You are on page 1of 20

KAALAM

Sa ulahing mga siglo sa wala pa si Cristo, ang Griyegong kultura nga gisabwag ni
Alejandro nakatuhop na pag-ayo sa mga nasod sa Tungatungang Silangan (basaha ang
pasiuna sa Macabeo). Ang mga Griyego dunay bag-o ug kinaugalingong panglantaw
bahin sa kagawasan sa tawo, sa kahamili sa espiritu, sa pagdukiduki sa syensya, sa
kahulogan sa mga butang nga nindot, ug daghan pa. Kining tanan ilang nakab-ot ginamit
ang kalantip sa hunahuna ug salabotan.
Ang kultura sa Judio lahi. Milambo ni samtang namalandong sila sa kalihokan sa
Diyos diha sa ilang kinabuhi ug sa dagan sa ilang kasaysayan. Angay silang pasalamatan
ining tanan. Hinuon mas makatabang kon sila bukas ug gawasnon sa pagdawat sa mga
bag-ong panghunahuna, imbis mosira sa bisag unsang kultura nga dili ilaha. Diha nga ang
katawhan magapos pagtan-aw sa ila rang kaugalingon ug dili makalantaw latas sa kultura
sa uban, nan, sa dili madugay, mahimo silang hiktin, pinugngan ug madudahon. Ang
diyosnong pagpadayag sa kamatuoran sa mga Judio wala pa matapos, ug kinahanglan nga
ipakita ni sa bag-o nga paagi sa tanang katawhan, nga wala maghunahuna ni magsulti
sama sa mga Judio.
Ang Kaalam unang dakong paningkamot aron ang pagtoo ug kaalam sa Israel
ikapadayag, dili lang sa Griyego, apan sa pamaagi sab nga gipahaom sa Griyegong
kultura.
Misulay ni pagtubag sa makapahasol nga mga pangutana bahin sa kadaotan, sa sakit
ug kamatayon; naghatag sab og lakbit nga kapasikaran nga dunay Diyos, kamatuoran nga
makadasig ni San Pablo; nagpadayag sab nga ang kaluoy sa Diyos nakakaylap na sa
tanang tawo sa walay pagpinig.
Ang Kaalam nasulat sa Ehipto taliwala sa katuigan 80 ug 50 sa wala pa si Cristo.
Gisulat kini sa usa sa kapid-an ka Judio nga nanimuyo sa kalibotan nga naghupot sa
Griyegong kultura.
Ayoha pagbasa ang nindot nga mga kapitulo 3 ngadto sa 5, mahitungod sa kamatayon
sa mga tarong ug ang paglaom sa kinabuhing dayon, ingon man ang himno sa kaalam sa
kapitulo 7.

Pangitaa ang kinabuhi: Ilha ang Diyos 3
Ang hiwi nga panghunahuna nag-
Mt • 1 Higugmaa ang kaangayan, kamo palayo nimo sa Diyos. Kay ang iyang
6:33
1 nga nagmando sa kalibotan. Pag- kamakagagahom nga gisulayan moli-
matinud-anon mo sa Diyos ug pangitaa bog sa mga buangbuang.
4
Is siya sa kayano sa kasingkasing. 2 Kay Ang kaalam dili mosulod sa kahi- Rom
7:24
55:6
65:1 magpadayag siya sa kaugalingon sa wian ni magpabilin sa giulipon sa sala. 8:2
Jer 5
29:13 wala manghagit niya ug makaplagan Ang Espiritu Santo nga nagpasidaan
Pan
8:17 siya sa mosalig niya. nato nagsalikway sa lingla. Nagpalayo
PAGE 1034
1035 KAALAM 2

sa mga binuang ug dili mahimutang ya pagdaot nimo ang binuhat sa imong
tungod sa panglupig. kamot.
Pan 6
8:31 Ang kaalam usa ka espiritu, higala 13
Wala mugnaa sa Diyos ang kama-
Tito
3:4
sa tawo ug dili niya pasagdan ang ma- tayon. Dili siya malipay sa pagkalaglag
panamastamason nga dili silotan. Kay sa mga buhi. 14 Kay iyang gibuhat ang 18:23,Ez
ang Diyos nasayod sa kailadman sa tanang butang; ang tanang linalang 32
tawo; tinud-anay nga nakakita sa iyang alang sila sa kaayohan sa kalibotan.
hunahuna ug nakadungog sa iyang pu- Wala silay makapatay nga hilo. Ug ang
long. kalibotan sa mga patay dili makaman-
Jer 7
23:24 Ang Espiritu sa Diyos nagpuno sa do sa kalibotan sa mga buhi. 15 Kay ang
Slm
139:7-
tibuok kalibotan. Siya nga naghugpong hustisya dili ulipon sa kamatayon.
12 sa tanang butang nasayod sa matag
pulong nga litokon. 8 Busa, ang mag- Ang wala motoo sa Diyos nag-ingon nga
walay laing kinabuhi.
sultig inhustisya dili makaikyas. Ug
16
modangat kaniya ang dili malalis nga Ang walay pagtoo sa Diyos nag- 28:15Is
hukom. 9 Ang katuyoan sa dili balaan, isip sa kamatayon nga ilang higala ug Pan
usisahon. Ang iyang gipamulong mo- nagtawag ini sa tanang paagi. Nakig- 8:36
abot sa Ginoo hinunoa, ang iyang ka- sabot sila ini; makataronganon kaayo
daotan mabuntog. 10 Hinumdomi nga nga sakop sila sa samang pundok.
ang masinahong dalunggan makadu-
1
ngog sa tanan. Bisan ang gihunghong Tungod sa mga sayop nga kata Job

maklaro. 2 rongan nakahunahuna sila: “Ang
14:1

Ex
15:24
11
Busa, pagbantay sa mga reklamo kinabuhi mubo ug masulob-on. Walay
Slm
78:19 nga walay unod. Ampingi ang imong tambal nga makaayo sa kamatayon.
dila sa pagpamantay sa sayop sa uban, Wala pa sukad madungog nga dunay
kay ang labing sikreto mong pulong mibalik gikan sa kalibotan sa mga
dunay mga sangpotanan. Ang dilang patay.
bakakon magdalag kamatayon sa ka-
lag. 12 Ayawg pangitaa ang kaugali- •2Sulagma ang atong pagkahi- 102:4 Slm

ngong kamatayon tungod sa imong mugso. Inigkatapos sa kinabuhi, sama
sayop nga pagkinabuhi. Ayaw pauna- ra nga wala ta mabuhi. Ang ginhawa sa

• 1.1 Ang presensya sa Diyos sulod nato naay daotan, kamatayon, linog ug uban pang
labaw kay sa kaamgohan nato sulod sa katalagman? Kinabuhi ra ang gitinguha sa Diyos.
kaugalingon. Dili kinahanglan ang paglantaw og
layo aron makabaton og kaalam: mogula ni isip • 2.2 Sulagma ang… Ang mga tawong
espiritu nga gikan sa Diyos sulod sa atong kailad- daotan mga higala sa kamatayon, ug wala silay
man. Apan gipadayag lang ni sa mga tarong. Diyos sa ilang kinabuhi. Nalimot sila nga dihang
Unsaon man nato pagpadayag ining pagka- gibuhat ta sa Diyos sa kaugalingon dagway, wala
duol sa dili makab-ot ug balaan nga Diyos? ta buhata aron mamatay. Naghunahuna sila nga
Naghisgot dinhi ang tagsulat mahitungod sa ang tanan dunay kataposan diha sa lubnganan
Kaayo, sa Kaalam, sa Hustisya, ug sa Espiritu sa ug ang gimithi nilang kaalam mao ra ang
Diyos. Iya kining gilarawan susamag mga tawo pagpahayahay sa kinabuhi (2:6): Dali,
nga gipadala sa Diyos aron pag-atiman nato. pahimusli ang maayong mga butang. Atong
Gani, paagi ni sa pagpadayag sa Ginoo mismo gamiton ang gibuhat sa Diyos sa kaikag sa
nga bisan pa sa pagtipig sa iyang katingalahan, kabatan-on.
nagpadayon nga duol sa katawhan ug sa mga Tan-awon nato… (b. 17). Kay ang mga
hitabo sa kalibotan. tawong walay Diyos sa ilang kinabuhi mga higala
Wala mugnaa… (b.13). Siya ang Diyos nga man sa kamatayon busa, kinahanglan gyod
higala sa mga tawo ug buot siya nga sila mabuhi. nilang lutoson ug gani patyon ang mga tarong.
Ang tanan niyang gimugna pulos maayo ug naa ni Alang nila, sama ra nig dula, sa tuyo nga masuta
aron mag-alagad sa tawo. Ang kamatayon wala unsa kalig-on ang tarong; kay wala silay mithi
maggikan sa Diyos, sumala sa gipatin-aw sa 2:33. nga gihuptan, kinahanglang gub-on nila ang
Mao nga giawhag ta nga masaligong modangop uban aron pagmatuod sa kaugalingon nga sila ra
sa Ginoo: sa atong maayong paghunahuna niya, ang dunay katungod sa kaayohan sa kinabuhi.
atong masalikway ang tanang sayop nga Kon ang tarong …(b. 18). Ang mga pulong sa
pangutana: Nganong mitugot man ang Diyos nga tudling 16 ngadto sa 20, nagpadayag sa higayon
KAALAM 2 1036

atong ilong sama sa huyop sa aso. Ug tahoron ang ubanong buhok sa katigu-
ang hunahuna walay kalainan sa liti langon.
gikan sa naglihok nga kasingkasing. 11
Ang kusog mahimong atong katu-
3
Pagnga ni ug ang lawas mahimong ngod, kay namatud-an man nga walay
abo, ang espiritu mokatap daw hangin pulos ang kahuyang. 12 Atong bikton ang 11:19
Jer

nga walay kapuslanan. mga tarong kay naghasol sila nato ug 20:10
4 Mt
Sa gitakdang panahon malimtan nagpakgang sa matang sa atong 26:3-
ang atong ngalan ug walay mahinum- pagkinabuhi. Gisaway nila ang atong Jn4
Ecl
6:12
dom sa atong nabuhat. 5 Ang kinabuhi paglapas sa Balaod. Ila tang gipasa- 5:16, 18
molabay sama sa anino sa panganod; nginlan nga wala magmatinud-anon sa
nagkawala sama sa yamog nga gigu- atong nakat-onan.
13
kod sa adlaw ug gidaog sa kainit. Ang Nag-ingon siya nga nakaila siya sa 11:27
Mt

gidugayon sa kinabuhi nahisama sa Diyos. Gitawag niya ang kaugalingon Lc
anino nga naglabay. Walay pagbalik gi- nga anak sa Ginoo. 14 Nahimo siya nga 22:70
kan sa kamatayon. Ang selyo nabu- panaway sa atong panghunahuna. Bug-
tang na: walay mobalik. at alang nato bisan ang pakigtagbo niya.
Is 6
22:13 Dali, pahimusli ang maayong mga 15
Wala siya magkinabuhi sama sa uban
1Cor
15:32
butang. Atong gamiton ang gibuhat sa ug katingad-an ang iyang linihokan.
Diyos sa kaikag sa kabatan-on. 7 Pahi- 16
Para niya mubo ra kaayo ang atong 5:11Mt

muslan nato ang piniling mga alak ug mga sumbanan. Nagpalayo siya nato Jn
5:18
pahumot, ug dili labyan ang bisag un- ingon nga hugaw ta. Gipatigbabaw niya
sang bulak sa tingpamulak. 8 Purong- ang malipayong kataposan sa mga
purongan ta ang kaugalingon sa mga tarong ug nagpasigarbo siya nga ang
biyuos sa rosas sa dili pa sila malarag. Diyos iyang Amahan.
17
9
Pasalmota ang tanan sa atong pag- Tan-awon nato ang kamatuoran sa
huboghubog. Atong ibutang sa tanang iyang gisulti, atong susihon ang sang-
dapit ang mga timaan sa atong kalipay. potan ini. 18 Kon ang tarong anak sa Slm
22:9
Kay kini ang angay nato, ang kapalaran Diyos, panalipdan siya sa Diyos ug Mt
27:43
nga gigahin alang nato. palingkawason sa iyang mga kaaway.
Ex 19
22:21
10
Atong daugdaogon ang tarong nga Pakaulawan nato siya ug pasaki- 53:7Is
kabos. Dili ta magpakabana sa byuda ni tan aron mamatud-an ang iyang ka- Mt
26:67-
68
dihang si Jesus gilansang sa krus, sumala sa nga aspekto sa ilang kinabuhi nga lahi sa mga
mabasa sa Mt 27:43. paganong batasan ug kinaiya. Tinuod gihapon
Mao sab ni ang namatud-an sa kinabuhi sa kini sa atong panahon karon, nga bisan tuod ang
daghang magtotoo, diin ang ilang kinabuhi giisip matuod nga mga magtotoo maningkamot pag-
nga eskandalo sulod sa katilingban nga naulipon puyo nga susama ra sa uban, ang ilang kaligdong
sa gahom ug bahandi, ug malipay nga magpasa- ug kadasig sa paglihok makapahimo nilang lahi
kit sa mitaya sa kaugalingon aron ang uban sa uban.
molambo. Gani dunay hayahay nga “kristyanos” Ug ang mobarog … (b. 24). Kadtong mag-
nga malipay sa kamatayon sa mibarog alang sa buhat og daotan makasinati sab og kamatayon.
hustisya; nga tungod sa ilang pagpangilabot, Ang sangpotanan sa bisyo sama sa pag-inom sa
mitulisok sa konsensya sa mga dato. mga ilimnong makahubog ug sa ubang lawas-
Ang panghunahuna sa walay Diyos sa ilang nong pagpatuyang makadaot sa lawas sa tawo,
kasingkasing ug wala poy pagtoo sa kinabuhing apan mas dako pa ang kadaot nga mahitabo kay
dayon sama sa katilingban nga atong gipuy-an mawad-an na siyag kadasig, kalipay ug pagsalig.
karon. Atong bikton ang mga tarong kay nag- “…apan unsa man ang mga bunga sa maong
hasol sila nato ug nagpakgang sa matang sa mga buhat nga karon inyong gikaulaw? Ang
atong pagkinabuhi (b. 12). Sa hilom modayeg sangpotanan adtong tanan mao ang kama-
ta sa mga tawo nga tarong, apan sa bisag asang tayon.” (Gal 6:8 ug Rom 6:21).
institusyon, ang ilang presensya makapasamok Ug ang mobarog … (b. 24). Ang bitin nga
nato, ato ning makita sa mga unyon sa pabrika, gihisgotan dinhi wala magsimbolo sa “daotan”,
ug sa uban pang kahugpongan kay dili nato apan nagtimailhan sa kaaway. Mahimong mag-
madawat ang ilang gibarogan. hisgot ta og daotan, apan angay sab tang mag-
Wala siya magkinabuhi … (b. 15). Dihang hisgot anang Usa ka Daotan o ang Yawa. Kining
gisulat ni, wala mabutang sa hunahuna sa mga tudlinga nag-andam sa giingon sa Ebanghelyo
pagano ang mga Judio tungod sa daghang kuti nga si Jesus moabot aron pagbuntog sa Kaaway;
1037 KAALAM 3
Dn
ligdong ug masulayan ang iyang pailob. 7
Inig-abot niya modan-ag sila sama 12:3
20
Kon mahukman na siya sa makaulaw 8
sa baga sa uga nga sagbot. Dumala- 13:43 Mt

