You are on page 1of 12

Shndeti,

Turizmi
dhe
Turqia (9)

Mendimi
faqe 10

forumi intelektual mysliman

www.gazetamendimi.com

Nr. 3 (30)

mars 2015

Konferenc Ndrkombtare
pr Islamin dhe Paqen Globale
Problemet nuk kan fund n vendin ton...!

faqe 3

Perla profetike

Profeti Muhamed

(paqja qoft mbi t) ka thn:


1. Dielli dhe hna nuk eklipsohen pr shkak t vdekjes
apo lindjes s dikujt, por ato jan nga shenjat e Allahut
m t cilat Ai frikson njerzit, prandaj nse ndodh eklips
prkujtojeni Allahun derisa ta largoj at.
Muslimi
2. Sa her q muslimanin e prek lodhja, smundja,
preokupimi, shqetsimi, lndimi dhe pikllimi, deri edhe
gjembi q i ngulet, Allahu i fal atij gjynahet me an t tyre.
Buhari dhe Muslimi
3. Un nuk jam drguar pr t mallkuar, por jam
drguar si mshir.
Muslimi

Dhuna n Familje, beteja e


prjetshme me fenomenin dramatik
faqe 3

Gjinari, perla e natyrs, sa afr dhe


larg t qenit nj zon turistike!

faqe 4

Turizmi n Shqipri

faqe 5

Etika e komunikimit,
sjelljes dhe e pastrtis
faqe 7

Adhurimi dhe efeketi i tij


n shpirt dhe trup
faqe 8

Lindja e artit islam


faqe 10

Dhe Ne e ngritem
lart famn,
kujtimin tnd
(Kuran 94:4)
faqe 9

Mendimi / Mars 2015 /

21 marsi, dita ndrkombtare e Sindroms Down


21 Marsi, kt vit shnon prvjetorin 10-t t Dits Botrore t Sindroms Down dhe do vit eshte
zri i njerzve q kan kt sindrom apo dhe i atyre q jetojn me ta. Kjo dit sht shnuar pr
t theksuar t drejtat e tyre ,dhe si dat sht shnuar n vitin 2006 nga Shoqata Kombtare e
Sindroms Down n Amerik, duke u ndjekur nga shum shtete m pas. Synimi i ksaj dite sht
ndrgjegjsimi, informimi si dhe promovimi pr personat q kan kt sindrom n mnyr q t
jetojn me dinjitet dhe pr t qn aktiv e pjesmarrs n komunitetin dhe shoqrin ku jetojn.

Konferenc Ndrkombtare pr Islamin dhe Paqen Globale


uesve, si dhe prfaqsuesve t klerit n
Shqipri t prohen mesazhet e qarta dhe qndrimet e pranuara gjersisht
mbi Islamin, kndvshtrimin e tij ndaj
fenomeneve t ndryshme, si dhe kontributin e tij pr paqen globale. Pjesmarrja
e prfaqsuesve fetar t rajonit la pr

t dshiruar duke mos shfaqur interesin


e pritur ndaj ksaj konference t rndsishme. Gjithashtu do t ket nj seanc
t veant me lidert e Bashksive Islame
t Ballkanit Perndimor, t cilt do t
japin mesazhet e tyre lidhur me temn e
konferencs Islami dhe Paqja globale.

Botohet bibliografia e 20 viteve


t gazets Drita Islame
Drit nprmjet nj gazete

Tiran, 20 mars Konferenca


Ndrkombtare Islami dhe Paqja Globale ka mbledhur n Tiran prfaqsues t Bashksive Islame t vendeve t
rajonit, studiues ekspert t ndryshm si
dhe prfaqsues t lart t institucioneve
shtetrore nga Shqipria.
N seancn e hapjes s ksaj konference ishte i pranishm edhe Presidenti i
Republiks s Shqipris Bujar Nishani,
ambasadori i SHBA-s nTiran Donald Lu, ambasadore e Delegacionit t
Bashkimit Evropian n Tiran, Romana
Vlahutin si dhe prfaqsues t besimeve
t ndryshme fetare n Shqipri.
Kryetari i Komunitetit Musliman
t Shqiptaris, Sknder Bruaj vlersoi
se konferenca do te ndikoje sadopak n
ruajtjen e vlerave t paqes n Shqipri,
rajon dhe ne bot. N fjaln e tij prshndetse ai u shpreh: Praktika fetare
tradicionale e Islamit n Shqipri, sht
mnyra m gjithprfshirse larg instrumentalizimit, ndjekse korrekte e parimeve burimore, e cila injekton dshirn
pr t dialoguar me gjithknd, duke
respektuar gjithsecilin n pozicionin
e vet. Shpeshher autor t ndryshm
kt e quajn Islami shqiptar, por kjo
mnyr e t jetuarit t Islamit, sht
vet Islami burimor. Kreu i shtetit shqiptar, Bujar Nishani, gjat fjals s tij u
shpreh se jemi krenar q jetojm n nj
vend si Shqipria ku mbizotron harmonia dhe respekti ndaj feve t tjera. Kur
flitet pr harmonin apo rolin q Islami
mbart n kt drejtim mund t themi se
kemi t bjm me nj Islam Europian.
Shqiptart tradicionalisht kan ardhur
pa paragjykime ndaj feve gjat gjith
historis. Ne festojm s bashku festat
e t gjitha feve. Gzojm s bashku dhe
hidhrohemi s bashku. Shteti shqiptar
ka qen gjithmon laik dhe i distancuar
nga feja, n mnyr q t mos ndikoj
n t. Shqiptart nuk ran n grackn e
konfliktet e dhunshme t viteve t fundit.
Mbulimet fetare t konflikteve t fundit

e - m a i l :

n rajon ishin pr t mbuluar spastrimet


etnike. Ne jo vetm q nuk jemi przier
n kt konflikt, por kemi qndruar t
vmendshm ndaj tij- u shpreh Nishani.
Nishani argumenton se n Kuran, Islam
do t thot paqe, por paqja n realitet
gjithmon mbetet e rrezikuar dhe sipas
tij disa organizata t ndryshme mundohen ta prdorin fen dhe t minojn kt
paqe. ISIL ka shkaktuar m shum viktima nga muslimant dhe kjo tregon q
kjo luft nuk sht fetare, por nj luft
pr interesa vetjake. Ne kemi nevoj t
luftojm sot gjith s bashku pr t luftuar kt t keqe. Udhheqsit shpirtror
kane nj detyr shum t madhe n kt
drejtim pr t edukuar brezat dhe besimtart me qllim q t mos bien pre e
ksaj kauze e cila nuk sht aspak fetare,
por politike. Islami n Shqipri sht nj
model i suksesshm dhe sht nj vler
e prbashkt e t gjitha feve n Shqipri- vlersoi ndr t tjera Presidenti i
Shqipris, Bujar Nishani. Ambasadori
amerikan, z. Donald Lu, pasi prgzoi
Komunitetin Mysliman pr organizmin
e ksaj konference, theksoi se, n kushtet ku jetojm, sht e domosdoshme
harmonia dhe respekti midis njerzve.
Ju prgzoj pr punn tuaj t palodhur.
Kontributi q ju jepni sht shprehja m
e vrtet e besimit tuaj. Nisur nga kjo,
jam i bindur se Zoti do tju jap far ju
nevojitet pr tia dal mban n misionin
tuaj t lart e human, u shpreh z. Lu.
Ndrsa ambasadorja e Delegacionit t
BE-s n Tiran, znj. Romana Vlahutin,
e vuri theksin n harmonin dhe bashkjetesn paqsore q karakterizon shqiptart e t gjitha besimeve. Jam e nderuar
q marr pjes n nj organizim t till,
i cili ve t tjerash, tregon pr respektin
dhe vlersimin q ju keni dhe ushqeni
pr bindjet dhe vlerat e njri-tjetrit, tha
znj. Vlahutin. Ndrkoh Sipas Komunitetit Mysliman t Shqipris qllimi
dhe misioni i ksaj konference sht q
nprmjet figurave t njohura dhe studi-

omuniteti Mysliman i Shqipris,


ka botuar s fundmi bibliografin
e gazets Drita Islame, nj botim prej
500 faqesh i cili prmbledh titujt e 20
viteve t ekzistencs s ksaj gazete, deri
n momentin e kthimit t saj n nj revist t prmuajshme.
Bibliografia e gazets Drita Islame
(1992-2011), prfshin 347 numra dhe
sht hartuar n mnyr kronologjike, ku
si baz sht marr numri i par i daljes
s gazets dhe n fund vjen edhe pjesa
e treguesit alfabetik e t gjith autorve
t gazets Drita Islame. N kt botim prfshihen 4765 tituj, si dhe emrat
e 1160 autorve q kan dhn kontributin e tyre ndr vite. N kt botim
t Komunitetit Mysliman nj kontribut
t veant ka edhe studiuesi z. Faik Kasollja. N 20 vitet e saj si gazet, vlen t
prmendet kontributi i jashtzakonshm
i intelektualve mysliman pr shkrimet
e tyre me vler dhe sidomos puna ndr
vite e zotrinjve: Ismail Muej (kryeredaktori i par), Nasuf Dizdari, Ali Hoxha,
Faik Kasollja, Fejzi Zaganjori, Shaban
Vani, Dritan Basha, Hektor Saliaj, Ervin
Hatibi (kryeredaktor), Redin Quku, Bledar Myftari, Dorian Demetja (drejtor),
Agron Hoxha (kryeredaktor & drejtor),
Genti Kruja (drejtor), Ali Zaimi, Haxhi
Lika, Ferit Lika, e shum bashkpuntor
dhe korrespondent nga vendi dhe bota,
t cilt do t jepnin kontributin e tyre
q Drita Islame t vazhdonte rrugn
dhe misionin e saj. Ky botim, shrben
jo vetm pr t evidentuar trashgimin
e muar t periodikut islam shqiptar,
por do t lehtsoj mjaftueshm punn
e studiuesve dhe njerzve t interesuar
pr tematika t ndryshme me karakter
fetar dhe jo vetm, pas liris s shtypit n
prgjithsi dhe atij Islam n veanti.
Pak histori
Drita Islame, e themeluar m 1992,
nisi misionin e saj pas nj periudhe t
gjat zbraztie mediatike t Islamit, n
nj panoram jetike ku regjimi komunist
pothuajse kishte shfarosur gjithka. M
7 tetor 1991, Haxhi Hafiz Sabri Koi, i

g a z e t a m e n d i m i @ g m a i l . c o m

m o b i l e :

drejtohej Ministris s Kulturs Rinis


dhe Sporteve me nj shkres ku mes t
tjerash, i krkon t mundsoj botimin e
nj gazete. Kshtu, n janar t vitit 1992,
gazeta e par islame n gjuhn shqipe pa
dritn e botimit, duke elur nj dritare t
re pr besimtart mysliman shqiptar.
Q n zanafill t saj gazeta ka pasur
si mision q t proj, n radh t par,
t vrtetat e Islamit, rregullat dhe dispozitat kuranore, vlerat e fjalve, moralit
dhe karakterit profetik, t promovoj e t
hedh drit mbi figurat e personalitetet e
pends dhe t kulturs islame n Shqipri,
duke pasqyruar veprimtarin dhe jetn
kulturore e fetare n t gjith vendin.
Ky organ mediatik do t bhej shum
shpejt tribun e mendimit intelektual islam. N faqet e saj sht pasqyruar qart ideja e harmonis dhe mirkuptimit,
ndrsa interesat kombtare kan dal
prher n pah dhe jan lidhur ngusht
me identitetin kombtar, duke mbrojtur
interesat e t gjith shqiptarve brenda
dhe jasht kufijve shtetror.
Sot Drita Islame, q prej janarit
2012, vazhdon rrugtimin e vet si nj
revist mujore, edukative dhe kulturore,
duke u br nj dritare e hapur e rrezatimit t dijes dhe t vrtets. Drita
Islame sht e t gjithve dhe vetm
bashkrisht do t bjm t mundur t
rrezatoj me ndriimin e saj t vrtet.

0 6 9 6 7 8 5 0 9 9

Mendimi / Mars 2015 /

Problemet nuk kan fund n vendin ton...!


