You are on page 1of 13

ΛΥΣΕΙΣ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ 2015

ΘΕΜΑ Α
Α.1) α
Α.2) γ
Α.3) δ
Α.4) α
Α.5) α) Λ β) Σ γ) Λ δ) Λ ε) Σ

ΘΕΜΑ Β
Β.1) Σωστό το β

λ=

υ

= 0,4m
f
Τα σηµεία που ταλαντώνονται µε µέγιστο πλάτος ικανοποιούν τη σχέση:

r1 − r2 = Nλ

(1) µε N = 0,±1,±2,...

µε r1 + r2 = d

(2)

Προσθέτοντας τις σχέσεις (1) και (2) κατά µέλη λαµβάνουµε:

r1 − r2 + r1 + r2 = Nλ + d ⇒ 2r1 = Nλ + d ⇒ r1 =

Nλ d
+
2
2

Όµως ισχύει:
0 ≤ r1 ≤ d ⇒ 0 ≤

Nλ d
d Nλ d
+ ≤d ⇒− ≤
≤ ⇒ −d ≤ Nλ ≤ d ⇒
2
2
2
2
2

− 1 ≤ Nλ ≤ 1 ⇒ −1 ≤ 0,4 N ≤ 1 ⇒ −2,5 ≤ N ≤ 2,5

(όπου N = 0,±1,±2,... )

Συνεπώς, οι τιµές που παίρνει το Ν είναι: N = −2,−1,0,1,2 , δηλαδή τα ζητούµενα
σηµεία είναι 5.

1
Επιµέλεια: Κοντοµάρης Στέλιος - sciencephysics4all.weebly.com/
http://sciencephysics4all.weebly.com/

Β.2) Σωστό το α
y

r

υ1 y
r

r

υ1
θ 1 υr1x

υ0

r

r

υ2y

θ 2υ 2 x

x

r

υ2

‘Α τρόπος
∆ιατήρηση της ορµής στον άξονα x:

mυ 0 = mυ1 x + mυ 2 x ⇒ υ 0 = υ1 x + υ 2 x ⇒ υ 0 = υ 1συνθ1 + υ 2 συνθ 2

(1)

∆ιατήρηση της ορµής στον άξονα y:

0 = mυ 1 y − mυ 2 y ⇒ 0 = υ1 y − υ 2 y ⇒ 0 = υ 1ηµθ1 − υ 2ηµθ 2 (2)
Υψώνουµε στο τετράγωνο τις σχέσεις (1) και (2):

υ 02 = υ 12 συν 2 θ 1 + υ 22 συν 2θ 2 + 2υ 1υ 2 συνθ1συνθ 2
0 = υ 12ηµ 2 θ 1 + υ 22ηµ 2θ 2 − 2υ 1υ 2ηµθ 1ηµθ 2

(3)
(4)

Προσθέτουµε κατά µέλη τις (3) και (4):

υ 02 = υ 12 + υ 22 + 2υ 1υ 2 (συνθ1συνθ 2 − ηµθ1ηµθ 2 ) ⇒
υ 02 = υ 12 + υ 22 + 2υ 1υ 2 συν (θ 1 + θ 2 )

(5)

Η κρούση είναι πλήρως ελαστική. Άρα η κινητική ενέργεια διατηρείται:

1
1
1
mυ 02 = mυ12 + mυ 22 ⇒ υ 02 = υ12 + υ 22 (6)
2
2
2
Συνδυάζοντας τις σχέσεις (5) και (6) συµπεραίνουµε ότι:

2υ 1υ 2 συν (θ 1 + θ 2 ) = 0 ⇒ συν (θ 1 + θ 2 ) = 0 ⇒ θ 1 + θ 2 =

π
2

2
Επιµέλεια: Κοντοµάρης Στέλιος - sciencephysics4all.weebly.com/
http://sciencephysics4all.weebly.com/

Β’ τρόπος
Η γωνία που σχηµατίζουν τα διανύσµατα των ορµών των δύο σφαιρών µετά την κρούση θα
είναι: θ = θ 1 + θ 2 .