nga kamatayon, atong matino ang ilang hon nila ang kanasoran ug magmando Dn
7:27
mga pulong.” sila sa katawhan. Ang Diyos ang ilang Slm
21 149:7
Mao ni ang ilang katarongan. Apan hari sa kahangtoran. 1Cor
nasayop sila kay gibutahan sila sa ilang 9
Ang mosalig niya makasabot sa Reb 6:2

pagdumot. 22 Wala sila masayod sa mga kamatuoran. Ang matoohon mabuhi 5:10
20:4
misteryo sa Diyos ni maglaom sa ganti uban niya sa gugma. Kay ang iyang 1Cor
13:12
sa kinabuhi nga balaan. Wala sila motoo grasya ug kaluoy alang lang sa iyang 1Jn
nga gantihan ang dili sad-an. pinili. 3:2
Gen 23
1:26
Tinuod nga gibuhat sa Diyos ang 10
Ang wala moila sa Diyos hinuon,
2P
1:4
tawo nga walay kataposan sa kasama- nagsalikway sa tarong. Mitalikod sila
Jn han sa kaugalingong kinaiya. 24 Apan sa Ginoo ug silotan sumala sa ilang
8:44
Rom ang kasina sa daotan nagdalag kama- katuyoan.
5:12
tayon sa kalibotan. Ug ang mobarog 11
Masulob-on ang wala maghatag
uban niya makasinati sa kamatayon. og bili sa kaalam ug sa pagtulon-an.
Ang makiangayon magpuyo uban sa Diyos
Kawang ang ilang pagsalig. Anugon
• 1
ang ilang kahago. Walay nakab-ot ang
Dt Ang mga kalag sa makiangayon ilang trabaho. 12 Buangbuang ang ilang 41:5
33:3
Is 3 naa sa kamot sa Diyos. Walay ka- mga asawa; yawan-on ang ilang mga
Sir

51:16
Jn sakitan nga makatandog nila. anak; gipanghimaraot ang ilang kali-
10:28 2
Sa mata sa dili maalamon, patay na watan.
sila. Ang ilang pagpalayo giisip nga
katalagman. 3 Ingon nga nawala nila ang Ang tinuod nga kinabuhing mabungahon
tanan sa ilang pagpalayo nato, malina- • 13 Malipayonang asawa nga walay Is
54:1
won sila. anak, kon walay ikasaway niya ug wala Is
56:3-
Rom 4
8:18
Bisag daw gisilotan sila, ang pag siya manapaw. Makaplagan siya nga 7
2Cor
4:17
kawalay kataposan diwa sa ilang pag- mabungahon sa adlaw sa hukom.
laom. 5 Human sa gamay nga kasakit 14
Malipayon ang birokon nga walay
moabot ang dagko nga panalangin. daotang binuhatan, walay gihambin
Kay gisulayan sila sa Diyos ug nakita nga kasuko batok sa Diyos. Ang iyang
nga angay silang makig-uban niya. kamatinud-anon gantihan og dako
Pan 6
17:3 Human sila masulayi daw bulawan sa uyamot sa espesyal nga dapit sa la-
Slm
17:3
hudno, gidawat sila isip halad-sinunog. ngitnong puluy-anan sa Ginoo.
gikan ini mahimugso ang kalingkawasan sa Ingon nga nawala … (b. 3). Way kataposan
katawhan nga gidumala sa kamatayon (basaha silang maglipay sumala sa ilang gipakamithi ug
sa Heb 2:14-15). gilaoman dinhi sa kalibotan. Sa ato pa, ang
atong nakita mao lang ang kamatayon sa kauban
• 3.1 Ang mga kalag … Dako nga o paryenti nga mibiya nato, apan sa pikas bahin,
kamatuoran ang gipadayag dinhi. Sa unang mga ang wala nato makita, mao ang ilang pagbalik sa
basahon sa Biblia, ang kalag nagpasabot og sabakan sa Diyos.
ginhawa sa tawo, sa ato pa, ang iyang kinabuhi Sa panahon sa hukom makita nga ang mga
mawagtang sa kamatayon. Apan ining bahina, tarong mao ray magpabiling buhi. Ang kama-
ang kalag nagpasabot sa tawo nga dili mamatay tayon sa mga higala sa Diyos nagdalag kalinaw
kon wala na ang lawas. sa kadapig nila. Pinaagi sa ilang kamatayon dad-
Sa mata sa dili … Kon mamatay ba ang on sa mga martir ang bandila sa kadaogan sa
tarong sa bangis nga kamatayon o sa maayong lintunganay nga ilang gipakigbisogan.
pagkamatay, ang ilang kataposan morag sum-
paki gihapon sa kamaayo sa Diyos: laing pami- • 13. Malipayon… Sa Biblia kanunayng
nawon nga ang tarong mabuntog sa kamatayon. gidayeg ang kinabuhing mabungahon, sa mga
(Nasayod ta nga ang tarong nakatuman sa tahas magtiayon nga daghag anak ug nag-agak nila sa
nga gipiyal sa Diyos kaniya.) Apan ang lawas ra kinabuhi (Slm 127 ug 128). Gisubli dinhi ang
nila ang mamatay. Ang ilang kaugalingon pangutana: Unsay kinabuhing mabungahon? Sa
mobalik sa Diyos sumala sa gipamulong ni Jesus Israel, giisip nila nga gisilotan sa Diyos ang
(Lc 20:28). magtiayon nga walay anak, gani ang ilang Ba-
KAALAM 3 1038
15
Ang paningkamot sa mga tarong pa panahon makapahulay. 8 Ang pa-
magdalag bunga nga labing pinili. Ang ngidarong talahoron dili mag-agad sa
hustong hukom kahoy nga dili malaya. gitas-on sa mga adlaw. Ug ang gidag-
16
Apan ang kabataan nga nahi- hanon sa katuigan dili tinuoray nga
mugso gumikan sa panapaw mamatay sukdanan sa kinabuhi.
og sayo. Ug ang mga liwat sa maka- 9
Ang tawong ubanon masinaboton.
sasala nga panag-ipon mangamatay. Ang kinabuhi nga walay buling taas ug
17
Kon taas ang ilang kinabuhi wala hingkod nga pangidaron.
silay bili; sa kataposan, tamayon sila sa 10
Ang tarong nakapahimuot sa Gen
5:24
ilang katigulangon. 18 Kon sayo silang Diyos nga nahigugma niya. Kay nag- Heb
11:5
mamatay, wala silay paglaom, ug dili puyo man siya uban sa makasasala,
makahupay sa kaugalingon sa paghu- gibayaw siya. 11 Gikuha siya sa Diyos
nahuna bahin sa Hukom. basin unyag daoton sa yawa ang iyang
19
Sir
16:4
Bangis ang kapalaran sa yawan- salabotan ug tintalon ang iyang kalag
ong kaliwatan. sa mabudhion. 12 Kay ang atong pag-
kadani sa daotan makapalibog sa
1
Sir Maayo kaayo ang dili pagpanganak ug tinuod nga mga mithi. Ug ang walay
16:3 4 ang kamahiyason. Tinamod sila sa
Diyos ug sa katawhan. Ang handomanan sa puas nga pangandoy nag-among-
ilang kinabuhi walay kataposan. among sa yanong kasingkasing.
2
Kon naa ang maong hiyas ato ning 13
Bisag sayong natapos ang iyang
sundon. Kon wala, mangandoy ta ini. Purong- kinabuhi, layo siyag naabtan. 14 Kay bi-
purongan ni sa kalibotan nga walay kataposan
tungod sa pagbuntog sa walay ikasaway nga lilhon ang iyang kalag alang sa Ginoo,
pakigbisog. dali siyang gikuha sa mga daotan nga
3
Sir Walay kapuslanan ang daghang kaliwat naglibot niya.
23:25
sa daotan. Ang liwat sa kaduhaduhaang mga 15
40:15
tanom walay lawom nga mga gamot; dili Ang mga tawo nakakita, apan wala Is
57:1
Slm makahatag og lig-ong sukaranan. 4 Sulod sa makasabot ug wala mosantop sa ilang
58:10
usa ka panahon mamunga sila, apan ang panumdoman nga ang grasya ug kaluoy
huyang nilang mga sanga mangalaksi sa sa Diyos naa sa iyang mga pinili. Ang
unos. 5 Mabali ang mga sanga nga wala pa
makatubo. Ang ilang bunga walay pulos, iyang panalipod alang sa mga balaan.
16
hilaw nga kan-on ug dili magamit. 6 Ang mga Ang makiangayon nga namatay
bata nga natawo sa gidiling pakighilawas nagsaway sa daotan nga buhi pa. Ang
mosaksi, inigsusi sa Diyos nila, sa sayop nga
binuhatan sa ilang ginikanan. batan-ong kinabuhi nga daling natapos
nagsaway sa mga adlaw nga walay
• 7 Ang tarong, bisag mamatay sa dili kataposan sa daotan.

laod nagdili sa mga yonoko (o sa mga tawong kaulay nga gihalad sa Diyos. Laing ning matang
kinapon) pag-apil sa ilang pagsimba. Hinuon sa kamabungahon.
dunay usa sa mga propeta nga sukwahig pang-
lantaw bahin ini (tan-awa ang Is 56:4) • 4.7 Nganong gikuha siya sa Diyos, nga
Malipayon ang birokon… (b. 14). Mao ni ang maayo man siyang tawo? Kining tudlinga insak-
laing talan-awon sa kinabuhing mabungahon: tong higayon pagtubag ining maong pangutana.
ang pagpangitag kahingpitan. Anaay mga Ang Diyos naghatag og grasya sa uban, aron sila
magtiayon nga walay anak ug mga babayeng dili molambo ug motubo sa pagtoo sa dali rang
minyo nga naghalad sa ilang gugma ug pag- panahon; apan alang sab sa uban ang maong
alagad sa hinikawan sa katilingban, tungod ini kahingpitan nagkinahanglag kapid-an ka tuig.
mibati silag katumanan sa ilang kinabuhi sa pag- Ang tarong nakapahimuot… (b. 10). Ang
angkon og espirituhanong mga anak ug banay. asawa o anak nga gikuha sa Diyos dili atoa. Ang
Busa, ang mabungahong kinabuhi mao kanang lig-on nga bugkos sa paghigugma tali nila ug
gitahan sa Diyos ug sa isigkatawo. Dihang gisulat nato namugna tungod sa daghang hitabo ug mga
kining basahona, dihay mga Judio nga miadto sa handomanan, apan naa pay mas lig-ong gugma
kamingawan aron pagpuyog katilingbanong nga naghiusa tali kanila ug sa Ginoo nga
kinabuhi; kanunay silang nag-ampo aron mapa- nagtagana kanila para Niya lang.
dali ang pag-abot sa Manluluwas. Sa umaabot Kay nagpuyo … (b. 10) (basaha sa Gen 5:24).
nga katuigan, ihalad ni Maria ang iyang kaulay sa Mao ni ang laing tubag sa hinanali nga kama-
Diyos tungod ini, si Maria nahimong modelo sa tayon sa atong mga kabataan: kinsay nasayod sa
1039 KAALAM 5
17
Tingali nakita nila ang kamata- Ang Ginoo mobalibag nila sa yuta.
yon sa maalamon, apan dili nila Wala silay tingog ug mauyog ang ilang
masabtan ang laraw sa Diyos alang sukaranan. Mahunlak sila ug mag-
niya ug nganong gidala siya sa antos sa kasakit. Bisan ang ilang
Pan
1:26 kahilwas. 18 Tingalig makakita ug panumdoman mapapas.
Slm
37:13
mangyam-id sila niya. Apan ang Ginoo 20
Moabot sila nga magkurog kon
motamihid sab nila 19 kon mahimo na hukman na ang ilang mga sala. Ug
silang walay pulos ug patay hangtod sa makugang sila kon paatubangon na sa
kahangtoran ug inayran. ilang kamakasasala.