Gjendja e krijuar
n vend pas
prmbytjeve ka
nxjerr n pah
edhe problemet
me mbetjet e dala
si pasoj e daljes
s ujit nga shtrati i
lumenjve.

rmbytjet kt vit krijuan kaos n


jug t vendit, ndryshe nga viti i
kaluar ku kjo problematik ishte e dukshme
n veri. Problemi i ndotjes s ujrave u vu
re m s shumti pas prmbytjeve, pasi ajo
nxorri n siprfaqe t gjitha mbetjet urbane
t grumbulluara nga rrjedhat e lumenjve,
q mund t shkaktojn prhapjen e shum
epidemive. Kjo situat sht e dukshme
pa lente zmadhuese edhe sot, thuajse nj
muaj nga prmbytjet masive q ndodhn.
Kjo problematik sht vn re prgjat
brigjeve t lumit Shkumbin, ku masa t
mdha mbeturinash kan pushtuar brigjet
e lumenjve. Po ashtu probleme t tilla jan
konstatuar edhe prgjat brigjeve t lumit
Devoll dhe Vjos.
Pr t arritur tek gjendja e krijuar sot
n vend, duhet theksuar se pse ndodhemi
n kt pik dhe a mund t evitohej kjo
situat, tashm e krijuar?!
-N vendin ton drejtuesve tan
gjithmon ju shkon n mendje nj zgjidhje,
pasi ka ndodhur katastrofa, tashm jemi
msuar me kt metod pune []
Krkohet ngritja e argjinaturave t
lumenjve pasi jan prmbytur mijra

hektar tok dhe qindra shtpi, e


uditshme, por ja q n vendin ton
ndodh rndom. Kjo histori vazhdon n t
njjtn rrjedh pr gati 20 vjet rresht dhe
nuk gjendet zgjidhje, sepse t vetmen gj
t mir q din t bjn drejtuesit tan,
sht t shajn dhe t fajsojn qeverin
paraardhse pr gjendjen e krijuar n vend.
Gjith historia nis n momentin q
shtretrit e lumenjve jan tejmbushur
nga mbeturinat si pasoj e hedhjes s
tyre prgjat rrjedhs. N munges t
landfilleve, bashkit dhe komunat q
ndodhen pran lumenjve e prrenjve i
hedhin mbeturinat urbane n shtretrit
e tyre, t cilat m pas transportohen nga
uji, duke ndotur t gjith rrjedhn e ktyre
lumenjve dhe kjo situat vazhdon t jet
problem edhe sot e ksaj dite n vendin
ton. Problemi nuk qndron vetm tek
pjesa estetike e ndotjes s lumenjve, por
problemi serioz sht n rrezikun mjedisor
q kanoset nga kjo ndotje.
Mbizotruese n kt pjes jan
mbetjet industriale, t cilat jan nj ndr
ndotsit kryesor t ujrave siprfaqsore
dhe nntoksore. Kjo situat sht e
pranishme n lumin Shkumbin, ku
ndotja industriale ndodh kryesisht pr
shkak t aktivitetit t ish-Kombinatit

Metalurgjik, i cili shkakton edhe ndotjen


m t madhe t tij. Por jo vetm kjo, burim
tjetr ndots jan mbeturinat e ushqimit,
mbetjet teknologjike dhe mosfunksionimi
i kanalizimeve t ujrave t zeza, kto
t fundit ende nuk kan nj sistem t
kompletuar kullimi, pr grumbullimin e
tyre n nj pik t caktuar.
Por problematikat n vendin ton nuk
kan fund. Nj tjetr problem i pazgjidhur
sht edhe klasifikimi i mbeturinave. Ato
duhen klasifikuar t paktn n dy grupe,
n mbetje pr asgjsim dhe n mbetje
pr riciklim ose riprdorim, ku duhet t
bjn pjes mbeturina si: letra, kartoni,
dhe plastika, por q tek ne ende nuk sht
aplikuar nj sistem i till pr fat t keq.
Ato q jan cilsuar dhe si m t
rrezikshmet dhe m t pakontrolluarat
pr momentin, jan mbetjet industriale,
t cilat prmbajn sasira sulfidesh,
komponime organike t tretshme dhe
shum element t tjer kimik t dmshm,
mbetje kto q derdhn direkt n lumin
m t afrt. Kjo situat haset n t gjith
shtretrit e lumenjve, por m s shumti
kjo vihet re buz lumit Shkumbin.
Pothuajse n t gjith gjatsin e tij
gjenden mbetje urbane. Shkumbini e ka
m t theksuar kt problem, pasi n t

mblidhen mbetjet urbane si dhe ujrat e


zeza t Bashkis s Prrenjasit, Librazhdit,
Elbasanit, Rrogozhins dhe t shum
komunave prreth, pr shkak t mungess
s nj landfilli, pr t cilin sht n projekt
edhe ndrtimi n qytetin e Elbasanit, pr
15 muajt e ardhshm. Si pasoj e ksaj
situate vjen zinxhir edhe ndotja n disa
zona bregdetare, e cila sht 6 deri n 15
her mbi parametrat e lejuar. Mbeturinat
urbane jan n rritje t vazhdueshme,
ndrkoh q nj pjes fare e vogl e tyre
riciklohet, pjesa m e madhe e ktyre t
fundit digjen n mjedis t hapur. Dhe si
pr t mos mjaftuar kjo, ksaj katasfrofe i
shtohet edhe mosfunksionimi i nj grupi
monitorimi t ujrave t ndotura. Pr t
vn situatn nn kontroll dhe pr t pasur
nj mbarvajtje pune, duhet ngritur nj
grup kuadrosh, punonjsish e specialistsh
n drejtorin e bujqsis dhe t pyjeve, n
bashki e komuna, t cilt duhet t bjn
studime e planifikime n kohn e duhur
pr sigurimin e argjinaturave, mbrojtjen e
pyjeve dhe ruajtjen e shtratit t lumenjve
nga hajdutt e zhavorrit, pr t mos lejuar
devijimin e rrjedhs s lumenjve. Por kjo
gj n vendin ton nuk ndodh, jo se nuk
ekzistojn kto grupe pune, por sepse
kontrolli i ushtruar mbi to, nga strukturat
vendore apo qendore, sht pr t ardhur
keq. Ato t cilat duhet ti mshojn m
s shumti ktij problemi, pr t krkuar
nj zgjidhje jan mediat n vend, duhet
t investigojn m tepr pr problemet
e siprprmendura, sepse jan tejet t
rndsishme pr t gjith shoqrin ton,
duhet t bjn q organet prkatse t
reagojn prpara s t ndodh reaksioni
kimik, pr t mos u prballur me probleme
m serioze n nj t ardhme t afrt.
Prgatiti: Geraldo Xhika

Dhuna n Familje, beteja e prjetshme me fenomenin dramatik


D

huna n familje nuk sht nj


fenomen i ri pr shoqrin
njerzore, por ka fituar nj vmendje t
gjer publike pr shkak t ndryshimit
t opinioneve dhe mendsis lidhur me
marrdhniet familjare.
Si pjes e historis s ksaj shoqrie, grat jan konsideruar pron e burrave, ndaj edhe dhuna e ushtruar ndaj
tyre, madje edhe vrasjet, kan qen t
zakonshme dhe t pranueshme. Dhuna n familje prek t gjith shoqrin
njerzore, n t gjitha nivelet sociale dhe
ekonomike t saj, pavarsisht se n dukje,
mbizotron besimi se shtresat m t
prekura jan ato t ultat. Viktimat m t
shumta n numr t dhuns n familje, e
njohur n literaturn psikologjike edhe si
dhuna n marrdhniet intime, jan femrat. Sipas statistikave n t gjith botn,
nj femr rrezikon m tepr t dhunohet
brenda shtpis s saj, sesa n rrug, q do
t thot se ka m tepr gjasa q agresori
i saj t jet nj familjar, partner, sesa nj i
panjohur. Disa studiues besojn se dhuna
familjare sht faktori kryesor prshpejtues i krimit n familje. Dinamika e ktyre vrasjeve sht mjaft e ndrlikuar dhe
prpjekjet krkimore pr t identifikuar
disa tipare t prbashkta t ktyre bashkshortve vrass, pra pr t ndrtuar nj
profil t qndrueshm t tyre, nuk kan

qen shum t suksesshme. Ata jan nj


grup heterogjen. Megjithat, n rrekje pr
t kuptuar sadopak psikologjin e ktyre
vrassve, besohet se kta meshkuj shfaqin
at q quhet agresioni i zhvendosur. Disa
meshkuj prjetojn inat dhe zemrim pr
shkak t ndryshimeve madhore dhe t
shpejta q kan ndodhur n pozicionin
e tyre n shoqri. Duke qen se, shpeshher, ata jan t paaft pr ti prballuar
psikologjikisht ato, reagojn duke sulmuar njerzit m t cnueshm prreth,
q jan partneret e tyre. Gjetjet e fushs
tregojn se kta persona mund t ken
probleme me kontrollin dhe dominimin
e bashkshortes. Tek ta mund t shuhet
frika dhe braktisja nga refuzimi, pasi,
n fmijri jan t privuar nga dashuria
dhe prkujdesja familjare dhe nuk kan
msuar t krijojn besim tek t tjert.
Mund t ken histori dhune n familjet
ku jan rritur, probleme me abuzimin me
alkoolin apo substancat narkotike, mund
t shfaqin xhelozi, tipare poseduese, rregullime personaliteti shoqruar me
depresion, ankth.
Dy faktor mjaft t qensishm q
mund t prshkallzojn dhunn n
vrasje jan humbja e vendit t puns dhe
braktisja nga bashkshortja. Kjo e fundit
nuk do t thot q bashkshortet jan t
detyruara t qndrojn prjet me abu-

zuesin e tyre, por duhet nj hap i peshuar mir, me nj plan konkret, pr t


parashikuar vshtirsit kryesore q do
t pasojn. Nj dftes tjetr q na vjen
nga kto ngjarje t fundit sht se sa
pak e njohim si shoqri kt lloj dhune
dhe se sa pak t prgatitur jemi pr t
vepruar ndaj saj dhe pr ta parandaluar
at. Dhe pr t filluar parandalimin e saj,
krkohet n radh t par nj prcaktim
i problemit, nj njohje e mir dhe e vrtet e incidencs, tipareve, shkaqeve pr
t zhvilluar m tej politika dhe strategji
vepruese dhe parandaluese. Ndr t tjera,
n mnyr t ngutshme, sht e nevojshme q policia t mbledh n mnyr
t sakt, t plot dhe t qndrueshme
t dhna lidhur me dhunn familjare.
sht e domosdoshme q t ngrej nj
marrdhnie t ndrsjellt bashkpunimi
dhe prgjegjsie me psikologt e atashuar
pran ktij institucioni, pr t parandaluar nj profil abuzuesi dhe viktime, n
mnyr q t fillojm pastaj t kuptojm
t gjith tablon. Futja e neneve t reja
q adresojn kt dhun n Kodin Penal
dhe ashprsimi i tyre, megjithse brohoritjet si arritje, jo domosdoshmrisht
prkthehen n uljen e incidencs s ktyre rasteve. Ato nuk mjaftojn n vetvete, duke qen se dhuna n familje i ka
rrnjt n sistemet e besimeve sociale t

nj shoqrie patriarkale, t cilat favorizojn meshkujt, paragjykojn femrat dhe


ushqejn dhunn ndaj ktyre t fundit.
Kjo krkon domosdoshmrisht nj rritje
kolektive ndrgjegjsimi dhe toleranc
zero ndaj dhuns familjare, si dhe shkollimin dhe edukimin e femrave q n
vogli, q ato t jen m t prgatitura q
t prballojn nj situate t till.
sht e nevojshme q t gjitha institucionet prgjegjse t prmirsojn
shrbimet dhe masat mbrojtse ndaj
viktimave t ksaj dhune dhe veanrisht
t sigurojn zbatimin e tyre. Pjes e ktyre masave duhet t jet pashmangshmrisht edhe suporti ekonomik pr ato
femra q kan vullnetin t largohen nga
nj marrdhnie abuzimi. Por mbase m
e rndsishme nga t gjitha kto sht
q gjithsecili prej nesh t kuptoj dhe t
ndiej se n do rast dhune familjare nuk
sht shtje q zgjidhet brenda mureve
t shtpis ku ndodh dhuna, por sht nj
problem q na prket t gjithve dhe dokush ka prgjegjsi pr t, pr t mbrojtur
grat, pr t mbrojtur nnat dhe motrat
tona. Pr t mbrojtur do qenie t brisht
si jan femrat. Ti themi JO ksaj dore
t rnd q lshohet pamshirshm dhe
trbueshm.
Prgatiti: Olsjan Topalli

Mendimi / Mars 2015 /

Dita Ndrkombtare e Pyjeve


Asambleja e Prgjithshme e Kombeve t Bashkuara ka caktuar 21 Marsin si Ditn Ndrkombtare
t Pyjeve pr t rritur ndrgjegjsimin pr rndsin e t gjitha llojeve t pyjeve dhe pemve jasht
pyjeve. Pyjet jan kryesoret n luftn kundr ndryshimeve klimatike, por edhe jan nj burim i ushqimit, jetess, dhe ujit. Shpresohet se Dita Ndrkombtare e Pyjevet do t ndihmoj njerzit t njohin
rndsin e pyjeve.

