You are on page 1of 5

ANESTEZIJA

PROF. DR. EMIR MUJANOVIC
Anestezija je izazivanje privremene, reverzibilne neosjetljivosti dijela tijela
ili citavog organizma pomocu lijekova i/ili anestetickih gasova. Moze biti
opsta i regionalna (lokalna).
Opsta anestezija je farmakolosko izazivanje analgezije, gubitka svijesti i
misicne relaksacije. Osnovna karakteristika je odsustvo svijesti. Moze biti
sa spontanim disanjem (bez misicne paralize) ili sa mehanickom
ventilacijom pluca (sa misicnom paralizom). S obzirom na put dospijevanja
anestetika u organizam, opsta anestezija se dijeli na:


endotrahealnu – inhalacionu
intravensku i
rektalnu

Opsta intravenska anestezija bez misicne paralize i sa spontanim disanjem
naziva se jos i kratkotrajna opsta intravenska anestezija. Ona se koristi za
manje operativne, terapijske i bolne dijagnosticke procedure. Tu spadaju:
repozicija dugih kostiju, cistoskopije, kiretaze i dr.
Opsta intravenska anestezija sa misicnom paralizom i mehanickom
ventilacijom pluca, uz dodatak anestetickih gasova kiseoniku, analgetika,
neuroleptika i drugih medikamenata koristi se za operativne zahvate.
Naziva se jos i balansirana anestezija.
S obzirom da anestetici ne uticu izolovano na jedan organ (koji se operise),
vec djeluju (uglavnom depresivno) na sve vitalne organe i organske
sisteme (CNS, KVS i respiratorni sistem), neophodni su odgovarajuca
priprema bolesnika za anesteziju i operaciju (preanesteticka vizita),
preoperativna medikacija (premedikacija) i tacno utvrdjen plan i redoslijed
postupaka za izvodjenje opste anestezije i budjenje iz anestezije, kao i
adekvatna postoperativna evaluacija operisanih (anesteziranih bolesnika,
uz odgovarajuci monitoring (pracenje) vitalnih funckija.
Preanesteticka vizita
Anesteziolog se upoznaje sa bolesnikom najmanje jedan dan prije
operacije (ili ranije, ukoliko je potrebno da se izvrsi opseznija priprema
priprema za anesteziju). U sklopu pripreme bolesnika za operaciju
neophodna je evaluacija opsteg stanja na osnovu anamnestickih podataka,
fizikalnog pregleda, laboratorijskih analiza (krvma grupa, krvna slika,
koagulacioni
status,
biohemijske
analize),
elektrokardiograma,
rendgenskih snimaka kao i drugih analiza i dijagnostickih metoda, po

