You are on page 1of 9

FORWARD_fev010_NL.

qxd:FORWARD fr 27/01/10 10:35 Page 26

OPENER Innovatie 2.0

28 Doel: méér hersenen per km 2

De perfecte biotoop om internationaal te


concurreren

30 Clusters en competitiviteitspolen
in Wallonië zoeken nieuwe dimensie
Met Euratechnologies in Rijsel als schoolmodel?

33 imec bouwt open innovatie-


communes
Vertrouwen tussen concurrenten als ultiem
bindmiddel

34 Entrepreneurial Boot Camp


stimuleert medewerkers tot innovatie
… of hoe Alcatel-Lucent innovatieve ideeën
rendabiliseert

35 IBM, Cisco en Microsoft gaan


samen voor ‘green IT’
Naar een Digital Technology Valley?

26 • FEBRUARI 2010
FORWARD_fev010_NL.qxd:FORWARD fr 27/01/10 10:36 Page 27

Innovatie 2.0 OPENER

Clustering moet creativiteit en innovatie stuwen

Uitwisseling ideeën bepaalt


economisch gewicht
I
n een gemondialiseerde economie - en met groei- maar vooral van ‘informele’ ontmoetingspunten waar-
landen die steeds beter in staat blijken om produc- door mensen met elkaar in contact treden en ideeën
ten of diensten van een even goede kwaliteit tegen uitwisselen. Het is in een dergelijke vruchtbare omge-
een lagere kost te produceren - zal onze toekomstige ving dat onder meer Apple, eBay, YouTube en Google
welvaart grotendeels afhangen van ons vermogen om konden ontstaan.
inventiever te zijn dan onze concurrenten. Competen-
tieclusters zoals we die sinds enkele jaren kennen, vor- Hoe kunnen we – zonder voor België en zelfs Europa
men een belangrijke stap omdat ze de mogelijkheid van een Silicon Valley te durven dromen – toch de juis-
bieden om knowhow en technologische excellentie te te omstandigheden en voorwaarden creëren opdat
consolideren, maar ze bieden niet de mogelijkheid, of ‘invented in Belgium’-producten of -bedrijven de we-
toch onvoldoende, om een (nieuwe) concurrentiële reld veroveren? Waarom zou hier geen soort iPod van
voorsprong te nemen. Inspanningen om aan de tech- de biotechnologie ontwikkeld kunnen worden? Waar-
nologische top te blijven meedraaien, zijn absoluut om zou een nieuwe Nokia wel elders, maar niet in Bel-
noodzakelijk, maar zullen niet volstaan om op middel- gië mogelijk zijn?
lange of lange termijn waarde te kunnen creëren. De Nieuwe types van bedrijfsecosystemen, speciaal ont-
uitdaging, zowel voor onze bedrijven als voor de poli- worpen om het delen van informatie te bevorderen,
tieke en academische overheden, zal erin bestaan om zien het licht in Londen, Kopenhagen, Amsterdam,
structuren te bedenken – laten we ze vernieuwende Barcelona of Stockholm. Of dichter bij ons, in Rijsel.
ecosystemen noemen – die creatieve energie samen-
brengen, om op die manier te bedenken wat er nu nog We komen er meer in detail op terug op de volgende
niet bestaat of gebeurt. Een meer open vorm van clus- pagina’s, waar we ook de voorwaarden onderzoeken
tering 2.0 die gebruik maakt van de kracht van het in- om innovatie en creativiteit in ons land bijkomend te
ternet (Web 2.0), die onze hersenen buiten de gebrui- stimuleren, door verder te bouwen op troeven waaro-
kelijke vakjes doet denken en de voorwaarden creëert ver we nu al beschikken. Vergeten we ten slotte ook
om ideeën tot rijping te brengen. niet het beginsel waarbij in een ideale wereld een CEO
in de eerste plaats een katalysator van ideeën en een
Invented in Belgium motor van innovatie is. Dit herinnert ons aan het be-
Dé referentie voor een dergelijk vernieuwend ecosys- lang van een vernieuwend ecosysteem binnen het be-
teem is vanzelfsprekend Silicon Valley: een unieke con- drijf zelf. Want het is dáár dat we moeten beginnen
centratie van onderzoekscentra voor spitstechnologie, met buiten de vaste vakjes te kleuren. 
van ondernemers van diverse aard, van investeerders,

FEBRUARI 2010 • 27
FORWARD_fev010_NL.qxd:FORWARD fr 27/01/10 10:36 Page 28

OPENER Innovatie 2.0

De perfecte biotoop om internationaal te kunnen concurreren

Opzet: méér
hersenen per km²
Sinds de term in 2004 voor het eerst opdook in de theorieën van hoo-
gleraar Chesbrough (Berkeley), won het begrip open innovation lang-
zaam maar zeker aan belang. De term verwijst naar het feit dat bedrijven
de ideeën, nodig voor hun vernieuwing, steeds vaker buiten de bedrijfsmuren
zoeken. In de praktijk vertaalt een dergelijke open aanpak zich in het ontstaan van
vernieuwende ‘ecosystemen’ die bedrijven van uiteenlopende omvang, onderzoekscentra en
universiteiten dichter bij elkaar brengen om op die wijze een kritische massa aan kennis te bereiken.

cosystemen zijn dé biotoop bij uitstek voor een concur- de competentieclusters in het kader van het Marshallplan al een

“E rentiële kenniseconomie”, bevestigt Koenraad Debackere,


algemeen directeur van KU Leuven Research & Develop-
ment en hoogleraar technologiebeheer en innovatie. “Gelukkig
dynamiek op gang gebracht.