Gjinari, perla e natyrs, sa afr dhe larg


t qenit nj zon turistike!

shumt jan ata q kan


dgjuar, por shum pak mund t
ken shijuar natyrn e nj prej zonave m
t bukura q ka Qarku Elbasan. Vetm
22 km larg qendrs s qytetit t Elbasanit, por me dukshmri t lart n vij
ajrore, mes shpateve (ashtu si dhe njihet
ndryshe kjo zon me emrin Shpati) n
nj rrug q gjarpron, q nga nisja deri
n mbrritje, gjendet Gjinari.
Gjinari sht fshati m n z i zons
s Shpatit, ai shtrihet n nj faqe mali,
n lartsin rreth 800 metr mbi nivelin e detit, ndrsa lartsia maksimale e
ksaj zone arrin n 1831 metr, n majn e malit t Bukanikut. Komuna Gjinar
ka rreth 10 mij banor, ku prfshihen
disa fshatra. Por vet Gjinari, fshati ku
gjendet dhe komuna, ka nj pozit gjeografike mjaft t favorshme pr zhvillimin
e turizmit malor. Q hert, n Gjinar
jan ndrtuar shtpi pushimi prej druri,
ndrsa diku n fillimet e viteve 1980 nisi
t ndrtohej dhe nj kompleks i madh,
por q mbeti vetm struktura e betonit
prej disa katesh, mes pyllit t dendur me
pisha t buta, jo shum larg qendrs s
fshatit. Ndrsa dikur n Gjinar shkonin pr pushime dimrore personalitete
t politiks shqiptare, sot ky fshat sht
shndrruar n nj pik t rndsishme
turistike, q trheq jo vetm familjar,
por edhe grupe t ndryshme turistike,
t organizuar nga agjenci t ndryshme.
Por far ofron Gjinari, kjo zon aq sa
e bukur dhe me resurse natyrore, po aq
dhe e larmishme sa i prket trashgimis
kulturore.
Si shkohet dhe vlerat kulturore t zons s Shpatit
Rruga e vetme q shkon n Gjinar,
sht ajo q nis nga qyteti i Elbasanit,
vetm pak metra posht urs s lumit
Shkumbin, rruga merr nj kthes 900
n t majt. Mes fshatrave t Komuns
Shushic, i fundit q ndan kt t fundit nga Komuna Gjinar, sht fshati
Shelcan. Pikrisht n kt fshat, n vendin e quajtur Shelcan Katund, rruga e
rikonstruktuar vetm pak vite m par,
me nj fond prej 4.16 milion euro,
sht shembur, duke u br krejtsisht e
pakalueshme. Ndonse banort e fshatit
Shelcan, por dhe ata t komunave Gjinar dhe Zavalin, kan dal disa her n
protest, Autoriteti Kombtar Rrugor ka
gjetur nj zgjidhje provizore, duke hapur
nj rrug t kalldrmt q anashkalon
pjesn e shembur t rrugs n Shelcan.
Prej Shelcanit, rruga zgjat vetm 10
minuta dhe menjher prballesh me
pyllin e dendur t pishave, q dita dits
degradojn pr shkak t nj smundje t

njohur me emrin Procesionares.


N hyrje t fshatit t Gjinarit, t pret
nj tabel druri, vendosur diku n nj
cep, ku shkruhet Mirseerdht n Gjinarin Turistik. Sapo l kt tabel dhe
rrugn e asfaltuar, si pr ironi futesh n
qendrn e fshatit, e cila sht e pashtruar,
nj shesh disi i pjerrt, rrethuar nga lokale t shumta, pa asnj stil arkitektonik
t veant dhe trheqs pr nj zon q
ofron turizm malor. Dikush q e ka
pr her t par, mund t pres t shoh
shtpi druri, bare dhe restorante karakteristike pr zonat malore, ndonse dhe
kto nuk mungojn, pret t shoh dyqane
q tregtojn produkte t zons apo t
paraqesin produkte q lidhen kryesisht
me turizmin malorpor kjo n fakt
mungon. Gjithsesi, pavarsisht ksaj situate, n Gjinar mund t shijosh produkte
bio t zons, gatime tradicionale, t cilat
prgatiten kryesisht nga vet pronart e
restoranteve apo amvisat e zons, t cilat
ruajn me fanatizm receta gatimi mjaft
t shijshme.
Ndrkaq n kt zon ruhen me mjaft
fanatizm, veshjet dhe kostumet popullore q i kan rrnjt thell n traditn
shekullore t popullit ton. Veshjet jan
karakteristike t zons s Shpatit dhe
ato prdoren sot e ksaj dite gjersisht
nga banort e zons n festa t veanta
familjare. Vet fshati shtrihet posht pyllit
t dendur t pishave, t cilat zgjaten deri
lart n faqen e malit, derisa pylli i pishave,
ia l vendin nj tjetr pylli t nderuar, atij
t Ahut.
Resurset natyrore dhe turizmi malor
Vetm pak metr larg qendrs s
fshatit, rrethuar nga pishat e larta, gjendet nj liqen i vogl, me uj t pastr q

gjat dimrit mbulohet nga dbora dhe


akulli, e cila krijon nj pamje spektakolare. N qendr t fshatit Gjinar, nj
rrug kmbsorsh, t nxjerr sipr n nj
tjetr rrug, e cila sht e prdorshme pr
mjetet. Rruga gjarpron mes pishave t
dendura q lshojn nj arom karakteristike dhe hera hers t japin ndjesin
e nj bote tjetr, ku qetsia dhe ajri t
mbushin me jet.
Dikur pylli i malit t Bukanikut sht
shfrytzuar gjersisht nga ish-regjimi
komunist, duke prer me hektar t tr
siprfaqe pyjore. Diku n lartsin 1500
metr, dshmi e prerjes s ktij pylli n
mnyr t organizuar, sht nj stabiliment sharrash q bnin prerjen dhe prpunimin e drurit, ndrsa sot nga to kan
mbetur vetm ndrtesat e gurta. Prerja e
pyjeve u ndal vetm vitet e fundit, duke
br q kjo zon t ripyllzohej dhe t
marr formn e vet t gjelbrt. Mali i
Bukanikut ofron mundsi t shumta pr
zhvillimin e turizmit malor. Pjerrsia e
kreshtave t ktij mali krijon mundsi t
mdha pr ski, ndrsa kto hapsira jan
t panumrta n kt mal. Posht majs
s Bukanikut, ka edhe sheshe t mdha
t rrethuara nga pyjet e dendura dhe q
mund t shfrytzohen pr hipizm gjat
vers apo pr ski dhe motora bore gjat
dimrit. Lartsia mbi nivelin e detit mjaft
e lart, krijon mundsi q dbora e rn
n stinn e dimrit, t shkoj deri n 1.5
metr, ndrsa jetgjatsia e saj shkon
deri n fillim t muajit maj. Kjo gj e bn
Gjinarin dhe malin e Bukanikut nj zon
me potencial t lart pr zhvillimin e turizmit malor dhe sidomos pr ski.
Grupet turistike dhe investimet serioze n kt fush

Ekipi i Alpinizmit, Skive dhe Turizmit Malor n Elbasan sht br promotor i zhvillimit t turizmit malor n
Gjinar, sikundr t njjtn gj ka br
edhe n zona t tjera turistike t qarkut
t Elbasanit, por jo vetm. Ky ekip prej
vitesh ka nisur t eksploroj bukurit
natyrore t Gjinarit, duke sjell n kt
zon grupe turistike q kan arritur n
qindra njerz. Kshtu ky ekip, n nj dit
t vetme gjat muajit dhjetor t vitit q
kaloi, zhvilloi nj guid turistike me rreth
350 vet t ardhur nga t gjitha vendet
e Ballkanit dhe Turqia. Pjesmarrsit
n aktivitetin masiv t organizuar nga
AST Elbasani, mbetn t mahnitur nga
kjo zon, duke shprehur interesin q t
rikthehen srish pr t sjell grupe turistike t tjera. Edhe nj vit m par, AST
Elbasani zhvilloi nj tjetr aktivitet, i cili
kishte t bnte me mbrojtjen e natyrs,
duke mbjell dhjetra rrnj pishe. AST
Elbasani sht nj ndr shoqatat e pranishme do vit n Gjinar n festn
Miqt e Malit, q organizohet pr disa
dit rresht, ku qindra e mijra qytetar
nga Elbasani dhe qytete t tjera t vendit vijn n Gjinar pr t njohur nga afr
bukurit natyrore dhe pasurit e zons
q prezantohen nprmjet panaireve t
veanta q zhvillohen n kuadr t fests
Miqt e Malit. Ndrkaq n kt zon
kan nisur t bhen investime serioze nga
investitor privat, t cilt kan shpresn
se nj dit biznesi i tyre do t jap fryte
ky sht Gjinari, q fshihet mes malesh,
e mes malesh ruan me fanatizm natyrn,
kulturn, traditn dhe mbi t gjitha mikpritjen dhe respektin ndaj miqve
Prgatiti: Julian Hoxhaj

Mendimi / Mars 2015 /

Dita Botrore e Ujit


Dita Botrore e Ujit kujtohet m 22 mars. sht themeluar me rezolutn e Kombeve t Bashkuara n
vitin 1992. Dita e par Botrore e Ujit sht shnuar me 22.03.1993. Kjo dit shnohet me qllim t
trheqjes s vmendjes pr kujdesin ndaj ujit pr pirje dhe me qllim t apelimit t t gjithve, q t
ndihmojn me administrimin dhe menaxhimin e burimeve t ujit pr pirje.
Pr do vit n Ditn Botrore t Ujit theksohen aspektet specifike t ujit pr pirje si jan: Uji pr
qytete, Kualiteti i Ujit, Ujrat Ndrkufitare, Uji dhe Kultura etj.

Turizmi n Shqipri
S

hqipria sht nj vend i vogl n


Europ dhe bn pjes n Gadishullin e Ballkanit. Ndonse me vetm
28 mij km katror, n t gjejm t gjitha
bukurit e natyrs. Me vijn m t gjat
bregdetare n Ballkan, vendi yn shihet
me zili nga simotrat e saj. E lagur nga dy
dete, deti Adriatik dhe deti Jon, bashkohen n nj pik, rra e imt e Adriatikut
me zallin e bardh t Jonit. Por nuk kemi
vetm detin, pasi Shqipria sipas gjeografis hyn tek relievi kodrinoro-malor.
Nj vend ku ndrthuret bukur mali
me detin dhe kjo i jep shum hapsira
turistit t zgjedh q t kaloj nj koh
t bukur me t dashurit e vet. Turizmi n
Shqipri, pr fat t keq, nuk ka par asnjher nj zhvillim t mirfillt. Ndoshta
ngaq vjen nga nj sistem trsisht i mbyllur dhe q turizmi ka qen i kontrolluar.
Pas ardhjes s demokracis n pushtet
dhe hapjes s kufijve, pritej nga njerzit
q t bhej shum m tepr pr sektorin
e turizmit sesa sht br n t vrtet.
Edhe sot q kan kaluar m shum
se dy dekada, asgj konkrete nuk sht
br n kt fush, Shqipria ende renditet n ato vende ku numri i turistve
nuk sht i lart. Qeverit mundohen ta
shesin kt pjes n syt e publikut kush
e kush m lart, por ajo q duket, duket
dhe nuk ka nevoj pr zbukurime. Asgj
serioze e br nga shteti, madje as ajo
m kryesorja, infrastruktura. Infrastruktura l shum pr t dshiruar, sinjalistika
mungon pothuajse n t gjitha vendet q
mbahen pr turistike.
T nisur me nj hart n dor, turistt
e ardhur nga jasht, jo pak her ngatrrojn rrugn duke prfunduar n nj destinacion tjetr. Nuk ofrohet nj shrbim
baz drejtimi, nuk ka nj agjenci turizmi
q t mund ti drejtoj turistt drejt destinacioneve prkatse. Shteti, si rregullatori kryesor i nj vendi, duhet t bj shum
m tepr sesa disa statistika t fryra.
Ne kemi fatin e mir se n 12 muajt
e vitit, kemi 12 muaj turizm: turizm
malor, detar, historik, arkeologjik etj.
Natyra e ka br detyrn e vet, tani i
takon njeriut t ndrhyj q ta bj sa m
trheqse dhe komode qndrimin n nj
vend. N t vrtt, pas viteve 90 u duk
sikur iu dha nj bum turizmit, sikur qeverit t cilat erdhn n pushtet njra pas
tjetrs, do ti kushtonin rndsin e duhur
ktij sektori, por mesa duket gabuan, duke
ia ln n dor individve. Kta t fundit
gjetn shesh dhe bn prshesh. Vetm
n nj hark t shkurtr kohor, pothuajse
e gjith vija bregdetare q ishte aq e larmishme, u betonizua dhe ia humbi freskin
dhe bukurin detit. U ngritn shum t
ashtuquajtur hotele pr t mirpritur turistt q do vinin nga jasht, por duke ln
pas dore shrbimin, nj veori shum e

rndsishme pr nj turizm t shndetshm. Sot kur vshtrojm me kujdes, pr


t kuptuar far kemi br mir dhe far
kemi br keq, vrejm se jan shkaktuar
shum dme q jan t pariparueshme.
Vija jon bregdetare prfaqson nj ndr
zonat me potencial m t lart turistik,
dhe pr kt arsye ka qen gjithmon n
vmendje t shum investitorve dhe pre
e investimeve t shumta, jasht do plani
dhe standardi turistik e mjedisor. Ky zhvillim kaotik ka ndikuar s shumti kto zona.
N Shqipri, turizmi n prgjithsi
personifikohet me detin dhe plazhet, por
n fakt, potenciali pr t zhvilluar edhe
sektort e tjer t turizmit si; eko-turizmin, agro-turizmin, turizmin kulturor
dhe at sportiv, sht shum i lart.
Njerzit t etur pr pak qetsi dhe
pastrti, krkojn t gjejn alternativa
t tjera, ndryshe nga ato q i ofron deti.
Tashm jan t prirur t shkojn drejt
malit. Nj sektor ku sht investuar
shum pak. Shqipria numron vargmale
t larta q do t krijonin nj atmosfer
shum t kndshme pr kdo q preferon
turizmin malor, ajrin e pastr, skit apo
edhe dika ndryshe larg monotonis s
prditshmris.
Jan shum vende t bukura ku t
ofrojn nj panoram magjepsse, por q
kushtet nuk t lejojn ti shohsh. E para
dhe m e rndsishmja mungon infrastruktura. N vendin ton gjejm shum
vende t larta q jan nj bukuri pr tu
patur zili, por infrastruktura tepr e amortizuar i bn kto vende t paprekshme.
N juglindje t vendit shtrihet Kora, e cila ka vende prrallore por q nuk
ka investimin m t vogl prsa i prket
turizmit malor. T mos lm pa prmendur Alpet Shqiptare n Veri q edhe pse