Θεωρούµε ότι η γωνία που

Μετά την κρούση
Πριν την κρούση

r
p′1

σφαιρών µετά την κρούση
είναι τυχαία, έστω θ

r
p1

x′

x

r
p′2

αρχικά ακίνητη

σφαίρα 2 έκκεντρα

θ = θ 1 + θ 2 είναι η γωνία

r
p′1

Η σφαίρα 2 είναι
Η σφαίρα 1 προσκρούει στη

σχηµατίζουν οι ορµές των 2

x′

θ1
θ2

r
p1

r
p′2

r
r
r
p1 = p1′ + p 2′

που σχηµατίζουν τα

r
x διανύσµατα p′
1
r
και p′2

Σύµφωνα µε την αρχή
διατήρησης της ορµής

Εφαρµόζουµε την αρχή διατήρησης της ορµής για το σύστηµα των δύο σφαιρών
r
Θεωρούµε p1 την ορµή της σφαίρας 1 πριν την κρούση,

r
p2 την ορµή της σφαίρας 2 πριν την κρούση,
r
p1′ την ορµή της σφαίρας 1 µετά την κρούση,
r
p2′ την ορµή της σφαίρας 2 µετά την κρούση,

Άρα,

r
0r

r r
r
r
r r
p1 + p 2 = p1′ + p 2′ ⇒ p1 = p1′ + p 2′ (1)
Η σχέση (1) είναι διανυσµατική. Με τη βοήθεια του κανόνα του παραλληλογράµµου
r r r
προκύπτει η σχέση των µέτρων των ορµών p1 , p1′ , p 2′ :

p12 = p1′2 + p 2′2 + 2 p1′ p 2′ συνθ ⇒ m 2υ12 = m 2υ 1′ 2 + m 2υ 2′ 2 + 2(mυ 1′ )(mυ 2′ )συνθ ⇒
m 2υ12 = m 2υ 1′ 2 + m 2υ 2′ 2 + 2m 2υ 1′υ 2′συνθ ⇒ m 2υ12 = m 2 (υ1′ 2 + υ 2′2 + 2υ1′υ 2′συνθ ) ⇒
m 2υ12 = m 2 (υ1′ 2 + υ 2′2 + 2υ1′υ 2′συνθ ) ⇒ υ12 = υ1′2 + υ 2′ 2 + 2υ1′υ 2′συνθ (1)
Η κρούση είναι ελαστική. Άρα σύµφωνα µε την αρχή διατήρησης της κινητικής ενέργειας
ισχύει:
0

Κ 1 + Κ 2 = Κ 1′ + Κ ′2 ⇒ Κ 1 = Κ 1′ + Κ ′2 ⇒

1
1
1
mυ12 = mυ1′ 2 + mυ 2′ 2 ⇒
2
2
2

1
1
mυ12 = m (υ 1′ 2 + υ 2′ 2 ) ⇒ υ12 = υ1′2 + υ 2′ 2 (2)
2
2

3
Επιµέλεια: Κοντοµάρης Στέλιος - sciencephysics4all.weebly.com/
http://sciencephysics4all.weebly.com/

Πρέπει όµως να ισχύει (1) = (2) Άρα:

υ1′ 2 + υ 2′2 + 2υ1′υ 2′συνθ = υ1′ 2 + υ 2′ 2 ⇒ 2υ1′υ 2′συνθ = 0 ⇒ συνθ = 0 ⇒ θ =
θ1 + θ 2 =

π
2

π
2

Β.3) Σωστό το α

Α

Η ιδιοσυχνότητα της ταλάντωσης είναι
k
1
5
f0 =
= Hz
2π M π
Αν διπλασιάσουµε τη συχνότητα του
διεγέρτη πλησιάζουµε την ιδιοσυχνότητα:

Α2
Α1

f1 f 2 f0

f (Hz )

f 2 = 2 f1 =

6
3
Hz ⇒ f 2 = 2 f 1 = Hz

π

άρα το πλάτος αυξάνεται.
Όπως φαίνεται και από το διάγραµµα A2 > A1 .
Β.4) Σωστό το γ
Σχεδιάζουµε τις δυνάµεις που ασκούνται στον κύλινδρο στη θέση ισορροπίας του:
Θ.Φ.Μ
.
r
FΕΛ

∆l

Θ.Ι.

r
N

r
wx
r
wx

r
w

4
Επιµέλεια: Κοντοµάρης Στέλιος - sciencephysics4all.weebly.com/
http://sciencephysics4all.weebly.com/

Στη θέση ισορροπίας του κυλίνδρου ισχύει:
ΣFx = 0 ⇒ w x − FΕΛ = 0 ⇒ w x = k∆l ,
όπου ∆l η επιµήκυνση από τη θέση φυσικού µήκους.
Στ = 0 ⇒ Tστ = 0

Εκτρέπουµε τον κύλινδρο από τη Θ.Ι. και σχεδιάζουµε τις δυνάµεις που ασκούνται σε
αυτόν σε µία τυχαία θέση:

Θ.Φ.Μ
.

∆l

Θ.Ι.
x

r

FΕΛ

Τ.Θ.

r
N

r
wx

r
Tστ

r
wx

r
w

′ − w x − Tστ = Ma (1)
ΣFx = 0 ⇒ FΕΛ

Στ = Iα γων ⇒ Tστ R = Iα γων ⇒ Tστ R =

2T
1
a
1
MR 2 ⇒ Tστ = Ma ⇒ a = στ
2
R
2
M

(2)

Αντικαθιστούµε την (2) Στην (1):
′ − w x − Tστ = M
FΕΛ
Tστ =

kx
3

2Tστ
⇒ k (∆l + x ) − w x − Tστ = 2Tστ ⇒ k∆l + kx − w x = 3Tστ ⇒
M

(3)

5
Επιµέλεια: Κοντοµάρης Στέλιος - sciencephysics4all.weebly.com/
http://sciencephysics4all.weebly.com/

Άρα, στην τυχαία θέση θα ισχύει:
′ ⇒ ΣFx = Tστ + w x − k∆l − kx
ΣFx = Tστ + w x − FΕΛ

(4)

Αντικαθιστώντας την (3) στην (4) προκύπτει:
ΣFx =

2k
kx
− kx ⇒ ΣF = −
x ⇒ ΣF = − Dx
3
3

∆ηλαδή το κέντρο µάζας του κυλίνδρου εκτελεί απλή αρµονική ταλάντωση µε
2k
D=
.
3

ΘΕΜΑ Γ
Γ.1)
άξονας ως προς τον οποίο
πραγµατοποιείται η
περιστροφή

r

υ

l

U1 = 0

ω

Υπολογίζουµε τη ροπή αδράνειας της ράβδου ως προς το άκρο της (χρησιµοποιώντας
το θεώρηµα Steiner):
2

1
l
I A = I cm + M   = Ml 2
3
2
r
r
Από την αρχή διατήρησης της στροφορµής προκύπτει: Lαρχ = Lτελ
LΑΡΧ = mυ

l Mυl
=
2
4

(1)

(2)

2
1 2
1
1

 l  

LΤΕΛ = I ολ ω = ( I Α + I ΣΦΑΙΡΑΣ )ω = Ml + m  ω =  Ml 2 + Ml 2 ω =
3

8
3

2 

11Ml 2
M M  2
+
ω (3)

l ω =
8 
24
 3

6
Επιµέλεια: Κοντοµάρης Στέλιος - sciencephysics4all.weebly.com/
http://sciencephysics4all.weebly.com/