Verder gaan
vinden we in ons land deze dynamiek in toenemende mate terug. “De vraag die we ons moeten stellen, is echter of het allemaal snel
Er is bijvoorbeeld een uitermate sterk ecosysteem op het domein genoeg gebeurt en of we voldoende oog hebben voor de abso-
van biotechnologie, zowel in Vlaanderen als in Wallo- luut noodzakelijke voorwaarden van kritische massa en excellentie.
nië, alsook op het domein van materialen en mate- Het antwoord op die vraag is vandaag jammer genoeg genuan-
ceerd, eerder dan ondubbelzinnig positief. Ambitie toont zich niet

“ De race naar performante eco-


systemen is momenteel volop aan
enkel in wat we zeggen te willen bereiken, maar ook in hoe we het
bereiken en in wát we uiteindelijk bereiken. En deze vertaalslag kan
en moet nog veel beter. Kortom: de race naar performante eco-
de gang” Koenraad Debackere (KU Leuven) systemen is momenteel volop aan de gang. Elders in Europa wor-
den sterke ecosystemen gebouwd rond Cambridge, München,
riaaltoepassingen. Ook in belangrijke toekomstge- Rotterdam, Leiden, Utrecht en Amsterdam”, stipt Debackere aan.
richte domeinen zoals nanotechnologie (lees verder Het komt er dus op aan om wat al bestaat performanter te maken.
ook de bijdrage over het gereputeerde Leuvense on- De volgende ambitie moet ook zijn om meer open ecosystemen te
derzoekscentrum imec), medische technologie en gezondheids- creëren, vanuit een eerder horizontale en multisectorale aanpak dan
zorg groeit in toenemende mate een ecosysteem. De zogenaam- de huidige verticale clusters. Deze ‘clusters 2.0’ zijn een hulpmid-
de Eindhoven - Leuven - Aken driehoek (ELAt) is een mooi voor- del om toch minstens de drie volgende doelstellingen te bereiken.
beeld van een grensoverschrijdend ecosysteem met sterke inter-
nationale zwaartepunten op het vlak van nieuwe energie- en me- 1. Ideeën tot bloei laten komen
dische technologie”, verklaart Debackere. Waarom heeft niet Sony de iPod uitgevonden? Waarom is de
Gelukkig vertrekken we niet helemaal van nul. In Wallonië hebben Blackberry geen uitvinding van Nokia? Waarom zag Google niet

Co-working als credo globale.biz. Met het oog op nieuwe ideeën en


de progressie van projecten pleit hij voor een
kaderd en niet voldoende open. Er heerst nog
teveel een logica van publieke dienstverlening


“Verticale clusters zijn erg nuttig, maar we mo- maximum aan ontmoe- en het ter beschikking stellen
gen niet uit het oog verliezen dat in de econo- tingskansen tussen on- Een vernieuwend van infrastructuren.”
mie niet alles rationeel is. Business is groten- dernemers met een ver- systeem moet een soort Huwart gelooft in het concept
deels het gevolg van toevallige ontmoetingen, schillende achtergrond. oersoep zijn” Jean-Yves Huwart van co-working: een grote open
wat men in het Engels serendipity noemt”, ver- “Een vernieuwend sys- ruimte waar elke ondernemer
klaart Jean-Yves Huwart, journalist economie teem moet een soort oersoep zijn. De clusters gewoon zijn laptop, zijn creativiteit en goed hu-
en oprichter van de denktank www.entreprise- zoals we die bij ons kennen zijn nog teveel om- meur meebrengt. De ruimte biedt het meubilair,