shteti sht inekzistent, ka tek-tuk disa


shtpi t ngritura nga banort e zons, q
i shfrytzojn pr turistt apo vizitort,
t cilt edhe nga kushtet e kqija t
infrastrukturs, rrezikojn jetn e tyre n
ato rrug mesjetare, vetm e vetm pr
t ngopur syrin me gjelbrim/bardhsi
apo pr t mbushur mushkrit me ajr
t pastr.
sht pr t ardhur keq q shqiptart
kur duan t kalojn nj dit t kndshme
me familjart e tyre, marrin nj rrug t
gjat drejt Maqedonis, e cila i ofron t
gjitha kushtet baz pr t kryer sportin e
skiimit. Maqedonia edhe pse mbahet si
nj nga vendet m t varfra t Ballkanit,
i ka dhn nj prparsi shum t madhe
zhvillimit t turizmit malor, duke investuar n t, dhe n kt mnyr trheq nj
numr t konsiderueshm t turistve
dhe t vizitorve. Madje i njjti liqen q
ndan Shqiprin nga Maqedonia duket
sikur i prket dy standardeve. Ana e Shqipris sht shum m e ln pas dore
ndrsa ajo maqedonase trheq po ashtu
nj numr t konsiderueshm turistsh,
duke e shfrytzuar at edhe si plazh.
Gjithashtu edhe Mali i Zi, q sht
nj vend i vogl dhe q prbhet nga afro
400 mij banor, i ka dhn nj shtys
turizmit, duke e br at m t krkuarin
n Ballkan. Me kryeqndr Budvn, Mali
i Zi frekuentohet nga miliona turist do
vit, duke mos ln pas as Ulqinin.
Shqipria nuk vuan nga bukurit e
rralla natyrore, por nse nuk investon
edhe shteti, turizmin n vendin ton e
mori lumi. N Shqipri numrohen t
paktn mbi 250 hotele q mirpresin
do vit vizitor, por i mungon nj resort,
i cili t bj t mundur akomodimin e nj
numri t madh turistsh q vijn t orga-

nizuar dhe q krkojn t qndrojn n


nj vend. Shteti nuk ka investuar pr nj
fshat turistik, edhe ata q jan, jan prej
investimeve personale t individve.
Viti 2015 dhe Shqipria akoma nuk
ka nj identitet t sajin prsa i prket
turizmit. E pozicionuar n qendr t
Mesdheut, vendi yn sht nj vend q
pr nga burimet natyrore, ujore, vlerat
historike, kulturore, arkeologjike, mikpritjes s iltr ndaj t huajve e shum
aspekte t tjera, ka m shum vlera nga
disa vende t rajonit. Por q pr fat t keq
nuk bien shum n sy, llumi i betonizimit
apo ndrtimet pa kriter dhe t vendosura
kuturu (gjej nj vend bosh dhe bj nj
pallat) kan zbehur vlerat reale t natyrs.
Njerzit po mundohen t shkojn drejt
vendeve t virgjra, me shpresn se edhe
ato pak vende q kan ngelur t mos bien
pre e uzurpimit.
Hektare t tra me pyje n parqet t
ruajtura nga shteti, apo n zonat e mbrojtura nga UNESKO, sot pothuajse jan
asgjesuar dhe jan prdorur pr lnd
drusore. Nj ndryshim q bie direkt n sy
sapo kalon kufirin e Kakavis mes Shqipris dhe Greqis, ku kjo e fundit karakterizohet nga pyje t dendura e plot
gjelbrim, ndrsa nga ana jon shkrettir
absolute, ose disa pem t thata.
Zhvillimi i turizmit lidhet me vlerat
e mdha t zhvillimit social, ekonomik,
kulturor madje edhe politik. sht nj
nga sektort q nuk duhet neglizhuar,
por i duhet dhn prparsi e madhe.
Sidomos n kt situat t vshtir ekonomike q po kalon vendi. Duke patur
nj turizm t shndosh do t kemi edhe
nj ekonomi t mir.
Prgatiti: Jonilda Zaimaj

Mendimi / Mars 2015 /

Pranverat arabe po vyshken

omenti sht i vshtir dhe


ndihet tek t kuptuarit e asaj
se far po ndodh: pr ne, Islamin, dhe
t gjith botn. Ndoshta, problemi i
par sht qndrimi yn. Duhet br
kujdes para se t luash me zjarrin:
rrezikon t digjesh. Q ta kemi parasysh: kokt e prera, piloti jordanez i
djegur i gjall, etj.
Sa tronditse pr t rinjt e sotm
perndimor, t gjith me I-Pod dhe
smartphone, q pas nj dite t bukur,
ata zgjohen t etur me martinizm dhe
duke ndrruar kopshte me lule. Sidomos pr ata njerz q jan msuar t
mendojn se deri pak vite m par, nuk
ndodhte asgj dhe do gj po shkonte
m s miri: q pr dekada t kontrollit
t rnd kolonial, shfrytzimin e nafts
dhe pas shum viteve t bombardimeve
pothuajse t prditshme n Afganistan
e Irak dhe grushtet e shtetit t organi-

zuara e t menaxhuara nga Perndimi


(nga 1991 n algjeri dhe Libis-2011)
ishin n t vrtet gjra t vogla, administrimi i zakonshm, gjra t destinuara
pr t rn menjher n harres.
Tani q nyjet po zgjidhen, e gjejm
veten t befasuar dhe t paprgatitur:
m keq, gjendemi n kushtet e nj
populli t mir dhe t guximshm, t
bindur se nuk kemi br asgj t gabuar
n bot dhe t surprizuar pyesim veten,
ashtu si edhe presidenti Bush n 2003shin, Pse na urrejn?!
Tunizia ka qen pr disa vite terren testimi i iluzioneve tona t bekuara
dhe zhgnjimeve tona t hidhura. Ishte
vendi q duke u zgjuar i pari n lindjen e Pranvers Arabe, kishte przn
Ben Ali, hajdut dhe gjakatar. Duan
demokraci, e prsrisnim mbl: dhe
mendonim se demokracia q ata donin ishte shum e ngjashme me tonn,

Islamofobia

sht nj nga shtjet m t


prfolura dhe m t mediatizuara koht e fundit, islami, besimi fetar
mbi t cilin gjithkush jep mendimin e
tij dhe shum pak e kuptojn pr far
flitet.
Kryesisht pas ngjarjeve t Parisit,
ku nj redaksi gazete satirike, Charlie
Hebdo, e cila u sulmua nga disa terrorist, m shum po dgjojm t flitet pr

islamofobin, sesa pr islamin.


Islamofobia sht nj term i prbr
nga fjala islam, e cila nnkupton fobin
ndaj besimit fetar dhe sht nj fjal me
origjin helene, e cila cilson frikn ndaj
dikaje ose dikujt. Islamofobia sht
kurthi n t cilin dashje pa dashje bien
shum njerz. Themi me dashje apo pa
dashje, sepse nuk sht faji i shumics
s njerzve, t cilt pas nj dite intensive

dhe shtireshim sikur nuk e vinim re se


diktatori i prmbysur ishte n t vrtet
pr vite nj mik n Perndim. Pastaj
Pranvera arabe u venit n hi, duke
i ln vendin Egjiptit pr dhun t re,
prmbysjeve t reja, deri n ardhjen e
nj shptimtari me uniform ushtarake;
n Libi u prmbys nj tiran me t cilin
ishin br biznese pr vite, vetm pr
t zbuluar se n thelb do gj shkonte
mir kur ishte ai.
N Siri, nuk ishin n gjendje pr
t thyer Assadin dhe tani duhet ti
dorzohemi faktit se ajo ishte nj pasuri; n Irak ka pasur nj luft dhe pr
dymbdhjet vjet t okupimit ushtarak
t krijuar me ndihmn e Perndimit,
nj qeveri Shiite dhe praktikisht proiraniane; midis Siris dhe Irakut, ka
lindur nj muaj m par nj kalifat i
dal nga al-Kaeda dhe pr t luftuar me
vet al-Kaedn; i gjith Islami duket i
pune, dgjojn n televizon pseudo
opinione dhe kronika me standarde t
dyfishta. Nuk sht faji i personave t
cilt nuk kan njohuri fetare dhe influencohen nga ajo ka dgjojn ose nga
shkrimet e botuara n rrjetet sociale.
Gjithkush i cili bombardohet nga kto
lloj informacionesh, normalisht q do t
krijoj mendime negative dhe antipati, n
rastin ton ky mendim negativ i prket
fes. Ajo ka sht kthyer shqetsuese q
nga fillimi i janarit t 2015 sht masivizimi dhe manifestimet e shumta antiislam. Nuk do t kishim asnj prfitim
nse do t mohonim kt fakt. Duket sikur qytetet e ndryshme t Europs kan
ndjekur njra-tjetrn n nj val zinxhir,
duke organizuar manifestime. Paraka-

mbrthyer n at q n gjuhn arabe


quhet fitna, lufta civile e nisur mes
sunive dhe shiitve dhe e zgjeruar tek
sunitt xhihadist, kundr Sunnitve
t moderuar. Presidenti Obama
po tenton nj afrim me Iranin, duke
kundrshtuar Kongresin Amerikan me
shumic republikane dhe Netanyahun,
i cili dukej i mundur dhe i prjashtuar
nga jeta e re politike, ku akuzon Iranin
Shiit se financon kalifin sunit.
n Tunizi? Pas Pranvers Arabe,
psojm zhgnjimin pr t par fitoren
e zgjedhjeve demokratike dhe t ndershme fundamentalistt; pastaj kemi pasur ngushllimin e dhnies s ndihms,
zgjedhjet e ardhshme por t dyshimta
ndaj parregullsive fitoren e muslimanve laik dhe t moderuar (t paktn, e etiketojn ata veten); tani ISIS
sht vendosur edhe n Tunizi dhe bn
masakr; apo nuk bhet fjal pr ISIS,
por fakti sht se njerzit e kalifit pretendojn sulmin n muze. Tani, q nga
qelizat xhihadiste t Afriks Veriore,
teorikisht si ISIS, si al-Kaeda, veprojn
n nj situat pothuajse absolute dhe
gjithsesi t pakontrollueshme dhe jo
lehtsisht autonome, sht e pamundur
t thuhet saktsisht se ajo q po ndodh
sht rreziku q t gjithve na kanoset.
Optimizmi
dhe
alarmi
i
paprgjegjshm mund t jen argumente t mira mediatike ose politike,
por dyja jan t panevojshme. Jemi
prball nj lufte civile myslimane,
q i shtohen problemet q rrjedhin
nga dekadat e gabimeve perndimore
n Lindjen e Mesme dhe m gjer, e
prkeqsuar nga kriza izraelito-palestineze. Kjo luft nuk fitohet duke br
politikn si puna e strucit ose duke
treguar muskujt dhe bombarduar vendet. Kjo luft fitohet me inteligjenc,
infiltrime dhe qndrueshmri mendore
dhe morale: duke demostruar se nuk ka
asnj luft t civilizimeve n vend dhe
q ne e dim shum mir.
Jemi zhytur vetm n nj seri
luftrash pr pushtet, hegjemonis
politike dhe dominimit energjitik. Kjo
sht e gjitha.
Prktheu: Jonilda Zaimaj
lime, manifestime, tubime apo sido
q ti cilsojm kto ngjarje, prshijn
miliarda mysliman an e mban bots.
Njerz, t cilt ngrihen e protestojn,
kundrshtojn, krkojn me do kusht
t hedhin posht vlerat e nj komuniteti fetar t caktuar dhe t nj besimi
fetar, vetm sepse dikush q i prket
ktij komuniteti ka kryer nj krim t
pafalshm.
sht e drejta e do qytetari t
ngrihet t protestoj, manifestoj, t
mbaj tubime dhe parakalime n rast
se shkelet ligji. Ajo ka nuk arrihet t
kuptohet, sht se kemi t bjm me nj
krim t kryer nga nj apo disa individ,
jo nga nj komunitet i cili prfaqson
besimin fetar.

