitzendbranche
Binnen de sectie zakelijke diensten neemt de uitzendbranche een bijzondere plaats in. Deze branche heeft op 1 januari 2005 in de regio Haaglanden 358 vestigingen met een bruto werkgelegenheid van 6.948. Naar raming hebben de uitzendbureaus zelf elk gemiddeld een eigen bezetting van 3 à 4 werkzame personen, zodat circa 5.700 uitzendkrachten vanuit deze bureaus elders werkzaam zijn.

Tabel 10

Uitzendkrachten (bruto) per sectie in Haaglanden, 2004-2005
mannen vrouwen 2004 totaal 1.489 655 180 1.838 122 16 1.369 465 48 116 414 6.712 mannen vrouwen 1.002 482 201 654 137 20 797 185 43 77 297 3.895 377 150 23 574 162 20 486 142 40 255 180 2.409 2005 totaal 1.379 632 224 1.228 299 40 1.283 327 83 332 477 6.304

Landbouw en visserij Industrie en openbaar nut Bouwnijverheid Handel, horeca, reparatie Vervoer, opslag, communicatie Financiële instellingen Vastgoed en zakelijke diensten Openbaar bestuur Onderwijs Gezondheidszorg en welzijn Milieu, cultuur, recreatie Totaal (bruto)

1.103 514 164 923 96 6 822 253 24 57 219 4.181

386 141 16 915 26 10 547 212 24 59 195 2.531

Haaglanden

25

Sinds 1998 wordt aan alle vestigingen van bedrijven en instellingen ook gevraagd naar het aantal ingeleende krachten boven de vaste bezetting. De uitkomsten van deze vraagstelling bieden inzicht in de verdeling van de uitzendkrachten over de verschillende secties. Volgens opgaven van de vestigingen zijn in Haaglanden per 1 januari 2005 in totaal 6.304 uitzendkrachten (-408 ten opzichte van een jaar eerder) werkzaam, waarvan 3.895 mannen en 2.409 vrouwen. Tabel 10 toont de verdeling over de secties. Het grootste aantal werkt in de agrarische sectie: 1.379, gevolgd door vastgoed & zakelijke diensten met 1.283 en handel, horeca & reparatie met 1.228. De door bedrijven en instellingen opgegeven aantallen tellen niet op tot het via de uitzendbranche verkregen totaal, voor 2005 eerdergenoemd aantal van 5.700. Het verschil van circa 600 betreft uitzendkrachten met een werkplek binnen het stadsgewest die werken vanuit bureaus buiten Haaglanden en/of omissies in de opgaven van de uitzendbureaus.

2.5 Overheid
De overheid omvat de ambtelijke productie en publieke dienstverlening in alle secties te samen (zie tabel 11 en bijlage 1.4). Het totale aantal personen in overheidsdienst met een werkweek van 12 uur of meer is na een vrij sterke stijging in 2003 weer gedaald in 2004, en wel met 2.629 (-2.9%). Per 1 januari 2005 zijn er 87.673 personen werkzaam in de overheidscluster. Het aandeel van de overheid in de totale netto werkgelegenheid binnen Haaglanden is in 2004 zeer licht gedaald ten opzichte van het jaar ervoor, terwijl het in de jaren ervoor nog in relatieve zin toenam; in 2004 nam dit aandeel af met 0,2%-punt tot 20,8% op 1 januari 2005.

Tabel 11

Netto werkgelegenheid bij de overheid in Haaglanden en de afzonderlijke gemeenten, 2004-2005
aantal werkzame personen 2004 2005 aandeel in de netto werkgelegenheid (%) 2004 2005 30,5 7,8 15,3 18,0 5,0 18,6 14,7 2,8 15,2 21,0 29,6 8,3 16,3 20,2 4,9 20,0 14,6 2,9 14,6 20,8

Den Haag Delft Leidschendam-Voorburg Midden-Delfland Pijnacker-Nootdorp Rijswijk Wassenaar Westland Zoetermeer Totaal waarvan: Rijk /Kroon Provincie Gemeente Overig

66.529 3.291 3.647 870 509 6.714 1.224 1.328 6.190 90.302

63.914 3.475 3.699 975 483 6.723 1.208 1.321 5.875 87.673

52.193 3.427 27.377 7.359

50.764 3.256 26.611 7.042

12,1 0,8 6,4 1,7

12,0 0,8 6,3 1,7

Den Haag blijft ambtenarenstad bij uitstek, met een netto werkgelegenheid bij de overheid van 63.914. Dit is een daling van 2.615 ten opzichte van het jaar daarvoor. Binnen de Haagse gemeentegrens is de overheidscluster verantwoordelijk voor bijna 30% van de netto werkgelegenheid en van de totale werkgelegenheid bij de overheid in Haaglanden komt meer dan 70% voor rekening van Den Haag. Van de overige stadsgewestgemeenten hebben alleen Rijswijk (circa 8%) en Zoetermeer (7%) een aandeel van substantiële omvang in de overheidscluster in Haaglanden.

26

Monitor werkgelegenheid Haaglanden 2005

Personeel in dienst van rijk en kroon maakt het merendeel uit van de overheidswerkgelegenheid in Haaglanden (58%). Tweede belangrijke overheidswerkgever zijn de gemeenten, die samen ruim 30% van de ambtenaren in dienst hebben.

2.6 Winkels
Het aantal fulltimers dat in Haaglanden per 1 januari 2005 in de winkelsector werkzaam is bedraagt 29.709, een daling van 175 (-0,6%) ten opzichte van begin 2004. Het aantal winkels neemt in het stadsgewest met 30 af. Het merendeel van dit verlies komt voor rekening van de gemeenten Rijswijk, Westland en Zoetermeer. De geografische spreiding van winkels naar omvang van de netto werkgelegenheid toont figuur 5.

Figuur 5 Spreiding van winkels naar grootte in Haaglanden, 2005

Haaglanden

27

Het aantal winkels in Haaglanden komt per 1 januari 2005 op 6.435, ofwel gemiddeld 6,5 per 1.000 inwoners, 0,1 minder dan een jaar eerder. In het oog springen de verschillen tussen de gemeenten in aantallen winkels per 1.000 inwoners. Rijswijk en Den Haag staan bovenaan, met 7,5 winkels per 1.000 inwoners. Dan komt Wassenaar met 7,2 en vervolgens Leidschendam-Voorburg met 6,6. Alle andere gemeenten in Haaglanden blijven beneden het gemiddelde van 6,5. Delft ligt net daaronder met 6,3. Westland komt op 6,0. Pijnacker-Nootdorp heeft 4,5 winkel per 1.000 inwoners, Zoetermeer heeft 3,9 en de gemeente MiddenDelfland sluit de rij met 3,4.

Tabel 12

Netto werkgelegenheid in winkels, aantal winkels en aantal winkels per 1.000 inwoners, verkoopvloeroppervlak (v.v.o.) en v.v.o. per inwoner in Haaglanden en de afzonderlijke gemeenten, 2004-2005
werkz. personen winkels winkels/ v.v.o. 1.000 inw. x1.000 m2 7,5 6,1 6,7 3,5 4,7 7,7 7,2 6,3 4,0 6,6 714,4 146,7 99,5 9,8 53,7 81,4 32,1 149,2 135,0 1421,6 2004 v.v.o werkz. per inw. personen 1,5 1,5 1,3 0,6 1,4 1,7 1,3 1,5 1,2 1,5 14.115 3.139 3.075 244 886 1.898 660 3.058 2.634 29.709 winkels winkels/ v.v.o. 1.000 inw. x1.000 m2 7,5 6,3 6,6 3,4 4,5 7,5 7,2 6,0 3,9 6,5 691,4 139,2 99,7 9,0 55,6 85,8 32,1 151,4 133,9 1398,1 2005 v.v.o. per inw. 1,5 1,5 1,4 0,5 1,4 1,8 1,3 1,5 1,2 1,4

Den Haag Delft Leidschendam-Voorburg Midden-Delfland Pijnacker-Nootdorp Rijswijk Wassenaar Westland Zoetermeer Haaglanden

14.034 3.218 3.055 224 1.005 1.915 698 3.012 2.723 29.884

3.536 585 493 59 176 369 183 610 454 6.465

3.542 594 490 58 179 357 184 584 447 6.435

De v.v.o.-gegevens zijn ontleend aan Locatus, Basisregister verkooppunten.

Het verkoopvloeroppervlak (v.v.o.) per inwoner varieert van 0,5 m2 in MiddenDelfland tot 1,8 m2 in Rijswijk. Den Haag heeft met 691.400 m2 het grootste winkelareaal in heel Haaglanden; per inwoner is er 1,5 m2 beschikbaar, evenveel overigens als in Delft en Westland. Leidschendam-Voorburg en Pijnacker-Nootdorp komen op 1,4, het gemiddelde voor geheel Haaglanden. Dit gemiddelde is in 2004 met 0,1 m2 v.v.o. per inwoner afgenomen.

2.7 Regionale verschuivingen
Het aandeel van de verschillende stadsgewestgemeenten in de netto werkgelegenheid van geheel Haaglanden laat voor twee gemeenten een verschuiving van meer dan 0,1% zien: het aandeel van Den Haag stijgt tot 51,1% (+0,5%), dat van Rijswijk daalt (-0,4%) tot 8,0% (zie tabel 1). Den Haag heeft het grootste aandeel binnen Haaglanden, Westland volgt als tweede met 10,7%. Het aandeel van de derde gemeente, Delft, is 9,9%. Zoetermeer volgt als vierde met 9,5%. Rijswijk blijft vijfde met 8,0%. Het aandeel van Leidschendam-Voorburg is 5,4%, dat van Pijnacker-Nootdorp en Wassenaar elk circa 2% en Midden-Delfland sluit de rij met ruim 1%. Wordt het aandeel in de bruto werkgelegenheid bezien dan blijft de volgorde dezelfde. De gemiddelde woon-werkbalans of werkgelegenheidsgraad van geheel Haaglanden is gedaald van 92 naar 90. De variatie in dit getal over de gemeenten is groot. De woongemeenten zijn Pijnacker-Nootdorp (51), Midden-Delfland (60), Zoetermeer (64), Leidschendam-Voorburg (76) en Wassenaar (83). In Delft (89), Den Haag (96) en Westland (98) ligt de woon-werkbalans rond het gemiddelde van Haaglanden. Alleen Rijswijk (160) kan als werkgemeente getypeerd worden.

28

Monitor werkgelegenheid Haaglanden 2005

2.8 Migratievoornemens
De behoefte van werkgevers in de regio om te verhuizen heeft zich gestabiliseerd. Evenals vorig jaar geven ook dit jaar ruim 500 werkgevers (van bedrijven of instellingen met 5 of meer werkzame personen) aan voornemens te hebben om te verhuizen. In 2002 waren dat er nog ruim 700. Het aantal personen dat werkzaam is bij vestigingen die voornemens zijn te verhuizen bedraagt 19.134. Dat zijn er 1.043 meer dan in het vorige jaar, terwijl het aantal vestigingen in vergelijking tot vorig jaar dus vrijwel gelijk blijft. Hieruit kan geconcludeerd worden dat de interesse om te verhuizen in tegenstelling tot vorig jaar juist iets verschuift naar de grotere vestigingen. Het merendeel, namelijk 83%, van de werkgevers oriënteert zich op een nieuwe vestigingsplek binnen Haaglanden. Vorig jaar was dit nog 78%. De urgentie om te verhuizen is ook nog steeds hoog. Van de bedrijven geeft 75% aan binnen drie jaar een nieuwe locatie te zoeken.