28 • FEBRUARI 2010
FORWARD_fev010_NL.qxd:FORWARD fr 27/01/10 10:36 Page 29

Innovatie 2.0 OPENER

Conciërge
van de 21e eeuw
het licht in Leuven of Louvain-la-Neu- voorbeeld hiervan is Kopenhagen waar ‘stadsdelen Op de grens tussen Oudergem
ve? “Omdat de omstandigheden, de voor een creatieve economie’ in het leven werden en Etterbeek, op een boogscheut
voorwaarden gecreëerd werden geroepen. Daarnaast kan een ecosysteem ook een van het Arsenaal en in de omge-
om een bestaand idee vorm te grote aantrekkingskracht uitoefenen op de studen- ving van de ULB en de VUB, is de
SeedFactory een voorbeeld van
laten krijgen”, vernemen we van tenpopulatie.
een ecosysteem dat volledig op-
Luc De Brabandere, consultant gezet is rond open innovatie en
bij Boston Consulting Group en 3. Mondiaal meetellen het delen van kennis. Initiatief-
auteur van meerdere uitgaven over Inzake innovatie en creativiteit blijft het devies ‘think nemer Edouard Cambier om-
creativiteit (1). Deze voorwaarden global, network local’ meer dan ooit van toepassing. schrijft de SeedFactory trouwens
gaan van het vermogen om zich de De mondialisering van de economie, nog versterkt als een “vernieuwend territo-
rium”. Alles is er voorzien om con-
evolutie van de wereld voor te stellen door de opmars van het internet en de mogelijkheid
tacten te vergemakkelijken. In
tot de oprichting van plaatsen/fora, zowel om in het kader van virtuele netwerken op afstand de eerste plaats is er het ge-
tussen als binnen bedrijven, waar ontluikende samen te werken, zou de indruk kunnen wekken dat bouw: een voormalige opslag-
en nog kwetsbare ideeën zich kunnen ontwikke- innovatie en creativiteit de geografische grenzen ruimte voor graan en hooi werd
len. “Bedrijven hebben al te vaak een creationisti- hebben overschreden. Het tegendeel is waar. “De verbouwd tot een open kantoor-
ruimte rond een ruim atrium. Het
sche visie op innovatie, terwijl een Darwinistisch innovatienetwerken van grote bedrijven zijn onder-
volstaat echter niet om een loft-
standpunt meer aangewezen is. De essentie van de tussen inderdaad mondiaal georganiseerd, maar sfeer tot stand te brengen. Cam-
nieuwe ideeën bestaat al. IBM heeft bijvoorbeeld tegelijkertijd zorgen centrifugale krachten ervoor bier: “Het komt erop aan de ge-
de pc uitgevonden door op een gegeven moment dat innovatie geografisch geconcentreerd blijft, meenschap tot leven te brengen
te beslissen om 200 mensen uit de bestaande omdat kennis vlotter wordt uitgewisseld via lokale en indien nodig de contacten te
structuren te halen en ze ideeën te laten concreti- netwerken”, stelt Christian Ketels, hoogleraar aan stimuleren.” Edouard Cambier
beheert zelf een team van 6 men-
seren die binnen het bedrijf al leefden.” Volgens de Harvard Business School en een vooraanstaand
sen en beklemtoont graag zijn
De Brabandere is het niet belangrijk om ‘out of the specialist op het vlak van ‘clustering’ (2). Toch versterk- taak van het ‘animeren’ van de
box’ te denken, maar om zich af te vragen ‘in which te de globalisering de noodzaak voor clusters om 17 aanwezige bedrijven en de bij-
new box’ het bedrijf zal evolueren. “Een context tot ook buiten de eigen entiteiten netwerken en part- na 100 mensen binnen de Seed-
stand brengen waarin ideeën en creativiteit gedijen, nerships te vormen, om geen getto te worden. De Factory (die werk verschaft aan
is subtieler dan dat. Het hangt ook samen met het verstrengeling van de verschillende ecosystemen, ruim 500 mensen). “Ik ben een
soort conciërge van de 21e eeuw”,
vermogen en de snelheid om projecten op te zet- van de meest lokale en fysieke tot de meest mon-
stelt Cambier met de glimlach.
ten, met de verhouding met de bedrijfstop. In een diale en virtuele, kan nog het best worden vergele-
perfect bedrijf zou de CEO trouwens maar één mis- ken met het principe van de Russische poppetjes. Niet iedereen kan aansluiten bij
sie moeten hebben: het managen van ideeën.” Een dergelijke innovatiedynamiek opzetten is des te de SeedFactory. Cambier: “Het
belangrijker voor een klein land als België. Het goe- betreft een verticale cluster waar
de mensen eenzelfde taal spre-
2. Stimuleren van de onderne- de nieuws is dat wanneer ‘fysieke’ ecosystemen de
ken en elkaar begrijpen.” De ro-
mingsgeest kracht van het interactieve web en van sociale onli- de draad is communicatie, gra-
Uit tal van studies weten we dat ons land qua on- nenetwerken goed benutten, deze kracht het crite- fische kunsten en media, met
dernemersgeest bij de slechtste leerlingen van de rium ‘omvang’ minder doorslaggevend maakt. Klei- veel aandacht voor het internet
klas hoort. Ecosystemen hebben het voordeel dat ne wendbare structuren zullen performanter zijn dan en de nieuwe communicatieka-
ze het ondernemerschap stimuleren door in een grote mastodonten.  nalen. Cambier selecteert bij de
bron, door voorrang te geven
groep van individuen een positieve spiraal op
Olivier Fabes aan (jonge) innoverende bedrij-
gang te brengen. Het feit van omringd te zijn door ven, door het accent te leggen
andere ondernemers of creatieve mensen helpt (1) In het bijzonder ‘La valeur des idées’, 2007 (Dunod). op het klimaat van vertrouwen
ook om een mislukt project te relativeren en ge- (2) ‘From clusters to cluster-based economic development’, en openheid en door, het een
makkelijker opnieuw te beginnen. Deze ecosyste- Christian H.M. Ketels en Olga Memedovic, Institute for Stra- gaat niet zonder het ander, erop
tegy and Competitiveness, Harvard Business School (2008). toe te zien dat er binnen zijn mu-
men zijn bij voorkeur gevestigd in het hart van de
ren geen concurrenten huizen.
stad, zones met veel leven en passage. Een mooi

de internetverbinding, de koffie- sinds eind 2009 een filiaal in Brus- stad Brussel. De benedenverdieping van het
machine en de keukenhoek. sel, waar bijna 100 ondernemers gebouw zal worden ingericht met een restaurant,
Alles gaat er vrij informeel aan samenwerken in een oude chocola- conferentieruimten en vergaderzalen.
toe, iedereen kan enkele uren defabriek in Elsene.
per week of voltijds ruimte reser- En binnen enkele dagen opent The Ook de vastgoedmarkt is het fenomeen van co-
veren. De meest bekende voor- Egg, een open ruimte voor be- working niet ontgaan. Groepen zoals Regus of
beelden zijn de CitizenSpace in roepsverenigingen uit de marke- Silversquare bieden zowel in Brussel, Antwerpen
San Francisco of The Hub in Londen, maar ook bij tingsector en enkele start-ups, zijn deuren in de of Luxemburg flexibele all-in huurformules in
ons ontstaan er initiatieven. Zo heeft The Hub Barastraat in Anderlecht, met de steun van de gedeelde ruimten.

FEBRUARI 2010 • 29
FORWARD_fev010_NL.qxd:FORWARD fr 27/01/10 10:36 Page 30

OPENER Innovatie 2.0

Clusters & competitiviteitspolen in Wallonië

Welke tastbare resultaten ?