hidroelektrolitni disbalans i akutni i hronicni gubitak krvi. kako bi se optimizirala funkcionalna rezerva organskih sistema i bolesnik sto bolje pripremio za operativno lijecenje. Redoslijed postupaka u izvodjenju opste anestezije Prilikom izvodjenja opste anestezije postuju se odredjeni standardni postupci i redoslijed postupaka. kupiranje nezeljenih refleksa autonomnog nervnog sistema i „asistiranje“ anesteziji.        Prvi korak je obezbjedjivanje odgovarajuceg monitoringa za pracenje vitalnih parametara i to se cini prije pocetka izvodjenja anestezije Slijedi spontano udisanje cistog kiseonika na masku ili preoksigenacija Uvod ili indukcija u anesteziju je treci korak i ujedno pocetak anestezije (koja se kasnije produbljuje). sprecavanje nezeljenih dejstava anestezije. Za obezbjedjivanje artificijelne ventilacije potrebno je najprije izvrsiti endotrahealnu intubaciju.potrebi. opste stanje bolesnika i funkcionalno stanje pojedinih organskih sistema. ili premedikacija. sto nekada nije jednostavno (otezana vizuelizacija glotisa pri laringoskopiji. Pri tome se stice uvid u aktuelno hirursko oboljenje. . Kod hitnih operacija. To je jedan od najrizicnijih momenata anestezije (i cijele operacije). sa anestezioloskog aspekta. prate nepripremljene bolesnike i uglavnom se odnose na „pun stomak“. zato sto bolesnik dobija anestetike na koje reakcija moze biti nepredvidiva (moze doci do srcanog zastoja). kojima se bolesniku oduzima mogucnost spontanog disanja. iz cega proistice imperativ koji je pred anesteziologom. vrijeme za pripremu je ograniceno na kratak vremenski period. Nakon uvida u stanje bolesnika. antiaritmici. kada treba sto efikasnije otkloniti probleme koji. iz razlicitih razloga). Sljedeci korak je produbljivanje i odrzavanje anestezije. obezbjediti ventilaciju pluca. Sljedeci postupak je administriranje misicnih relaksanata. predstavlja ordiniranje medikamenata bolesnika 30-60 min prije operativnog zahvata. uz mehanicku ventilaciju pluca i kontinuirano pracenje vitalnih parametara pomocu razlicitih aparata. analgezije i misicne relaksacije. kardiotonici itd). Premedikacija Preoperativna medikacija. Od medikamenata za premedikaciju najcesce se koriste sedativi (benzodiazepini) i antiholinergici (atropin). nekada je potrebno korigovati postojecu terapiju (antihipertenzivi. Ciljevi premedikacije su: uklanjanje anksioznosti.

Ovo se izvodi iz dva razloga.v. itd. jer dejstvo anestezije (umanjeno. kanile. Ukoliko maska ne moze da se dobro adaptira na lice (i bolesnik ne moze da se ventilira na ovaj nacin). pulsne oksimetrije. Po potrebi se koristi dodatni monitoring (koji moze biti takodjer neinvazivan ili invazivan): za pracenje satne diureze uvode se urinarni kateter. Preoksigenacija Preoksigenacija je udisanje cistog kiseonika pri spontanom disanju.v. Neposredan postoperativni period (u toku prvih nekoliko sati) zahtijeva budan nadzon anesteziologa nad bolesnikom i dalji monitoring nekih vitalnih funkcija (narocito respiratornih i kardiovaskularnih). kapnografija (mjerenje ugljendioksida u ekspiratornom vazduhu). infuziju kristaloidnih rastvora u brzim kapima. dati putem i. Kada nastupi misicna paraliza. a zatim se pristupa endotrahealnoj intubaciji (uvodjenju endotrahealnog tubusa uz direktnu laringoskopiju). EKG krivulje. Za uvod u anesteziju koriste se intravenski anestetici sa ultrakratkim dejstvom. Cim nastupi san daje se misicni relaksant. Monitoring vitalnih funkcija Cim bolesnik legne na operacioni sto. ali jos uvijek prisutno) traje jos 6-8 sati (nekada i 24 sata). Time je bolesnik uveden u opstu endotrahealnu anesteziju.  Na kraju operacje slijede budjenje iz anestezije i reverzija neuromisicnog bloka. San nastupa za 30-60 sekundi. obezbjedjuje se minimalni monitoring vitalnih funkcija koji je neinvazivan. Tu spada mjerenje i pracenje sledecih parametara: arterijski pritisak. sprovodi se ventilacija bolesnika pomocu maske. Postoje dvije grupe intravenskih anestetika: barbiturati i nebarbituratni i. anestetici. kontraindikovano je davati misicni relaksant! Uvod ili indukcija u opstu endotrahealnu anesteziju Uvod (indukcija) u opstu anesteziju pocinje adrministriranjem anestetika sa brzim nastupanjem dejstva. Prvi je provjera mogucnosti asistirane ventilacije. uz i. Za precizno hemodinamsko pracenje koristi se jos direktno mjerenje arterijskog. ezofagealni stetoskop (za mjerenje temperature). nazogastricna sonda (procjena gubitka tjelesnih tečnosti i smanjenje intragastricnog pritiska i distenzije). Ventilacija pomocu maske .v. frekvencije pulsa. centralnog venskog pritiska i pritiska u plucnoj arteriji.