Tabel 13

Migratievoornemens van vestigingen (met 5 of meer werkzame personen) en de daaraan verbonden netto werkgelegenheid, 2005
binnen gem. vest. pers. 149 39 14 12 14 22 6 54 35 345 5.005 3.359 294 253 161 457 104 1.033 805 11.471 buiten gem. binnen Hgl1) vest. pers. 21 6 5 1 7 14 1 12 12 79 403 254 1.324 6 857 209 5 202 435 3.695 buiten Hgl1) vest. pers. 15 2 1 1 5 6 8 38 582 32 5 9 394 105 285 1.412 onbekend vest. pers. 19 4 2 2 1 3 1 9 8 49 1.689 473 14 99 7 54 8 121 91 2.556 totaal pers. 7.679 4.118 1.632 363 1.034 1.114 117 1.461 1.616 19.134 waarvan binnen 3 jaar vest. pers. 153 40 16 11 16 37 6 57 47 383 5.487 1.513 1.556 229 988 997 56 930 1.361 13.117

nieuwe vestiging wordt gezocht:

vest. 204 51 21 16 23 44 8 81 63 511

Den Haag Delft Leidschendam-Voorburg Midden-Delfland Pijnacker-Nootdorp Rijswijk Wassenaar Westland Zoetermeer Totaal
1)

Haaglanden.

2.9 Bedrijventerreinen en kantorengebieden
Van de totale netto werkgelegenheid in Haaglanden per 1 januari 2005 is 27,6% gelokaliseerd op bedrijventerreinen. Tussen gemeenten doen zich aanzienlijke variaties voor. Rijswijk heeft de hoogste concentratie werkgelegenheid op bedrijventerreinen (58,8%). Het merendeel daarvan bevindt zich in de Plaspoelpolder. Wel is in Rijswijk en met name in de Plaspoelpolder een aanzienlijke daling van de werkgelegenheid op bedrijventerreinen in vergelijking met de monitor 2004 te zien. In Westland is eveneens veel werkgelegenheid geconcentreerd op bedrijventerrein (43,3%). Iets beneden 40% scoren Delft (38,8%) en Pijnacker-Nootdorp (38,3%). Ook Zoetermeer (32,7%) en Midden-Delfland (31,9%) komen nog boven het gemiddelde van Haaglanden. Den Haag ligt daar met 19,2% ruim onder. De gemeenten met weinig werkgelegenheid op bedrijventerreinen zijn LeidschendamVoorburg (4,5%) en Wassenaar (3,8%). Gemiddeld zijn er in de regio per hectare bedrijventerrein 83 personen werkzaam. Blijkens tabel 14 loopt dit kengetal sterk uiteen: van minder dan 10 tot bijna 260. Dit hangt samen met verschillen in inrichting van de terreinen en de aard van de gevestigde bedrijven. Een hoge dichtheid als in de Plaspoelpolder hangt veelal samen met een grote mate van kantoorachtige activiteiten. Een geringe dichtheid kan tijdelijke leegstand als oorzaak hebben, kan zich voordoen op terreinen waar op recent uitgegeven gronden nog geen bedrijvigheid is gestart of is het gevolg van de aanwezigheid van grootschalige bedrijven met niet veel werkgelegenheid.
Haaglanden

29

Tabel 14

Netto werkgelegenheid op bedrijventerreinen in de gemeenten van Haaglanden, 2005
netto werkzame personen aandeel in totaal van gemeente netto oppervlakte (ha) totaal uitgegeven 96,1 6,2 65,8 29,2 6,5 21,8 32,3 6,4 3,0 27,2 10,1 35,0 2,8 6,6 20,2 15,0 17,2 27,8 429,2 4,9 6,2 10,8 4,4 20,0 63,0 12,5 35,0 9,5 4,0 33,0 17,0 5,3 225,6 1,9 1,4 3,1 2,8 2,3 1,9 13,4 0,9 0,0 5,0 19,0 3,5 44,4 96,1 6,2 65,8 29,2 4,9 21,8 29,3 5,9 3,0 27,2 10,1 35,0 2,8 1,4 12,0 15,0 0,0 27,8 393,5 4,9 6,2 10,8 4,4 20,0 63,0 12,5 25,0 9,5 4,0 33,0 17,0 5,0 215,3 1,9 1,4 3,1 2,8 2,3 1,9 13,4 0,9 5,0 19,0 3,5 28,4 netto werkzame pers. per uitgegeven ha

Binckhorst Dekkershoek Forepark Fruitweg Hoornwijck Kerketuinen Laakhaven Middenweg Monstersestraat Scheveningen (haven) De Verademing Westvlietweg II en III Westvlietweg IV Ypenburg: Rijswijkse Poort Ypenburg: TCY Ypenburg: TNO Ypenburg: A12 Zichtenburg Den Haag Buitenwatersloot Delftechpark Delftse Poort Oost en West Indische buurt Rotterdamseweg Noord en Zuid Schie-oevers Noord en Zuid Tanthof Oost en West Technopolis Voorhof Vulcanusweg Wateringseweg Zuidpolder (TNO) Ypenburgse Poort Delft Essesteyn 't Loo Star Stompwijk Utrechtsebaan Westeinde Leidschendam-Voorburg Het Ambacht Harnaschpolder Noord Hooipolder Oude Camp/Coldenhovelaan Oude Veiling/Maassluiseweg Midden-Delfland

k1) k1) k1) k1) k1)

12.250 346 6.152 1.954 627 4.303 7.901 162 174 1.722 646 1.425 18 187 981 1 2.561 41.410 1.215 1.445 2.059 303 866 3.560 1.325 511 921 441 1.833 1.323 358 16.160 192 218 244 131 75 159 1.019 84 16,0 317 975 150 1.526

127 56 93 67 128 197 270 27 58 63 64 41 6 134 82

k1)

19,2%

92 105 248 233 191 69 43 57 106 20 97 110 56 78 72 75 101 156 79 47 33 84 76 93 63 51 43 54

k1) k1)

k1) k1)

k1)

38,8%

4,5%

k1)

31,6%

30

Monitor werkgelegenheid Haaglanden 2005

Vervolg tabel 14
netto werkzame personen aandeel in totaal van gemeente netto oppervlakte (ha) totaal uitgegeven 24,4 13,5 12,0 5,0 5,0 4,8 13,6 35,3 113,6 6,9 2,8 19,5 63,3 10,0 102,5 3,5 0,7 3,6 7,8 40,9 7,7 64,0 7,0 12,0 24,0 2,1 1,7 14,7 5,7 18,0 11,0 2,0 5,6 2,5 9,6 1,5 3,4 2,7 3,1 19,4 2,8 35,0 20,5 21,7 27,3 7,5 24,0 10,1 5,0 1,6 1,4 16,1 431,6
Haaglanden

netto werkzame pers. per uitgegeven ha

Boezem Boezem II Heron Katwijkerlaan Koningshof Zuid Nieuwe Veen Oostambacht Ruyven Pijnacker-Nootdorp Broekpolder Delftweg Heulweg/Lange Kleiweg (TNO) Plaspoelpolder Vrijenban/Zuidflank Rijswijk Van Hallstraat Hoge Klei Maaldrift I en II Wassenaar ABC Westland Agrologistiek Centrum Bloemenveiling Holland Bovendijk Kwintsheul Coldenhove Coldenhove West/Honderdland Dorpskade Galgeweg Hoge Woerd/De Woerd De Hondert Margen Honsel Leehove Leeweg Lierweg Maasdijk Mercurius Noordweg Rijnvaart Rijsenburgerweg Suydervelt Teylingen Tiendweg Trade Parc Westland Transportcentrum Vlotlaan/Vlotwatering Wateringse veld Wateringveldsche Polder Westerlee: The Greenery Westland Business Center Woutersweg Zanddijk Zandevelt Zwethove Westland

k1)

1.708 60 0 184 316 138 416 919 3.741 1.116 293 1.116 16.355 912 19.792 132 133 46 311

38,3%

23,8 0,0 0,0 5,0 5,0 4,8 12,5 29,9 81,0 6,9 2,8 19,5 63,3 10,0 102,5 3,5 0,7 3,6 7,8 32,0 6,6 64,0 7,0 12,0 10,5 2,1 1,7 13,1 5,7 18,0 7,1 2,0 5,6 2,5 9,6 1,5 3,4 2,7 3,1 18,6 2,8 22,0 20,5 18,3 20,3 7,5 24,0 10,1 5,0 1,6 1,4 16,1 378,4

72

37 63 29 33 31 46 162 105 57 258 91 193 38 190 13 40 27 52 50 54 74 6 47 61 102 114 40 40 72 54 153 124 101 19 65 122 53 234 19 50 68 72 23 18 24 16 34 119 57 52

k1)

k1)

58,8%

3,8%

k1) k1)

k1)

k1)

k1) k1)

k1) k1)

851 342 3.187 379 884 62 98 103 1.333 648 724 287 143 305 383 1.193 152 66 176 378 983 656 426 1.032 1.251 1.469 176 438 242 81 55 167 916 19.586

43,3%

31

Vervolg tabel 14
netto werkzame personen aandeel in totaal van gemeente netto oppervlakte (ha) totaal uitgegeven 20,3 13,4 15,9 69,1 2,8 25,1 9,1 32,1 195 1563,1 20,3 8,2 14,8 64,6 0,0 25,0 7,2 31,4 174,3 1394,6 netto werkzame pers. per uitgegeven ha

Brinkhage Dwarstocht Hoornerhage Lansinghage Oosterheem Rokkehage/Nutricia Rokkeveen Oost Zoeterhage Zoetermeer Haaglanden
1)

k1)

k1)

k1)

2.072 477 1.019 4.290 10,0 1.673 1.472 1.813 12.816 116.361

102 58 69 66 67 204 58 74 83

31,9% 27,6%

Ook kantoren.

Op veel bedrijventerreinen zijn ook kantoren aanwezig; voor de betreffende locaties is dat in tabel 14 aangegeven met k. Behalve deze locaties zijn er ook specifieke kantorengebieden. De belangrijkste daarvan staan in tabel 15, met per locatie ook het vloeroppervlak (in gebruik). De overige kantoren bevinden zich verspreid in woonwijken, in tabel 15 opgenomen onder overige locaties; de werkgelegenheid op deze locaties is geschat. In tabel 15 is tevens het geschatte aantal kantorenwerkers op bedrijventerreinen apart vermeld. In totaal wordt dit aantal geschat op circa 38.000 personen. Om dubbeltelling te voorkomen zijn deze overigens niet opgenomen in het totaal aantal netto werkzame personen in kantorengebieden.