Recent organiseerde de Europese Commissie een conferentie over de efficiëntie van clusters. Men be-
klemtoonde er de noodzaak om de bestaande netwerken zo snel mogelijk beter te gaan benutten. Enkele
maanden geleden publiceerde de Franse Nationale Vergadering een meer dan gemengd informatierap-
port over de prestaties van de competitiviteitspolen bij onze buren. Het Waalse Gewest heeft in het kader
van het Marshallplan zwaar ingezet op de competitiviteitspolen. Wat wordt de volgende stap?

De Waalse competitiviteitspolen kregen het


verwijt enkel ten goede te komen aan ge-
vestigde bedrijven, en niet open te staan
voor kmo’s. Bernard Bayenet is het hier niet
mee eens: “In het begin kon men de indruk
hebben dat vooral grote bedrijven aan zet
waren, maar dat is niet het geval. Eén van
de doelstellingen is trouwens om grote en
kleine bedrijven dichter tot elkaar te bren-
gen. Een project kan ook geen label meer
krijgen wanneer er zich onder de partners

I
n Wallonië, zoals in de meeste geen kmo bevindt. Daarnaast zien we ook
Romaanse gebieden (vooral in dat er veel vaker transfers van technologie
Italië en in Frankrijk), clustert men vooral Hoe kan men de polen buiten deze projec- plaatsvinden van kmo's naar grote bedrij-
onder impuls van de overheden, terwijl dit in ten doen leven? “Elke pool beschikt sinds ven dan omgekeerd.”
de Angelsaksische wereld eerder het resul- 2006 over een operationele cel, voor 50%
taat is van spontane hergroeperingen van publiek en voor 50% privaat gefinancierd, Teveel clusters?
bedrijven. Sinds 2004 werd het economische die instaat voor het behoud van de dyna- De competitiviteitspolen kwamen bovenop
beleid in het Waalse Gewest vooral geken- miek binnen de pool en de netwerking. De een vijftiental bestaande clusters, een zestal
merkt door de ontwikkeling van competitivi- opeenvolgende projectoproepen – sinds ondernemings- en innovatiecentra (OIC’s)
teitspolen. Ondertussen zijn er zes, met de 2004 werden 136 projecten gefinancierd en enkele onderzoekspolen waarin zowel
recente toevoeging van een pool voor groe- voor een totaalbedrag van 235,5 miljoen universiteiten als bedrijven vertegenwoor-
ne technologieën. Benoît Bayenet, adviseur euro – creëren een permanente dynamiek. digd zijn, bijvoorbeeld het GIGA Research
bij de Waalse minister van Economie Jean- Daarnaast merken we dat bedrijven die el- Center voor biotechnologie in Luik. Is dat
Claude Marcourt, was er dicht bij betrokken. kaar via ons hebben leren kennen, vervol- niet veel voor een klein gebied als Wallonië?
Hij bevestigt dat de Waalse polen lessen gens spontaan en buiten de polen met el- “We moeten ernstig nadenken over een
hebben kunnen trekken uit de ervaring bij de kaar praten.” toenadering tussen de clusters en de com-
zuiderburen, waar de polen te versnipperd
zijn (Frankrijk telt er momenteel 79!) en te
sterk door de overheid gereguleerd. “We
hebben een ‘Waals model’ opgezet, een
combinatie van een 'top-down'-benadering Incubatoren zoeken vernieuwende projecten
- waarbij de overheden op wetenschappelij-
Bij een bezoek aan het Maison de l'Entrepri-
ke basis een aantal economische, technolo-
gische en HR-criteria bepaalden - en een
B elgië telt acht Business Innovation Cen-
ters (BIC’s) binnen het Europese EBN-net-
werk (www.ebn.be). Ze zijn allemaal in Wallo-
se, in het wetenschapspark Initialis in Bergen
en het ondernemings- en innovatiecentrum
'bottom-up'-benadering, waarbij het de be- (OIC) van Louvain-la-Neuve, konden we
nië gevestigd, met uitzondering van het be-
drijven zelf zijn die het model van elke pool kende Innotek (Geel), dat wordt gesteund vaststellen dat deze bedrijvencentra nog
bepalen”, verklaart Bayenet, naast ministe- door de Provincie Antwerpen en dat enkele steeds relatief klassiek georganiseerd zijn.
rieel adviseur ook docent economisch beleid zwaargewichten telt zoals Janssen Pharma- Dit betekent echter niet dat er geen plaats
aan de ULB. ceutica, Philips, Umicore en Alcatel-Lucent. is voor nieuwe praktijken die gericht zijn op
innovatie. “We organiseerden kort geleden
De competitiviteitspolen zijn gebaseerd op Deze BIC’s zijn incubatoren die de oprichting nog een 'enterprise boot camp' met het
partnerships van bedrijven binnen eenzelfde en ontwikkeling van start-ups moeten bege- naburige Microsoft Innovation Center (MIC)
leiden door jonge ondernemers te helpen (een partnership tussen het Waalse Gewest
domein rond concrete onderzoeksprojecten.
om hun businessplan te verfijnen, maar ook en Microsoft dat begin vorig jaar plechtig
door advies te verlenen inzake bijvoorbeeld werd ingehuldigd, nvdr.), waardoor 18
export en intellectuele eigendom. bedrijfsprojecten op het vlak van ICT gefi-
30 • FEBRUARI 2010
FORWARD_fev010_NL.qxd:FORWARD fr 27/01/10 10:36 Page 32