Inhalacioni anestetici se administriraju u smjesi sa kiseonikom pri cemu mora biti najmanje 33% kiseonika. nemogucnost plasiranja endotrahealnog tubusa. Ti parametri su: volumen jednog udaha (600-1000 m). regurgitacija zeludacnog sadrzaja i aspiracija. enfluran. laringospazam. Njihova distribucija zavisi od rastvorljivosti u krvi (koeficijent rastvorljivosti krv/gas). bronhospazam.Do respiratorne depresije i prestanka disanja dolazi poslije davanja anestetika i misicnog relaksanta. Prema tjelesnoj tezini. a time i koncentracija u plazmi. Endotrahealna intubacija Po misicnoj relaksaciji pristupa se endotrahealnoj intubaciji (uvodjenju prednjeg dijela tubusa u traheju. Od tog trenutka je potrebno obezbjediti vjestacku ventilaciju pluca. tokom same anestezije. kao i tokom budjenja i ekstubacije bolesnika. uz direktnu laringoskopiju). jer prekid gasne razmjene u trajanju od svega nekoliko minuta dovodi do katastrofalnih posljedica. a potom hemodinamskom . izofluran. odnosno na mjestu djelovanja u mozgu. kao sto su ostecenje mozga i smrt. povreda zuba. izracunava se minutni volumen ventilacije (6-10ml/kg/t. Komplikacije opste anestezije Moguc je nastanak brojnih komplikacija pri uvodu u anesteziju. To su: anesteticki gasovi (azotoksidul) i isparljive tecnosti (halotan. Pri uvodu u anesteziju moguci problemi su vezani za: intubaciju bolesnika (otezana intubacija. Preko tubuse se pluca bolesnika cijevima povezuju sa aparatom za anesteziju. Artificijelna ventilacija izvodi se pomoci maske (odgovarajuce velicine) i aparata za anesteziju. Kontrolisana ventilacija pluca preko aparata za anesteziju Dalja ventilacija bolesnikovih pluca vrsi se preko ventilatora aparata za anesteziju. protoka krvi kroz pluca i ukupnog protoka. frekvencija ventilacije (12-16/min) i pritisak pod kojim se gasovi ubacuju (12-20 mbar).t. rastvorljivosti anestetika u tkivima (koeficijent rastvorljivosti tkivo/gas) i mase samog tkiva. sevofluran). Najdramaticnija komplikacija za anesteziologija je nemogucnost upostavljanje disajnog puta. pracena otezanom ventilacijom i oksigenacijom. cime su omogucene vjestacka ventilacija i isporuka smjese kiseonika i inhalacionih anestetika. Koncentracija anestetika u smjesi gasova moze se stalno podesavati. Na ovaj nacin bolesnik dobija 6-10 l/min smjese anestetickih gasova i kiseonika.) i podesavaju se parametri na ventilatoru. povreda disajnog puta. Endotrahealni tubusi su od plastike ili gume i razlicite su velicine (prema uzrastu i tjelesnoj tezini). Inhalacioni anestetici se koriste za sprovodjenje anestezije.

Terapija se sastoji od endotrahealne intubacije. Manifestuje se brzim nastankom apneje. . urgentnom perkutanom ili hirurskom traheotomijom ili krikoiridektomijom.nestabilnoscu. fiberoptickom intubacijom. Totalni spinalni blok je najopasnija komplikacija koja se javlja prilikom izvodjenja periduralne anestezije. kada se akcidentalno subarahnoidalno (umjesto periduralno) ubrigha anestetik. artificijalne ventilacije i kardiocirkulatorne potpore (intravenskom nadoknadom volumena i stimulacijom inotropnim lijekovima). hipotenzijom i gubitkom svjesti. Problem se rjesava upotrebom nestandardnih formi laringoskopa.