Tabel 15

Netto werkgelegenheid in kantorengebieden in de gemeenten van Haaglanden, 2005
netto werkzame personen kantorengebieden 13.329 2.762 8.823 10.665 8.464 3.337 8.755 2.370 1.987 28.000 19.000 88.492 922 443 3.000 4.000 4.365 10,5% 41,1% aandeel in totaal van gemeente bruto vloeroppervlak (1.000 m2) totaal 416,8 92,7 147,8 442,7 791,0 258,9 165,3 109,3 79,8 960,0 845,5 4309,8 20,0 11,0 184,7 117,4 333,1 in gebruik 416,8 92,7 92,5 417,3 760,6 243,2 158,4 108,0 78,1 898,8 617,4 3883,8 20,0 11,0 161,7 85,3 278,0

bedrijventerreinen Nieuw Centrum CS kwadrant Utrechtsebaan e.o. Beatrixkwartier Binnenstad Congresgebouwgebied Benoordenhout Schenk, Laan van NOI Schenk, Mariahoeve Overige locaties Bedrijventerreinen Den Haag Station C/Spoorzone Brassersplein Overige locaties Bedrijventerreinen Delft

32

Monitor werkgelegenheid Haaglanden 2005

Vervolg tabel 15
netto werkzame personen kantorengebieden 356 505 319 1.059 1.900 1.581 4.500 500 10.220 300 600 300 300 200 300 2.456 2.126 4.500 11.000 9.082 1.871 2.000 3.871 3.300 1.700 3.300 3.434 5.271 4.201 1.500 1.000 14.406 38.000 134.336 35,9% 31,8% 7,3% 27,0% 3,1% 6,2% 45,0% aandeel in totaal van gemeente bruto vloeroppervlak (1.000 m2) totaal 9,0 25,6 10,0 123,5 50,0 40,0 141,4 23,0 422,5 7,5 16,5 24,0 8,6 6,5 15,1 82,0 76,6 117,4 574,8 850,8 41,6 41,3 82,9 69,5 57,0 126,5 132,9 213,9 122,0 53,2 40,0 562,0 6726,7 in gebruik 7,2 21,2 8,8 117,2 43,7 37,5 128,6 23,0 387,2 7,2 16,5 23,7 5,6 1,5 7,1 53,3 56,3 112,4 498,2 720,2 41,6 39,2 80,8 62,1 39,0 101,1 124,3 198,8 80,9 44,2 19,4 467,6 5949,5

bedrijventerreinen Voorburg station Voorburg Centrum Sijtwende/Oosteinde Leidsenhage e.o. Klein Plaspoelpolder Overgoo Overige locaties Bedrijventerreinen Leidschendam-Voorburg Overige locaties Bedrijventerreinen Midden Delfland Overige locaties Bedrijventerreinen Pijnacker-Nootdorp In de Bogaard Hoornwijck Overige locaties Bedrijventerreinen Rijswijk Clingendael Overige locaties Wassenaar Overige locaties Bedrijventerreinen Westland Rokkeveen/A12 Stadscentrum Afrikaweg Overige locaties Bedrijventerreinen Zoetermeer Haaglanden

46,9%

In totaal zijn op specifieke werklocaties voor bedrijven en kantoren circa 251.000 personen (12 uur of meer per week) werkzaam, dat is bijna 60% van de gehele netto werkgelegenheid in Haaglanden.

Haaglanden

33

Starter: RC shop: www.tedsrcshop.nl

Starter: The Blueprint: www.theblueprint.nl

Hoofdstuk 3

Stadsgewestgemeenten
3.1 Den Haag

3.1.1 Totaalbeeld
De werkgelegenheid in Den Haag is in 2004 afgenomen met ruim 2.000 werkzame personen. Het totaal aantal werkzame personen (met een werkweek van 12 uur of meer) komt daarmee op 215.565 per 1 januari 2005. Een jaar eerder bedroeg het aantal werkzame personen nog 217.783. Dit levert een krimp op van 1%. Hoewel het totaalbeeld in Den Haag er één is van krimpende werkgelegenheid, geldt dat niet voor alle secties. Er is sprake van werkgelegenheidsgroei in de bouwnijverheid, in de sectie vervoer, opslag & communicatie, in gezondheidszorg & welzijn en in de sectie milieu, cultuur & recreatie. Met name in de bouwnijverheid heeft een schaalvergroting plaatsgevonden. Hier groeide de netto werkgelegenheid met 6,7% terwijl het aantal vestigingen afnam met 1,3%. Daar staat tegenover dat er in de overige secties sprake is geweest van krimp. Met name in de secties financiële instellingen, vastgoed & zakelijke diensten, onderwijs en openbaar bestuur viel werkgelegenheid weg. Daarnaast ging het ook met de secties landbouw & visserij, industrie & openbaar nut en handel, horeca & reparatie minder dan vorig jaar. Naast de fulltime banen zijn er ook banen van minder dan 12 uur in de week. In deze kleine banen werken in Den Haag per 1 januari 2005 bijna 19.000 personen. Dit zijn er circa 350 meer dan begin 2004. Het aantal vestigingen laat geen teruggang zien: er is een toename van 147, zodat er per 1 januari 2005 in totaal 16.781 vestigingen zijn. Deze toename is beperkt tot een aantal secties. Alleen in de secties handel, horeca & reparatie, vastgoed & zakelijke diensten, openbaar bestuur en milieu, cultuur & recreatie nam het aantal vestigingen toe. In de andere secties bleef dit gelijk of was er sprake van een afname. De grootste toename is te zien in de handel, horeca & reparatie, waar er 70 vestigingen bij kwamen, de grootste afname in de landbouw & visserij, waar 30 vestigingen verdwenen.

Landbouw en visserij Industrie en openbaar nut Bouwnijverheid Handel, horeca, reparatie Vervoer, opslag, communicatie Financiële instellingen Vastgoed en zakelijke diensten Openbaar bestuur Onderwijs Gezondheidszorg en welzijn Milieu, cultuur, recreatie

0% 4% 3% 13% 9% 5% 15% 25% 5% 14% 6% 0% 5% 10% 15% 20% 25%
Stadsgewestgemeenten

Figuur 6 Netto werkgelegenheid per sectie in Den Haag, 2005

35

Figuur 6 laat zien dat de grote ‘werkgevers’ vooral in de dienstensector te vinden zijn. Openbaar bestuur, vastgoed & zakelijke diensten, gezondheidszorg & welzijn en handel, horeca & reparatie zijn verantwoordelijk voor ruim tweederde van de werkgelegenheid. Het aantal winkels is toegenomen tot 3.542. Ook het aantal personen dat werkzaam is in winkels is toegenomen, en wel van 14.034 per 1 januari 2004 tot 14.115 per 1 januari 2005, een toename van 81. In totaal is het verzorgingsniveau per inwoner niet toegenomen. Het aantal winkels per 1.000 inwoners blijft 7,5. Met 215.565 arbeidsplaatsen en een beroepsbevolking van 225.000 personen kent Den Haag een woon-werkbalans of werkgelegenheidsgraad van 96. Daarmee is de verhouding verslechterd ten opzichte van begin 2004, toen deze balans nog 98 was. Na een aantal jaren van daling liet het aantal werkzoekende werklozen vanaf 2002 een toename zien. In 2004 is weer sprake van een daling van 29.287 per 1 januari van dat jaar tot 28.985 per 1 januari 2005. De beroepsbevolking steeg wel, van 223.000 naar 225.000. De daling van het aantal arbeidsplaatsen en een woonwerkbalans die onder 100 ligt is terug te zien in het grote deel van de beroepsbevolking in Den Haag dat werkloos is (12,9%). Belangrijkste verklaring voor deze hoge werkloosheid is dat het scholingsniveau van het werklozenbestand (het aanbod) niet aansluit op de vraag op de arbeidsmarkt en er een aanzienlijke inkomende pendel is.

Tabel 16

Aantal werkzame personen en vestigingen per sectie in Den Haag, 2004-2005
2004 netto werkzame personen 2005 2004-2005 936 9.251 6.295 27.725 20.331 10.612 33.033 53.742 10.898 29.896 12.846 215.565 -88 -75 398 -228 448 -1.058 -765 -678 -679 399 108 -2.218 2004 182 606 890 6.324 480 468 3.359 402 493 1.566 1.864 16.634 2005 152 599 878 6.394 480 465 3.425 416 483 1.567 1.922 16.781 vestigingen 2004-2005 -30 -7 -12 70 0 -3 66 14 -10 1 58 147

Landbouw en visserij Industrie en openbaar nut Bouwnijverheid Handel, horeca, reparatie Vervoer, opslag, communicatie Financiële instellingen Vastgoed en zakelijke diensten Openbaar bestuur Onderwijs Gezondheidszorg en welzijn Milieu, cultuur, recreatie Totaal waarvan: Winkels - per 1.000 inwoners Overheid - Rijk / Kroon - Provincie - Gemeente - Overig

1.024 9.326 5.897 27.953 19.883 11.670 33.798 54.420 11.577 29.497 12.738 217.783

14.034

14.115

81

3.536 7,5

3.542 7,5

6 0,0

66.529 41.401 3.057 18.938 3.133

63.914 40.120 2.889 17.932 2.973

-2.615 -1.281 -168 -1.006 -160

3.1.2 Stadsdelen
Het stadsdeel Centrum heeft begin 2005 evenals het jaar daarvoor het grootste aandeel in de netto werkgelegenheid (30%). In totaal werken hier 65.084 personen. In dit stadsdeel is de werkgelegenheid afgenomen met 6%. Centrum is hiermee het stadsdeel met de grootste werkgelegenheidsafname, zowel absoluut als relatief. Minder sterke afname van de werkgelegenheid was er in Haagse Hout en in Segbroek.

36

Monitor werkgelegenheid Haaglanden 2005

Tabel 17

Vestigingen en netto werkgelegenheid in Den Haag, onderscheiden naar stadsdeelgebieden, 2004-2005
2004 netto werkgelegenheid 2005 2004-2005 16.638 15.106 10.214 28.982 65.084 23.450 44.950 11.141 215.565 679 110 -49 197 -4.015 1.457 -1.784 1.187 -2.218 2004 1.297 1.792 1.945 2.945 5.421 1.100 1.553 581 16.634 2005 1.282 1.748 1.964 2.860 5.433 1.117 1.564 813 16.781 vestigingen 2004-2005 -15 -44 19 -85 12 17 11 232 147

Loosduinen Escamp Segbroek Scheveningen Centrum Laak Haagse Hout Leidschenveen-Ypenburg Totaal

15.959 14.996 10.263 28.785 69.099 21.993 46.734 9.954 217.783

Toename is er vooral in Laak en Leidschenveen-Ypenburg. Hier deed zich een werkgelegenheidsgroei voor van respectievelijk 7% en 12%. Ook was er werkgelegenheidstoename in Loosduinen, Scheveningen en Escamp. Deze drie stadsdelen zijn wel de enige met een afname in het aantal vestigingen. In de andere stadsdelen nam het aantal vestigingen toe.

Figuur 7 Netto werkgelegenheid in de stadsdeelgebieden in Den Haag, 2005

Scheveningen 28.982 Haagse Hout 44.950

Seghbroek 10.214 Centrum 65.084 Loosduinen 16.638 Escamp 15.106 Laak 23.450 Leidschenveen-Ypenburg 11.141

Stadsgewestgemeenten

37

3.2 Delft
3.2.1 Totaalbeeld
Op 1 januari 2005 waren er in Delft 3.123 vestigingen van bedrijven en instellingen geregistreerd, dat zijn er per saldo 29 meer dan op 1 januari 2004. De toename in 2004 was het grootst bij de sectie vastgoed & en zakelijke diensten (+41), gevolgd door de sectie handel, horeca & reparatie (+9). Bij de overige secties waren er kleinere wijzigingen. Handel, horeca & reparatie blijft in Delft de sectie met het grootste aantal vestigingen (36% van het totaal), gevolgd door de secties vastgoed & zakelijke diensten (25%), milieu, cultuur & recreatie (11%) en gezondheidszorg & welzijn (10%).

Landbouw en visserij Industrie en openbaar nut Bouwnijverheid Handel, horeca, reparatie Vervoer, opslag, communicatie Financiële instellingen Vastgoed en zakelijke diensten Openbaar bestuur Onderwijs Gezondheidszorg en welzijn Milieu, cultuur, recreatie

0% 8% 3% 15% 3% 1% 27% 3% 17% 16% 5% 0% 5% 10% 15% 20% 25% 30%

Figuur 8 Netto werkgelegenheid per sectie in Delft, 2005

In tegenstelling tot de toename van het aantal Delftse vestigingen is de netto werkgelegenheid op 1 januari 2005 ten opzichte van 1 januari 2004 afgenomen, met ruim 600 werkzame personen, dat is een afname van 1,4%. Aan het einde van de verslagperiode werkten 41.654 personen in vestigingen van Delftse bedrijven en instellingen. De grootste afname van het netto aantal werkzame personen vond plaats in de sectie industrie & openbaar nut (-1.181), dat is ten opzichte van 1 januari 2004 een afname van 25%. Deze afname kan grotendeels verklaard worden uit het feit dat er een vestiging van DSM Gist is afgesplitst van de sectie industrie & openbaar nut naar de sectie vastgoed & zakelijke diensten. Forse afnames van de werkgelegenheid waren er ook bij de secties gezondheidszorg & welzijn (-475 ofwel -6%), handel, horeca & reparatie (-274 ofwel -4%) en milieu, cultuur & recreatie (-180 ofwel -8%). Maar ook bij financiële instellingen en openbaar bestuur nam het aantal werkzame personen af. Deze afnames werden gedeeltelijk gecompenseerd door een forse toename bij de sectie vastgoed & zakelijke diensten, waar het aantal werkzame personen toenam met ruim 1.200, dat is een toename van 12%. Ook deze toename is grotendeels toe te schrijven aan bovengenoemde afsplitsing van een vestiging van DSM Gist naar deze sectie. Ook bij de sectie onderwijs (+394 ofwel +6%) nam het aantal werkzame personen toe.