OPENER Innovatie 2.0

nancierd konden worden”, zegt een tevre- Center als buur en zal waarschijnlijk minder
den Patrice Thiry, directeur van het Maison vlot Waals of Europees overheidsgeld kunnen
de l'Entreprise in Bergen. Dit initiatief zou aantrekken, maar beschikt vanuit zijn ligging
 petitiviteitspolen”, erkent Benoît Bayenet. In- voortaan twee keer per jaar plaatsvinden. in het hart van een universiteitsstad wel over
“Er bestaat geen geheim om buiten de tra- een aantal andere troeven: de toegang tot
ternationalisering is een andere prioriteit.
ditionele vakken te treden: je moet dingen onderzoek, de nabijheid van ‘management
“We werken aan een interregionale toenade-
organiseren, zorgen voor ontmoetingen, coaching’ competenties (via de Louvain
ring met Brussel, vervolgens Vlaanderen en van business speed dating tot de klassieke- School of Management), enkele succesvolle
dan de buurlanden. Walagrim, een pool voor re bedrijfsbezoeken. We lanceerden een buren zoals IBA of IRIS en vooral ook toe-
de agro-industrie, werkt momenteel aan een ideeënwedstrijd om de ondernemersgeest gang tot risicokapitaal, via de Sopartec, de
onderzoeksproject in samenwerking met zijn bij studenten te stimuleren en hen uit te investerings- en technologietransferstructuur
Franse alter ego. Een kleine regio als Wallo- nodigen om ons te bezoeken. In maart orga- van de UCL. Wat niet wil zeggen dat dit cen-
nië moet deel uitmaken van een Europees niseren we de eerste ‘lab inside’, een reeks trum van start-ups op zijn lauweren kan rus-
ecosysteem.” Bij de verbeterpunten ver- bezoeken en voorstellingen van verschillen- ten. “Het is de bedoeling om elk jaar onge-
de onderzoekslabo's in Wallonië.” veer 50 innoverende projecten te begelei-
meldt Bernard Bayenet nog het feit dat inno-
den”, stelt directeur Michel Preud'homme.
vatie te vaak per definitie gelinkt wordt aan
Innovatieve vrouwen “In samenwerking met de Union des Classes
labo-onderzoek. “Het aspect 'kennisover- Het OIC van Louvain-la-Neuve, een andere Moyennes (UCM) lanceerden we recent nog
dracht' en alles wat te maken heeft met niet- incubator die lid is van het EBN-netwerk, een specifiek project voor vrouwen die een
technologische innovatie, bijvoorbeeld inza- heeft dan wel geen Microsoft Innovation vernieuwend bedrijf willen opstarten.”
ke diensten, vergeet men vaak.” 
Olivier Fabes

Euratechnologies (Rijsel)

Schrijn dat wacht op juwelen


Afgaande op de economisch onderbouwde aanpak, de kwaliteit en originaliteit van de architectuur, lijkt
het Rijselse Euratechnologies, dat in maart vorig jaar werd ingehuldigd, een Europees schoolmodel voor
een vernieuwend ecosysteem. Het moet alleen nog zijn ambities concreet maken.

E
r is nog geen enkel bord dat de bestuurder de weg wijst naar over om in het atrium een teller te plaatsen met de totale omzet van
Euratechnologies, de economische excellence pool voor ICT die onze bedrijven op deze site, alsook het aantal gecreëerde arbeids-
iets minder dan een jaar geleden werd ingehuldigd. Van op een plaatsen.” Alles is nog niet perfect en dat steekt hij ook niet weg. Zo
immense parking, die een idee geeft van de ambities van het project, heeft het gebouw nog enkele technische onvolmaaktheden. Toch is
kijken we aan tegen een indrukwekkend gebouw van glas en bak- het project in meer dan een opzicht opmerkelijk:
steen. Een atrium van 1.700 m² verbindt de beide gebouwen waarin - de ruimte werd ontworpen met het oog op openheid en ontmoe-
voorheen de textielfabriek Le Blan-Lafont was gevestigd. tingen. Het atrium gebruikt men voor diverse beurzen en evene-
Textiel heeft er plaats gemaakt voor informatie- en communicatie- menten, steeds met de nieuwe technologie als thema. Het gebouw
technologie. Inmiddels huisvest Euratechnologies 85 ICT-bedrijven en de omgeving (de campus, het water) hebben hun omschrijving als
met een duizendtal werknemers. We vinden er veel start-ups, maar ‘nieuw schrijn voor ICT-bedrijven’ niet gestolen;
ook grote namen als Microsoft of CapGemini. Euratechnologies - de huurders betalen de vier eerste jaren een progressief huurtarief,
hoopt op de komst, in een gebouw naast de site, van OVH, de Fran- in functie van de evolutie van hun omzet;
se marktleider voor het hosten van websites. Raouti Chehih, verant- - de pool vertrekt van de politieke wil om te investeren in de econo-
woordelijk voor Euratechnologies, bruist van de ideeën en ambitie mie door projecten mogelijk te maken, maar zonder in een subsi-
voor de ondernemers die hij op een persoonlijke manier begeleidt. dielogica te vervallen en zonder de rol in te nemen van private spe-
“De missie van Euratechnologies kunnen we geslaagd noemen zodra lers. De werking hoeft de gemeenschap niets te kosten;
hier vijf mondiale succesverhalen het licht zien. Ik denk er ook ernstig - een reële wil om de bedrijven op de site zo snel mogelijk een inter-
nationale dimensie te geven. Naast een
heel netwerk van partnerships heeft Eu-
Buiten de hier beschreven Rijselse pool - Barcelonactiva: incubator en technolo- ratechnologies filialen en/of showrooms
(www.euratechnologies.fr) zijn er in Europa giepark van de Catalaanse hoofdstad, in Silicon Valley en Dubai, plus een sour-
andere ecosystemen met een voortrek- www.barcelonactiva.cat cingkantoor in India;
kersrol: - Manchester DDA: project voor eco- - bewustzijn van het risico op ‘economi-
- Kista Science City, een luchthaven in de nomische reconversie door innovatie sche inteelt’ bij een te sterk regionale of
buurt van Stockholm die werd verbouwd via digitale strategieën, bekrompen aanpak. 
tot innovatiecentrum, www.kista.com www.manchesterdda.com OF