Paghukom sa mga tarong ug sa walay Diyos
• 1 Unya, ang makiangayon mobarog nga masaligon.
5 Iyang atubangon ang nagdaugdaog niya.
Mt
13:43

Wala nila hatagig bili ang iyang kahago.
2
Pagkakita nila kaniya nalisang sila pag-ayo.
Natingala sila nga naluwas siya nga wala damha.
Nagbasol sila ug naguol.
3
Modaghong sila ug moingon:
4
Siya ang atong gibugalbugalan ug gisaway.
Mga buang gyod ta!
Atong giisip nga binuang ang iyang kinabuhi
ug ang iyang kamatayon dakong kaulaw.
5
Apan tan-awa! Usa diay siya sa mga anak sa Diyos. Slm
89:6
Gihatagan siyag luna uban sa mga anghel nga balaan! Col
6 1:12
Pagkalayo sa atong pagkahisalaag sa kamatuoran! Is
58:8
Ang kahayag sa mga tarong wala makalamdag nato
ni ang adlaw misubang alang nato.
7
Gisubay nato ang dalan sa inhustisya.
Nagpadulong ta sa kamatayon.
Kadaghanan gisubaysubay nato
ang wala pa naagiing kamingawan.

dangatan unya sa ilang kinabuhi? Ang Diyos mas nga kuno matagamtam sa paghuboghubog, droga
nasayod unsay angay sa matag usa. ug sa pagbaton sa kalibotanong mga bahandi.
Moabot kanang adlawa kanus-a tukason ang
• 5.1 Gihisgotan sa mga propeta ang mga maskara sa atong pagkatawo, mga maskara
hukom sa Diyos sa daghang higayon. Naghisgot nga misalipod sa atong pagpakaaron-ingnon ug
sila nga dunay hukom nga mahitabo ining kali- pagkamaot. Makita ang atong kahubo, ug ang
botana kanus-a ang Ginoo mobalos pagsilot sa Diyos nga Amahan, ang Ginoo nga nasayod sa
mga masalaypong nasod o pundok aron pagta- tanan, moganti o mosilot nato. Makita unya sa
rong sa kasaysayan sa katawhan. mga daotan sa tumang katin-aw ang kahaw-ang
Karon atong nahibaw-an nga tagsa-tagsa tang sa ilang kinabuhi. Sa dili pa sila pahamtangan og
hukman sa Diyos human sa atong kamatayon. silot sa Diyos, hukman una nila ang kaugalingon:
Kining maong panid wala maghatag og kama- Moabot sila nga magkurog kon hukman na ang
hinungdanon kinsa ang mapamatud-an sa pana- ilang mga sala (4:20).
hon sa kalinaw nga naghimog maayo o daotang
binuhatan. Gihatagag gibug-aton dinhi ang mga Apan ang tarong … (b.15). Ikatandi kini nato
matinud-anon sa Diyos sa panahon nga sila gihasi. sa sambingay sa paghukom nga gihisgotan sa Mt
Makapatandog nato kining mga pulonga sa 25:31; ang kalainan lang kay gilain ni Jesus ang
atong panahon kanus-a dunay daghang magto- mga tawong nagpakabana sa isigkatawo ug ang
too nga maghisgot lang og hustisya sa panahon wala, apan dinhi ang naghasi ug ang gihasi mag-
nga nabutang sa piligro ang ilang trabaho ug kina- kaatubangay. Magkahimamatay pag-usab silang
buhi. Sa laing bahin ang materyalistang kalibo- tanan human ang panahon sa gibuhat nga mga
tan nagtudlo sa sayop nga panglantaw sa kalipay pagdaugdaog sa mga daotan.
KAALAM 5 1040

Apan wala ta masayod sa dalan sa Diyos.
8
Unsay nakaayo sa atong garbo?
Unsay nahimo sa bahandi nga atong gipanghambog?
Job 9
9:25
Kanang tanan nanglabay nga daw anino.
Ingon sa daklit nga hungihong.
10
Sama sa barko nga mitadlas sa dagat,
wala magbilin og timaan sa giagian.
Ug ang timaan sa iyang unayan dili makit-an inig-agi.
11
Sama sa langgam nga naglupad tadlas
sa kapunawpunawan,
walay timailhan sa giluparan.
Gikapakapa ini ang pako nga misiak sa kahanginan,
apan walay timailhan sa iyang gilabyan.
12
O sama ba hinuon sa bangkaw
nga gipunting sa ig-onon.
Naiway ang hangin ug mitiklop ni dayon;
walay nasayod diin ni agi.
13
Ingon sab ta ini:
bag-ohay lang nga nahimugso
ug mawala lang dayon.
Unsay timaan sa hiyas nga atong ikapakita,
nga wala na tay umoy sa atong kalampingasan?”
Is 14
29:5 Ang paglaom sa walay pagtoo sa Diyos morag tahop
Slm
1:4
nga gipadpad sa hangin;
sama sa nipis nga yelo nga natunaw sa unos;
sama sa aso nga gikatag sa hangin,
mawala ni daw handomanan sa daklit nga pagbisita.
15
Is
62:11
Apan ang tarong mabuhi sa kahangtoran.
Ang ilang ganti naa sa Ginoo
ug ubos sa pag-amuma sa Labing Halangdon.
Is 16
28:5
Tungod ini nakadawat sila sa gingharian sa himaya ug sa naggilak nga
purongpurong gikan sa kamot sa Diyos.
Tapin-an sila sa iyang kamot
ug ang iyang bukton ilang taming.
Is 17
59:17
Ang mainitong gugma sa Diyos
magpakita sa iyang hinagiban.
18
Isul-ob niya ang hustisya nga iyang taming
ug ang tarong nga hukom nga iyang helmet;
19
ang kasantos nga dili mabuntog ang iyang panalipod;
20
ang dili mapuypoy nga kasuko iyang espada.
Ug ang tibuok kalibotan magmartsa
uban niya batok sa mga buangbuang.

21
Ang maayong pagkapunting nga kilat hot ang gamhanang hangin ug ipadpad sila sa
moigo gyod; ang kapanganoran mao ang arko layong dapit sama sa uhot. Niining paagiha
sa mga pana. 22 Ulanan silag yelo tungod sa ang tibuok kalibotan laglagon tungod sa pag-
iyang kapungot. Dabudabohan sila sa dagat kawalay balaod. Ang mga buhat nga daotan
Is ug lamyon sa tubig sa way kukaluoy. 23 Mobul- mopalukapa sa trono sa mga gamhanan.
30:27
1041 KAALAM 7

WALAY MATUOD NGA KAALAM KON WALAY
RELIHIYOSONG KAMATUORAN

• 1 Pamatia, O mga hari ug sabta; mga 17
Ang sinugdan sa Kaalam mao ang ma-
6 pangulo sa labing layo nga kayutaan, tinud-anong pagtinguha sa disiplina. Ang
54:1 dawata ang pasidaan. 2 Paminaw, kamong pagpakabana ini, paghigugma sa kaalam.
Sir 18
33:19 nagmando sa daghang katawhan ug nang- Nag-pasabot ni nga ang pagmahal niya
Slm hambog sa gidaghanon sa ginsakpan sa pagsunod sa iyang balaod. 19 Ang pagtuman
2:10 kanasoran ninyong pagano. sa iyang balaod nagsiguro sa kadili malim-
Dn
2:21
3
Ang gahom gihatag kaninyo sa Ginoo. bongon nga magdala nato duol sa Diyos.
Jn Ang inyong pagkahari naggikan sa Labing 20
Niining paagiha, ang pangandoy sa Ka-
19:11
Rom Halangdon nga mag-usisa ug magtuki sa alam magdala nato sa pagkahari.
13:1 inyong katuyoan. 21
Busa, mga hari sa kanasoran, kamo
4
Kon sa inyong pagkaopisyal sa iyang nga ganahan sa mga trono ug baston, pasi-
gingharian sa tinuod, dili mo makiangayon dunggi ang Kaalam kon nangandoy mong
sa inyong paghukom ni nagtuman sa iyang magmando sa kahangtoran.
balaod, ni nagsubay sa dalan nga gitudlo sa
Diyos, 5 iya dayon silang pakgangon sa da- • 22 Sultihan tamo unsa ang Kaalam
kong kapungot. Kalit nga mohampak ang ug giunsa niya pagkamugna. Wala koy itago
iyang silot sa mga gamhanan. ninyo. Hinunoa, akong subayon ang iyang
6
Mahimong pasayloon ug nakapama- kasaysayan gikan sa sinugdan ug klarohon
libad ang makaluluoy, apan ang gamhanan ko siya pagpaila ninyo.
mahiagom sa silot nga hilabihan. 23
Dili tamo linglahon ni tagoan ko ang
Job 7
34:17- Kay ang Ginoo sa tanan walay gipili. Dili matuod. Kay wala nako ang makaut-ot nga
19 siya moila sa kabantog. Bantogan o timawa kasina nga layo ra kaayo sa Kaalam.
pareho sila nga iyang binuhat ug nagtan-aw 24
Ang daghan kaayong maalamon Pan
siya sa tanan. 8 Apan ang mga gamhanan, 29:4
makadalag kaluwasan sa kalibotan. Ang hari
higpit ang ilang hukom.
9 nga may kabuot maglig-on sa iyang
Nagsulti ko alang ninyo, mga harianon, katawhan. 25 Busa, tun-i ang akong gipanulti
aron makakat-on unta mo sa Kaalam ug dili ug paningkamoti nga duna moy mapupo.
masukamod.
10
Ang nagtuman sa mga balaod nga 1
balaan sa balaang paagi ilhon nga balaan. Ug Mamatay sab ko sama sa uban. Kaliwat Job

ang midawat sa iyang pagtulun-an makaka-
7 ko sa unang tawo nga giumol gikan sa 10:11
Slm
plag ini alang sa ilang panalipod. yuta. Ang akong karne gihulma sa tago- 139:15
11
Kahinangpi ang akong mga pulong, ti- angkan sa inahan. 2 Ang iyang dugo nag-
nguhaa sila ug ila mong tudloan. umol nako sulod sa 10 ka bulan gikan sa
12
Ang kaalam sanag, dili lubog. Andam binhi sa usa ka lalaki nga gihatag diha sa
ning magpakita sa kaugalingon sa nahi- lawasnong pagtagbaw ang kauban sa pag-
gugma niya ug magpapadayag sa nangita katulog.
3
Pan niya. 13 Una siyang moabot aron sugaton ang Sa akong pagkahimugso, gihanggab ko
8:17
Pan nangandoy niya. 14 Pangitaa siya sa kabun- ang hangin sama sa uban. Nahulog ko sa
1:21 tagon ug dili ka mapakyas. Makaplagan mo yuta nga mao ra alang sa tanan. Ang una
Sir kong paghilak pareho usab sa ubang bata.
4:12
siya nga naglingkod sa imong pultahan.
15 4
Ang pagpalandong sa Kaalam, kahing- Gipakaon, giamumahan ug giputos ko
pitan sa salabotan. Ang mabinantayon niya sa lampin. 5 Sa pagkatinuod, walay laing hari
malingkawas sa bisag unsang kahingawa. nga nagsugod og lahing kinabuhi. 6 Kay may
1Jn 16
Iyang pangitaon ang angayan niya. Maabi- usa lang ka agianan sa kinabuhi alang sa
4:10
abihon siyang motagbo nila sa dalan ug naa tanan ug usa ra pod ang agianan sa pag-
siya kanunay sa ilang hunahuna. gawas ini.