38

Monitor werkgelegenheid Haaglanden 2005

De belangrijkste sectie qua werkgelegenheid in Delft is vastgoed & zakelijke diensten. In deze sectie zijn 11.282 personen werkzaam, dat is 27% van de totale Delftse netto werkgelegenheid. Andere qua werkgelegenheid belangrijke secties in Delft zijn onderwijs (17%), gezondheidszorg & welzijn (16%), handel, horeca & reparatie (15%), en industrie & openbaar nut (8%). Het aantal personen dat minder dan 12 uur per week werkt is in de verslagperiode toegenomen met bijna 600 tot 5.772 per 1 januari 2005. Samen met de afname van de netto werkgelegenheid betekent dit, dat het bruto aantal werkzame personen in Delft is afgenomen met slechts 23 tot een totaal van 47.426. Het vrijwel gelijk gebleven bruto aantal werkzame personen in 2004 staat in schril contrast met de afname van de bruto werkgelegenheid in 2003, toen de afname nog 4% bedroeg. Met 41.654 netto arbeidsplaatsen en een beroepsbevolking van 47.000 komt de woon-werkbalans of werkgelegenheidsgraad in Delft op 89. Dit betekent dat in theorie 11% van de beroepsbevolking in Delft aangewezen is op werken buiten de woongemeente. De werkloosheid is in Delft gelijk gebleven, op 1 januari 2005 telde Delft 4.400 werklozen, dat is 9,3% van de beroepsbevolking. Binnen de regio Haaglanden is dit percentage alleen in Den Haag (12,9%) hoger. In het gehele stadsgewest ligt het werkloosheidspercentage op 9,5%.

Tabel 18

Aantal werkzame personen en vestigingen per sectie in Delft, 2004-2005
2004 netto werkzame personen 2005 2004-2005 67 3.455 1.332 6.346 1.391 461 11.282 1.446 7.057 6.870 1.947 41.654 -1 -1.181 20 -274 51 -82 1.204 -81 394 -475 -180 -605 2004 26 168 137 1.108 63 68 755 15 113 304 337 3.094 2005 20 160 140 1.117 60 62 796 14 115 306 333 3.123 vestigingen 2004-2005 -6 -8 3 9 -3 -6 41 -1 2 2 -4 29

Landbouw en visserij 68 Industrie en openbaar nut 4.636 Bouwnijverheid 1.312 Handel, horeca, reparatie 6.620 Vervoer, opslag, communicatie 1.340 Financiële instellingen 543 Vastgoed en zakelijke diensten 10.078 Openbaar bestuur 1.527 Onderwijs 6.663 Gezondheidszorg en welzijn 7.345 Milieu, cultuur, recreatie 2.127 Totaal 42.259 waarvan: Winkels - per 1.000 inwoners Overheid - Rijk / Kroon - Provincie - Gemeente - Overig

3.218

3.139

-79

585 6,1

594 6,3

9 0,2

3.291 694 249 2.327 21

3.475 622 249 2.584 20

184 -72 0 257 -1

Stadsgewestgemeenten

39

3.2.2 Wijken
Delft heeft twee grote concentraties aan werkgelegenheid, als deze per wijk wordt uitgedrukt. Dat zijn ‘Wippolder’ waar onder andere de Technische Universiteit Delft is gevestigd en ‘Binnenstad’. Deze wijken hebben respectievelijk een aandeel van 23% en 16% in de totale netto werkgelegenheid. De grootste afname van werkzame personen in 2004 heeft plaatsgevonden in de wijk ‘Binnenstad’. In deze wijk nam het aantal werkzame personen in 2004 af met ruim 1.500. Deze wijziging is wederom grotendeels te verklaren uit het feit dat er een vestiging van DSM Gist is afgesplitst en daarbij verhuisd is naar de wijk ‘Hof van Delft’, waar het aantal werkzame personen toenam met ruim 1.600. In de wijk ‘Buitenhof’ nam de werkgelegenheid af met ruim 600, onder andere door een afname van het aantal werkzame personen in de sectie gezondheidszorg & welzijn. Ook nam het aantal werkzame personen met ruim 200 af in de wijk ‘Delftse Hout’ met name in de sectie handel, horeca & reparatie. In de wijk ‘Wippolder’ nam het aantal werkzame personen in 2004 daarentegen toe met ruim 750, met name in de sectie onderwijs, onder andere veroorzaakt door verhuizing van een vestiging van de TU Delft uit ‘Ruiven’ naar ‘Wippolder’. Hierdoor nam de werkgelegenheid in de wijk ‘Ruiven’ af met ruim 300. Verder waren er in 2004 verschuivingen tussen de wijken in de sectie vastgoed & zakelijke diensten, het aantal werkzame personen in deze sectie nam af in de wijken ‘Schieweg’ en ‘Tanthof-Oost’ en nam toe in de wijk ‘Vrijenban’.

3.3 Leidschendam-Voorburg
In de gemeente Leidschendam-Voorburg is het aantal vestigingen vergeleken met het vorige verslagjaar gedaald met 29. Het totaal aantal vestigingen bedraagt 2.221 per 1 januari 2005. In absolute zin heeft de opvallendste daling zich voorgedaan in de sectie vastgoed & zakelijke diensten. Ook het aantal winkelvestigingen is gedaald, maar het aantal in winkels werkzame personen is toegenomen. Dit effect is onder andere het gevolg van de schaalvergroting in de detailhandelsbranche. De waar te nemen teruggang in het aantal werkzame personen is onder meer het gevolg van het vertrek van zorgverzekeraar Interpolis naar de buurgemeente Zoetermeer en het opheffen van het Dr Neherlab, waarvan een gedeelte van de medewerkers thans werkzaam is bij TNO in Delft. Opvallende stijger in de werkgelegenheid vormt de sectie gezondheidszorg & welzijn. Binnen de gemeente vormt dit een groeiende werkgever die op de schaal van het aantal werkzame personen een derde plaats inneemt. Ondanks het gegeven dat de gemeente zich profileert als woonstad is de ambitie van het toekomstig lokaal economisch beleid gericht op, in ieder geval, instandhouding van de woon-werkbalans (werkgelegenheid in procenten van de beroepsbevolking). Uitgaande van een beroepsbevolking van circa 30.000 bedraagt deze thans ruim 75%.

40

Monitor werkgelegenheid Haaglanden 2005

Landbouw en visserij Industrie en openbaar nut Bouwnijverheid Handel, horeca, reparatie Vervoer, opslag, communicatie Financiële instellingen Vastgoed en zakelijke diensten Openbaar bestuur Onderwijs Gezondheidszorg en welzijn Milieu, cultuur, recreatie 0%

2% 3% 5% 18% 5% 2% 20% 14% 5% 19% 7% 5% 10% 15% 20% 25%

Figuur 9 Netto werkgelegenheid per sectie in Leidschendam-Voorburg, 2005

Tabel 19

Aantal werkzame personen en vestigingen per sectie in Leidschendam-Voorburg, 2004-2005
2004 netto werkzame personen 2005 2004-2005 380 648 1.059 4.026 1.205 541 4.544 3.254 1.216 4.371 1.480 22.724 -18 -810 -54 -59 109 -120 -401 44 -24 141 61 -1.131 2004 112 84 137 786 59 70 452 14 59 212 265 2.250 2005 109 80 136 782 61 71 437 15 57 215 258 2.221 vestigingen 2004-2005 -3 -4 -1 -4 2 1 -15 1 -2 3 -7 -29

Landbouw en visserij 398 Industrie en openbaar nut 1.458 Bouwnijverheid 1.113 Handel, horeca, reparatie 4.085 Vervoer, opslag, communicatie 1.096 Financiële instellingen 661 Vastgoed en zakelijke diensten 4.945 Openbaar bestuur 3.210 Onderwijs 1.240 Gezondheidszorg en welzijn 4.230 Milieu, cultuur, recreatie 1.419 Totaal 23.855 waarvan: Winkels - per 1.000 inwoners Overheid - Rijk / Kroon - Gemeente - Overig

2.340

2.439

99

493 6,7

490 6,6

-3 -0,1

3.647 2.531 1.047 69

3.699 2.571 1.052 76

52 40 5 7

Stadsgewestgemeenten

41

3.4 Midden-Delfland
De werkloosheid in Midden-Delfland is van het al lage niveau van 1 januari 2004 van 2,3% nog verder gedaald naar 2,1% per 1 januari 2005 (zie tabel 5). Dit is het laagste percentage van alle gemeenten in Haaglanden. Het totaal aantal werkzame personen in Midden-Delfland is in Haaglanden relatief gelijk gebleven. Geconstateerd kan worden dat het aantal personen dat in deeltijd werkt sterk toeneemt. In het aantal werkzame personen treedt een verschuiving op. Blijkens tabel 20 vermindert het aantal werkzame personen in de sectie handel, horeca & reparatie met 857 personen en is er sprake van een toename van het aantal werkzame personen in de sectie vastgoed & zakelijke diensten met 857 personen. Een en ander heeft voor een groot deel te maken met een omnummering door het CBS. De werkzaamheden bij Defensie werden voorheen nog aangemerkt als groothandel in computerapparatuur en worden nu gerekend tot de zakelijke dienstverlening. Het gaat om een afname met 687 werkzame personen in de handelssectie en een toename bij zakelijke diensten van 840. Verder is er in de sectie handel, horeca & reparatie sprake van een afname met 170 werkzame personen. Deze daling heeft vooral te maken met het vertrek van het bedrijf Laurentis (met circa 80 werkzame personen) naar Ypenburg. Het verkoopvloeroppervlak van winkels per inwoner in Midden-Delfland is volgens de gegevens in tabel 12 laag. Van alle gemeenten in Haaglanden is dit kengetal het laagst en neemt in 2004 verder af. De oorzaak van deze daling kan worden gezocht in de toename van het aantal woningen in de kern Den Hoorn met circa 200. In de kern Den Hoorn worden momenteel plannen voorbereid voor de herontwikkeling van het centrumgebied. De huidige centrumvoorzieningen worden gemoderniseerd en uitgebreid met een supermarkt en enkele winkels of kantoren. In de kern Maasland zal er in het centrum ook een nieuwe supermarkt en enige aanvullende winkelruimte gerealiseerd worden. De uitbreidingen zijn bedoeld voor de inwoners van de kernen. Het voorzieningenniveau kan hiermee beter op peil gebracht worden. De groei bij Defensie werkt door in de toename bij de overheid met 105 netto werkzame personen. In totaal is er in 2004 in Midden-Delfland geen groei van de netto werkgelegenheid, het bruto aantal werkzame personen neemt wel toe: met 78 (+1,4%). De netto werkgelegenheid op bedrijventerreinen (zie tabel 14) in Midden-Delfland loopt met 31,6% in de pas met Haaglanden. Met de ontwikkelingen in de Harnaschpolder zal dit percentage nog verder toenemen. Gezien de spreiding van de werkgelegenheid in Midden-Delfland over de secties (zie tabel 20) valt op dat het aandeel van de agrarische sectie voor een gemeente in Haaglanden relatief groot blijft. De werkzaamheden in deze sectie hebben een arbeidsextensief karakter, waardoor het aantal werkzame personen per bedrijf laag is.