Mendimi / Mars 2015 /

Etika e komunikimit,
sjelljes dhe e pastrtis

tika sht nj term q na njeh t


gjithve me rregullat dhe mnyrat
e sjelljes q ne duhet t kemi n nj vend
t caktuar dhe me persona t caktuar. Ajo
sht shkenca q studion moralin, parimet,
normat dhe rregullat e sjelljes s njerzve n
shoqri. Etika sht morali i nj shoqrie,
i nj klase edhe i nj grupi shoqror, ku t
flassh pr t do t thot t flassh pr vlera
sublime. Nj shprehje thot: N kt bot pa
etikn do gj do t ndodhte sikur ne t gjith
t ishim pes milion ushtar t hipur n nj
makin t madhe, t ciln nuk e drejton njeri.
Ajo lviz gjithnj e m shpejt, por nuk e di se ku
shkon...(Jacque Causean).
Fjala etik buron nga shprehja greke
ethas/ethika, q ka domethnien e tradits
dhe shprehjeve. Megjithat far prfaqson ose si ta kuptojm etikn e lidershipve?
far prfaqson ajo n nj institucion, apo
n nj vend pune? Si duhet t jet etika e
sjelljes n nj vend pune ose n nj institucion?
Etika si e tham ka t bj me rregullat
dhe normat morale dhe t sjelljes s individit. Si disiplin etika eksploron rrugt e
ndryshme t kritiks morale, ku arsyetimi
sht shum i rndsishm n zhvillimin e
konceptimeve morale. Etika ka t bj me
marrdhniet me t tjert, ndrsa morali
lidhet thelbsisht me zrin e ndrgjegjes.
Etik do t thot nevoj pr rregulla, ku
pika kryesore sht midis ktyre rregullave
dhe zbatimit t tyre. Parimi themelor i
etiks sht : mos cno tjetrin. Liria dhe
etika jan shum t lidhura midis tyre.
Bota nuk mund t kuptohet pa rregulla,
por njerzit shpesh priren ti shkelin kto
rregulla. Pikrisht n kt rast sht e nevojshme etika dhe marrja e nj informacioni
t konsiderueshm n lidhje me t. N
nj institucion ose n nj vend pune sht
shum e rndsishme dhe e nevojshme t
kuptosh tre koncepte t lidhura ngusht me
etikn. Kto tri pika ose koncepte jan ose

kan t bjn me: etikn e komunikimit,t


sjelljes dhe pastrtis ose mbajtjes n rregull
t nj ambienti pune.
1.Etika e komunikimit. Prsa i prket
etiks s komunikimit n nj institucion ose
vend pune, ajo sht e ndrtuar ose bazohet
nga disa parime baz: a) nj nga kto parime
sht padhunueshmria e integritetit moral
e fizik t individit. Kjo nnkupton q do
individ n nj ambient pune duhet t jet
komunikues i mir dhe jo cnues i moralit
dhe integritetit t individit. b) Pika e dyt
ka t bj me lirin e mendimit, shprehjes
dhe besimit. Prsa i prket ksaj pike, etika
e liris s mendimit, shprehjes dhe besimit,
duhet t jet e qart dhe e zbatueshme nga
t gjith, por asnjher nuk duhet tejkaluar
masa e ksaj lirie. N nj vend pune si p.sh.
n media, gazetart ose punonjsit e kan
parim baz kt pik t etiks, sepse informacionet ose lajmet q ata transmetojn
kan lidhje direkte me t gjith njerzit.
Ata duhet t ken lirshmri t mendimit,
shprehjes dhe besimit n transmetimin e
informacionit q t bhen shum t besueshm dhe t vrtet nga t gjith njerzit. Prandaj ktu duhet t respektohen dhe t
ndiqen reciprokisht parimet baz t etiks.
Ndodh q disa her nuk bhet kujdes n
fjalorin e prdorur nga punonjsit dhe se
ndikim mund t ket tek njerzit ose publiku mnyra e formulimit apo dhnies s
lajmit. Varsisht prej bashkimit, kndvshtrimit apo trajtimit t ktyre elementve, n
mnyr q t rris interesin e t shkaktoj
efekt emocional e shokues tek publiku lajmi
pr nj akt t dhunshm, duke keqprdorur
objektin e vet, shkakton dhun tek lexuesit,
shikuesit dhe dgjuesit. N kt rast thyhen
rregullat etike t komunikimit, prishet besueshmria e krijuar tek publiku. Prandaj
themi q duhet t zbatohen kodet etike n
komunikim si midis kolegve n pun ashtu
edhe nprmjet transmetimit t mesazhit
tek publiku i gjer. N kt mnyr ofrohet

nj komunikim efektiv, i kuptueshm dhe


i pranueshm nga t gjith, thjesht duke
ndjekur rregullat baz q nj institucion t
ofron.

Pik s pari njeriu, invididi, i prket


shtetit ku ai jeton, sht shtetas dhe ka
t drejta dhe detyra t barabarta prball
ligjit dhe kushtetuts n vendin ku ai
banon. Individi mund t jet besimtar
por njkohsisht sht edhe qytetar i
Republiks. Ligjet, t drejtat dhe detyrimet, jan themeli i nj shteti. Nse arrihet t kuptohet ky fakt, jemi n rrugn
e duhur.
Besimi fetar predikon vetm vlera
dhe virtyte t denja pr komunitetin. Islamofobia, kjo ndjenj frike ndaj
islamit sht e pakuptueshme madje e
patolerueshme. Nuk mund t ket vend
n shoqrit perndimore ku shkalla e
kulturs dhe e emancipimit arrin majat
e saj, pr frik ndaj nj feje. M tepr se

frik jan paragjykime, t cilat lindin nga


nj ngjarje e caktuar, e cila prflitet dhe
m pas mediatizohet. Mediatizohet n
mnyrn m t keqe, prpos faktit se pr
nj situat t caktuar prdoren dy standarde n media.
Ajo ka sht akoma m shum
shqetsuese sh diskursi i pseudo-analistve dhe i pseudo-teologve, t cilt
marrin prsipr t japin opinione pr
shtjet islame. Kta persona, jo vetm
q nuk kan kulturn e duhur fetare,
por as nuk njohin etik mediatike, n
mnyrn se si e analizojn shtjen. Duke
propaganduar n mnyr t gabuar, duke
shprehur nj realitet dhe kultur q nuk
ekziston, e cila nuk ka t bj me islamin.
Kta pseudo-analist revoltojn t gjith

botn arabe dhe besimtart mysliman.


Ata t cilt e ndiejn m shum
peshn e t qenurit t diskriminuar dhe t
etiketuar jan t rinjt mysliman, t cilt
duke ndjekur situatn dhe valn islamofobe, revoltohen. N kto momente jan
po kto media t cilat e propagandonj
revoltn, pra si nj shenj mosemancipimi
ose dhune. N ann tjetr t medaljes
kemi t bjm me t rinj perndimor,
t cilt jan kategoria m e leht pr t
rn n kurthin e propagands islamofobe. Duke qen n nj mosh t re, dhe
kryesisht duke mos patur kultur ferare t
mjaftueshme, kjo kategori shum shpejt
do t prbj islamofobt e ardhshm.
M tepr se frik ndaj ktij besimi fetar, i cili n thelb predikon t mirn, paqen,

2. Etika e sjelljes. Si duhet t jet sjellja


n nj institucion ose n nj vend pune?
Pr ta prcaktuar kt gj sht pak e
vshtir, por sht e domosdoshme pr do
institucion. N rastin ton prfshihet pikrisht institucioni mediatik. Si duhet t jen
kushtet e puns dhe sjellja e punonjsve n
nj institucion t till? N radh t par n
nj ambient pune, kryesore dhe primare
sht puna e lidershipit ose e drejtuesit,
sepse nga ai varen t gjith punonjsit e
tjer. Lidershipi q prbn dhe impakt
etik ka disa faktor t rndsishm t lidhur me prmirsimin dhe perfeksionimin e
ambientit t puns: a) me an t impaktit
etik nga ana e tij, ai ofron nivele t larta t
knaqshmris n pun nga vet puntort.
b) angazhim m t madh t organizats
prkundrejt puntorve. c) marrdhniet
ndrpersonale t dalluara nga prkujdesi
dhe barazia. d) nivele t larta besimi midis
liderve dhe t punsuarve.
Kryesisht etika e lidershipit i referohet
standardeve t sjelljes q na tregojn se si
qeniet njerzore duhet t sillen n situata t shumta q ata shpesh e gjejn veten.
Pikrisht etika e sjelljes n institucionet
mediatike ka t bj me standardet e sjelljes q jan t domosdoshme pr t drejtuar
veprimet. far do t thot etik sjelljeje
n nj institucion ose n nj vend pune t
caktuar? N rastin e mediave sjellja etike
prshkruhet me an t disa pikave: a) e para
ka t bj me besimin dhe respektin pr t
gjith individt e institucionit, ku kjo sht
dhe pika kryesore q prfaqson nj sjellje
etike. b) ndershmri n t gjitha veprimet.
c) drejtsi dhe trajtim t drejt t t gjith
njerzve. d) integritet n t gjitha veprimet.
Kshtu si lidershipt edhe punonjsit, e re-

alizojn punn e tyre duke zbatuar rregullat


baz t etiks s sjelljes. Nj sjellje e mir
n pun sht nj knaqsi shtes n shpirt,
por gjithmon duke respektuar tjetrin.
3.Etika e pastrtis.
Do t ndalemi pak edhe tek etika e
pastrtis, ose e mbajtjes s ambientit n
kushtet m t knaqshme dhe m t favorshme pr punn. N nj ambient ose
vend pune, duhet ti kushtohet rndsi t
veant edhe estetiks s ktij ambienti. Sa
i prshtatshm dhe far kushtesh mund t
ofroj nj ambient pune? Si duhet t ndihemi ne, n nj ambient ose vend pune, ku
etika e pastrtis nuk sht shum e zbatueshme apo edhe e prshtatshme? Si sht
thn edhe nga shum studiues e psikolog,
nj vend pune ose nj ambient pune i
rregullt, me kushte akomoduese komfort
standardeve dhe rregullave t institucionit,
t ofron m shum knaqsi dhe premisa
pr t ecur m lart. Ndrsa nj ambient
pune me shum rrmuj dhe jo nj vendosje
e bukur estetike e mjeteve t puns, nuk t
fal qetsin dhe komoditetin e duhur. P.sh.
n nj institucion mediatik sht shum e
rndsishme q ambienti i puns t jet i
qet dhe jo mbyts e tensionues, sepse t
gjith punonjsit dhe gazetart do ta kishin
t pamundur t prqendroheshin apo t
realizonin nj pun fitimprurse. Etika e
pastrtis sht po aq e rndsishme sa t
gjitha pikat e tjera. P.sh. po t bjm krahasimin e nj zyre t rrmujshme, me shum
gjra t ndodhura n vende t gabuara, apo
nj ambient i lagsht, pa shum ndriim, do
ti bnte punonjsit m t lodhur m pesimist pr t vazhduar punn me rrjedhn
e saj normale. Ndryshe do t ndodhte nse
ambienti sht i ajrosur mir, me tavolina t
pastra dhe t sistemuara mir, me vendosjen e mjeteve t puns atje ku duhet dhe si
duhet. N kt rast individi ose punonjsi
do t ndihet m i frymzuar, m i fort dhe
m i guximshm pr tu prballur me risit
e ndryshme q sjell e prditshmja.Gjithnj
kryesore sht mirqenia e individit, por q
pikrisht kjo sjell nj fitim t knaqshm.
T gjitha kto dshmojn pr vlerat dhe
rregullat kryesore q prfaqson etika, ku
n kt rast prfshihen ato m t rndsishmet, pra ato q prfshijn t gjith ambientin e puns. Nj ambient ose nj vend pune
i pastr, i rregullt dhe me nj atmosfer
mikpritse, t ofron mundsi t mdha n
zbatimin e rregullave baz etike, por edhe
nj knaqsi dhe prfitim emocional e profesional. Nj njeri i knaqur nga puna dhe
ambienti apo kushtet e saj, ndodh pr vet
faktin se ky individ ka ecur gjithmon n
baz t rregullave dhe normave etike, duke
rritur n kt mnyr integritetin e tij profesional dhe moral.
Prgatiti: Elona Haka

dashurin dhe harmonin, kemi t bjm


me nj val racizmi. Duke folur keq,
duke propaganduar fakte dhe veprime
t cilat nuk ekzistojn, diskriminohet
dhe dhunohet nj komunitet i caktuar.
Nj numr i konsiderueshm moderatorsh dhe opinionistsh deklarojn se
kan frik nga islami, sepse disa persona
deklarojn se kryejn krime n emr t
fes. Por pse kta moderator nuk kan
frik nga droga dhe alkooli q do vit
merr m miliona jet njerzish, pse nuk
kan frik nga prosticitucioni, i cili po
degjeneron brezin e ri, pse nuk kan
frik nga kriminelt t cilt nuk respektojn ligjin?
Prgatiti: Jona Koprencka

Mendimi / Mars 2015 /

Emri i Allahut: Et-Teuab (Pranuesi i madh i pendimit)