• 6.1 Dinhi magsugod ang “pakigpulong sa mas importanti kay sa ilang kinabuhi.
mga hari bahin sa Kaalam.” Sama sa gisulti nato Maninguha sila pagpaambit sa ilang kaalam sa
sa pasiuna sa Eclesiastes, kasagarang gilarawan mga tawo sa ilang palibot; ug ilang tabangan ang
sa Kaalam nga ang nagsulat ini mao si Hari ilang mga silingan ug pamilya nga mas molambo
Solomon. Dayag kaayo dinhi ining maong basa- ug mas magkasuod. Dili ang katawhan ang mas
hon nga ang tagsulat nagpakaaron-ingnon nga nakaila kinsay mas maalamon, apan ang
si Hari Solomon ug iyang gipadayag ang mga nasayod unsaon pagpaambit sa ilang kasinatian
pulong sa Kaalam sa mga ngabil ni Solomon. sa uban, labi na kon ang gipaambit mao ang
pagpakigsuod sa Diyos.
• 22. Wala koy itago ninyo. Makita sa Gipalabi ko siya… (b. 7, 9): basaha sa Mt
kristyanos nga ang ilang pakighiusa sa Diyos 13:44-45.
KAALAM 7 1042
Nag-ampo ko ug gihatag kanako ang 20
ang matang sa mananap ug ang kinaiya sa 1H
kaalam 4:33
mangtas nga mananap; ang gahom sa es-
1H 7 piritu ug ang pangatarongan sa tawo; ang
3:4- Nag-ampo ko ug gihatag kanako ang
12 panabot. Mainiton kong nangamuyo ug ang nagkalainlaing klase sa tanom ug ang kina-
Sir Espiritu sa Kaalam midangat nako. iya sa mga gamot nga ikatambal.
47:12- 8
17 Gipalabi ko siya sa baston ug trono. Gi-
bale wala ko ang katigayonan atubangan niya. Ang dan-ag sa kahayag nga walay
9
Gipalabi ko siya sa bisag unsang alahas kataposan
nga dili mabanabana ang bili. Kay ang bula- • 21 Nasayran ko ang tanang butang
wan kon itupad ini sama lang sa pipila ka
lusok sa balas, ug ang plata daw lapok lang. nga atong nakita ug ang tanang gitago.
22
10
Gihigugma ko siya labaw sa katigayonan Kay ang Kaalam, ang tag-iya ining Heb
1:2-
ug kaanyag. Gipalabi ko gani siya sa kaha- tanan ang nagtudlo nako. 3
yag kay ang iyang silaw walay pagkatapos. Anaa niya ang espiritu nga may sa-
11
Nagdala siyag lain pa nga maayong
mga butang. Anaa sa iyang kamot ang labotan. Lahi siya sa uban, pino, abtik,
bahandi nga dili mabanabana ang kadaghan. mubo, lunsay ug sayon siyang sundon.
12
Nalipay ko sa tanang miabot kanako uban Dili ni manglimbong ug nahigugma sa
sa Kaalam. Wala ko masayod nga siya diay maayo. Walay makapugong ini. 23 Ma- Jaime
ang ilang inahan. 3:17
13
Gawasnon kong gipaambit ang tanan puslanon ni, mahigugmaon sa kataw-
kong nakat-onan. Wala ko maghunahuna sa han, dili matarog, kasaligan, kalma bi-
kaugalingon kong kaayohan ug wala koy ti- sag gamhanan sa tanan. Makita ini ang
Lc nguha paglilong sa hiyas ini. 14 Kay siya ang
12:33 tanan ug motuhop sa tanang espiritu,
bahandi sa tawo nga dili mahurot. Ang nag-
baton niya, higala sa Diyos. Gitugyan ni niya bisag unsa pa ni kalantip, kabatid ug
isip bunga sa disiplina. katim-os.
15
Ihatag unta sa Diyos kanako ang gasa 24
Ang Kaalam, sa tinuoray, mas ku-
pagsulti pinasikad sa maayong panabot, ug sog kaayong molihok kay sa uban. Sa
pagpalandong sa paagi nga angayan sa mga
gasa nga akong nadawat. Kay ang Diyos iyang kalunsay, motuhop ug mokatap
giya sa Kaalam, ug nagtudlo siya sa mga ma- siya sa tanang butang.
Slm alamon. 16 Anaa ta sa kamot sa Diyos: Ang 25
31:16 Siya ang gininhawa sa gahom sa Sir
atong kaugalingon, mga pulong, panabot ug 24:3
kasinatian. Diyos, ang dalisay nga tubod sa hima-
17
Siya ang naghatag nako sa matuod nga ya sa Labawng Makagagahom. Walay
kahibalo bahin sa kalibotan ug sa kinaiya- hugaw nga makasulod niya. 26 Siya 1:9Jn
18
han: Ang sinugdan, ang kataposan, ug ang ang dan-ag sa dili matapos nga kaha- 1:15 Col
panahon nga gitaliwad-an ining duha; ang
pag-ulhos-ulhos sa mga adlaw ug ang pag- yag, ang walay lama nga salamin sa Heb
sunodsunod sa panahon; 19 ang pagtuyok sa binuhatan sa Diyos ug ang larawan sa 1:3
katuigan ug ang pagkabutang sa mga bitoon; iyang kaayo.

• 7.21 Mahaom usab dinhi ang pamahayag og kahayag taliwala sa kangitngit; naa siya uban,
sa Pan 8:22. Ang matuod nga kaalam nga ug aktibong naglihok pag-atubang sa mga pro-
magtultol sa tawo sa kinabuhi naggikan sa Diyos: blema sa nasod, mitahan sa kaugalingon siya
iya kini sa Diyos mismo. Ang Diyos, nga kati- nga walay pagkwenta sa dangatan, aron mabag-
ngalahang nia sulod sa atong kahiladman, nag- o ang dagway sa yuta.
hatag sa kinabuhi ug kaalam. Iya silang himoon… (b. 27). Giingon sa 2:24
Walay hugaw… (b. 25). Taas nig pagtan- nga gibulingan sa yawa ang binuhatan sa Diyos
aw mahitungod sa Kaalam. Kay “balaan man pinaagi sa pagdala inig kamatayon. Karon, ang
siya ug putli”, ang kaalam sa Diyos makatu- Kaalam sa Diyos maoy makigbatok sa kama-
hop sa tanan, bisan pa sa hugaw ug naman- tayon.
sahanan; naglamdag ni sa atong luya ug may
kinutobang espiritu. Ang mga Judio kaniadto Siya ang gininhawa … (b. 25). Alang sa
nasayod gikan sa Balaod nga kinahanglang kristyanos kining mga pulonga nagpunting kang
magpabilin silang “hinlo” ug maglikay sa bi- Cristo nga nia uban nato. Ang Kaalam, nga mao
sag unsang “hugaw”, pananglit kon magsag- ang “larawan sa kahalangdon sa Diyos ug sala-
hid ang duha ka tawo, “hugaw” ang maka- min sa iyang kalihokan” mao si Cristo, sumala sa
takod sa hinlo (basaha sa Lev 11:1 ug Hag gipamulong kanato ni Pablo sa Col 1:15 ug Heb
2:12). Dinhi, ang kaalam sa Diyos mobuntog 1:3. Si Juan sab nagtawag ni Cristo nga
sa kangitngit ug sa kabuang sa tawo (Ef 5:13). “Pulong” sa Diyos (Jn. 1:1). Basaha ang pasi-
Apan ang daotan… (b. 30). Ang kristyanos una sa Sulat alang sa taga Efeso.
nga nagpuyo sumala sa pulong sa Diyos magdala Kining pag-ampo gibasi sa hitabo nga gihis-
1043 KAALAM 9
Slm 27 sa mga hamtong. 11 Makit-an nila ang kahait 1H
102: Kay mao ni ang kaalam, maka- 3:16-
27 himo sa tanang butang. Samtang mag- sa akong hukom ug dayegon ko sa mga 28
104: gamhanan.
30 pabilin siya sa kaugalingon nga dili 12
Kon magpakahilom ko, maghulat sila
mausab, mosulod siya sa mga kalag aron mamati nako. Kon mosulti ko, mamati
nga balaan. Iya silang himoon nga mga sila. Bisag mosulti kog dugay, tabonan nila
sa kamot ang ilang ngabil.
propeta ug higala sa Diyos. 28 Kay ang 13
Salamat niya, maangkon ko ang kina- Sir
Diyos mahigugma lang sa nagpuyo sa buhing walay kataposan. Ang nagsunod 39:9

kaalam. nako, binlan ko sa tunhay nga handomanan.
14
29
Sa pagkatinuod, labaw pa siya ka- Dumalahon ko ang katawhan ug ang
kanasoran nga naa ubos sa akong gahom.
tahom sa adlaw ug kahawod sa tanang 15
Ang bangis nga mga hari mokurog inigka-
hugpong sa mga bitoon. Dili maka- dungog nila sa akong ngalan. Apan sa akong
Jn katawhan ipaila ko ang kaugalingon nga
1:5 tumbas niya ang ilang kahayag, 30 kay
16:33 ang kahayag mohatag og lugar sa ka- aghop ug isog sa panag-away.
16
Inigpauli na nako mopahulay ko uban
gabhion. Apan ang daotan dili maka- niya, diin walay kapaitan; walay pag-antos
buntog sa kaalam. sa among pag-ambitay sa kinabuhi kondili,
lunlon katagbawan ug kalipay.
17
1
Ang Kaalam magpaila sa iyang kalig- Sa akong pagpalandong ini, akong
8 on gikan sa usa ka tumoy sa kalibotan nasabtan nga makab-ot ko ang kinabuhing
hangtod sa pikas tungod sa hustong pagdu- tunhay sa akong pagpakighiusa sa Kaalam. 18
Sir mala sa tanang butang. 2 Ako siyang gimahal Mahingpit ang akong katagbaw sa akong
15:2
ug gipangita sukad sa akong kabatan-on. pagpakighigala niya. Dili mohubas ang ka-
Naningkamot ko nga mahimo siyang akong buhong sa tanan niyang gimbuhaton. Ang
kapikas kay nahigugma ko sa iyang katahom. kasinatian niya magdala sa sinabtanay ug ka-
3
Ang pagkaduol niya sa Diyos nagbutyag bantog tungod sa sukliay sa hunahuna. Unya,
sa iyang hamiling pagkahimugso. Kay ang pangitaon ko siya aron akong maangkon.
19
Ginoo sa tanan nahigugma niya. 4 Tinudloan Bisan sa bata pa ko, nindot na ang
siya sa kahibalo sa Diyos ug gipili niya ang akong kinaiya. 20 Maayo kog kabubut-on; ug
iyang binuhatan. kay maayo, misulod ko sa lawas nga walay
5
Kon nangandoy ta sa kinabuhi, unsa pa mansa.
21
kaha sa Kaalam nga nagbuhat sa tanan? Kon Apan nasayod ko nga akong maangkon
ang salabotan batid, labaw pa kabatid ang ang Kaalam, kon ihatag siya sa Diyos ka-
naghimo sa tanan. 6 Kon nakadayeg ka sa nako. Timaan ni sa kahait sa salabotan nga
hustisya, ang matag hiyas bunga sa iyang masayod kinsa ang naghatag. Giduol ko ang
kahago. Kay siya nagtudlo sa pagpugong sa Ginoo ug nangaliya niya sa tibuok kong
kaugalingon, sa kaalam, sa hustisya, sa kai- kasingkasing sa pag-ingon:
sog – sa tanan nga labing makatabang sa Ihatag kanako ang imong kaalam
tawo sa iyang kinabuhi.
7
Kon may tawo nga ganahan sa kasinati- • 1 AngDiyos sa among katigula- 3:6- 1H

an, nasayod siya sa nahitabo kaniadto, ug 9 ngan ug Ginoo sa kaluoy, kansang 9Sir
makalantaw sa umaabot nga panghitabo. 42:15
8
Makahatag siya sa mga kahulogan ug ma- pulong nagbuhat sa tanang butang, 2 sa Gen
kahubad sa mga tigmo. Makakita siya sa kaalam giumol niya ang tawo aron modu- 1:28
mga timaan ug katingalahan, ang kataposan mala sa imong mga binuhat. 3 Siya ang
sa panahon ug ang katuigan. nagmando sa kalibotan sa kabalaan ug
9
Busa, nakahukom ko sa paghimo niya
nga kaabay sa kinabuhi. Nasayod ko nga hustisya. Mosilot siya sa hustong hukom.
4
maalamon siyang magtatambag. Magdasig Hatagi ko sa Kaalam nga molingkod
siya nako panahon sa kabalaka ug kagul- tupad sa imong trono. Ayaw kog isalik-
anan. way sa pundok sa imong mga anak,
1H 10
Nakaingon ko: “Uban niya maako ang 5
3:7
kadungganan diha sa kanasoran. Bisan sa kay ako ang imong sulugoon, ang Slm
116:16
akong kabatan-on, pinasidunggan ko uban anak sa imong babayeng alagad. Tawo

gotan sa 1 Hari 3:6, diin si Solomon nangayo sa kasing. Bisag kinsa nga mibulig sa Diyos,
Diyos sa gasa sa Kaalam. hatagan og gasa sa katarong, sa husto nga
panghukom ug bisan gani ang gahom pagpa-
• 9.1 Ang importanting gikinahanglan ngulo sa iyang katawhan. Si Abraham ug si
aron mahuptan ang kaalam mao ang pag- Moises gitawag sa Diyos aron paghimog dag-
baton sa mapaubsanon ug yanong kasing- kong mga butang.
KAALAM 9 1044

ko nga huyang ug may kataposan. 12
Unya, ang akong binuhatan ma-
Dyotay lang ang akong panabot mahi- kapahimuot nimo. Akong hukman ang
tungod sa hukom ug sa mga balaod. imong katawhan sa hustisya. Mahimo
6
Bisan ang labing hingpit sa mga anak unya kong angayan sa trono sa akong
sa tawo walay bili hangtod nga maka- Amahan.
dawat siya sa Kaalam nga gikan nimo. 13
Sa pagkatinuod, unsay masayran 11:34
Rom
7
Imo kong gipili nga hari alang sa sa tawo bahin sa katuyoan sa Diyos? 1Cor
imong katawhan, maghuhukom sa Kinsay makatagna sa kabubut-on sa 2:16
imong mga kaliwat. Ginoo?
2S 8
7:13 Gisugo ko nimo pagtukod og templo 14
Kay ang tawhanong katarongan
ibabaw sa imong bukid nga balaan. Ingon mahadlokon ug ang atong pagtoo ma-
man sa altar diha sa syudad diin magpuyo linglahon. 15 Ang lawas nga madunot
ka nga nagsundog sa balaan mong Tolda bug-at alang sa kalag ug ang atong
nga imo sukad pa sa sinugdan. tolda nga yuta makapabug-at sa abtik
9
Nag-uban nimo ang Kaalam nga nga hunahuna.
nahibalo sa imong mga buhat. Diha 16
Halos wala tay nasayran bahin sa 55:9Is
siya samtang gibuhat mo ang kali- mga butang sa kalibotan. Anaa ang 3:12Jn
botan, nasayod unsay nindot sa imong panlimbasog aron atong masabtan
mata ug tarong sa imong kasugoan. ang nia sa duol. Kinsay makasabot og
10
Ipadala siya gikan sa balaang lawom sa langitnong mga butang?
kalangitan ug pakanaoga sa imong 17
Kinsay mahibalo sa imong pag- Mt
balaang trono aron magtrabaho uban buot gawas kon hatagan mo siya sa 11:27
nako. Sa ingon, mahibalo ko unsay kaalam ug gipadala mo ang imong
makapahimuot nimo. balaang espiritu kaniya? 18 Niining Bar
11 4:4
Kay nasayod ug nakasabot siya sa paagiha, gitudloan mo ang katawhan
tanan, giyahan niya ang akong bulu- sa tarong nga dalan. Mahibaloan nila
haton uban ang kamabinantayon ug kinsay makapahimuot nimo ug ang
panalipdan ko niya sa iyang gahom. naluwas sa kaalam.