32 • FEBRUARI 2010
FORWARD_fev010_NL.qxd:FORWARD fr 27/01/10 10:36 Page 33

Innovatie 2.0 OPENER

Vertrouwen tussen concurrenten als ultiem bindmiddel

imec bouwt open innovatie-communes


Het Leuvense onderzoekscentrum voor halfgeleiders, imec, stimuleert
bedrijven om intensief samen te werken inzake onderzoek voor ze el-
kaar later op de markt beconcurreren. Tegelijkertijd delen ze de enor-
me kosten en risico’s van dat generisch onderzoek. Concurrenten stap-
pen dus samen in een onderzoeksprogramma en delen in vertrouwen
het talent, de kosten, de risico’s én de intellectuele eigendom.

“O
p basis van de onderzoeksresul- ma stapt, zal meer moeten bijdragen of
taten gaan bedrijven elkaar daar- minder krijgen”, geeft Deferm als voor-
na beconcurreren met toegepas- beeld. “Alle contracten puzzelen we sa-
te producten”, legt dr. Ludo Deferm, executi- men tot een evenwichtig consortium waar-
ve vice-president business development, uit. bij imec de rol van neutrale katalysator
Momenteel lopen er zo’n 20 industriële affilia- speelt. De contracten vormen dan wel een
tieprogramma’s (IIAP) waar langetermijnon- objectieve basis, het vertrouwen werkt als
derzoek wordt gedaan op het vlak van chip- ultiem bindmiddel. “Daarom ook het be-
verkleining, fotovoltaïsche zonnecellen voor lang van de fysieke samenwerking”, stelt
de duurzame energieproductie, biomedische Deferm. “Bedrijven uit binnen- en buiten-
elektronica, draadloze communicatie,… Elk land sturen hun ‘residenten’-experts naar Bedrijven uit binnen- en buitenland sturen hun
‘residenten’-experts naar Leuven.
bedrijf kan zich in de open modus inschrijven. Leuven om op een organische manier samen
“Toen imec 26 jaar geleden het businessmo- aan onderzoek te doen. Dankzij die cocoon- zweem van ‘vals spelen’ ondermijnt de kracht
del van open innovatie lanceerde, waren be- ing verwerven de deelnemers meer kennis van het ecosysteem.”
drijven terughoudend, want de concurrentie dan wanneer ze die zouden inkopen. Tegelijk
deed mee. Nu zien ze in dat kennis delen gebeurt er een continue en open informatie- Kosten, complexiteit en
winstgevend kan zijn zolang de samenwerking transfer naar de moederbedrijven. Mijn erva- risico’s spreiden
kostenefficiënt gebeurt en ze de concurren- ring leert dat virtuele netwerken of remote Waarom open innovatiesystemen vandaag een
tiepositie niet verstoort. De meerwaarde van teams niet diezelfde cohesie bewerkstelligen hot item zijn? “De kosten voor R&D rijzen de
het ecosysteem verhoogt en minder vertrouwen genereren. Mensen pan uit en zijn nog moeilijk als bedrijf alleen te
door het open te stellen realiseren vernieuwing, niet bedrijven.” dragen. Bovendien neemt de snelheid en de
voor bedrijven uit alle complexiteit van de innovatie razendsnel toe.
Ten slotte spreiden we dankzij onze brede ex-

“meer
Dankzij cocooning verwerven bedrijven
kennis dan wanneer ze die zouden
ploratie het risico. Stel je maar voor dat je als
bedrijf jaren onderzoek doet op een pad dat
niet het juiste blijkt te zijn”, stelt Deferm.
Het succes van de IIAP’s kunnen we afmeten
inkopen” Ludo Deferm (imec) aan de voortzetting ervan en de groeiende par-
ticipatie van bedrijven uit de hele wereld, mo-
niveaus van de value De bedrijven staan hun bestaande IP of paten- menteel goed voor ruim 400 residenten. De-
chain: van gebruiker over ten niet af aan het ecosysteem. De ‘nieuwe’ ferm: “Ook dát genereert een toegevoegde
machinebouwer tot grondstoffenleverancier.” intellectuele eigendom uit de imec-onderzoe- waarde, want culturele verschillen leiden soms
ken daarentegen komt alle partners toe, ook tot nieuwe inzichten die de innovatie voeden.
Vertrouwen genereert imec. Die kennis wordt dus wel in licentie ge- We waken er altijd over dat de deelnemers el-
innovatie geven, niet exclusief, want ze werd al gedeeld. kaar ook deontologisch aanvaarden en dat het
Vertrouwen is de sleutel tot het succes van het “Andersom zou oneerlijk zijn en de innovatie systeem zichzelf onderhoudt door steeds nieu-
global partnership voor open innovatie. imec afremmen”, argumenteert Deferm. “imec we bedrijven aan te trekken. Ons land kan
sluit met elke partner een bilateraal contract mag de verworven kennis delen met derden, daarbij enkele belangrijke troeven uitspelen:
dat de specifieke intellectuele eigendom (IP) net zoals de afzonderlijke bedrijven dat kun- zijn kleinschaligheid, centrale ligging, talen-
beschermt en de onderzoeksresultaten deelt nen doen. Niemand mag de toepassing van kennis en gastvrijheid. Houden zo!” 
in functie van de bijdrage in het onderzoek. de resultaten beperken. Open innovatie bete-
“Een speler die een jaar later in het program- kent eerlijkheid en integriteit. De minste Johan Van Praet