Nga emrat e bukur t Zotit ton sht edhe
Et-Teuab q do t thot se Zoti pranon pendimin
e njerzve dhe i udhzon ata drejt rrugs s pendimit pr mkatet e tyre. Pr shkak t mshirs s
Tij t pafund, Zoti nuk i l mkatart pas dore,
por krijon pr ta pendimin n zemrn e mkatarit dhe shkaqe e mnyra q ata t gjejn rrugn
e kthimit tek Ai, t ndiejn keqardhje pr mkatet dhe dshir pr tu kthyer tek Zoti i tyre. Kur
njeriu dshiron t veproj n mkat, ather Zoti
pr ta ndaluar at nganjher e frikson dhe krcnon, nganjher e kshillon dhe e frymzon q

ta braktis mkatin, apo e bind dhe e lejon t jet


n shoqrin e njerzve t mir.
Allahu i fal robrit pr shkak t mshirs s Tij
dhe jo sipas drejtsis s Tij, sepse ne nuk kemi
asnj merit dhe asnj t drejt tek Ai q ti imponojm mshirn pr ne. Nse njeriu largohet
nga Zoti, ather Ai e ndshkon me drejtsin e Tij
dhe nse afrohet, Ai e fal me mshirn e Tij, duke
manifestuar n kt mnyr atributet e Tij hyjnore,
t prsosura. Allahu i pranon pendimet dhe i fal
mkatet tona, pa marr parasysh se sa i rnd sht
mkati dhe sa shpesh sht kryer ai dhe pas do

pendimi, Zoti drgon mirsi dhe bereqet mbi t


penduarin. Na pastron nga gjynahet dhe efektet e
tyre. Gzohet pr pendimin e robit t Tij dhe portat e pendimit i mban gjithmon t hapura, duke
ftuar n do moment mkatart q t hyjn n to,
sepse aty do t gjejn dashuri, mshir nga Zoti i
tyre dhe veprat e kqija ia shndrron n vepra t
mira. T gjith njerzit kan nevoj t pendohen
tek Zoti, sepse askush nuk sht i pagabueshm.
Allahu i Lartsuar thot n Kuran:T gjith ju, o
besimtar, kthehuni tek Allahu t penduar, q t arrini shptimin! (En-Nur: 31)

Adhurimi dhe efeketi i tij


n shpirt dhe trup
Nga Arens GJEVORI

Behauddin GASHI
JETA DHE BESIMI
(Poezi)

ga virtytet e Islamit sht se sht nj fe


madhshtore q prfshin do aspekt t jets
s njeriut pa e ndar adhurimin nga sjellja dhe as diturin nga puna.
Nuk ka dyshim se qllimi i ekzistencs ton sht
adhurimi i Zotit, por nj nga qllimet e tjera t mdha
t adhurimeve q jan t prcaktuara n Islam sht
pastrimi i shpirtrave dhe pasurimi i tyre me virtyte t
larta, n mnyr q besimtari t bhet nj mysliman,
zbatues i ligjeve t Zotit dhe i sjellshm me njerzit.
Ky qllim dallohet edhe n ritin e faljes s namazit,
pr t cilin Zoti thot: Dhe fale namazin! Vrtet,
namazi t ruan nga shthurja dhe nga do vepr e
shmtuar. (El-Ankebut: 45)
Gjithashtu adhurimi i Zotit prmirson shndetin
mendor dhe fizik. Njeriu prbhet nga trupi dhe
shpirti, dhe t dy duhet t ushqehen, n mnyr q t
vazhdojn ekzistencn dhe aktivitetin e tyre. Ushqimi
i trupit sht i njohur dhe konsiston n ato produkte
t ndryshme t konsumuara nga njeriu, kurse ushqimi
i shpirtit, shum prej njerzve tregohen t pakujdesur
ndaj tij, sepse ata nuk mobilizohen shpirtrisht pr t
shmangur rreziqet q rezultojn nga pakujdesia ndaj
tij. Shpirti ka nevoj si ushqim t tij adhurimin dhe
kryerjen dispozitave t Krijuesit. Kjo sht provuar
n nj sr studimesh, q frekuentimi dhe ndjekja
e riteve fetare ndihmon dukshm n komunikimin
e mir me njerzit dhe n prmirsimin e shndetit
fizik dhe mendor.
Ndikimi pozitiv i adhurimit n shndetin
psikologjik dhe fizik, ndr t tjera ndodh sepse:
Ritualet fetare largojn stresin, normalizojn tensionin dhe reflektojn pozitivisht n sistemin imunitar.
Ritualet fetare prbhen nga lvizje gjimnastikore t
shoqruara me nj qetsi t veant shpirtrore dhe
mendore.

Ritualet fetare t cilat kryhen kolektivisht, lehtsojn komunikimin me individin dhe integrimin e
tij n nj mjedis tjetr q mund t jet i ri pr t,
shmangin n kt mnyr vetmin dhe izolimin
nga bota dhe e bjn m t thjesht pr besimtarin q t frekuentoj xhamin. Prkushtimi ndaj
ligjeve t Zotit pengon individin nga konsumimi i
ushqimeve t dmshme dhe nga angazhimi n vepra t pamoralshme. Kshtu trupi i tij rritet dhe zhvillohet i shndetshm, ndrsa shpirti i tij, i pastr
nga efektet e veseve dhe veprave t pahijshme.
Performanca e ktyre akteve t adhurimit pr Krijuesin e qiejve dhe t Toks i japin besimtarit ndjenjn
e siguris dhe qetsis pr aq koh sa ai qndron me
bindje prpara t Madhrishmit, Fuqiplot.
Kt veori t adhurimit t Zotit do ta spikaste
edhe i drguari i Zotit, profeti Muhamed (paqja
e Zotit qoft mbi t), kur i thonte muezinit t tij,
Bilalit: O Bilal na qetso me namaz!, pra lajmro
pr fillimin e faljes s tij. Ky sht nj realitet t cilin
na e prmend edhe Zoti n librin e Tij t shenjt,
Kuranin: Vrtet, zemrat qetsohen me prmendjen e Allahut! (Er-Rad: 28)
Njeriu kur prjeton momente apo situata t rnda ndjehet i shtyr drejt prkujtimit dhe adhurimit t Zotit t tij, kjo shrben edhe si nj piknisje
e mir pr t pr nj aktivitet fetar deri n vdekje.
Studiuesit pas studimesh t gjata kan zbuluar se rreziku i vdekjes s papritur ishte rreth 52 pr qind n mesin e atyre q nuk praktikonin ritet fetare kundrejt 17
pr qind pr ata q i prkushtohen Zotit me adhurime.
Balanca midis shpirtit dhe trupit sht shum e rndsishme, pasi nevoja e tyre pr njra tjetrn sht e madhe dhe vakumi fetar n jetn e individit apo t shoqris
shton problemet psikologjike e deri edhe vetvrasjen, si
ndodh rndom sot n shum shoqri njerzore.

Jeta sht e bukur, por Besimi, m shum


dhe pse kundrshtohen, rrjedhin si nj lum!...
Mes t njjtash brigje, n t njjtin shteg,
nse nuk pajtohen, fundi vetm djeg!...
Jeta gjendet shtrir, kudo, ndr dy kllapa,
t rrshqet kur thua: Ja, tani e kapa!...
Jeta sht e bukur, por m shum, Besimi,
n ai udhheq, nuk ka vend trishtimi!
THJESHT DI...
(Poezi)

Fytyr e All-llahut, fisnike prtej fisnikris,


e bukur prtej s bukurs son, njerzis!...
Syt dhe shpirtrat q krkojn ta shohin At,
t jen fisnik dhe t bukur, si mi mbli z!...
Nuk e di ku jam, ku bj pjes, n kt logjik,
thjesht di q Zotin e dua, sa dhe e kam, frik!...
FALLXHORT...
(Poezi)

N ditt e sotme, ashtu si prej shekujsh,


krifat e luanve bhen strofka lepujsh!...
E ngrihet fallxhori, merr kompetenc t Zotit,
kjo krijes e poshtr, si sot e prej motit...
Fallxhort, kta t mdhenj mkatar,
i trbuan njerzit, mashtrues t papar!...
Ua morn erzin, ua prishn Besimin,
ua vodhn shpresat, ua shuan gzimin!...
Ah sa keq m vjen, pr at shpirt njeriu,
tek pran fallxhorit bhet, sikur nj bisht thiu!...

Mendimi / Mars 2015 /

jeriu lind i vetm, i paditur, n


ambiente t cilat ndryshojn
nga njri tek tjetri. T gjitha vrshojn
si dallg pr ta gllabruar at. Duan ta
bjn pis me baltn t ciln ai u krijua.
Pr t humbur gjurmt e baltosjes. Pr
t humbur gjurmt e s keqes, pr t
ln mbi t fajin. Ai, njeriu nuk lindi
si mkatar, ai lindi i pastr mirpo ia
baltosn mendimet, idet me ngacmimet e jashtme. Balta e tij elastike prballonte me shum mundim,
sforcimet dhe goditjet q e tendosnin
at nga jasht. E goditn at nga t
gjitha ant, me t gjitha llojet, me t
gjitha metodat, me duart djallzore,
pr ta shtrembruar natyrshmrin
e tij. U munduan t gjejn pikat e tij
t dobta, u munduan ta ndryshojn
qoft me forc dhe frik, por dhe me
lajka e dashuri. U munduan tia ndryshojn parimet, kriteret e njohjes s
shtjeve, konceptet dhe gjykimet mbi
t jashtmen e tij, mbi fenemonet q e
rrethonin, pr ti ndryshuar atij ndjenjat, dashurin, frikn, prkushtimin
dhe t Shenjtn.
E jashtmja e egr e godiste at
me gjith forcn e saj. E godiste kur
vinte prej shoqris laike me tundim,
kur vinte nga ideologji dhe msime
q prmbushnin pr t boshllkun e
drits s jets. Sisteme t deformuara
q ushtronin presion do dit mbi t
pr ta konvertuar bukurin e tij, prsosmrin e tij n krijim, pr ta rrzuar at n humnern e zjarrt, aty
ku ai kurr mos shikonte m drit.
Drita e qiejve dhe e toks drgoi nj
qiri n tok. Pr tu shkrir vet dhe
pr t ndriuar t tjert. E krkuan
dritn e tij n shpellat e injorancs
por m kot. E krkuan ujin e tij n
shkrettir por as aty nuk e gjetn. E
krkuan hijen e tij n diell, por as aty
nuk gjendej hija e tij. Krkuan jetn
e tij n hnn pa jet, por as aty nuk
ndodhej. E krkuan kudo por nuk
mund ta gjenin dot. Kishin edhe nj
mundsi pr ta gjetur, por ata nuk
dinin se ku t krkonin. Prandaj Drita
e qiejve dhe e toks i inspiroi q at
ta krkonin tek zemrat e njerzve. T
hutuar dhe t verbuar, t uditur dhe
t lajthitur, krkonin tek zemrat e t
tjerve, por as aty nuk po e gjenin dot.
Mesa duket akoma se kishin kuptuar
mesazhin q vinte drejt qiellit. Ata
po e krkonin n vendin e gabuar. T
gjort, e kishin aq pran por nuk po e
gjenin.
Un e gjeta, sepse krkova n zemrn time. Ishte aty e jetonte bashk me
mua, jetonte me shpirtin tim pr ti
dhn atij drit, pr tia shuar atij etjen
e paknaqsis, pr tia larguar atij errsirn e injorancs, mosbesimit, pr
ti br hije atij, ditn ku nuk ka hije
tjetr ve hijes s Fronit t Zotit t tij.
E gjeta shum afr, ndrsa t tjert e
krkonin larg. E gjeta shpejt se ai ishte
pran meje, mirpo syt e verbuar,
zemrat e hutuara dhe vesht e shurdhuar e krkonin, pasi mendonin se ai
ishte shum larg prej tyre. Po si mund
t ishte larg, kur ai ishte mshir pr to,

Dhe Ne e ngritem lart


famn, kujtimin tnd
(Kuran 94:4)
kur ai ishte udhzim, dashuri, drit, jet.
sht e natyrshme q njeriu ti krkoj
kto sa m pran, ato nuk mund t
gjenden larg sepse largsia ato i zhduk.
E gjeta, kur t tjert e humbnin, e gjeta kur t tjert e krkonin, e desha kur
t tjert e urrenin, sepse zemrat e etura
nuk mund ta refuzojn lumin e tij, me
shijen e mjaltit, me aromn e miskut, i
cili deh do shpirt me knaqesi, duke
u derdhur si nj ujvar mbi gjoksin
tim.
Me imagjinat e shihja, m vinte si
vegim, i bukur plot drit, ngazllehej
shpirti im, pastaj prej syve nj pik
loti, pikonte si ujvar, pr zemrn
q kishte etje, pr besimin e par.
E gjeta at ngado, me an t busulls
lexo. Nuk mund ta gjeni at n injoranc, nuk mund ta gjeni n errsir,
nuk mund ta gjeni at n shkrettir,
as n qiell dhe as n tok, nse nuk
prdorni busulln Lexo. sht e
vetmja busull q ju drejton drejt tij me
dashuri edhe pse zemrat e juaja mund
t ken urretje brenda, mund t ken
smir, mund t ken mkate. Zemrat
nuk lahen me uj, ato lahen me lott
e pendess.
E gjeta at tek
kuptimet e
shprehjeve t tij t bukura, aty ku
monoteizmi ishte elsi i parajss, ku
parajsa ishte tek shrbimi ndaj nns,
aty ku nna ishte princesha e shtpis,
ku princesha e shtpis ishte e dashur
me bashkshortin, kur bashkshorti i
mir nuk dashurohej me imorale, ku
imoralja i dhuronte uj nj qeni me
kpucn e saj, kur kpuca e nj kryetari nuk shkel mbi t drejtat e popullit
t tij, ku pema mbillej pr ta mundur