ANG KAALAM SA DIYOS NAGBUDLAY
DIHA SA KASAYSAYAN
•1 Ang Kaalam nanalipod sa Kaalam nga nag-agak sa tarong gabay
10 amahan sa kalibotan, ang unang sa kumon nga tabla.
tawo nga giumol ug gibuhat nga nag- 5
Diha nga ang mga nasod nagkahi- 12:1-
Gen

inusara. 2 Giluwas siya sa kaalam sa usa sa ilang daotang laraw unya, na- 3
iyang kasaypanan ug gihatagag ga- ngalibog, ang kaalam nagpili sa ta- 22:1-
19
hom aron modumala sa tanang butang. rong. Iya siyang gimatuto aron walay
Gen 3
4:8- Kon ang bangis nga tawo masuko ug ikasaway niya atubangan sa Diyos ug
13 mahimulag sa Kaalam, malaglag siya sa aron malig-on siya bisan pa sa iyang
masuk-anong pagpatay sa iyang igsoon. kaluoy sa iyang anak.
4
Gen
7-8
Tungod niya ang kalibotan nalunod sa 6
Diha nga ang walay pagtoo sa
baha. Apan sa gihapon, giluwas siya sa Diyos nawala, giluwas niya ang tawo

• 10.1 Ang Kaalam sa Diyos naglihok diha kasaysayan nga madiskobre nato ang maayo o
sa kasaysayan sa kalibotan. Kon dunay dagkong dili nga sangpotanan. Dihang subayon nato ang
panghitabo, dili dayon nato malantaw ang kasaysayan sa katawhan, sama sa mga Israelita,
kaayohan ini sa kalibotan: diha na sa pagsubay sa makita ang laraw sa Diyos nga inanayng natukas
1045 KAALAM 11

nga tarong ug gipalikay sa kalayo nga atabay, ug wala mobiya niya sa iyang
Gen
19 gibubo sa lima ka syudad. 7 Hangtod pagkaginapos, apan gihimo siyang
2P
2:6-8
ining mga adlawa, ang ugang yuta nga hari. May gahom siya labaw sa nagda-
gitabonan sa aso ang misaksi sa ilang ugdaog niya. Iyang gisaway nga baka-
kahiwian ug sa mga tanom nga may kon ang namasangil niyag bakak ug
bungang way pagkahinog. Ingon man, gipasidunggan siya sa kahangtoran.
ang haliging asin nga nagbarog isip 15
Siya ang nagluwas sa mga ino-
bantayog sa babayeng walay pagtoo. senti ug balaang katawhan sa nasod
8
Kay wala nila tagda ang Kaalam, nga madaugdaogon.
dili lang kay gililong kanila ang ka- 16
Misulod siya sa kalag sa sulugoon
hibalo alang sa maayo hinunoa, ang sa Diyos ug pinaagi niya mibarog ba-
ilang pagkagun-ob nagpabiling banta- tok sa bangis nga mga hari uban sa
yog sa kaugalingong kabuang. Sa mga timaan ug katingalahan.
ingon, ang kapakyasan dili gyod ma- 17
Alang sa balaang katawhan nag- 13:21Ex
limtan.
Gen 9 hatag siyag sweldo sa ilang kahago.
28:10- Apan giluwas sa kaalam ang iyang
Giagak sila sa nindot nga pamaagi. Iya
22 mga alagad sa ilang pagsulay. 10 Su-
silang hatagag landong inigkaadlaw ug
bay sa dalan nga tul-id, giagak niya
kahayag sa mga bitoon inigkagabii.
ang tarong aron makalikay sa kasuko 18
sa iyang igsoon. Iyang gipakita kaniya Gipalabang sila sa Pulang Dagat, 14:21-Ex
ang gingharian sa Diyos ug gipaila ang apan gilumsan ang ilang mga kaaway 29
19
balaang mga anghel. Gihimo siyang nga gibanlas sa baybayon gikan sa
malamboon ug malamposon sa iyang kinailadman sa bung-aw.
20
paningkamot. Busa, gisakmitan sa tarong ang 15Ex
Gen
31:23-
11
Ang Kaalam mibarog uban niya walay pagtoo sa Diyos sa ilang kabta-
29, batok sa kahakog sa malupigon ug ngan. Nag-awit silag himno, O Ginoo,
32
naghimo niyang adunahan. sa imong Santos nga Ngalan. Ug hini-
Gen
32:25
12
Gilabanan siya batok sa iyang usa sa ilang pagbati nagpasalamat sila
mga kaaway ug giluwas sa mga laang tungod sa imong kamot nga manlu-
nga giandam alang niya. Uban sa kaa- luwas. 21 Ang Kaalam makapasulti sa Slm 8:3
lam midaog siya sa lisod nga pakig- amang ug makapaklarong mohitok sa Mt
21:16
bisog. Nakakat-on siya ining paagiha bata.
nga walay mas gamhanan kay sa kata-
ha sa Diyos. • 1 Ang Kaalam nagpalampos sa ilang
Gen 13
Wala niya biyai ang tarong dihang
11 kalihokan pinaagi sa balaang pro-
37-
peta. 2 Gilatas nila ang kamingawan nga
39
gibaligya ni. Dugang pa, gipalayo siya walay nagpuyo ug naghimog tolda sa dapit
sa mga sala. 14 Mikuyog siya sulod sa nga dili maagian.

sa lainlaing hitabo. Daghang butang ang malakip hang kaigsoonan, makapabarog og Bag-ong
sa katumanan sa mga laraw sa Diyos, sama sa: Kalibotan.
sala, silot, paghinulsol ug pasaylo. Diha sa tudling 3, naghisgot ni bahin ni Cain;
Gihimo siyang… (b. 10). Ang diyosnon nga sa tudling 4 bahin kang Noe, sa tudling 5 kang
Kaalam nagtudlo nila sa mga trabaho nga mo- Abraham; sa 6 kang Lot; sa 10 kang Jacob; sa
lungtad ug mabungahon; gipakita sab niya ang 13 kang Jose, ug sa 16 kang Moises.
daghang paagi sa pag-usik sa panahon. Gitud-
loan sila sa pag-puyo ug pagkinabuhi karon ug sa • 11.1 Ang gugma sa Diyos alang sa iyang
pagdiskobre sa mga tinubdan ug kalipay nga katawhan napadayag sa mga pwersa sa kina-
gitinguhang ihatag kanila sa Diyos. Bisag napak- iyahan nga silbing misilot sa mga Ehiptohanon
yas sila sa makadaghan pagtan-aw sa unahan sa aron pagluwas sa mga Hebreo. Napakita ni ining
agianan nga ilang gibaktas, ug nga morag ka- pito ka pananglitan: mga mananap, mga dulon,
wang lang ang inadlaw nilang pakigbisog batok ug mga bitin, ang pag-ulan og kalayo ug ang
sa kaugalingon nilang kahuyangan, daan nang manna, ang kangitngit ug kahayag, ang panga-
giandam ang ilang kinabuhi. Ug moabot ra ang nay, ang dagat (b. 16-19).
adlaw kanus-a ilang masabtan ang paagi nga ang Ang mao gihapong… (b. 15). Pagtulun-an ni
ilang paningkamot uban sa paningkamot sa dag- bahin sa mga pwersa nga nagpalihok sa atong
KAALAM 11 1046
Ex 3
Mibarog sila batok sa mga kaaway ug mangusmo og aso, o nagpakidlap og
17:1
mipalagpot sa masupilon. 4 Dihang giuhaw makalisang nga siga sa ilang mga mata.
mitawag sila nimo ug gihatagan mo silag 19
Mga binuhat ni nga dili lang makahimo
tubig. Gikan ni sa batong bantilis sa batohong pagpuo nila sa usa ka hunat kondili, bisan sa
pangpang, ang kahupayan nga maoy hitsura lang, makapatay na nila sa kahadlok.
gipaabot sa giuhaw.
5
Ang mao gihapong mga binuhat nga Giunsa sa Diyos pagtul-id ang iyang mga
gigamit nimo pagsilot sa ilang mga kaaway anak
napahimuslan nila sa ilang kalisod. • 20 Bisag
6
Alang sa ilang mga kaaway ang tinubdan wala pa ni, mangamatay 40:12Is
sa tubig nga walay paghubas nga gihapon sila sa usa lang ka ginhawa kon Job
Ex
1:15- nahugawan sa dugo – 7 masuk-anong tubag gukdon sa imong hustisya, o ikatagkatag 28:25
16 sa balaod nga nagmando pag-ihaw sa mga sa usa lang ka huyop sa imong gahom.
bata. Hinunoa, sukwahi sa tanang gilaoman,
imong gibuhong sa tubig ang imong Apan gihan-ay mo ang tanang sinukod,
katawhan. 8 Imong gipakita nila pinaagi sa inihap ug tinimbang.
kauhaw nga ilang giantos giunsa nimo 21
Nakapakita ka sa imong gahom sa
Dt
pagsilot ang ilang mga kaaway. 9 Ang ilang
8:2-5
pagsulay dili lain kondili mga maluluy-on
tanang higayon. Kinsay makapugong
nga pagbadlong. Tungod ini, ang mismong sa kusgan mong bukton? 22 Kay ang 40:15Is
katawhan nakahibalo unsa kabug-at ang tibuok kalibotan nagbuy-od sa imong
hukom ug silot sa mga daotan. atubangan, igo aron mohilig sa timba-
10
Gisulay mo sila sama sa usa ka ama-
han, samtang imong gisusi ang ilang mga ngan, usa ka tolo sa yamog sa kabun-
kaaway isip hari nga walay balatian. tagon diha sa yuta.
23
11
Ang mga kaaway nag-antos anang Apan kay ikaw labi mang gamha- 18:12Sir
higayona, apan mag-antos gihapon sila sa nan ug manggiluy-on sa tanan, wala
sunod nga higayon. 12 Kon ilang mahinum-
doman ang nangagi, dobli ang ilang kaguol nimo tagda ang mga sala. Gihatagan mo
ug inagulo. 13 Nakit-an ra nila nga buhat sa sa panahon sa paghinulsol ang imong
Ginoo. Kay nakaamgo sila nga ang ilang silot mga anak. 24 Gimahal mo ang tanang 145:9 Slm
nakabulahan sa uban.
14
Sa dugayng panahon nga wala pa nila
buhi. Walay imong gikasilagan sa tanan
ibutyag ang pagkatawo ni Moises, gisalikway mong gibuhat. Kon nasilag ka pa sa
siya ug giyam-iran. Apan karon, gidayeg bisag unsa, wala unta ni nimo himoa.
tungod sa nahitabo ug human sila nakaantos 25
Unsaon man paglungtad sa butang
sa kauhaw nga lahi kaayo sa pag-antos sa
tarong. kon dili kini imong pagbuot? Unsaon
Rom
1:21
15
Ang ilang kalampingasan ug binuang man pagpabilin ini nga wala mo itugot?
nga hunahuna nakapahisalaag nila, ngani 26
Naluoy ka sa tanan kay ang tanan
nakapasimba nila sa mga halas ug uban imoha, O Ginoo, nga nahigugma sa
pang ngil-ad nga mananap. Mao niy hinung-
dan nga imo silang gipadad-ag dakong kinabuhi.
panon sa mao gihapong mananap. 16 Nag-
tudlo ni nila nga ang silot may panagway nga 1
Sa pagkatinuod, ang imong
sama sa sala.
17
Gani, ang imong kalabi mong gam-
12 Espiritu nga walay kamatayon
hanan nga nakahimo sa kalibotan gikan sa naa sa tanan. 2 Busa, sa hinayhinay
walay porma nga butang wala maglisod imong gitul-id ang nakasala, gimay-
pagpadala kanilag mga oso ug bangis nga mayan ug gipahinumdoman sa ilang
Job liyon; 18 o mangtas nga mananap nga bag-o
41:10-
13 pa lang gibuhat nga wala hiilhi ug puno sa paghisalaag aron ilang likayan ang
kabangis. Nagbugag kalayo ug saba nga daotan ug mosalig sila nimo, O Ginoo.