Αντικαθιστούµε τις (2) και (3) στην (1) και προκύπτει:
44l
24υ 6υ ( S . I .) 6 ⋅ 11
Mυl 11Ml 2
=
ω⇒υ =
ω⇒ω=
=
=
= 6rad / s
4
24
24
44l 11l
11 ⋅ 1

Γ.2) Θεωρούµε σαν επίπεδο µηδενικής δυναµικής ενέργειας το επίπεδο που περνάει
από το κέντρο µάζας της ράβδου και είναι κάθετο σ’ αυτήν.
1
1
I ολ ω 2 − mυ 2
K
− K ΑΡΧ
2
Π (% ) = ΤΕΛ
⋅ 100% = 2
⋅ 100% ⇒
1
K ΑΡΧ
2

2
11l 2 2
11Ml 2 2 M 2
ω − υ
ω −υ 2
(S . I . )
24
2
12
Π (% ) =
⋅ 100% ⇒ Π (% ) =

100
%

2
M 2
υ
υ
2
11
36 − 196
33 − 196
⋅ 100% ≈ −83%
Π (% ) = 12
⋅ 100% ⇒ Π (% ) =
196
196
(Το αρνητικό πρόσηµο υποδηλώνει ότι η µηχανική ενέργεια του συστήµατος
µειώθηκε).

Γ.3) Θεωρούµε το επίπεδο που περνάει από το αρχικό σηµείο του κέντρου µάζας της
ράβδου και είναι κάθετο σε αυτήν σαν επίπεδο µηδενικής δυναµικής ενέργειας
(ακριβώς όπως στο ερώτηµα Γ.2). Στην ανώτατη θέση η πινακίδα ακινητοποιείται και
το κέντρο µάζας ανυψώνεται κατά h .

h

U1 = 0

ω

7
Επιµέλεια: Κοντοµάρης Στέλιος - sciencephysics4all.weebly.com/
http://sciencephysics4all.weebly.com/

Άρα,
1
1 11Ml 2 2
I ολ ω 2
ω
1
K1 + U 1 = K 2 + U 2 ⇒ K1 = U 2 ⇒ I ολ ω 2 = mολ gh ⇒ h = 2
⇒ h = 2 24

3M
2
mολ g
g
2
11l 2 2
ω
11⋅ 36 11
11l 2 ω 2 ( S . I .)
=
= 0,55m
h = 24
⇒h=
⇒ h=
72 ⋅ 10 20
3g
72 g
0

0

Γ.4) Στην περίπτωση αυτή θέλουµε το κέντρο µάζας της πινακίδας να ανυψωθεί κατά
h ′ = l . Στην οριακή περίπτωση θα πρέπει να ανυψωθεί κατά h ′ = l µε γωνιακή
ταχύτητα ω = 0 . Άρα,
0

0

K 1′ + U 1 = K 3 + U 3 ⇒ K1 = U 2 ⇒
3M
2
gl

72 g ( S . I .) 2 720
2
m
g
h
1
ολ
2
′2 =
I ολ ω ′2 = mολ gh ′ ⇒ ω ′ 2 =
ω
⇒ ω′ =

⇒ ω ′2 =

2
11l
11
I ολ
11Ml 2
24
ω ′ ≈ 8rad / s

Άρα, από την εξίσωση (1) προκύπτει η νέα ταχύτητα υ ′ :
Mυ ′

l 11Ml 2
11l ( S . I .)
44
=
ω′ ⇒ υ ′ =
ω′ ⇒ υ ′ = m / s
4
24
6
3

ΘΕΜΑ ∆
∆.1) Η δύναµη επαναφοράς του σώµατος Β είναι η στατική τριβή. Άρα,
Fεπ = Tσ = − DΒ x
Fεπ (max ) = Tσ (max ) = DΒ A