pesimizmin mbi shkatrrimin e bots,


ku dashuria qndronte n kornizn e
shtpis pa deprtuar tek t tjert, ku
femra nuk ishte nj reklam, por as nj
interferuese tek dashurit e ifteve, ku
yjet e qiellit orientonin poetet, dhe ku
uji i oqeaneve nuk mund ta prshkruaj
dot madhshtin e Krijuesit, ku dielli
ndalon pr t ndihmuar t drejtt, ku
diktatort dridhen prej fjalve t guximtarve, ku gjaku ka ern e parfumit, ku dshmori dshmon pr botn
tjetr, ku plaken zemrat por jo dashurit...., e gjeta tek do gj e bukur n
jetn e ksaj bote.
E krkuan shum, por pak e gjetn
sepse dashuria pr t sht dhurat,
dhe jo t gjith jan t denj pr t
merituar dhurata. Disa e duan dhuratn pa merit, ndrsa disa t tjer
e duan pa punuar dhe pa u prpjekur. Tek zemra e tyre q e gjetn ai
ishte dashuri e rrall, vetm shpatat
e t huajve, n gjokset e tyre mund
ta nxjerrin at dashuri. Gjokset e
tyre ishin kasaforta pr ta ruajtur
at, por ishin t hapura pr kdo
q krkon t dgjoj pr veprat e tij.
At nuk e gjetn idhujtart, politeistt,
t padrejtt, imoralt, mashtruesit,
gnjeshtart, hipokritt, diktatort, ata
q u z frymn drejtsia dhe drita e tij.
Sepse e vrteta nuk mund t jetoj tek
e kota sikurse bima nuk mund t jetoj
n shkrettir.
N bot u cituan shum, u prmendn shum, jetuan shum, gzuan
fam shum, por jo si ai. Sepse t
gith ato q u cituan ishin t klasifikuar n nj drejtim, ndrsa ai ishte
universal n diturin dhe veprat e

tij. Nuk ka njeri n historin botrore q ju transmetuan veprat dhe


thniet brenda shtpis dhe jasht
saj, me miqt e tij dhe me armiqt
e tij, pr nj periudh 23 vjeare. Ai
(paqja dhe shptimi i Zotit qoft mbi
t) rrnoi analfabetizmin me paqe,
duke rrnuar njher e prgjithmon
prhapjen e s keqes, me nj shpallje
hyjnore q i zbriste pjes-pjes pr t
forcuar zemrat e t dobtve dhe pr
t gzuar zemrat e t varfrve. Nuk
pranoi t hyjnizohej, sepse modestia
e tij ishte cilsi e dhuruar prej Zotit.
Fjala e tij kishte pesh mbi zemrat e
njerzve, njerzit udhtuan me muaj
pr ti dgjuar fjalt e tij, ndenjn pa
gjum pr ti lexuar fjalt e tij, shkrin
t gjith qirinjt q t ndrioheshin
me fjaln e tij, sepse shum patn qirinj dhe shum t tjer llampa, por jo
t gjith u iluminuan. Sepse drita e
udhzimit ishte hyjnore jo materiale.
Sistemi q ai solli ishte mbi t gjitha sistemet e kohrave, ai nuk barazonte dy budallenj me nj t menur
por as mitizonte kasape gjenocidesh,
as poshtronte t dobtin e t amnistonte t pushtetshmin. Jo kurrsesi, ai
ngriti n princip sistemin e meritave,
kur klanet, njohjet dhe korrupsioni
shkriheshin prpara ligjeve dhe fjalve
t tij t urta. Ai solli shembullin e vet
t jets pr t mos qndruar fjala e tij
si nj boshllk n mendjet e njerzve
por t konkretizohet me vepr. Ai jo
vetem e ndaloi t keqen, por dhe t
gjitha rruget drejt saj. Kshtu rehabilitimi i t alkoolizuarve, prostitutave,
t droguarve nuk mund t shikohej si
nj veprim social sepse shoqria ato i
kishte shkelmuar vetvetiu.
Zemrat q e deshn at e pasuan hijen e veprimeve t tij.
Fjala e tij autoritative kishte pesh,
ishte e rnd, m e rnd se deveja
kut zhytet n shkrettir dhe m e
rnd sesa qielli kur do paloset si
nj libr. Fjala e tij ishte inspirim
hyjnor. Kurani ishte kushtetuta e tij.
E si mund t humb nj popull kur
kan pr drejtues nj liber t ndritshm?! Kur kan shembull praktik
nj profet t nderuar. Kur kan pr
Zot, T Vrtetin, Nj t Vetmin.
Popujt u bn pasues t tij sepse tek
sistemi i tij ata pan dritn hyjnore
q rregullonte shoqrit e tyre. Ai
ndrtoi konceptin e shtetformimit
dhe drejtsis. Prej tij popujt q jetonin me fise, u zhvilluan si perandori.
Edhe pse jetoi n shkrettir, i premtoi gjelbrimin e tyre. Edhe pse jetoi
n tok ai u premtoi parajsn. Edhe
pse jetoi pak, ai u premtoi prjetsin.
Sa do t kisha dshiruar t jetoja n
kohn e tij, edhe pse pak, edhe pse
n shkrettir dhe pse n tok, por
t isha me t, por n pamundesi t
ksaj t gjith ne kemi nj mundsi
tjetr, t jetojm me t n parajs
prgjithmon. Paqja dhe bekimi i
Zotit qoft mbi t, Profetin e fundit t Bots, Muhamedin (paqja dhe
shptimi i Zotit qoft mbi t).
Prgatiti: Xhemis Stafa

Mendimi / Mars 2015 /

10

Shndeti, Turizmi dhe Turqia (9)


Shndetsia n periudhn e Perandoris Osmane

hkenctart punojn dhe hulumtojn me mish e shpirt pr ti gjetur


kur smundjes s kancerit, q cilsohet si murtaja e kohve moderne nga
shum prej tyre.
N vitin 2012 rreth 15 milion njerz
n shkall botrore jan diagnostikuar
me kancer n pjes apo organe t ndryshme t trupit dhe pothuajse gjysma e
tyre e kan humbur jetn pikrisht pr
shkak t ksaj smundjeje. 13 pr qind
e vdekshmris s prgjithshme n bot
vjen si pasoj e kancerit.
Shkenctart punojn dhe hulumtojn me mish e shpirt pr ti gjetur kur
smundjes s kancerit, q cilsohet si
murtaja e kohve moderne nga shum
prej tyre. N fakt, gjat dekads s fundit
jan arritur edhe shum rezultate t suksesshme n lidhje me kurimin e kancerit,
q t vjetrit dikur e quanin smundje
e keqe. Teksa nga njra an rritet me
shpejtsi numri i rasteve me tumor, nga
ana tjetr vazhdojn t dalin n drit edhe
zhvillime shpresdhnse pr pacientt
me kancer. Nj nga kto zhvillime sht
edhe transplantimi i qelizave mm.
Transplantimi i qelizave mm (staminale) sht nj lloj kure, q prdoret
si trajtim plotsues (adjuvant) pr disa
lloje tumoresh si leucemia ose kanceri
i gjakut, limfoma apo kanceri i sistemit
limfatik, kanceri i gjirit, i testikujve dhe
i mushkrive.Mirpo far jan qelizat
staminale? Ato jan qeliza mm, q nuk
kan psuar asnj lloj ndryshimi nga ana
funksionale; q formojn t gjitha indet
dhe organet n trupin e njeriut; por edhe
q mund t transformohen n t gjitha
llojet e qelizave trupore (somatike). Qelizat mm prodhohen m shum n palcn kurrizore t do njeriu dhe n kordonin krthizor t fetuseve.
Kto lloje qelizash, ende t pandryshuara nga aspekti funksional, jan qeliza
pluripotente dhe t riprtritshme, t afta
q t ndrtojn 3 shtresat (ektoderma,
mezoderma dhe endoderma), prej t
cilave formohen t gjitha qelizat e tjera,

indet dhe organet m von. Ato shkojn


n do pjes t trupit, q ka nevoj pr
riprtritje, shndrrohen n llojin e
qelizave t nevojshme dhe realizojn
riparimin. Numri i qelizave mm
fillojn t paksohet me kalimin e
moshs. Pikrisht kjo sht arsyeja prse
ngadalsohet dhe vshtirsohet shrimi i
indeve e organeve tek t moshuarit.
Po ashtu, qelizat mm jan ato t
parat, q fillojn t formohen menjher
pas ngjizjes s njeriut n mitrn e nns.
N tremestrin e fundit t shtatznis, qelizat staminale kalojn nga mlia dhe
shpretka n palcn kurrizore nprmjet
sistemit t qarkullimit t gjakut. Kurse
gjat lindjes, qelizat mm gjenden me
shumic n kordonin krthizor t t porsalindurit dhe n placent. Kto qeliza
staminale kan shum veori dhe aftsi, q nuk i kan m qelizat mm t t
rriturve. Pas prerjes s kordonit krthizor
t foshnjs, qelizat mm mund t merren pa kurrfar rreziku nga pjesa e lidhur
me placentn.
Prdorimi i qelizave mm pr kurimin e disa smundjeve ka filluar n fund t
viteve 1950. Megjithat deri n vitet 80
nuk sht arritur ndonj sukses i konsiderueshm. Duke filluar nga vitet 80, ky
lloj trajtimi nisi t prhapej me vrull dhe

n vij paralele me zhvillimet pozitive t


regjistruara n lidhje me transplantimin
e qelizave staminale. Meqense qelizat
mm, q prdoren pr transplantim,
merreshin fillimisht vetm nga palca
kurrizore, kjo metod kurimi sht quajtur pr nj koh t gjat transplantimi i
palcs kurrizore. Madje edhe sot e ksaj
dite jan ende t shumt ata, q vazhdojn ta emrtojn kshtu. Sakaq, po aq sa
nga palca kurrizore, kohve t fundit qelizat staminale sigurohen gjithashtu nga
gjaku apo kordoni krthizor.
Shkenctart e bjn n kt mnyr
prkufizimin e transplantimit t qelizave
mm: Zbrazja e pjesshme apo e plot
e palcs kurrizore, q prodhon qeliza
staminale, pr tu mbushur m pas me
qeliza mm t shndosha dhe me grup
indesh t prshtatshme.
Qllimi i ksaj procedure, si mund t
kuptohet edhe nga vet prkufizimi shkencor, sht zvendsimi i qelizave staminale t smura dhe jofunksionale me qeliza mm t shndosha. Pacientit mund
ti transplantohen si qelizat mm t prfituara nga vet gjaku i tij, ashtu edhe ato
nga nj dhurues me inde t prshtatshme.
N rast se qelizat staminale do t merren nga gjaku i pacientit, ather ato duhet
t mblidhen dhe konservohen n periud-

hn m t prshtatshme t smundjes.
Por nse transplantimi do t realizohet
me qelizat mm t nj dhuruesi, ather
duhet treguar kujdes maksimal q pajtueshmria e indeve t dhuruesit me ato
t pacientit t jen n nivelin m t lart.
S pari skanohen t afrmit dhe kushrinjt e shkalls s par (vllezrit, motrat,
djemt/vajzat e xhaxhallarve, hallave,
dajave dhe tezeve), ndrsa m pas dhuruesit e tjer t mundshm. Ndrkaq, n
baz t gjendjes s pacientit dhe shkalls
s smundjes, mjekt vendosin llojin e
transplantimit t nevojshm.
Sot, transplantimi i qelizave mm
prdoret n trajtimin e smundjeve t
panumrta beninje ose malinje; madje
edhe n disa smundje apo rregullime
t lindura. Pavarsisht se e pranojn
transplantimin e qelizave staminale si
nj metod kurimi mjaft t dobishm dhe
efikas, mjekt anemban bots theksojn veanrisht se ky lloj trajtimi sbn
dhe nuk sht mrekulli. Ata nnvizojn
me ngulm se ekziston rreziku q pacienti
t humbas jetn gjat apo pas transplantimit t qelizave mm, q smundja t
prsritet, apo t formohen dme t tjera
t qndrueshme. Transplantimi i qelizave
staminale sht nj zinxhir kurativ i komplikuar, q prmbledh n vetvete shum
lloje trajtimesh mjeksore dhe q krkon
domosdoshmrisht shrbimin e doktorve t specializuar dhe laboratorve t
sofistikuar. Mjekt trheqin vmendjen
se transplantimet e qelizave mm, q
realizohen nga nj staf kompetent, n kohn e duhur dhe duke prdorur mir infrastrukturn e nevojshme teknike, japin
rezultate shum t knaqshme.
Turqia sht nj nga vendet, ku transplantimi i qelizave staminale realizohet
me sukses. N Turqi ka gjithsej 59 qendra t transplantimit t qelizave mm
dhe n vit realizohen mesatarisht 2.500
transplantime. Prve vendasve, n Turqi
vijn pr transplantimin e qelizave mm
edhe nj numr i konsiderueshm pacientsh t huaj.