kalibotan karon. Ang kahugpongan, ang katulin, gahom sa Diyos, dili ni magdalag timaan sa
ang teknolohiya, ang syensya, ug uban pa, ma- kabangis: ang katahom, ang kahapsay ug ang
himo ning tanan nga kahimanan alang sa kaling- kaayo dili magkulang sa tanan nga maggikan sa
kawasan sa tawo kon gamiton uban sa kaalam. Diyos.
Apan, sama sa nahitabo na, mahimo pod nga
kaaway sa tawo, kon kining tanan, gamiton sa Ang mga teksto gikan sa 11:5 ngadto sa
walay pagpanumbaling sa laraw sa Diyos alang 15:19 taas nga parentesis nga nagpakita sa
sa kalibotan. dakong kalainan tali sa pamaagi sa Diyos, isip
higala ug agalon sa tawo, ug sa dakong binuang
• 20. Apan gihan-ay mo… kay hingpit ang sa pagsimbag mga diosdios.
1047 KAALAM 13
3
Nahitabo ni sa nanimuyo kanhi sa imong masayod ini. 18 Apan ikaw, ang Ginoo sa ku-
balaang yuta. 4 Gikaligutgotan mo sila gumi- sog, maalamon kang naghukom ug nagdu-
kan sa ilang salawayong mga buhat. Ang mala namo sa tumang pagpailob. Kay maka-
ilang pagpamarang ug ang dili nila bala- himo ka bisag unsa sa panahon nga imong
anong pagsimba. gimbut-an.
5
Naanad sila pagpatay sa kabataan nga 19
Niining paagiha gitudloan mo ang
walay kaluoy: sa pagkombira diin gikaon ang imong katawhan nga ang tarong mahigug-
unod ug dugo sa tawo, lakip pa gani ang ilang ma sa isigkatawo. Gihatagan sab nimo ang
tai samtang naghimo sila sa sikretong imong katawhan og hinungdan nga molaom
balansayon. sa pag-aghat nila aron maghinulsol sa ilang
Dt 6
20:16-
Tungod sa pagpatay sa ginikanan sa sala.
18 ilang mga anak nga walay makapanalipod, 20
Mainampingon ka ug mapailobon sa
nangandoy ka nga puohon sila sa atong ka- pagsilot mo sa kaaway sa imong katawhan.
tigulangan. 7 Ug ang yuta nga imong gimahal Angayan silang mamatay, apan gihatagan
pag-ayo mahimo nga pinuy-anan sa angay- mo silag higayon ug dapit aron talikdan ang
ang mga anak sa Diyos. ilang katampalasan. 21 Sa higpit kaayong
Slm 8
78:39 Apan imo pa gani silang gipakitaan sa pagmatngon imong gihukman ang kataw-
imong kaluoy, kining makasasala, kay mga han; ikaw nga nakigdait sa among katigu-
tawo man sila. Nagpadala kag mga tambo- langan uban sa mga panumpa ug kasabotan
boan nga mag-una sa imong mga sundalo nga puno sa nindot nga mga saad.
aron inanay silang mapuo. 22
Oo, gisilotan mi nimo, apan labaw ka- Mt
9
Makahimo unta ka pagtugyan sa mga ayo ang pagsilot nimo sa among mga kaa- 5:7
7:2
lampingasan sa tarong diha sa gubat; o pag- way. Imo ming gitudloan nga mahinumdom
puo nila sa usa lang ka hunat pinaagi sa sa imong kaayo sa among paghukom sa
bangis nga mga mananap; o sa pintas ug uban. Kon hukman mi, makapaabot mi sa
bangis nga sugo. 10 Apan sa inanay nga pag- imong kaluoy.
silot nila, gihatagan mo silag higayon nga 23
Ang nagpuyo sa kabuang ug sa kalam-
makahinulsol. Bisan pa ini, nasayod ka sa pingasan imong gisakit sa kaugalingon
yawan-on nilang kinaiya, ang kadaotan nga nilang kangil-ad. 24 Nahisalaag sila sa dalan
dala sa ilang pagkatawo ug sa pagkapiho sa
Gen sa kasaypanan hangtod nga gipili nila ang
ilang pamaagi. 11 Kay sila kaliwat nga tinung-
9:25 law-ay ug luod nga mga mananap isip ilang
lo sukad pa sa sinugdan.
dios. Nagpailad sila daw mga bata nga walay
Bisan pa ana, dili to tungod sa kahadlok ni buot.
bisag kinsa nga imong gipasagdan ang ilang 25
Job
sala nga walay silot. 12 Kay kinsay makahimo Ug ingog kabataan nga walay buot,
9:12
pagsulti nimo: “Unsay imong nahimo?” Kin- gisilotan mo sila aron bugalbugalan. 26 Apan
Rom
9:19- say mosalindot sa imong hukom? Kinsay kon dili nila matngonan kining pasidaan, sa
23
mokasaba nimo kon imong puohon ang dili madugay makadawat sila sa tukmang
nasod nga imong gibuhat? Kinsay mosukol silot gikan sa Diyos. 27 Sa ilang pag-antos
nimo aron pagpanalipod sa mga sad-an? naglagot sila sa mga mananap nga ilang
Dt 13
Kay walay laing Diyos gawas nimo nga gidawat nga dios ug karon gisilot ni nila.
32:39
nag-atiman sa matag-usa. Kinsay mangu- Unya, tataw nilang nakita ug giila nga Diyos
tana sa gipasikaran sa imong hukom? 14 Wa- ang wala nila ilha kaniadto. Hinunoa, nag-
lay laing hari o gamhanan nga mangatubang antos sila sa kinadak-ang silot.
nimo aron paglaban sa imong gisilotan.
15
Makiangayon ka ug nagmando pinaagi Batok sa nagsimba og mga larawan
sa hustisya. Kon imo pang gihukman ang dili • 1
Ang natural nga kahuyang sa 3:14Ex
angayng silotan, gipanghimakak na unta
nimo ang imong gahom.
13 tawo makit-an sa iyang pagka- Sir
17:8
16
Ang imong kusog tinubdan sa imong ignoranti bahin sa Diyos. Ang kasinatian Rom
hustisya. Ug kay ikaw man ang Ginoo sa 1:19-
sa mga butang nga nindot wala magdala 20
tanan, nagmaluluy-on ka sa tanan. nila sa pagdawat niya nga mao ang Siya.
17
Ang nagduda sa imong kagamhanan
gipakitaan mo sa imong kusog. Imong gi- Interesado sila sa iyang mga buhat. Apan
buntog ang kamabugalbugalon adtong wala wala sila moila sa magbubuhat.

• 13.1 Ang hakog sa bahandi, gahom ug makakita sa Diyos sa bisag unsang butang. Ang
dungog dili manumbaling sa Diyos. Ang mapa- tubig, ang hangin, ang kabukiran nagpahi-
hitas-on naghunahuna nga makab-ot niya ang numdom nila sa hingpit nga Diyos nga nagbuhat
tanan sa kaugalingong paningkamot. Gigamit nila; labi pa nilang makita ang gugma sa Diyos sa
nila ang kabtangan nga morag hingpit nga ilaha, ilang mahal sa kinabuhi. Ang salabotan sa tawo
sa walay pagtan-aw sa mas lawom nga kahulo- naa aron pagdiskobre sa Diyos, nga nagtugob sa
gan ini: kining tanan gasa sa Diyos alang sa tawo. tanan ug maoy kataposang padulngan sa tanan.
Ang mga yano ug mapausbanon dali rang Sama niini ang giingon ni Pablo sa Rom 1:19.
KAALAM 13 1048
Dt 2 buhi. Alang sa panabang, mangaliya siya sa
4:19 Ang kalayo, hangin, huyohoy, ang
Job hut-ong sa mga bitoon, ang nagbul-og butang nga walay pagbati. Alang sa maa-
31:26- yong panaw, modangop siya sa dili maka-
28 nga tubig ug ang kahayag sa kalangitan lakaw. 19 Alang sa iyang ganansya, kabalaka
ilang giisip nga mga hari sa kalibotan. ug kalamposan sa panginabuhi, mangayo
3
Kon nabihag sila sa maong kata- siyag panabang sa butang kansang kamot
walay bisag unsang abilidad.
hom ug ila ning ilhon nga dios, pailha
1
sila unsa kaambongan ang ilang tag- Hunahunaa ang tawo nga hapit na
iya. 4 Kon nadani sila ini tungod sa
14 molawig ug molatas samtang nag-
kolyada ang dagat. Mangita siyag usa ka
ilang kusog ug kalihokan pasabta sila pirasong kahoy nga mas huyang pa kay sa
unsa kagamhanan ang nag-umol nila. sakayan nga nagdala niya.
2
5
Kay ang kahalangdon ug katahom sa Gani, ang maong sakayan gihimong
mga binuhat makaaghat nato pagsud- ganansya ang gihunahuna ug naggikan sa
kaalam sa magbubuhat og sakayan. 3 Apan
ong sa nagmugna nila nga mas dako ang imong pag-alima, O Amahan, ang naggiya
ug labaw kahalangdon. ini. Kay ikaw man ang nag-andam og dalan sa
6
dagat ug hilwas nga agianan sa mga balod.
Sa walay duhaduha, kining mga taw- 4
Tungod ini, masabtan namo nga makaluwas
hana dili kaayo mabasol. Tingalig nahisalaag ka sa bisag unsang kalisod. Bisan gani ang dili
sila dihang nangita sila ug nangandoy nga hanas, makahimo paglawig.
ilang makaplagan ang Diyos. 7 Namalan- 5
Ang katawhan gimugna sa imong ka- Slm
dong sila sa mga butang nga naglibot nila ug alam. Dili ka buot nga magpabilin silang 107:
nabihag sa ilang katahom. 29-
8 walay buhat. Busa, gisalig nila ang ilang 30
Apan bisan pa ana, dili sila mapasaylo. kinabuhi sa gamayng tinabas nga kahoy.
9
Kay kon nakasuhid sila sa kalibotan, Milabang sila sa kadagatan nga hilwas ug
nganong wala man nila makita pag-una ang baskog ibabaw sa gakit.
Hari sa kalibotan? 6
Sa sinugdan sa panahon, diha nga ang Gen
Dt 10
Apan tinuod gyod nga masulob-on ang 6:1-
4:25- mapagarbohong mga higanti nawala, ang 4
28 nag-ila sa mga butang nga ginama sa tawo paglaom sa kalibotan gitugyan sa usa ka Bar
Buhat nga ilang dios. Tinunglo ang ilang paglaom 3:26-
17:29 gakit. Giniyahan sa imong kamot nagbilin
sa patayng mga butang nga binuhat sa 28
sila sa kalibotan og binhi sa bag-ong kaliwat.
bulawan ug plata. Parehag hitsura sa ma- 7
Bulahan ang kahoy kay pinaagi ini makab-
nanap, bisan gani ang mga batong walay
kapuslanang gikulit sa dugay nang panahon! ot ang kaluwasan.
8
11
Pareha sa mangangahoy, tumbahon Apan tinunglo ang larawan sa diosdios
niya ang kahoy nga sayon ra kaayong ku- ingon man ang naghimo ini. Ang larawan sa
haon. Hanas kaayo siyang mokuha sa ta- diosdios gihimo sa kamot sa tawo. Madunot
nang panit ug ang kahoy himoong himan sa ning butanga nga gitawag og diosdios ingon
kusina nga magamit kada adlaw. 12 Gamiton man ang artesano nga naghulma ini.
9
niya ang gagmayng nahibilin nga sugnod Kasilagan sila sa Diyos: Ang walay pag-
aron pagluto sa iyang kalan-on. Ug maayo too sa Diyos ug ang bunga sa ilang kawalay
kaayo ang iyang pagkaon. 13 Unya, kuhaon pagtoo. 10 Ang nagbuhat silotan uban sa
niya ang uban nga dili na gyod magamit kay iyang mga binuhat. 11 Ang diosdios sa kana- Is
2:18
hiwi kaayo. Iya ning bugkoson ug kulitan sa soran hukman sab. Sila ang labing talama-
taknang wala siyay gibuhat. Ginamit ang yon sa mga binuhat sa Diyos, mga babag sa
kahanas sa pangamot, iya ning pormahon espiritu sa tawo. Ang tiil sa mga buang ilang
nga tawo o 14 walay biling mananap. Tabo- nabitik.
12
nan niyag dalag nga puthaw ug pintalan ang Ang pagmugnag mga diosdios hinung- Ex
34:16
gawas og pula, tabonan ang tanang daot. dan sa kamalapason. Pagmugna nila,
15
Unya, maghimo siyag maayong kabu- nahugaw ang kinabuhi. 13 Sa sinugdan wala ni
tangan ini sa bungbong ug ilansang. ug dili mabuhi bisag kanus-a. 14 Ang hambog
16
Ang hanas nga mamumuo mainampi- sa tawo ang nagpasulod nila sa kalibotan. Ug
ngong mopahimutang ini aron dili mahulog. ang Diyos mitakdag panahon alang nila.
15
Kay nahibalo siya nga wala ni mahimo. Nag- Pananglitan, ang amahan gidaog sa
kinahanglag tabang kay usa man lang ka kaguol tungod sa anak nga kalit lang gikuha
larawan. kaniya. Nagpahimo siyag larawan adtong
Jer 17
Bisan pa ini, kon mahitungod na sa bataa. Sukad anang panahona ang patay nga
2:27
iyang kaminyoon, sa mga anak ug sa pani- binuhat tahoron nga dios kay ang amahan
malay, ang tawo dili maulaw nga mangaliya naghatag sa iyang ginsakpan og mga sikretong
anang butang nga walay kinabuhi. Manga- seremonyas ug kasaulogan. 16 Ang panahon
liya siya alang sa kabaskog sa butang nga magtigom ining matanga sa kalihokan nga
15:15 walay kusog. 18 Alang sa iyang kinabuhi, dili balaan. Sa kadugayan tumanon ni isip
Slm
115:4- mag-ampo siya sa butang nga walay kina- balaod.
7
1049 KAALAM 15