42

Monitor werkgelegenheid Haaglanden 2005

Landbouw en visserij Industrie en openbaar nut Bouwnijverheid Handel, horeca, reparatie Vervoer, opslag, communicatie Financiële instellingen Vastgoed en zakelijke diensten Openbaar bestuur Onderwijs Gezondheidszorg en welzijn Milieu, cultuur, recreatie 0% 3% 3% 5% 10% 15% 20% 2% 7% 1% 3% 4% 15% 17%

21%

Figuur 10 Netto werkgelegenheid per sectie in Midden-Delfland, 2005

24%

25%

Tabel 20

Aantal werkzame personen en vestigingen per sectie in Midden-Delfland, 2004-2005
2004 netto werkzame personen 2005 2004-2005 1.024 187 703 806 148 54 1.170 100 315 160 158 4.825 24 -3 -35 -857 7 -3 857 -6 15 -7 5 -3 2004 275 22 121 203 30 21 172 3 21 45 77 990 2005 274 21 124 198 33 22 195 4 21 44 78 1.014 vestigingen 2004-2005 -1 -1 3 -5 3 1 23 1 0 -1 1 24

Landbouw en visserij Industrie en openbaar nut Bouwnijverheid Handel, horeca, reparatie Vervoer, opslag, communicatie Financiële instellingen Vastgoed en zakelijke diensten Openbaar bestuur Onderwijs Gezondheidszorg en welzijn Milieu, cultuur, recreatie Totaal waarvan: Winkels - per 1.000 inwoners Overheid - Rijk / Kroon - Provincie - Gemeente - Overig

1.000 190 738 1.663 141 57 313 106 300 167 153 4.828

224

244

20

59 3,5

58 3,4

-1 -0,1

870 687 4 166 13

975 848 4 115 8

105 161 0 -51 -5

Stadsgewestgemeenten

43

3.5 Pijnacker-Nootdorp
In de verslagperiode is het aantal arbeidsplaatsen in Pijnacker-Nootdorp met 349 afgenomen tot 9.766 netto. Was de relatieve werkgelegenheidsgroei vorig jaar (6%) en het jaar daarvoor (12%) nog één van de hoogste van de regio, dit jaar gaan alleen de gemeenten Rijswijk en Leidschendam-Voorburg de gemeente nog voor in de ranglijst van grootste dalers van werkgelegenheid. De werkgelegenheid nam in het verslagjaar in relatieve zin met bijna 3,5% af. De daling van de werkgelegenheid valt in absolute termen voornamelijk toe te schrijven aan de secties vastgoed & zakelijke diensten (-356), handel, horeca & reparatie (-114) en industrie & openbare nutsbedrijven (-105). Dit terwijl de eerste twee secties in de vorige periode in absolute zin nog de grootste werkgelegenheidsgroei te zien gaven (respectievelijk +447 en +173). De toename aan arbeidsplaatsen die in beide secties in de vorige verslagperiode kon worden gerealiseerd, is daarmee in de huidige verslagperiode nagenoeg geheel verdampt. De daling van de werkgelegenheid in de sectie vastgoed & zakelijke diensten krijgt een nog groter gewicht als de relatieve daling in beeld wordt gebracht: de werkgelegenheid in de sectie neemt met bijna 25% af. Slechts in twee secties kon de werkgelegenheid worden geconsolideerd (bouwnijverheid) of uitgebouwd (gezondheidszorg & welzijn). Met name de groei van deze laatste sectie met 386 arbeidsplaatsen (ruim 42%) is daarbij opvallend. Een deel van de verklaring hiervoor kan worden gevonden in de uitbreiding van Ipse en de realisatie van Veenhage, beide in Nootdorp

Landbouw en visserij Industrie en openbaar nut Bouwnijverheid Handel, horeca, reparatie Vervoer, opslag, communicatie Financiële instellingen Vastgoed en zakelijke diensten Openbaar bestuur Onderwijs Gezondheidszorg en welzijn Milieu, cultuur, recreatie 0% 3% 5% 10% 3% 4% 2% 7% 8% 9%

13%

Figuur 11 Netto werkgelegenheid per sectie in Pijnacker-Nootdorp, 2005

26%

11%

13%

15%

20%

25%

30%

44

Monitor werkgelegenheid Haaglanden 2005

Het totaal aantal vestigingen in het verslagjaar is met 13 afgenomen en gekomen op 1.915. Gaf de ontwikkeling van het aantal vestigingen in de afgelopen twee verslagperioden nog een forse groei te zien (25% in de verslagperiode 2002 en 16% in de verslagperiode 2003), in de huidige verslagperiode is dus sprake van een afname van het aantal vestigingen met ruim een half procent. In absolute zin neemt het aantal vestigingen in de sectie landbouw en visserij het sterkst af (-10), in relatieve zin het aantal vestigingen in de sectie onderwijs (-10% = 3 vestigingen). Hoewel de werkgelegenheid in vastgoed & zakelijke dienstverlening met bijna 25% afneemt, gaat het aantal vestigingen in deze sectie maar met iets minder dan 2% terug. Na een toename van de werkgelegenheid in winkels in de vorige verslagperiode nam deze in 2004 weer af. Het verlies van 119 arbeidsplaatsen levert een relatieve afname van bijna 12% op. Omdat het aantal winkelvestigingen toch nog toenam met 3 moet de daling van de werkgelegenheid gezocht worden in de algemene trend in de detailhandel (en met name in de supermarktbranche) om met minder personeel de concurrentiestrijd aan te gaan. De bevolkingsgroei zet gestaag door. Na een groei van 5,1% in de vorige periode geeft 2004 een relatieve groei van 5,7% te zien. Daarmee telde de gemeente Pijnacker-Nootdorp op 1 januari 2005 39.882 inwoners. Gelet op enerzijds de relatief sterke bevolkingsgroei en anderzijds de daling van de werkgelegenheid behoeft het niet te verbazen dat de woon-werkbalans, die vorig jaar nog op 56 uitkwam, daalt naar 51. Dit cijfer blijft nog steeds het laagste van de regio.

Tabel 21

Aantal werkzame personen en vestigingen per sectie in Pijnacker-Nootdorp, 2004-2005
2004 netto werkzame personen 2005 2004-2005 1.310 829 862 2.545 643 216 1.079 319 360 1.299 304 9.766 -72 -105 2 -114 -24 -20 -356 -25 -10 386 -11 -349 2004 400 89 225 458 70 39 422 6 34 71 114 1.928 2005 390 94 226 452 70 40 415 6 31 75 116 1.915 vestigingen 2004-2005 -10 5 1 -6 0 1 -7 0 -3 4 2 -13

Landbouw en visserij 1.382 Industrie en openbaar nut 934 Bouwnijverheid 860 Handel, horeca, reparatie 2.659 Vervoer, opslag, communicatie 667 Financiële instellingen 236 Vastgoed en zakelijke diensten 1.435 Openbaar bestuur 344 Onderwijs 370 Gezondheidszorg en welzijn 913 Milieu, cultuur, recreatie 315 Totaal 10.115 waarvan: Winkels - per 1.000 inwoners Overheid - Rijk / Kroon - Provincie - Gemeente

1.005

886

-119

176 4,7

179 4,5

3 -0,2

509 42 34 433

483 41 34 408

-26 -1 0 -25

Stadsgewestgemeenten

45

3.6 Rijswijk
Voor het derde opeenvolgende jaar is het aantal werkzame personen in Rijswijk afgenomen. In het laatste jaar, de periode 1 januari 2004 tot 1 januari 2005, bedroeg de afname 6,5%. Ten opzichte van de regio heeft in Rijswijk de grootste afname plaatsgevonden. Ook het aantal vestigingen volgt deze trend. Was in de periode 1 januari 2003 1 januari 2004 nog sprake van een forse groei (+13%), tussen 1 januari 2004 en 1 januari 2005 is het aantal vestigingen in Rijswijk afgenomen met 4%. Rijswijk scoort hiermee onder het gemiddelde van de regio (rond de 0%). Met uitzondering van de sectie gezondheidszorg & welzijn (0) geldt dat voor de andere secties sprake is van een afname van het aantal vestigingen. Verhoudingsgewijs is de afname het grootste bij: openbaar bestuur (-9,7%), bouwnijverheid (-9,6%), landbouw & visserij (-8,3%) en milieu, cultuur & recreatie (-7,4%). Absoluut gezien is het aantal vestigingen bij de secties vastgoed & zakelijke diensten (-18), handel, horeca & reparatie (-15), milieu, cultuur & recreatie (-15) en bouwnijverheid (-14) het sterkst afgenomen. De afname van het aantal netto werkzame personen in de periode 1 januari 2004 1 januari 2005 (-2.334) is voor een belangrijk deel toe te schrijven aan de secties vastgoed & zakelijke diensten (-520), handel, horeca & reparatie (-452) en openbaar bestuur (-435). Procentueel is het aantal netto werkzame personen het meeste afgenomen in de sectie landbouw & visserij (-28%). Alleen bij de secties vervoer, opslag & communicatie (+1,6%) en gezondheidszorg & welzijn (+0,7%) is het aantal netto werkzame personen, zij het op bescheiden schaal, toegenomen.

Landbouw en visserij Industrie en openbaar nut Bouwnijverheid Handel, horeca, reparatie Vervoer, opslag, communicatie Financiële instellingen Vastgoed en zakelijke diensten Openbaar bestuur Onderwijs Gezondheidszorg en welzijn Milieu, cultuur, recreatie 0%

1% 4% 4% 13% 4% 2% 44% 8% 3% 10% 6% 5% 10% 15% 20% 25% 30% 35% 40% 45%

Figuur 12 Netto werkgelegenheid per sectie in Rijswijk, 2005

46

Monitor werkgelegenheid Haaglanden 2005

De ontwikkeling van het aantal netto werkzame personen in de Rijswijkse winkels en de overheidssector ligt rond de nullijn (-0,9% en +0,1%), geldend voor de periode 1 januari 2004 - 1 januari 2005. Het aantal winkelvestigingen is licht afgenomen (-3,3%). Het gemiddelde aantal winkels per 1.000 inwoners is nagenoeg op het zelfde niveau gebleven (7,5 per 1.000 inwoners). Op 1 januari 2005 telde Rijswijk 1.673 werklozen, wat neerkomt op een werkloosheidscijfer van 8%. In de regio hebben alleen Delft (9,3%) en Den Haag (12,9%) een hogere werkloosheid. Ten opzicht van het voorgaande jaar is de werkloosheid in Rijswijk nagenoeg het zelfde gebleven (+0,1%).

Tabel 22

Aantal werkzame personen en vestigingen per sectie in Rijswijk, 2004-2005
2004 netto werkzame personen 2005 2004-2005 293 1.341 1.256 4.334 1.511 815 14.714 2.841 1.123 3.336 2.110 33.674 -116 -298 -312 -452 24 -97 -520 -435 -21 23 -130 -2.334 2004 48 96 146 647 62 77 539 31 52 156 204 2.058 2005 44 92 132 632 58 73 521 28 50 156 189 1.975 vestigingen 2004-2005 -4 -4 -14 -15 -4 -4 -18 -3 -2 0 -15 -83

Landbouw en visserij 409 Industrie en openbaar nut 1.639 Bouwnijverheid 1.568 Handel, horeca, reparatie 4.786 Vervoer, opslag, communicatie 1.487 Financiële instellingen 912 Vastgoed en zakelijke diensten 15.234 Openbaar bestuur 3.276 Onderwijs 1.144 Gezondheidszorg en welzijn 3.313 Milieu, cultuur, recreatie 2.240 Totaal 36.008 waarvan: Winkels - per 1.000 inwoners Overheid - Rijk / Kroon - Provincie - Gemeente - Overig

1.915

1.898

-17

369 7,7

357 7,5

-12 -0,2

6.714 3.224 75 574 2.841

6.723 3.150 72 690 2.811

9 -74 -3 116 -30

Stadsgewestgemeenten

47

3.7 Wassenaar
Het aantal vestigingen is in 2004 gestegen van 1.036 naar 1.120 per 1 januari 2005. Het netto aantal werkzame personen is daarentegen in deze periode gedaald, met 58 naar 8.256.