FEBRUARI 2010 • 33
FORWARD_fev010_NL.qxd:FORWARD fr 27/01/10 10:36 Page 34

OPENER Innovatie 2.0

Van idee tot product op 1 jaar tijd

Entrepreneurial
Boot Camp stimuleert
medewerkers tot innovatie
Volgende maand lanceert Alcatel-Lucent zijn negende En-
trepreneurial Boot Camp, het model waarmee de groep
innovatieve ideeën van medewerkers filtert, doelgericht
ontwikkelt en rendabel in de markt zet. Hoe sterk ook het
idee, de ervaring leert dat teamdynamiek en begeleiding
essentieel zijn voor het welslagen van een businessproject
en dé katalysator vormen om binnen een redelijke termijn
tot een performant resultaat te komen.

B
oudewijn Delafortry, voormalig projectmanager van het eerste vijf teams vertrekken op boot camp, een interactief coa-
Entrepreneurial Boot Camp (EBC) van Alcatel-Lucent en nu chingseminar gespreid over drie weekends en evenveel maan-
onafhankelijk consulent, hanteert een wel heel eigenzinnige den. De teams werken een businessmodel uit dat ze moeten ver-
definitie van het concept open innovatie: “Verschillende partijen dedigen tegenover een jury van externe durfkapitalisten, busi-
die samen zoeken naar nieuwe opportuniteiten op basis ness angels, hoogleraren van de Flanders Busi-
van bestaande technologie, in nieuwe of bestaande ness School en de CEO, CTO en CFO van Alcatel-
markten. Dat heeft weinig vandoen met fundamenteel Lucent Bell. De jury houdt daarbij rekening met
onderzoek. Kunstenaars die op café in contact komen objectieve, meetbare criteria zoals duurzame
met techneuten en zo bij toeval vernemen dat er tech- ontwikkeling, rendabiliteit, omzetperspectieven
nologie bestaat waarmee ze een artistiek probleem kun- – een winstgevend businessmodel op middellan-
nen oplossen, die symbiose is mijns inziens een school-
voorbeeld van open innovatie.”
De aanleiding voor EBC was een innovatiewedstrijd in
“moeten
Tijdens de incubatiefase
klantencontacten
2004 onder impuls van de toenmalige directievoorzitter
Rudi Thomaes. De winnaar kreeg een gloednieuwe Opel klantencontracten worden”
Astra cadeau. “Op enkele maanden tijd sprokkelden we Rudi Broos (innovation director Alcatel-Lucent)
honderden ideeën waaruit er elf werden geselecteerd”, vertelt
Rudi Broos, innovation director van Alcatel-Lucent. “Maar op het ge termijn – en de mate waarin het project rijmt met de strategie
einde van de rit stelden we vast dat die ideefase veel tijd en ener- van de groep.”
gie had opgeslokt, zonder dat we ook maar één nieuw project of “Maar de kracht van het team blijft doorslaggevend”, beklem-
één nieuw product in de markt hadden gezet. Uit die ervaring toont Delafortry. “Een idee kan pas uitgroeien tot een marktrijp
groeide het EBC-model waarmee we innovatieve business- product of dienst als het in alle facetten van de ontwikkeling
opportuniteiten van medewerkers sneller op de markt brengen.” goed scoort. Een team dat zich engageert, moet doorbijten tot
het einde. Geen excuses.”
Innovatie incuberen Het meest veelbelovende project stoot vervolgens door naar de
“Twee keer per jaar selecteren we de tien beste ideeën”, legt incubatiefase. Hier toetsen twee doorgewinterde business devel-
Broos uit. “De idee-eigenaar moet vervolgens zelf een vijfkoppig, opers, al dan niet binnen het team, gedurende zes maanden de
interactief team rond zich verzamelen. De ervaring leert dat de hypotheses van het businessplan aan de praktijk. Zijn de incuba-
multidisciplinaire teams met medewerkers uit R&D, engineering, tieresultaten positief, dan beslist een raad of de nieuwe onderne-
finance, marketing en verkoop, de beste resultaten boeken. De ming wordt opgericht onder de vleugels van Alcatel-Lucent of los

34 • FEBRUARI 2010
FORWARD_fev010_NL.qxd:FORWARD fr 27/01/10 10:36 Page 35

Innovatie 2.0 OPENER

van de groep. Broos: “De CEO wordt meestal een ervaren manager van
buiten de groep. Elke fase van elk project moet nu eenmaal in handen wor-
Met de zegen van het Waalse Gewest
den genomen door de mensen die de grootste slaagkansen bieden.”