Nahitabo sab nga ang kinulit nga mga ang panulay. Gimandoan mo ang tanan sa
larawan gipasidunggan tungod sa sugo sa kaluoy. 2 Bisag nakasala mi, imo gihapon
mga hari. 17 Ang nagpuyo sa layo nga dili ming giila sa imong gahom. Apan nasayod
makapasidungog nila padad-an og kopya. mi nga imo ming mga sakop nga dili unta
Tingalig ila ning pasidunggan nga daw naa angayng magpakasala.
uban nila pinaagi sa ilang mga larawan. 3
Ang pag-ila nimo, hingpit nga katarong Jn
18 17:3
Ang ambisyon sa magkukulit naka- ug ang pagdawat ug pag-ila sa imong gahom
tabang nga motubo ang pagpasidungog gamot sa kinabuhing walay kataposan.
adtong wala gani makakita sa mga hari. 4
Busa, wala mi mahisalaag sa malingla-
19
Kay nagtinguha siyang mahimuot ang hong buhat sa tawo – ang dili mabungahong
iyang amo, himoon niyang mas nindot pa sa kahago sa pintor – ang daghang pinintalang
Dn tinuod ang maong larawan. 20 Ug ang mga diosdios, 5 ang pagtan-aw nila nagpukaw sa
3:1-7
tawo madani sa kanindot sa maong trabaho. pangandoy sa buang nga gisab-it sa walay
Magsugod silag ampo sa tawo nga kanhi kinabuhing panagway sa patay nga larawan.
gitahod isip tawo. 6
Sa tinud-anay ang naghimo ining mga
21
Ex Niining paagiha, ang larawan nahimong larawan ug ang nag-alagad ug nag-ampo
3:14
Rom bung-aw nga mahulogan sa mga buhi. Kay nila nangitag kaulawan nga angay sa ilang
1:21, ang tawo nga nabuktot tungod sa kawalay bakak nga pagsalig.
24 palad o sa panglupig mohatag sa bato o 7
32 Ang mangungolon nga makugihong
kahoy sa ngalan nga dili ikasulti. motrabaho sa humok nga yuta, nag-umol sa
22
Apan dili ba igo alang nila nga masayop mga butang nga atong gamiton. Gikan sa
sa ilang pag-ila sa Diyos. Tungod sa kaku- mao gihapong yuta nagporma siyag sud-
lang sa ilang kahibalo nagubot sila, apan lanan. Ang uban alang sa pagkaon ug ang
gitawag nilag kalinaw ang maong yawan- uban aron ilabay. 8 Ang mangungolon nag- Gen
3:19
ong kahimtang. himog duha ka matang sa sudlanan, ang
23
Pagpatay nila sa kabataan nga isakri- limpyo ug ang hugaw. Siya ang nagbuot
pisyo sa ilang seremonyas, paghimo nila og unsay kagamitan sa kada usa nga iyang
mga tinagong misteryo ug walay pugong- gihimo. Sa samang paagi ug gikan sa mao
pugong nga kahilayan, 24 wala sila magbaton gihapong yuta iyang gihulma ang dios nga
og lunsay nga kinabuhi ug kaminyoon. Malu- walay kapuslanan: tinunglo nga kahago sa
ibon silang mopatay sa usag-usa o mopasa- tawong bag-o pang naumol sa yuta nga sa
kit sa uban tungod sa panapaw. dili madugay mobalik ra sab sa yuta kon
25
Ang tanang dapit nahimong yanang sa tawgon na siya aron pag-uli sa iyang kalag.
dugo, sa patay, sa pangilad ug kawat, sa 9
Wala niya hunahunaang mamatay ra
pang-limbong, sa pagluib, sa kagubot ug siya sa dili madugay. Wala niya hunahunaa
pagpanumpag bakak. 26 Sa tanang eskina ang kamubo sa kinabuhi. Wala gyod. Nakig-
naa ang panghasi sa maayong tawo, ang tigi siya sa nagtrabaho sa plata ug bulawan.
kalimot sa kaayong nadawat, ang kahugaw Sama sa mananalsal, gibati niya ang garbo
sa kalag ug ang mga sala batok sa kinaiya. nga nakahimo siyag mini nga dios.
Mikatap ang kasamok sa kaminyoon, pag- 10
Abo, kana ang iyang kasingkasing. Ang
pamuta, ug ang pagpatuyang sa kaulag. iyang paglaom barato pa kay sa abog. 11 Ang Gen
27
Tinuod nga ang pag-ampo sa usa ka 2:7
iyang kinabuhi sama rag bili sa yuta kay wala
dios nga dili gani angayan sa maong ngalan niya ilha ang iyang Magbubuhat nga mihu-
sinugdan, hinungdan ug epekto sa tanang yop niya sa kalag nga naglihok, buhi nga
panulay. espiritu. 12 Gitan-aw niya ang kinabuhi isip
28
Ang uban matagbaw sa pagyawyaw o dula nga molungtad ingon sa hinangyoay sa
paglitok og bakak nga panagna. Magpuyo merkado. Kay matud pa niya: “Tagbawon sa
silang walay batasan; usahay manumpa sa tawo ang kinabuhi pinaagi sa maayo o dao-
kaugalingon og bakak. 29 Samtang naghis- tan.”
got sila sa mga larawang walay kinabuhi, 13
Kining tawhana, labaw sa uban, nasa-
wala sila mahadlok sa silot sa ilang pagpa- yod nga nakasala siya. Naghulma siya gikan
naad og bakak. 30 Apan ang dobling silot sa maong yuta og mga sudlanan ug kinulit
nagpaabot nila: isip tigsimbag mga diosdios, nga dios.
tungod sa ubos nga pagtoo nila sa Diyos; ug 14
Apan mas labawng buang ug makalu-
isip mga bakakon kay nanaad sila og babak luoy kay sa kalag sa bag-ong nahimugso ang
aron isalikway ang tanang balaan. mga kaaway nga nagdaugdaog sa imong
31
Bisag ang diosdios nga ilang gipanum- katawhan.
paan walay gahom, ang hustisya nga nag- 15
Ilang gidawat nga dios ang tanang lara- Slm
gukod sa makasasala makaapas kanu- wan sa kanasoran. Mga larawan nga walay 115:4-
nay sa sala sa daotan. 7
mata nga makakita; walay ilong nga maka-
ginhawa; walay dalunggan nga makadu-
1
Ex Apan ikaw, among Diyos, maayo ug ngog; walay kulamoy nga mobati o tiil nga
34:6-
7
15 matuod. Giantos mo nga mapailobon makalakaw. Kay ang maong mga dios hini-
KAALAM 15 1050

mo man sa tawo, sa binuhat kansang kina- samong nakaayo nila gawas sa imong pu-
buhi hinulaman. long, Ginoo, nga nag-alim sa tanan.
Slm 16 13
104:
Ang tawo dili gani makahimo og dios- Ikaw ang Ginoo sa kinabuhi ug kamata-
29- dios nga makapareho niya mismo. 17 Ang dili yon. Ikaw ang magdala ngadto sa kalibotan
30 balaang kamot sa tawo nga may kamatayon sa mga patay ug magkuha sab nila pagbalik.
14
maghimog patay nga diosdios. Gani, labaw Ang tawo sa iyang kadaotan makahimo
pa siya sa iyang gisimba. Labing menos buhi pagpatay, apan dili makapabalik sa nahimu-
siya. Apan ang mga diosdios dili mabuhi. lag nga espiritu o makaluwas sa nasakmit
18
Ang katawhan nagsimbag labing nga kalag. 15 Dili mahimo ang pag-ikyas sa
talamayon nga mananap. Ang labing gago imong kamot.
sa tanan, lahi sa ubang mananap, walay 16
Ang wala motoog Diyos nga midumili Ex
9:24
kaanyag. 19 Mga binuhat sila nga dili ma- pag-ila nimo gilatos sa kusganong mga buk-
danihon; wala makadawat sa panalangin sa ton; gihampak sa walay hunong nga pagbu-
Diyos ug dili angayng modayeg niya. nok sa ulan, sa yelo nga ulan, sa walay ka-
luoy nga unos ug gipagba sa kalayo.
Giunsa pagtagad sa Diyos ang iyang 17
Apan kini ang labing kahibulongan: ang
katawhan lahi sa taga Ehipto Tubig nga gamhanang makapalong nahi-
1
Busa, kining mga tawhana gisilotan mong kalayo nga makapasilaob og maayo.
16 sa angay nila: sa susamang mga ma- Kay ang kinaiyahan midapig man sa mga
nanap ug sa makapasakit nga mga insekto. tarong.
18
Ex 2
Apan inay silot, kaayo ang imong gipakita Dunay higayon nga ang pagsilaob mi-
16:9
Num sa imong katawhan. Gihatagan mo silag mga hunong sa ingon, ang mga mananap maka-
11:10 buntog, mga laming pagkaon. dagmal sa mga daotan aron sila mahibalo
3
Alang sa Ehiptohanon, bisan sa tumang nga ang hukom sa Ginoo nagsunod nila.
19
kagutom, dili sila makakaon tungod sa ka- Sa laing higayon, taliwala sa tubig ang
luod sa pagtan-aw lang sa mga mananap nga siga mosilaob nga labi pang bangis kay sa
gipadala batok nila. Apan ang mga Israelita kalayo aron paglaglag sa ani sa yutang dili
human sila hikawi sa dyotang panahon giha- balaan.
tagan dayon og pinili nga pagkaon.
4
Gikinahanglan nga ang nagdaugdaog • 20 Apan ang imong katawhan gitagaan Ex
16
nila mag-antos sa hilabihang panginahang- nimo sa pagkaon alang sa mga anghel. Gikan Slm
lan, apan igo na sa imong katawhan nga sa langit nagpadala kag pan nga daan nang 78:25
linuto, tinimplahan ug nagustohan sa tanan 105:
mahibalog giunsa pagsilot ang ilang mga 40
Num kaaway. 5 Sa tinuoray, dihang nasulayan nila ang lami. 21 Niining paagiha, gipakita mo ang
21:4
ang kabangis sa ihalas nga mananap ug ang imong mahigugmaong kaluoy sa imong mga
pinaakan sa naglimbaglimbag nga mga anak. 22 Gitagbaw mo ang tanan nilang pangi-
bitin, ang imong kasuko wala magdugay. nahanglan. Ang pan nagbusog sa matag usa.
Num 6 Ang maong pagkaon nga morag yelo ug
21:9 Ang ilang lumalabay nga kalisdanan
Jn nahimong pasidaan. Gihatagan sila pagka- nyebe mosukol sa kalayo ug dili malanay.
3:14- human og timaan sa ilang kaluwasan aron Tungod ini, nakasabot sila nga pinaagi sa
17
pagpahinumdom nila sa mga lagda sa imong kalayo taliwala sa yelo samtang nagpangilat
balaod. 7 Kay ang motan-aw sa bitin malu- sa pagbunok sa ulan gidaot ang ani sa mga
was, dili tungod sa larawan nga ilang nakit-an kaaway. 23 Ang maong kalayo daw nalimot
kondili, tungod nimo, Ginoo, ang Manlulu- sa iyang kinaiya aron lang maampingan ang
was sa tanan. pagkaon sa mga tarong.
24
8
Anang paagiha, imong gitudloan ang Ang imong binuhat nga kinaiya andam
among mga kaaway nga ikaw ang nag-iway nga moalagad nimo kay ikaw man ang iyang
Ex Magbubuhat. Nagsilot sila sa mga daotan ug
8:16
namo sa tanang daotan. 9 Gani, sa pagkatinu-
10:4 od gipatay sila sa lalang hilo sa mga insekto nagpalayo alang sa kaayohan sa misalig
Reb ug langaw. Walay makaayo nila kay angayan nimo.
9:3
man sila sa silot gikan ining mananapa. 10 Hi- 25
Sa pag-alagad sa imong kamaluluy-on
nunoa, ang imong mga anak wala mabuntog nga nag-atiman sa tanan, ang maong kinaiya
bisan sa tango sa lala nga bitin. Kay mipasulabi nagpahigayon sa kaugalingon alang sa nag-
ang imong kaluoy ug giayo mo sila. kalainlaing pangandoy. 26 Unya, ang mga Dt
11 8:3
Ang mga pinaakan nga daling naayo, anak nga imong gimahal nahibalo nga dili Mt
nakapahinumdom nila sa imong mga sugo. ang tanang abot sa bisag unsang butang ang 4:4
Basig makalimot na sila ug dili mahinumdom makabusog sa tawo, hinunoa, ang imong
Slm sa imong kaayo. 12 Walay tanom, walay bal- pulong ang makapabuhi sa misalig nimo.
107:20