Landbouw en visserij Industrie en openbaar nut Bouwnijverheid Handel, horeca, reparatie Vervoer, opslag, communicatie Financiële instellingen Vastgoed en zakelijke diensten Openbaar bestuur Onderwijs Gezondheidszorg en welzijn Milieu, cultuur, recreatie 0%

2% 1% 5% 18% 24% 3% 9% 14% 7% 13% 4% 5% 10% 15% 20% 25%

Figuur 13 Netto werkgelegenheid per sectie in Wassenaar, 2005

De sectie handel, horeca & reparatie laat de grootste stijging zien in het aantal vestigingen: +27. Hoewel het aantal vestigingen in de sectie vervoer, opslag & communicatie stijgt (+6) neemt het aantal netto werkzame personen in deze sectie met 199 af. Gezondheidszorg & welzijn is de enige sectie die een daling van het aantal vestigingen laat zien (-1). In deze sectie neemt wel de werkgelegenheid het meeste toe (+139 werkzame personen). Het aantal winkels blijft stabiel, 7,2 per 1.000 inwoners.

48

Monitor werkgelegenheid Haaglanden 2005

Tabel 23

Aantal werkzame personen en vestigingen per sectie in Wassenaar, 2004-2005
2004 netto werkzame personen 2005 2004-2005 168 82 451 1.445 1.989 237 764 1.136 574 1.047 363 8.256 -3 13 1 -24 -199 -14 42 -19 -13 139 19 -58 2004 52 25 86 349 24 55 234 7 23 87 94 1.036 2005 55 28 101 376 30 57 258 7 23 86 99 1.120 vestigingen 2004-2005 3 3 15 27 6 2 24 0 0 -1 5 84

Landbouw en visserij Industrie en openbaar nut Bouwnijverheid Handel, horeca, reparatie Vervoer, opslag, communicatie Financiële instellingen Vastgoed en zakelijke diensten Openbaar bestuur Onderwijs Gezondheidszorg en welzijn Milieu, cultuur, recreatie Totaal waarvan: Winkels - per 1.000 inwoners Overheid - Rijk / Kroon - Gemeente

171 69 450 1.469 2.188 251 722 1.155 587 908 344 8.314

698

660

-38

183 7,2

184 7,2

1 0,0

1.224 820 404

1.208 821 387

-16 1 -17

Wassenaar houdt een woon-werkbalans van 83; de werkloosheid blijft slechts 3,9% van de beroepsbevolking.

Stadsgewestgemeenten

49

3.8 Westland
Tijdens de vorige monitorperiode kon Westland een stijging van de werkgelegenheid laten zien van ruim 5.700 arbeidsplaatsen. Een deel van deze grote stijging was te verklaren door de gemeentelijke herindeling en grenscorrecties die hiervan het gevolg waren. Westland heeft het afgelopen jaar deze groei niet kunnen doorzetten, maar laat in 2004 een daling van de werkgelegenheid zien. Het aantal netto werkzame personen is in nagenoeg alle economische secties gedaald. In totaal zijn er per 1 januari 2005 in Westland 45.215 mensen 12 uur of meer per week werkzaam. Vorig jaar lag dit aantal nog op 46.601, een daling van de netto werkgelegenheid met 1.386 arbeidsplaatsen in 2004. Procentueel is dit 3%. De grootste daling van de netto werkgelegenheid deed zich voor in de sectie vastgoed & zakelijke dienstverlening (-519 arbeidsplaatsen). Relatief geringe daling van de netto werkgelegenheid laten de non-profit secties zien zoals onderwijs (-23), gezondheidszorg & welzijn (-26) en milieu, cultuur & recreatie (15). Opvallend is dat de Westlandse winkelsector een stijging van het aantal werkzame personen te zien geeft in een periode dat een hevige concurrentiestrijd gaande is binnen die sector. Westland heeft absoluut gezien een werkloosheidcijfer van 1.500. Procentueel bedraagt dit 3,2%. Dit cijfer is het één na laagste van Haaglanden. De werkgelegenheid van Westland komt nagenoeg overeen met de aanwezige beroepsbevolking. Dit heeft tot gevolg dat Westland een behoorlijk hoge woon-werkbalans (98) heeft. Deze hoge woon-werkbalans en het relatief lage werkloosheidcijfer geven aan dat Westland een gemeente is met economische slagkracht en een sterke dynamiek. Het aantal bedrijfsvestigingen in Westland, 6.705 per 1 januari 2005 tenopzichte van 6.862 een jaar eerder, is met 157 afgenomen, een procentuele afname van 2%. Deze afname is kleiner dan de daling van de netto werkgelegenheid (3%). Geconcludeerd kan worden dat de schaalvergroting in Westland in 2004 enigszins stagneert en inzet voor verdere versterking van de Westlandse economie nodig blijft. Investeringsbereidheid speelt hierin een belangrijke rol.

Landbouw en visserij Industrie en openbaar nut Bouwnijverheid Handel, horeca, reparatie Vervoer, opslag, communicatie Financiële instellingen Vastgoed en zakelijke diensten Openbaar bestuur Onderwijs Gezondheidszorg en welzijn Milieu, cultuur, recreatie 0% 3% 5% 10% 15% 2% 3% 8% 2% 15% 6% 9% 9%

19%

Figuur 14 Netto werkgelegenheid per sectie in Westland, 2005

23%

20%

25%

50

Monitor werkgelegenheid Haaglanden 2005

Tabel 24

Aantal werkzame personen en vestigingen per sectie in Westland, 2004-2005
2004 netto werkzame personen 2005 2004-2005 8.712 4.053 4.207 10.469 2.655 1.113 6.955 872 1.554 3.392 1.233 45.215 -218 195 -223 -316 -132 -98 -519 -11 -23 -26 -15 -1.386 2004 2.332 306 767 1.561 207 148 841 14 108 204 374 6.862 2005 2.200 302 782 1.539 207 141 849 13 105 199 368 6.705 vestigingen 2004-2005 -132 -4 15 -22 0 -7 8 -1 -3 -5 -6 -157

Landbouw en visserij 8.930 Industrie en openbaar nut 3.858 Bouwnijverheid 4.430 Handel, horeca, reparatie 10.785 Vervoer, opslag, communicatie 2.787 Financiële instellingen 1.211 Vastgoed en zakelijke diensten 7.474 Openbaar bestuur 883 Onderwijs 1.577 Gezondheidszorg en welzijn 3.418 Milieu, cultuur, recreatie 1.248 Totaal 46.601 waarvan: Winkels - per 1.000 inwoners Overheid - Rijk / Kroon - Provincie - Gemeente - Overig

3.012

3.058

46

610 6,3

584 6,0

-26 -0,3

1.328 203 7 1.116 2

1.321 194 7 1.119 1

-7 -9 0 3 -1

Stadsgewestgemeenten

51

3.9 Zoetermeer
De werkgelegenheidscijfers in Zoetermeer weerspiegelen eveneens de recessie die de afgelopen jaren in geheel Haaglanden zichtbaar was. Hoewel minder hevig dan vorig jaar was in het peiljaar 2004 ook sprake van een daling van het aantal arbeidsplaatsen. De (netto) werkgelegenheid is in 2004 teruggelopen van 40.744 begin dat jaar naar 40.146 arbeidsplaatsen per 1 januari 2005. Dit is een daling van 1,5%.

Landbouw en visserij Industrie en openbaar nut Bouwnijverheid Handel, horeca, reparatie Vervoer, opslag, communicatie Financiële instellingen Vastgoed en zakelijke diensten Openbaar bestuur Onderwijs Gezondheidszorg en welzijn Milieu, cultuur, recreatie

0% 11% 3% 19% 5% 4% 20% 11% 7% 13% 7% 0% 5% 10% 15% 20% 25%

Figuur 15 Netto werkgelegenheid per sectie in Zoetermeer, 2005

Het aantal vestigingen liep eveneens licht terug: van 3.044 naar 3.004 (-1,3%). De afname van de werkgelegenheid is vrij breed te zien bij bestaande bedrijven en instellingen (bijvoorbeeld de gemeente). Daarnaast zijn er ook relatief meer opheffingen c.q. faillissementen. In enkele gevallen is er sprake van verplaatsing van een onderdeel van een groot bedrijf (bijvoorbeeld SNT/KPN). Bedrijfstakgewijs zijn enkele opmerkelijke verschillen te zien. Zo is de sectie vastgoed & zakelijke diensten voor het tweede achtereenvolgende jaar fors gedaald, met maar liefst 904 arbeidsplaatsen (-9,9%). Ook de sectie handel, horeca & reparatie laat dit jaar een flinke daling zien van 1.029 arbeidsplaatsen (-11,9%). In de meeste andere secties nam de werkgelegenheid echter toe. De sectie financiële instellingen groeide aanzienlijk (+36,6%), evenals de sectie gezondheidszorg & welzijn (+9,0%). Opmerkelijk is ook de groei in de sectie industrie & openbaar nut die met 141 arbeidsplaatsen toenam tot 4.456 (+3,2%). Ook de sectie milieu, cultuur & recreatie liet wederom een toename aan werkgelegenheid zien: +371 (+15,3%) tot 2.800 arbeidsplaatsen. Hiermee komt Zoetermeer na Den Haag op de tweede plaats in Haaglanden in deze sectie. Ondanks een lichte daling bij openbaar bestuur is in de zogenaamde kwartaire sector als geheel (openbaar bestuur, onderwijs, gezondheidszorg & welzijn) weer een stijging te zien.

52

Monitor werkgelegenheid Haaglanden 2005

De werkgelegenheidsdaling in Zoetermeer is iets gunstiger dan het gemiddelde regionale cijfer van -2,0%. Desondanks blijft Zoetermeer na Den Haag, Westland en Delft de vierde werkgelegenheidskern van de regio. Het gemiddeld aantal winkels per 1.000 inwoners is eveneens afgenomen van 4,0 naar 3,9% en ligt daarmee ruim onder het gemiddelde van Haaglanden.