Broeikasmomenten creëren
Uit zijn verleden bij Alcatel-Lucent weet Delafortry dat virtuele of remote
IBM, Cisco en
teams weinig kans op slagen hebben. “Het is al enorm moeilijk om men-
sen zover te krijgen over de muren van hun afdeling te kijken. Laat staan Microsoft gaan
dat je ze zover krijgt dat ze drivers worden van een interdisciplinair idee.
Daarom moet een team op een natuurlijke manier vorm krijgen, fysiek, tus- samen voor ‘green IT’
sen pot en pint, in de wandelgangen. Zo verzamel je de echte believers, zij
die er meer dan honderd procent voor gaan.” Het bedrijf kan dat proces De bekendmaking van dit initiatief vond
stimuleren door broeikasmomenten te creëren. De samenstelling van een
plaats op 28 januari, net op tijd voor dit num-
team is belangrijk, de natuurlijke groei en dynamiek ervan stimuleren nog
veel meer. En dat kan volgens Delafortry moeilijk in een virtuele omgeving.
mer. Drie zwaargewichten uit de ICT en een
Vier jaar na de start leidde het concept al tot twee ventures: Touchatag door Google en Intel mee opgerichte ngo
– een systeem voor mobiele betalingen en partner van Clear2pay en richten in partnership met het Waalse Gewest
Belgacom’s PingPing – en een andere venture die een dienst ontwikkelde een Euro Green IT Center op om proefpro-
waarmee netwerkoperatoren peer-to-peerverkeer kostenefficiënter kunnen jecten te ontwikkelen met het oog op meer
beheren. De officiële lancering zou gepland zijn voor april dit jaar. “Meer
dan 200 medewerkers participeerden ondertussen in een EBC”, berekent
groene IT-oplossingen en -toepassingen.
Broos. “Het zijn allemaal innovatie-ambassadeurs geworden die buiten de
traditionele patronen durven te denken. En die zoeken naar hét argument

W
om door te gaan, ook al zijn er misschien verschillende redenen om dat aar juist het centrum zijn intrek zal nemen, is nog
niet te doen.”  niet bekend, maar zeker is wel dat dit innovatie-
Johan Van Praet initiatief voor het stimuleren van ‘green IT’ in het
Initialis wetenschapspark van Bergen een vaste stek zal vin-
den. Betekent dit een bijkomende stap naar de oprichting

EBC voor (k)mo van een Digital Technology Valley, de term die Di Rupo begin
2009 in de mond nam bij de inhuldiging van het Microsoft
Innovation Center op dezelfde site (lees ook de bijdrage op
Behalve Alcatel-Lucent passen ook dynamiek vooral samen met het
andere groepen zoals IBBT, Picanol innovatieklimaat in het bedrijf en pagina 30)? De toekomst zal het uitwijzen.
en Janssen Pharmaceutica het EBC- de betekenis die de medewerkers Het Waalse Gewest draagt, via minister Marcourt, jaarlijks
model toe. “Waarom zou een kmo daaraan toekennen: voelen ze zich 750.000 euro bij aan het project. Dit moet de werkingskosten
dat niet doen?”, vraagt innovatie- verbonden met de innovatiestrate- en de eerste projecten van de vzw dekken. De private part-
architect Marc Bogaert en zaak- gie van hun bedrijf? Durven ze zelf ners – IBM, Cisco, Microsoft en de ngo Climate Savers Com-
voerder van One Small Step zich af. initiatieven nemen die verder gaan puting Initiative (gesteund door Google, Dell, HP en Intel) –
Onder de noemer ‘The second dan louter een idee lanceren?
hebben zich tot dezelfde som verbonden.
phase’ (www.thesecondphase.be) Mogen ze dat wel en worden ze
neemt hij de expertise van Delafor- daarin gesteund door hun omge-
try onder de arm om ving? Weinig bedrijven Dit Euro Green IT Center steunt op een klein permanent
samen het volledige weten hoe ze een team. In functie van de projecten zal het worden versterkt
EBC-innovatietraject uit innovatiegunstig met gedetacheerde werknemers van de verschillende priva-
te rollen bij kmo’s van bedrijfsklimaat kunnen te partners. Het aantal partners kan trouwens nog uitbreiden,
middelgrote omvang. voeden. Het EBC is en niet alleen met bedrijven uit de ICT-sector. Er lopen nog
“Projecten met een een manier om bedrij-
gesprekken met enkele grote bedrijven.
omzetpotentieel lager ven te ondersteunen
De technologiekoepel Agoria Wallonië identificeerde een
dan 50 miljoen euro in dat proces.”
vallen bij Alcatel-Lucent Samen met een tiental tiental kmo’s die geïnteresseerd zouden kunnen zijn om zich
uit de boot vanwege te consultants uit ver- aan te sluiten bij groene ICT-projecten. Deze bedrijven zijn
kleinschalig. Het is niet schillende disciplines actief op het vlak van meetinstrumenten, navigatiesystemen,
omdat veel middelgro- bundelde Bogaert vo- de energie-efficiëntie van gebouwen of telepresence (de
te ondernemingen de lat niet zo rig jaar inzichten en tools over be- nieuwste vorm van videoconferencing met superieure beeld-
hoog leggen dat het EBC-model drijfsdynamiek op de site www.in-
en geluidskwaliteit). Pierre Leclercq, president van het Micro-
voor hen niet bruikbaar zou zijn. novatieklimaat.be – wat werkt be-
soft Innovation Center en aanvoerder van dit nieuwe project,
Integendeel.” vorderend of remmend? Hoe kan
innovatiedynamiek in de praktijk stelt dat ‘green IT’ niet enkel verwijst naar het vermogen om
Bogaert richt zich op Vlaamse worden gebracht? De site is een computers of datacentra energiezuiniger te maken, maar
industriële bedrijven met ideeën, naslagwerk waar bedrijven inspiratie vooral naar de mogelijkheden waarover de IT-sector beschikt
die kennis in huis hebben, maar kunnen opdoen. Met de inzichten, om oplossingen uit te werken waarmee andere sectoren
waar de innovatiedynamiek stokt. tools en praktijken kunnen ze con- meer ecologisch kunnen werken. 
“Je hebt methodes en technieken creet aan de slag om het innovatie- Olivier Fabes
nodig om initiatieven te ondersteu- gedrag van de medewerkers duur-
nen, maar uiteindelijk hangt de zaam te veranderen. JVP
FEBRUARI 2010 • 35