• 16.20 Matngoni kining ilang paghi- Kalit nga gitapos kining basahon uban sa
numdom sa manna nga gihatag sa Diyos sa mga paglaom nga ang katawhan sa Diyos dili Niya
Hebreo didto sa kamingawan nga moandam biyaan.
nato sa gipamulong ni Jesus sa Juan 6.
1051 KAALAM 18
Ex 27
Ang pagkaon nga misukol sa kalayo hadlok. 16 Ang nahulog, nagpabilin nga nag-
16:21
natunaw sa kainit sa lumalabay nga bidlisiw buy-od ug gisulod sa bilanggoan nga dili
sa adlaw. 28 Nagtudlo ni namo nga kinahang- hinimog puthaw.
17
lang motindog mi atubangan sa adlaw aron O magdadaro o magbalantay sa karne-
magpasalamat ug magdayeg nimo sa ba- ro o tawong nagkinaugalingon ba pagtra-
nagbanag. 29 Ang pagsalig sa walay pagta- baho, kinahanglang motugyan sila sa kauga-
mod matunaw sama sa yelo sa tingtugnaw lingon sa dili malikayan nga kapalaran. 18 Ang
ug maanod daw tubig nga wala magamit. tanan gihiktan sa managsamang kadena sa
kangitngit.
Rom 1
Pagkadako sa imong katuyoan ug Ang tanan gihawiran tungod sa kahadlok
11:33-
36
17 pagkalisod ipasabot! Ang wala ma- ug dili makalihok: Ang panghupaw sa ha-
Ex sayod nasalaag. ngin, o ang mananoy nga awit sa mga lang-
10:21- 2 gam sa nagkatap nga mga sanga sa mga
23 Samtang ang dili matoohon sa Diyos
nag-too nga ang Balaang kanasoran naa ubos kahoy ang makanunayong kanaas sa nagda-
sa ilang gahom. Sila mismo mga binilanggo. gayday nga tubig, 19 o ang makahadlok nga
Dinakpan sa taas nga kangitngit, gi-bilanggo pagpusdak sa bato, ang kalit ug dili makitang
ubos sa ilang mga atop ug wala maapil sa palumpayat sa mga hayop o ang makalisang
walay kataposang pag-alima sa Diyos. nga ngolob sa ihalas nga mananap, ang
3
Bisag naglaom sila nga magtago uban sa lanog nga nagbandabanda sa kabukiran –
ilang mga sala ubos sa pandong sa kalimot, ang tanan makapalisang.
20
nagkatibulaag sila. Sa samang higayon na- Ang tibuok kalibotan migilak sa kadan-
minghoy ug nalisang sila sa mga panan- ag ug nagpadayon sa gimbuhaton nga walay
awon. 4 Ang ngitngit nga mga lugar diin sila makababag. 21 Sila lang ang gitabonan sa
nagpasilong dili makapanalipod nila sa kangitngit. Ang anino sa kagabhion ang ilang
kahadlok. Nakadungog silag makalilisang naangkon. Apan mas bug-at pa kay sa ka-
nga kayagaw ug nag-atubang sa makahad- ngitngit ang ilang alantoson nga mao ang
lok ug masulub-on nga multo. 5 Walay siga kaugalingon.
nga makahatag nilag kahayag samtang ang 1
pangidlap nga silaw sa mga bitoon wala Sa laing bahin, alang sa imong mga
mangahas pagdan-ag adtong gabhiona nga
18 balaan, dihay dako nga kahayag. Ang
makalisang. 6 Ang tanang nagdan-ag nila taga Ehipto nakadungog sa ilang tingog,
mao ang dili mapalong ug makalilisang nga apan dili sila makita. Gitawag silang bulahan
kalayo. Pagkatapos sa maong talan-awon, kay wala sila mag-antos. 2 Nagpasalamat
nahunahunaan nila, tungod sa ilang kahad- sab sila nga bisan sa mga pagdaugdaog wala
lok, nga ang ilang pagkabutang mas grabi pa sila manimalos. Ug nangayo silag pasaylo sa
kay sa kaniadto. sayop nga ilang nabuhat.
3
7
Ang arte sa salamangka walay nahimo. Tugbang ining maong kangitngit, giha- Ex
13:21-
Ang pagpakaaron-ingnon nga kinaadman, tagan nimo ang mga balaan og haliging 22
nalibog hinuon kaayo. 8 Ang nag-ingon nga kalayo nga nagtultol nila sa ilang wala mapa-
mabuntog nila ang kahadlok ug ang kasa- hing pagbaktas. Sama ni sa inanayng kaha-
mok sa masakitong hunahuna, sila mismo yag sa adlaw panahon sa mahimayaong
ang giabot sa kataw-anang kahadlok. paglangyaw. 4 Ang kaaway angayan nga Is
2:3,
9
Bisag walay katarongan nga sila mahad- walay kahayag ug mabilanggo sa kangitngit 5
lok, nalisang sila sa kaalingisig sa mga in- tungod sa ilang pagbilanggo sa imong mga
sekto ug sa kasikas sa mga halas. 10 Namatay anak. Pinaagi sa maong katawhan ang
sila nga nagsalimuang sa kalisang ug kahayag nga walay pagkahanaw sa imong
nagdumili bisan sa pagpaminaw sa hangin balaod ihatag sa kalibotan.
5
nga walay makaikyas. 11 Ang kadaotan tina- Buot nilang patyon ang gagmayng Ex
1:22-
lawan ug gisilotan ang kaugalingon ini mis- kabataan sa balaang katawhan. Sa tanang 2:10
mo. Tungod sa pagtulisok sa konsensiya, nakit-an usa lang ka bata ang naluwas. Busa, 14:26-
kanunay siyang naghunahuna sa labing da- nanimalos ka sa pagpatay sa daghan nilang 28

otan. 12 Kay ang kahadlok dili lain kondili, ang anak. Nangamatay sila sa nagkusokuso nga
pagsalikway sa panabang nga ikahatag sa dagat.
6
atong salabotan. 13 Apan, kay ang maong Gitagna kadtong gabhiona alang sa
panabang kulang man sulod sa kaugalingon, among katigulangan. Kay nasayod man sila
ang wala masayri nga hinungdan sa kabalaka sa saad nga ilang gisaligan, makahimo sila
sa usa ka tawo daw hilabihan kadako. paglipay diha sa ilang kasigurohan.
14 7
Busa, adtong tibuok gabii nga gikan sa Ang imong katawhan parehong nagpa-
walay gahom nga kalibotan sa mga patay abot sa kaluwasan sa tarong ug sa pagka-
mibuntog nila ug gikuhaan sila sa kusog lumpag sa ilang mga kaaway. 8 Ang mis-
samtang nangatulog, 15 o gigukod sa labihan mong silot sa among mga kaaway nagdalag
kamakalilisang nga multo o dili sila makali- kahimayaan sa katawhan nga imong gita-
hok tungod sa kalit ug wala paabotang ka- wag ngari namo.
KAALAM 18 1052
9
Ang balaang kaliwat naghalad sa tago sa katigulangan sa upat ka tudling nga bato ug
sakripisyo sa Pagsaylo. Giuyonan gilayon ang imong kahalangdon gikulit sa purong-
ang angayan nga kasabotan. Ilang saloan purong sa iyang ulo.
25
ang grasya ug ang katalagman. Sa walay Ang Manlalaglag nalisang ini ug miuk-
langan nanganta sila sa balaanong awit sa ok kay ang dyotayng pagtagamtam sa kali-
ilang katigulangan. gutgot igo na.
10
Ex Unya, nadungog nila ang kalanog sa 1
11:6 Hinunoa, ang kapungot nga walay
nagkalandrakas nga tingog sa mga kaaway,
tingog sa pagbakho, sa pagbangotan sa ilang
19 bisag dyotayng kaluoy miulbo batok
mga anak. sa mga daotan hangtod sa kataposan. Kay
11
Ang maong hukom gipakanaog batok ang Diyos nasayod nang daan unsay ilang
sa ulipon ug sa agalon. Ang kumon nga tawo buhaton. 2 Human sila tugti nga mobiya ug
ug ang hari nag-antos sa samang kasakitan. gidali ang ilang paggikan, lutoson sila.
3
12
Nagduyog sila pagbangotan sa dili maihap Samtang ang taga Ehipto nagbangotan
nga biktima. Ang tanan naigo sa samang pa sa ilang mga patay, may daotang nahu-
matang sa kamatayon. nahunaan. Ila silang lutoson isip mga puga.
4
Ang gidaghanon sa mga buhi dili paigo Ang kapalaran nga angay nila nagtuk- 2Mac
6:14
paglubong nila. Kay ang bulak sa ilang kali- mod nila pagbuhat ini. Nakalimot sila sa
nahitabo ug nahingpit ang ilang silot sa dag-
wat kalit lang nga nalaglag.
13 han kaayo nilang kasakitan. 5 Samtang ang
Bisag ang pamarang nakahimo nilang imong katawhan nasinati sa talagsaong
dili matoohon, human mamatay ang kama- panaw ug milagrosong pagbaktas, ang nag-
gulangang anak, miila sila nga ang imong daugdaog nila nag-antos sa dili kasagarang
katawhan mga anak sa Diyos. kamatayon.
14
Samtang ang tanan naa sa makahi- 6
Ang tibuok kinaiyahan sa nagkalain-
ngawang kahilom ug sa tungatunga sa ka- laing dagway giusab og hulma sumala sa
Reb gabhion, 15 ang labing gamhanan mong Pulong imong mando aron panalipdan ang imong
19:11-
13 mikunsad gikan sa halangdon niyang Trono. katawhan. 7 Ang kampo gitabonan sa anino
Isog siyang manggugubat sa kalibotang alaot. sa panganod. Ang yuta migimaw sa dapit
16
Dala niya ang makalilisang mong sugo. nga tubigan. Mitungha ang hilwas nga agi-
Ingon sa binaid nga espada nga moabot gikan anan tadlas sa Pulang Dagat. 8 Ang pintas
sa langit ngadto sa yuta, gipuno niya sa nga baha nahimong berde nga patag diin ang
kamatayon ang tibuok kalibotan. tibuok nasod nga gipanalipdan sa imong
17
Dihadiha gibubo kanila ang makaha- kamot milabang. Nakasaksi sila sa maka-
hadlok nga damgo ug lamat. Giabot sila sa pangangha mong binuhatan.
kalit nga kalisang 18 ug gipanguyapan, ang 9
Nanglukso sila sama sa kabayong gi- Is
uban dinhi ug ang uban sab didto. Gipahibalo dala sa tugwayan o mga karnerong naghag- 63:13
Mal
sila pinaagi sa damgo nganong himalatyon waay sa sibsibanan. Nagdayeg sila nimo nga 3:20
sila. 19 Kay ang damgo nga nakapabalaka ilang Diyos nga nagluwas nila. 10 Kay naka- Ex
nagpahimangno sab nila. Basin unyag ma- 8:12-
hinumdom pa sila sa ilang nasaksihan sa 15
ngalaglag sila nga walay kasayoran sa hi- nabihag pa sila: Giunsa sa yuta, inay mga
nungdan sa daotan nilang kapalaran. mananap, paghimo sa mga lamok; ug ang
20
Sa pagkatinuod, ang mga tarong sab mga suba inay mohatag og mga isda, nag-
nahiagom sa kamatayon, diha nga ang ka- himog mga baki.
daghanan nila gikastigo sa kamingawan. 11
Pagkataudtaod, nakakita ang imong
Apan ang kasuko sa Diyos wala magdugay. katawhan og bag-ong paagi nga magpakita
21
Ang walay kasaypanan nagdali sa pag- ang mga langgam. Dihang gigutom sila,
panalipod nila. Ginamit ang mga armas sa 12
ang mga buntog nanggawas sa dagat aron Ex
16:13
balaang katungdanan – pag-ampo ug ang pagtagbaw sa ilang panginahanglan.
insenso sa panghimayad – iyang atubangon 13
Ang silot midangat sa makasasala hu-
ang Diyosnong kaligutgot aron matapos ang man sila pasidan-i pinaagi sa kusog nga
ilang pag-antos. Unya, giila siya nga imong dalugdog. Angay lang nga mag-antos sila sa
sulugoon. kaugalingon nilang kadaotan. Kay naghatag
22
Iyang gibuntog ang imong kaligutgot, silag kamatuoran sa labing madagmalong
dili pinaagi sa lawasnong kusog o pinaagi sa kasilag alang sa mga dumuduong.
kusog sa armas. Midaog siya sa nagsilot 14
Ang uban wala modawat sa wala hiil-
pinaagi sa pagpahinumdom niya sa mga hing dumuduong. Apan ang mga Ehipto-
gipanumpaang saad ug kasabotan nga gi- hanon nag-ulipon sa mga dinapit nga maayo
himo uban sa among katigulangan. nila. 15 Ang nahiuna hukman tungod sa
Gen
23
Ang mga patay gitumpitumpi na dihang minaot nga pagtagad sa dumuduong. 16 La- 45:17
nangaliyupo siya. Iyang giwagtang ang kali- baw pa gyod kangil-ad ang taga Ehipto nga
gutgot ug gipalayo sa mga buhi. 24 Kay ang midawat nila uban sa kasaulogan ug gitagad
tibuok kalibotan iyang representahan sa taas sila isip kauban, apan sa kadugayan gipa-
niya nga kalupo; ang hamiling ngalan sa antos sa tumang kamadagmalon.
1053 KAALAM 19
Gen 17 19
19:11
Tungod ini, gipaantos sila sa kabuta sa- Ang mga linalang nga nagpuyo sa
ma sa mga tawo sa Sodom nga miadto sa mamala nahimong lumolupyo sa tubig. Ang
pultahan sa tarong nga tawo nga si Lot. naglangoy mitumaw sa kamad-an. 20 Ang
Mapalgan nila ang kaugalingon nga naa sa kalayo misamot pagsilaob sa tubig diha nga
dako kaayong kangitngit. Ang kada usa ang tubig dili na makapalong. 21 Sa ubang
nagpangapkap sa iyang palibot aron higayon, ang siga wala makasunog sa mga
pagpangita sa pultahan. luyang mananap nga nanglabay ni molanay
sa langitnong pagkaon nga kasagaran
18
Ang mga elemento sa kinaiyahan nag- malanay pareha sa yelo.
inambitay sa ilang mga hiyas ingon sa alpa
nga may lainlaing nota ang mga kuldas, apan • 22 Kay sa tanang paagi, Ginoo, imong Is
45:17,
nagpabilin ang kaugalingong tono sa alpa. gibayaw ug gihimaya ang imong katawhan. 25
Tataw kaayo nga mao ni ang sangpotanan Wala nimo sila tamaya. Apan sa kanunay ug
sumala sa nakita sa pagtuki sa panghitabo. sa tanang dapit mibarog ka uban nila.

• 19.22 Gihuman og dali ang libro sa paglaom nga ang katawhan sa Diyos dili na biyaan.