Tabel 25

Aantal werkzame personen en vestigingen per sectie in Zoetermeer, 2004-2005
2004 netto werkzame personen 2005 2004-2005 83 4.597 1.252 7.606 1.872 1.546 8.222 4.254 2.663 5.251 2.800 40.146 -6 141 -61 -1.029 -40 413 -904 -123 207 433 371 -598 2004 37 141 159 1.010 85 102 813 34 139 249 275 3.044 2005 34 148 158 997 85 99 793 34 137 249 270 3.004 vestigingen 2004-2005 -3 7 -1 -13 0 -3 -20 0 -2 0 -5 -40

Landbouw en visserij 89 Industrie en openbaar nut 4.456 Bouwnijverheid 1.313 Handel, horeca, reparatie 8.635 Vervoer, opslag, communicatie 1.912 Financiële instellingen 1.133 Vastgoed en zakelijke diensten 9.126 Openbaar bestuur 4.377 Onderwijs 2.456 Gezondheidszorg en welzijn 4.818 Milieu, cultuur, recreatie 2.429 Totaal 40.744 waarvan: Winkels - per 1.000 inwoners Overheid - Rijk / Kroon - Provincie - Gemeente - Overig

2.723

2.634

-89

454 4,0

447 3,9

-7 -0,1

6.190 2.537 1 2.372 1.280

5.875 2.397 1 2.324 1.153

-315 -140 0 -48 -127

Stadsgewestgemeenten

53

Starter: Topaze: www.topaze.net

Starter: Dining Restaurant: www.diningrestaurant.nl

Bijlagen
Bijlage
1 Overzichtstabellen
1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 Arbeidsmarktgrootheden van Haaglanden en de afzonderlijke gemeenten, 2005 Netto werkgelegenheid per gemeente in Haaglanden naar grootteklasse van de vestiging, 2005 Netto werkgelegenheid per gemeente naar sectie, 2005 Netto werkgelegenheid bij de overheid naar overheidssoort per gemeente in Haaglanden, 2005 Bruto toegevoegde waarde en werkgelegenheid per sectie in Haaglanden en % vergelijking met Nederland, 2003 56 56 56 56 57 57 58 58 59 60 61 63

2 Statistische verantwoording
2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 Samenstelling, bronnen Definities Werkgelegenheidsregister Haaglanden Standaard bedrijfsindeling Vragenformulier werkgelegenheidsonderzoek 2005

Bijlagen

55

Bijlage 1.1 Arbeidsmarktgrootheden van Haaglanden en de afzonderlijke gemeenten, 2005
in duizendtallen dan wel %

gemeente

netto werkgelegenheid 215,6 41,7 22,7 4,8 9,8 33,7 8,3 45,2 40,1 421,8

bevolking 472,1 95,0 73,8 17,1 39,9 47,4 25,6 97,9 115,8 984,4

beroeps bevolking 225,0 47,0 30,0 8,0 19,0 21,0 10,0 46,0 63,0 469,0

idem in %1) 48 49 41 47 48 44 39 47 54 48

woon-werk balans 96 89 76 60 51 160 83 98 64 90

werkloosheid 29,0 4,4 2,3 0,2 0,6 1,7 0,4 1,5 4,7 44,8

idem in %2) 12,9 9,3 7,7 2,1 3,3 8,0 3,9 3,2 7,5 9,5

Den Haag Delft Leidschendam-Voorburg Midden-Delfland Pijnacker-Nootdorp Rijswijk Wassenaar Westland Zoetermeer Haaglanden
Externe bronnen: CBS en CWI.
1) 2)

Van de totale bevolking. Van de beroepsbevolking.

.

Bijlage 1.2 Netto werkgelegenheid per gemeente naar grootteklasse van de vestiging, 2005
1 Den Haag Delft Leidschendam-Voorburg Midden-Delfland Pijnacker-Nootdorp Rijswijk Wassenaar Westland Zoetermeer Haaglanden 6.525 1.026 874 490 877 664 500 2.445 1.004 14.405 2-4 14.420 2.807 1.815 787 1.591 1.448 834 5.885 2.327 31.914 5-49 49.652 11.444 6.972 1.994 4.644 8.342 2.578 21.016 12.780 119.422 50-99 20.666 3.841 2.812 459 818 3.552 559 5.175 4.505 42.387 100-499 54.002 11.292 5.991 255 1.057 10.721 1.235 8.217 12.249 105.019 500-999 22.560 1.691 2.037 840 779 3.076 760 809 3.614 36.166 1.000 en + 47.740 9.553 2.223 0 0 5.871 1.790 1.668 3.667 72.512 totaal 215.565 41.654 22.724 4.825 9.766 33.674 8.256 45.215 40.146 421.825

Bijlage 1.3 Netto werkgelegenheid per gemeente en sectie, 2005
Den Haag Landbouw en visserij Industrie en openbaar nut Bouwnijverheid Handel, horeca, reparatie Vervoer, opslag, communicatie Financiële instellingen Vastgoed en zakelijke diensten Openbaar bestuur Onderwijs Gezondheidszorg en welzijn Milieu, cultuur, recreatie Totaal
1) 2) 3)

Delft 67 3.455 1.332 6.346 1.391 461 11.282 1.446 7.057 6.870 1.947 41.654

L-V1) 380 648 1.059 4.026 1.205 541 4.544 3.254 1.216 4.371 1.480 22.724

M-D2) 1.024 187 703 806 148 54 1.170 100 315 160 158 4.825

P-N3) 1.310 829 862 2.545 643 216 1.079 319 360 1.299 304 9.766

Rijswijk 293 1.341 1.256 4.334 1.511 815 14.714 2.841 1.123 3.336 2.110 33.674

W’naar 168 82 451 1.445 1.989 237 764 1.136 574 1.047 363 8.256

Westl 8.712 4.053 4.207 10.469 2.655 1.113 6.955 872 1.554 3.392 1.233 45.215

Z’meer 83 4.597 1.252 7.606 1.872 1.546 8.222 4.254 2.663 5.251 2.800 40.146
.

totaal 12.973 24.443 17.417 65.302 31.745 15.595 81.763 67.964 25.760 55.622 23.241 421.825

936 9.251 6.295 27.725 20.331 10.612 33.033 53.742 10.898 29.896 12.846 215.565

L-V : Leidschendam-Voorburg. M-D : Midden Delfland. P-N : Pijnacker-Nootdorp.

56

Monitor werkgelegenheid Haaglanden 2005

Bijlage 1.4 Netto werkgelegenheid bij de overheid naar overheidssoort per gemeente, 2005
rijk/kroon Den Haag Delft Leidschendam-Voorburg Midden-Delfland Pijnacker-Nootdorp Rijswijk Wassenaar Westland Zoetermeer Haaglanden 40.120 622 2.571 848 41 3.150 821 194 2.397 50.764 provincie/ waterschappen 2.889 249 4 34 72 7 1 3.256 gemeenten 17.932 2.584 1.052 115 408 690 387 1.119 2.324 26.611 overige overheid 2.973 20 76 8 2.811 1 1.153 7.042 totaal 63.914 3.475 3.699 975 483 6.723 1.208 1.321 5.875 87.673

Bijlage 1.5 Bruto toegevoegde waarde en werkgelegenheid (bruto) per sectie in Haaglanden en % vergelijking met Nederland, 2003
Bruto toegevoegde waarde Haaglanden Nederland % % 4,7% 8,8% 4,6% 10,6% 10,6% 6,9% 21,0% 16,4% 4,2% 7,4% 4,8% 100% 2,5% 18,9% 5,8% 14,3% 7,3% 7,2% 19,2% 7,8% 4,2% 8,7% 4,1% 100% Werkgelegenheid Haaglanden Nederland % % 3,3% 6,0% 3,7% 18,8% 6,4% 3,5% 19,7% 14,4% 5,9% 12,7% 5,5% 100% 3,8% 13,3% 6,4% 22,1% 6,4% 3,6% 14,1% 5,9% 6,2% 13,9% 4,4% 100%

mln w Landbouw en visserij Industrie en openbaar nut Bouwnijverheid Handel, horeca, reparatie Vervoer, opslag, communicatie Financiële instellingen Vastgoed en zakelijke diensten Openbaar bestuur Onderwijs Gezondheidszorg en welzijn Milieu, cultuur, recreatie Totaal
Bronnen: CBS, WRH, LISA.

1.000 pers. 15,5 28,1 17,5 88,9 30,3 16,7 93,2 67,9 27,8 60,0 26,1 471,9

1417 2669 1406 3203 3209 2105 6379 4982 1276 2252 1460 30358

Bijlagen

57

Bijlage 2

Statistische verantwoording

Bijlage 2.1 Samenstelling, bronnen
Het Werkgelegenheidsregister Haaglanden (WRH) is een adressenbestand van alle actief werkzame bedrijven, instellingen en zelfstandige beroepsbeoefenaren in Delft, Den Haag, Leidschendam-Voorburg, Midden-Delfland, Pijnacker-Nootdorp, Rijswijk, Wassenaar, Westland en Zoetermeer. Dit bestand wordt doorlopend geactualiseerd aan de hand van o.a. mutatielijsten van het Handelsregister, adresboeken, opnames door buitendienstmedewerkers en jaarlijks uit de respons op het werkgelegenheidsonderzoek. Dit onderzoek wordt in het gehele gebied van Haaglanden integraal uitgevoerd. Er wordt met name informatie verzameld over het aantal personen dat in of vanuit de vestiging werkzaam is en over de aard en de activiteiten van het bedrijf of de instelling. Zie voor het vragenformulier, dat bij het onderzoek wordt gehanteerd, bijlage 2.5. De registratie dateert van 1972 en omvatte tot 1981 de Haagse agglomeratie inclusief Zoetermeer en Nootdorp. Begin jaren ‘80 is ook kortstondig in Delft geregistreerd. Per 1 mei 1987 is Wassenaar opgenomen in de registratie. Met ingang van 1993 is de registratie uitgebreid met Delft, de toenmalige gemeenten Pijnacker, De Lier, ‘s-Gravenzande, Maasland, Monster, Naaldwijk, Schipluiden en Wateringen, waarbij werd voortgebouwd op de bestanden uit het provinciale werkgelegenheidsinformatiesysteem. Dit provinciale systeem ging uit van dezelfde definities. Sinds 1982 is de peildatum van de gegevens 1 mei, met ingang van 1994 is deze gewijzigd in 1 januari. Het bijhouden van het register gebeurt bij de sector Landmeten en Vastgoedinformatie van de Dienst Stedelijke Ontwikkeling van de gemeente Den Haag. De samenstelling van de monitor wordt verzorgd door de sector Economie en Werkgelegenheid van het stadsgewest Haaglanden. Diensten en afdelingen van stadsgewestgemeenten leveren tekstbijdragen. Alle regionale werkgelegenheids- en vestigingsgegevens zijn ontleend aan het WRH; vergelijkende landelijke werkgelegenheidscijfers zijn afkomstig van het Centraal Planbureau (CPB) en het Landelijk Informatiesysteem van Arbeidsplaatsen en vestigingen (LISA, zie ook bijlage 2.3). Regionale productiecijfers, bevolkingsaantallen en enkele arbeidsmarktgegevens zijn afkomstig van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), gegevens over werkloosheid zijn afkomstig van het Centrum voor Werk en Inkomen (CWI) Middenwest Nederland. Oppervlaktegegevens van bedrijventerreinen en kantorenlocaties worden overgenomen uit de monitoren die het stadsgewest op basis van gemeentelijke gegevens samenstelt. Oppervlaktecijfers van de tuinbouw zijn afkomstig van het CBS. Informatie over het verkoopvloeroppervlak in de detailhandel is ontleend aan Locatus, Basisregister verkooppunten, dat mede in opdracht van het stadsgewest wordt bijgehouden.

58

Monitor werkgelegenheid Haaglanden 2005

Bijlage 2.2

Definities

Bij de registratie worden de volgende definities en omschrijvingen aangehouden:

Arbeidsparticipatie
Het aandeel van de beroepsbevolking, die (12 uur of meer per week) beroepsarbeid verricht of daarvoor beschikbaar is, in de totale bevolking.

Arbeidsvolume
Alle banen omgerekend in voltijd-equivalenten (of fulltime-equivalenten, afgekort fte).

Fulltime
12 uur of meer per week werken.

Economische activiteit
De activiteit waarin de meeste personen in de vestiging werkzaam zijn. Daarnaast worden zo nodig nevenactiviteiten onderscheiden. Voor classificatie van de activiteiten wordt de standaard bedrijfsindeling (SBI, zie bijlage 2.4) gehanteerd.

Overheid
Vestigingen van overheden worden onderscheiden naar rijk en kroon, provincie (inclusief regio-organen en waterschappen), gemeenten, en overige overheid. Nutsbedrijven en openbaar-vervoermaatschappijen (met uitzondering van een deel van de HTM) worden niet tot de overheid gerekend. Ook openbare onderwijsinstellingen worden als overheid aangemerkt.