Lindja e artit islam


A

rti Islam, nga ana tjetr, sht


abstrakt dhe format e tij nuk jan
t prftuara drejtprdrejt nga Kurani
apo nga thniet e profetit; dukshm ato
nuk kan nj baz tek Shkrimi i Shenjt,
por duke gzuar njherazi nj karakter
thellsisht islam.
Islami i sapolindur nuk njohu ndonj
form t artit n kuptimin e vrtet, qkur
mjedisi i tij ishte nj jet nomade apo
gjysm-nomade, me t gjith thjeshtsin
e saj t ngurt. Pranueshm, tregtart
arab dhe udhheqsit e karvanave ishin
n kontakt me qytetrimet bizantine dhe
perse, madje edhe indiane. Por, pjesa m
e madhe e veprave t artit q ata mund
t admironin gjat udhtimeve t tyre,
mbeti e papajtueshme me nevojat e tyre
jetike: ata ishin t interesuar vetm pr
arm, ikrrima dhe veshje.
Brenda shtpis ata ruajn format e
jets s jasht baritore. Me plot goj ishte

Kur studiohet historia e artit islam, pyetja e


par q ngrihet sht kjo: si ka mundesi q ky
art lindi pothuaj njhershm, rreth nj shekulli
pas vdekjes s Profetit q sht edhe era
e zgjerimit m t madh t fes islame dhe,
t shprfaq sakaq nj unitet plotshmrisht
binds t forms q do t ruhej prgjat
shekujve?
nj mjedis barbar, q sidoqoft, do t duhej
fisnikruar prej shembullit t profetit:
kjo u b nj mbshtetje pr varfrin
shpirtrore dhe pr nj lloj dinjiteti
burrror dhe klerikal njherazi. Fusha e
Arabis, n monotin e saj madhshtore,
ishte prgatitur nga Providenza pr

nj ekzistenc t qendrzuar plotsisht


n njsimin e Zotit, n vetdije pr
Unitetin Hyjnor. Ishte, n fakt, braktisja
e mjedisit primitiv arab dhe prballja
me trashgimin artistike t popujve t
pushtuar apo t konvertuar, q e bri t
nevojshme lindjen e nj arti prshtat fes

Islame dhe q e bri t mundur q kjo


t ndodh. Por para ksaj, kishte dika
t zbrazt ose nj periudh shterpsie
t dukshme, q mund t shpjegohet pa
dyshim n termat e ekonomis s forcs
q ushtronin pushtuesit e mdhenj.
Feja e re u prhap me shpejtsin e
zjarrit t steps, duke sjell trupat e saj
elit n kufijt e Perandoris s lasht t
Aleksandrit t madh e m tej. Pushtuesit
(Sunduesit), duke qen arab n pjesn m
t madhe dhe beduin n natyr, vshtir
t kishin koh n do rast t zinin vend
n tokat e reja: ata mbetn t huaj, duke
formuar nj lloj kaste aristokrate, q
mbante popullsin e pushtuar n njfar
distance dhe, nuk iu pushtua arit, prpos
plaks s plqyeshme; me siguri ata nuk
mendonin ti krijonin vet. Por, pas fazs s
par t stabilizimit, nga fundi i periudhs
umejade, shtja e artit u b shum reale.
Atkoh, popullsia e urbanizuar

Mendimi / Mars 2015 /


e Siris, ku ishte vendosur qendra
e re e Perandoris, ishte konvertuar
prgjithsisht n mysliman; ata nuk mund
t vazhdonin jetesn n mjedisin urban
q mbanin gjurmn e kudogjendshme
t qytetrimit greko-romak. Shfaqja e
ktij arti, at bot, risjell kristalizimin
e beft t nj zgjedhjeje t mbingopur,
nse do t prdorim nj krahasim t aft
pr zbatime t ndryshme dhe, i cili, n
kt rast, sugjeron jo vetm beftsin
e fenomenit, por edhe rregullsin dhe
homogjenitetin e formave rrjedhse.
Gjendja e mbingopjes q paraprin ngutin
e kristaleve, n nj far mnyre, nxit
nj krahasim me tension psikologjik, t
cekur m sipr, shkaktuar nga piktakimi
i komunitetit mysliman t hershm me
kulturn e popujve t futur rishtazi n
fen Islame, por kjo nuk sht asgj m
shum se dukja dhe respekti siprfaqsor
i gjrave, pasi n realitet ky mbingarkim
nuk sht vese fuqia krijuese e mbarsur
n tradit.
Umejadet
Periudha
umejade
(661-750)
prodhoi nj art qartsisht profan dhe
t ksobotshm, mundshmria e t cilit
nuk do t shihej m n truallin islam,
ku normalisht nuk ka ndarje midis
t shenjts dhe shekullares, prve
prdorimit, t cilit i vihen veprat e artit,
dhe jo n formn e tyre-shtpia ndrtohet
n nj stil q asfare nuk ndryshohet nga
xhamia. Kjo natyr e ksobotshme e artit
t umejadve mund t shpjegohet me
faktin se arti islam n kt periudh ishte

11

akoma n procesin e formsimit.


Kast el Haxhr, Kusejr Amra, Kirbat
el-Mefxher dhe Kasr El-Mushatta jan
midis emrave t pallateve t ndrtuar nga
umejadt buz shkrettirs. Arkitektura e
ktyre pallateve t kujton castrat romake
dhe pallatet sasanide.
Megjithat, kan elemente q dshmojn artin islam n detaj dhe sidomos
n zbukurim, ku motivet gjeometrike dhe
ritmike, shfaqen gradualisht nga kompozimet klasike konvecionale; n vend
q t mbeten thjesht kufij, ato bhen subjekti kryesor. Vepra m e shquar e artit
umejad sht padiskutim fasada e gdhendur e pallatit t Kasr El Muashatta
(pallati Dimror) nj rezidenc dimrore
q sipas do treguesi ishte braktisur para
se t prfundohej, dekori i Mushatta
s ngjan t shpreh shijen e nj princi
arab me prejardhje beduine. Duket sikur nj zotri arab q porositi kt vepr
i kishte treguar kryeartistit nj brokad
qilimash sasanid me motive simetrikisht t prsritura dhe i krkoi atij ti riprodhonte n gur 5 metr t lart dhe 43
metr t gjer. Por kjo sht nj e folur
me eufemizma; far duam t themi
sht thjesht kjo: kompozimi i prgjithshm i ktij dekori t gdhendur, me derdhje madhshtore, me form zigzage dhe
rozetave t shtuara, disa t rrumbullakta
e disa tetkndore, elementet klasike q
ai shfrytzon kan prdorur rolin e tyre
origjinal. Ksisoj, pr shembull, derdhja n form zigzage me motive akantusi
ndikon formn e nj kornize klasike, nj
element thelbsisht statik q synon t

mbshtes atin; n kontekstin e Mushattas-s, ai fiton nj rol dinamik apo ritmik; si nj element dekorativ ai nuk sht
i ndryshm nga nj rrip i thurur lkure
mbi shaln e deves s nj beduini, njsoj sikurse rozetat q e shoqrojn at, t
cilat jan t prejardhura nga rozetat q
zbukurojn tavanet. E gjitha kjo kultur
e qendisms ka t bj m shum me
kulturn e tends sesa me arkitekturn
e njmendt. Pavarsisht ksaj, arabt,
si t gjith nomadt, kishin shum pak
ndjeshmri pr ligjet e arkitekturs;
prkundrazi ata vlersonin artet minore,
xhingla, arm t dekoruara me materiale
luksoze dhe, mbi t gjitha, tekstile luksoze q mund t mbarteshin n udhtime

Shkenctart mysliman

Ibni Bajtar (1199-1248)

bn Bajtari njihet si botanisti dhe


farmacisti m i njohur i Mesjets
se Hershme pasi ai u mor me botanik,
mjeksi dhe me prgatitje ilaesh. Ai
shkroi librat: Enciklopedia e Mjeksis,
Elefant t uditshm, Prshkrimi i
diskorides, Enciklopedia e Ilaeve dhe
Ushqimeve.
Ibni Bajtar n udhtimin e tij prmes
jets ka pasur nj njohuri t thell n
lidhje me barishtet mjeksore. I gjith
ky informacion sht mbledhur n Enciklopedin e quajtur Bajtarname apo
Enciklopedia e Ilaeve dhe Ushqimeve.
N ket vepr ai prshkroi 200 bim me
detaje t thella q nuk ishin prshkruar
m par dhe gjithashtu bri edhe prshkrimin e 1400 bimve, t cilat mund t
zvendsonin kultura mjeksore apo ilae
t forta. Ibn Bajtari e shkroi kt libr si-

pas metodave m modern, duke i renditur bimt sipas alfabetit dhe duke treguar
se far ilai mund t prgatitej me seciln bim. Ai gjithashtu i shkroi emrat
e ilaeve n Arabisht, Greqisht, Persisht
dhe Spanjisht.
Orientalisti Europian i Rilindjes,
Zontheimer e prktheu Enciklopedin e
Ushqimeve dhe Ilaeve t Ibn Bajtarit n
latinisht. Kjo enciklopedi u prdor deri
n shekullin e XIX-t si teksti baz n
Universitetet e Europs. Madje edhe sot
e ksaj dite ai vazhdon t prdoret.
Nasiruddin et-Tusi (1200-1273)
Inxhinieri dhe astronomi, i cili e solli
edhe nj her n jet trigonometrin dhe
e ndau si nj deg m vete. Nasiruddin
et-Tusi ka shpjeguar dhe ka br kritikn
shkencore t librit t Euklidit, Parimet.
Sipas Nasiruddin et-Tusi, disa prob-

leme inxhinerie mund t zgjidheshin


prmes algjebrs dhe disa probleme algjebre mund t zgjidheshin prmes inxhinieris dhe gjithashtu ai prdori edhe
metoda t reja matematikore. N fushn
e matematiks ai shkroi libra si Sfera
Lvizse, Prshkrimi i Sfers dhe Krahasimet Algjebrore. Observatori i ndrtuar nga Tusi n Meraga u b nj prej
observatorve m t famshm dhe m t
mdhenj t bots islame. Pr nj koh ky
observator ishte observatori m i madh
dhe m i rndsishm i t gjith bots s
athershme.
Tusi i hapi terren pune Kopernikut
me kritikimin e librit t Ptolemeut rreth
astronomis. Ai hodhi drit n degt e
fiziks, inxhinieris dhe mekaniks, duke
br studime t reja dhe m ekzakte. T
gjitha teorit, deklaratat dhe dijet n
matematik jan mbledhur n librat e tij.
Libri i Nasiruddin Tusit n trigonometri
sht prkthyer n botn perndimore n
gjuht latine, franceze, angleze e shum
t tjera dhe prdoret si libr baz n
shum studime matematikore dhe trigonometrike.
Dijetari Amerikan George Sarton,
pr Nasiruddin Tusin ka deklaruar: Tusi
sht dijetari dhe matematicieni m i
mirnjohur mysliman
El-Kazvini (1203-1283)
Gjeografi dhe gjeologu i madh Zekerija bin Muhamed Kazvini, rezultatin
e puns s palodhur 15 vjeare e hodhi n librin e tij Axhaib el-Mahlukat
ve Garaib el-Mevxhudat (Krijesa dhe

dhe t ekspozoheshin t varura n ant e


tendave t tyre. E par nga larg, fasada e
Mushatta s i ngjan nj prej atyre rrethimeve t ngritura me qilim t varur q
qarkonte grupin e tendave mbretrore.
Kontributi i madh i derdhjeve zigzage
dhe i rozetave sht br pr tu par
nga nj distanc, ndrkaq skulpturat n
form bimore dhe zoormorfike sjan hi
m shum se nj coh e ylbert e drits
dhe e hijeve; sht qasja ndaj tyre q
i shndrron ato n forma frymzuese.
Metoda sesi trekndshat dekorativ dhe
rozetat gjeometrike jan mbivendosur n
kto mure t fortesave, srish parathot
artin islam t shekujve pasrends dhe n
veanti artin selxhuk.
Mjete t uditshme). Ky libr u prkthye n gjuhn Persiane, Turqishte dhe
Frngjishte. Ai prbhet nga dy vllime kryesore. N vllimin e par jepen
informacione t detajuara pr qiellin,
hapsirn, dhe trupat qiellor. Kurse n
vllimin e dyt jan prpunuar informacione pr tokn, strukturn gjeologjike
t saj, mineralet, bimsin dhe kafsht.
Studiuesi gjerman Carl Brockelmann
pr librin kozmografik t Kazvinit thot :
Kjo sht kozmografia m e vlefshme n
kulturn islame Kjo vepr ishte ndr m
t lexuarat dhe m t studiuarat n botn
Islame. (Kozmografia prfshinte shum
informacione si: pr hapsirn, qiellin,
matematikn, fizikn e shum t tjera.)
Veantia e veprs Axhaib el-Mahlukat sht se ajo sht prpunuar mbi
parimin e unitetit t Zotit dhe krijimeve
t Tij. Universi sht nj manifestim i t
vrtets absolute, se Zoti krijon gjithka
n nj koh t caktuar dhe pastaj kto
krijesa i vendos n marrdhnie me
njra-tjetrn. Sipas fes Islame, njerzit
jan t obliguar t msojn pr urtsin
e krijimit t njeriut nga Zoti. Sipas Kazvinit, njerzit duhet t studiojn dhe t
nxjerrin sa m shum n pah urtsine e
t gjith ktij krijimi prej Zotit, dhe kjo
bhet duke par fillimisht nga vetja. N
kt mnyr njerzit do t fitojn mirsit
e ksaj bote dhe asaj t amshueshme
shprehet Kazvini.
Kazvini mundi tia kaloj edhe shum
dijeve t mparshm t bots Lindore
apo Perndimore. Nj sasi jashtzakonisht e informacioneve dhe dijeve t reja
t prfituara deri n shekullin e 16-17 i
atribuohen Kazvinit, i cili i hodhi bazat
e kozmografis. Libri i fundit i Kazvinit
i titulluar Gjurmt e Popujve dhe Historia e Njerzve sht nj libr historik
mjaft i vlefshm.
Prktheu: Indrit Muha