Parttime
Minder dan 12 uur per week werken.

Vestiging
Elk(e) afzonderlijk gelegen fabriek, werkplaats, winkel, kantoor of andere bedrijfsruimte c.q. complex van bedrijfsruimten waar minimaal 1 persoon werkzaam is. Voor ambulante bedrijven (markthandel, glazenwasserijen, schoonmaakbedrijven, e.d.) geldt als vestiging het adres van waaruit het bedrijf wordt uitgeoefend. Uitzendkrachten worden zowel geteld op het adres van vestiging van het uitzendbureau als op de vestiging waar ze feitelijk werkzaam zijn; in de totalen zijn ze - uiteraard - slechts 1 x meegeteld.

Werkgelegenheid
Het totale aantal arbeidsplaatsen dat daadwerkelijk wordt ingevuld (dus exclusief vacatures). Netto: arbeidsplaatsen van 12 uur en meer per week. Bruto: alle arbeidsplaatsen.

Werkzame personen
Werknemers op de loonlijst, meewerkende eigenaren en gezinsleden, uitzendkrachten en werknemers in de zin van de Wet inschakeling werkzoekenden (WIW) en de Wet sociale werkvoorziening (WSW).

Winkel
Een aankoopplaats voor consumentengoederen, zelfstandig of als onderdeel van een keten of formule.

Bijlagen

59

Bijlage 2.3 Werkgelegenheidsregister Haaglanden
Het Werkgelegenheidsregister Haaglanden (WRH) bevat per vestiging: c naam, adres, postcode, gemeente c economische activiteit volgens de standaard bedrijfsindeling (SBI) c gegevens over start en eventueel beëindiging van activiteiten c aantal werkzame personen en uitzendkrachten1), onderscheiden naar geslacht en in fulltime en parttime c woongemeente van de werkzame personen1) c internationale karakter2) c verhuiswens2)
1) 2)

niet voor alle jaren beschikbaar ook niet van vestigingen met minder dan 5 werkzame personen

Voor de gehanteerde definities en de SBI wordt naar respectievelijk de bijlagen 2.2 en 2.4 verwezen. Het werkgelegenheidsregister is aldus een databestand, opgebouwd uit gegevens per vestiging. Uit dit register kunnen verschillende selecties worden gemaakt naar bijvoorbeeld economische activiteit, grootteklasse en geografische ligging. Dit materiaal - eventueel aangevuld met historische gegevens - kan onder meer worden gebruikt voor de opstelling van stadsvernieuwings-, bestemmings- en streekplannen, bedrijventerreinprogrammering en -planning, analyses van ontwikkelingen in verschillende arbeidsmarktsegmenten en sectorverkenningen. Gegevens uit het register worden ingebracht in het Landelijk Informatiesysteem van Arbeidsplaatsen en vestigingen (LISA). Dit landsdekkende bestand biedt mogelijkheden tot vergelijking met andere regio’s. Alle gegevens in het WRH vallen onder de Wet Bescherming Persoonsregistraties. Deze waarborgt onder meer dat gegevens over individuele bedrijven en instellingen (uitgezonderd naam, adres, economische activiteit en grootteklasse) niet aan derden worden verstrekt. Voorzover gegevensverstrekking aan derden wel is toegestaan worden kosten in rekening gebracht.

60

Monitor werkgelegenheid Haaglanden 2005

Bijlage 2.4 Standaard bedrijfsindeling (SBI)
De SBI onderscheidt secties, aangeduid met letters, en afdelingen, aangeduid met tweecijferige nummers. Voor verdergaande uitsplitsingen wordt verwezen naar CBS-publicaties. In deze monitor zijn steeds samengenomen de secties A en B (onder de titel landbouw en visserij), evenals de secties C, D en E (onder de titel industrie en openbaar nut), de secties G en H (onder de titel handel, horeca, reparatie) en de secties L en Q (onder de titel openbaar bestuur). Sectie P is niet geïnventariseerd. Over de andere secties wordt afzonderlijk gerapporteerd.

A Landbouw
01 02 landbouw en jacht bosbouw

B Visserij
05 visserij en viskweek

C Delfstoffenwinning
10 11 14 turfwinning aardolie- en aardgaswinning winning van zand, grind, klei, zout e.d.

D Industrie
15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 voedingsmiddelen en dranken tabak textiel kleding en bont leer en lederwaren hout, kurk, riet e.d. papier en karton uitgeverijen, drukkerijen aardolie- en steenkoolverwerking chemische producten rubber en kunststof glas, aardewerk, cement, kalk en gips metaal metaalproducten machines kantoorapparatuur en computers overige elektrische apparaten audio-, video- en telecommunicatie-apparatuur medische apparaten en hulpmiddelen, instrumenten en uurwerken auto’s, aanhangwagens en opleggers overige transportmiddelen meubels en overige goederen voorbereiding tot recycling

E Openbare nutsbedrijven
40 41 elektriciteit, aardgas, stoom water

F

Bouwnijverheid
45 bouwnijverheid

G Handel en reparatie van consumentenartikelen
50 51 52 auto’s en motorfietsen; benzinestations groothandel detailhandel

Bijlagen

61

H Horeca
55 logiesbedrijven, eet- en drinkgelegenheden

I

Vervoer, opslag en communicatie
60 61 62 63 64 vervoer over land vervoer over water vervoer door de lucht dienstverlening ten behoeve van vervoer post en telecommunicatie

J

Financiële instellingen
65 66 67 banken verzekeringswezen en pensioenfondsen beurzen en andere verwante activiteiten

K Vastgoed en zakelijke dienstverlening
70 71 72 73 74 onroerend goed (verhuur en handel) verhuur van roerende goederen computerservice speur- en ontwikkelingswerk overige zakelijke dienstverlening

L

Openbaar bestuur en sociale verzekering
75 openbaar bestuur, overheidsdiensten en verplichte sociale verzekeringen

M Onderwijs
80 onderwijs

N Gezondheidszorg en welzijn
85 gezondheidszorg en welzijn

O Milieu, cultuur, recreatie
90 91 92 93 milieudienstverlening werkgevers-, werknemers- en beroepsorganisaties, politieke organen, kerken e.d. cultuur, sport en recreatie overige dienstverlening

P Particulieren met personeel in loondienst
95 particuliere huishoudens met personeel in loondienst

Q Extraterritoriale lichamen en organisaties
99 extraterritoriale lichamen en organisaties

62

Monitor werkgelegenheid Haaglanden 2005

Bijlage 2.5 Vragenformulier werkgelegenheidsonderzoek 2005
070 3533074 Haeghe Groep Diensten

Werkgelegenheidsonderzoek
per 1 januari 2005

Wilt u de volgende vragen beantwoorden? Invullen bij voorkeur via internet. Ga daarvoor naar www.haaglanden.nl/2005 en log in met gebruikersnaam wrh2005 wachtwoord U kunt de vragen ook beantwoorden door invulling van onderstaand formulier. Mocht u niet binnen twee weken kunnen reageren, dan volgt een herinnering. Over het hoe en waarom van dit onderzoek geeft bijgaande brief informatie.

1. Adresgegevens
A Zijn onderstaande gegevens juist en volledig? ❑ ja vestigingsadres ❑ nee, de correcte/volledige gegevens zijn: vestigingsadres

telefoonnummer postadres

telefoonnummer postadres

e-mailadres Kamer van Koophandelnummer

e-mailadres is dit Kamer van Koophandelnummer correct? ❑ ja ❑ nee ❑ niet van toepassing

B

Heeft u elders nog ruimte(n) in gebruik voor opslag, stalling e.d. waar geen personen werkzaam zijn? ❑ nee ❑ ja, op het hieronder weergegeven adres

De volgende vragen hebben uitsluitend betrekking op bovenstaand bij A genoemd vestigingsadres.

2. Vestiging
Worden in of vanuit de vestiging werkzaamheden verricht? ❑ ja ❑ nee, de vestiging is opgeheven omdat

(verder met vraag 7)

3. Economische activiteit
De economische activiteit van de vestiging is de activiteit waarin de meeste personen in of vanuit de vestiging werkzaam zijn. Is onderstaande geregistreerde activiteit juist en volledig? ❑ ja ❑ nee, de correcte/volledige activiteit is:

Wilt u met de vragen aan keerzijde vervolgen? (De vakken hieronder behoeven niet ingevuld te worden)

Bijlagen

63

Vervolg werkgelegenheidsonderzoek
per 1 januari 2005

4. Werkzame personen
Hoeveel personen waren in of vanuit het vestigingsadres werkzaam op 1 januari 2005?
duur van de werkweek werknemers op de loonlijst van de vestiging, meewerkende eigenaren en gezinsleden1) uitzendkrachten

mannen 12 uur of meer per week 1 tot 12 uur per week totaal
1)

vrouwen

mannen

vrouwen

Uitzendbureaus wordt gevraagd de in de vestiging werkzame krachten in deze twee kolommen aan te geven, en de vanuit de vestiging werkzame uitzendkrachten in de laatste twee kolommen.

Vestigingen met minder dan 5 werkzame personen kunnen verder gaan met vraag 7.

5. Internationale vestiging
Is uw vestiging onderdeel van een internationale onderneming of instelling? ❑ nee (verder met vraag 6) ❑ ja, in welk land zetelt de hoofdvestiging?

6. Verplaatsing
A Bestaan er voor uw vestiging verhuisplannen? ❑ nee (verder met vraag 7) ❑ ja, verhuizing wordt voorzien ❑ binnen 3 jaar ❑ op langere termijn

B

Waar zoekt u een nieuwe vestigingsplaats? ❑ binnen de huidige gemeente van vestiging ❑ buiten de huidige gemeente van vestiging, maar binnen Haaglanden ❑ in de rest van Nederland ❑ buiten Nederland ❑ nog niet bekend

7. Invulling
Wie is de contactpersoon binnen uw vestiging voor de invulling van dit formulier? naam datum telefoon fax Wilt u voortaan het vragenformulier op internet invullen? ❑ nee ❑ ja, de uitnodiging hiervoor kan naar het volgende e-mailadres worden gestuurd e-mailadres Uw e-mailadres wordt uitsluitend voor dit doel gebruikt.

U kunt nu dit formulier in bijgaande envelop portvrij retour zenden. Vriendelijk dank voor uw medewerking.

64

Monitor werkgelegenheid Haaglanden 2005

Uitgave
stadsgewest Haaglanden december 2005 stadsgewest Haaglanden Grote Marktstraat 43 Postbus 66 2501 CB Den Haag T 070 750 1520 F 070 750 1591 E informatie@haaglanden.nl I www.haaglanden.nl

Samenstelling
stadsgewest Haaglanden, sector Economie en Werkgelegenheid, G. Scholtens met bijdragen van A.E. Barendse, N. Bink, C. Damen, R. de Gruijter, F.G. Hendriksen, N. Keltjens, E.M. Klok, H. Mayer, N. Krol, B.C. den Ouden, A.M. Putman, C.E. Rothuizen, D.H. van Stiphout, M.R. Vleut, H.G.J. Wensveen en met medewerking van Tauro kantorencentrum

Gegevens
Gemeente Den Haag, Dienst Stedelijke Ontwikkeling, sector Landmeten en Vastgoedinformatie

Fotografie
Paul Lunenburg, Den Haag

Vormgeving
Zwart op Wit, Delft

Druk
Nivo, Delft

Oplage
750 exemplaren

CIP-gegevens Koninklijke Bibliotheek, Den Haag
Monitor Werkgelegenheid Haaglanden 2005 ISBN-10: 90-75157-27-4 ISBN-13: 978-90-75157-27-7 ISSN: 1871-3637 NUR: 781/903 Trefw.: werkgelegenheid, Haaglanden (Den Haag) © Uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd, samengevat en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, alleen met nadrukkelijke bronvermelding.