Για να µην έχουµε ολίσθηση θα πρέπει να ισχύει:
Fεπ (max ) ≤ µσ Ν ⇒ DΒ A ≤ µσ Ν ⇒ m Βω 2 A ≤ µσ m Β g ⇒ ω 2 A ≤ µσ g ⇒ A ≤

µσ g

ω2
8

Επιµέλεια: Κοντοµάρης Στέλιος - sciencephysics4all.weebly.com/
http://sciencephysics4all.weebly.com/

0,4 ⋅ 10

m

µ g
µ g
s 2 ⇒ A ≤ 0,025m = 25 ⋅`10 −3 m
A ≤ σ 2 ⇒ A ≤ σ2 2 ⇒ A ≤
4π f
4 ⋅ 10 ⋅ 4 Hz 2
(2πf )
Εποµένως, το µέγιστο πλάτος της ταλάντωσης του συστήµατος των δύο σωµάτων για
να µη χαθεί η επαφή θα είναι Amax = 25 ⋅ 10 −3 m
∆.2) DΑ = m Α ω 2 ⇒ DΑ = m Α (2πf ) ⇒ DΑ = m Α 4π 2 f 2 = 160 N / m
2

Εποµένως, K = (m Α + m Β )ω 2 ⇒ K = DΑ + m Βω 2 ⇒ m Β =
mΒ =

K − DΑ

ω2

K − DΑ
⇒ m Β = 0,25kg
(2πf )2

∆.3) Τη χρονική στιγµή t1 το συσσωµάτωµα έχει ταχύτητα µέτρου:

1
K
(mΑ + mΒ )υ 2 + 1 Kx 2 = 1 kA2 ⇒ υ =
Α2 − x2 ⇒
2
2
2
mΑ + mΒ

υ=

200 N / m
1,25kg

(10

−4

m 2 − 0,25 ⋅ 10 − 4 m 2 ) ⇒ υ = 160 ⋅ 0,75 ⋅ 10 −4 m / s ⇒

υ = 120 ⋅ 10 −2 m / s
Μετά την ακαριαία αποµάκρυνση του σώµατος Β η ταχύτητα, τη στιγµή t1 , δεν
αλλάζει. Αυτό που θα αλλάξει θα είναι ο ρυθµός µεταβολής της ταχύτητας
 dυ

= a  , η δύναµη επαναφοράς (Fεπ = ma ) και κατά συνέπεια το πλάτος της

 dt

ταλάντωσης.
Άρα,

m
1
1
1
mΑυ 2 + Kx 2 = kA′2 ⇒ A′ = x 2 + Α υ 2 ⇒
2
2
2
Κ
A′ = 0,25 ⋅ 10 −4 +

1
120 ⋅ 10 −4 m ⇒ A′ = 0,85 ⋅ 10 −4 m ⇒ A′ = 85 ⋅ 10 −6 m ⇒
200

A′ = 85 ⋅ 10 −3 m

9
Επιµέλεια: Κοντοµάρης Στέλιος - sciencephysics4all.weebly.com/
http://sciencephysics4all.weebly.com/

Παρατηρούµε ότι A′ < A .
Είναι λογικό το αποτέλεσµα αυτό; Η απάντηση είναι ναι. ∆ιότι τη χρονική στιγµή t1
πριν την ακαριαία αποµάκρυνση η ενέργεια της ταλάντωσης ήταν:
E=

1 2 1
kx + (m Α + mΒ )υ 2 . Μετά την αποµάκρυνση θα είναι:
2
2

1
1
E ′ = kx 2 + mΑυ 2
2
2

∆ηλαδή E ′ < E ⇒

1
1
kA′2 < kA 2 ⇒ A′ < A
2
2

∆.4)

Κ∆l1
∆l1
m Α gηµθ

(+ )

Κ∆l 2
∆l 2

(mΑ + mΓ )gηµθ

Αρχική θέση ισορροπίας:
ΣFx = 0 ⇒ m Α gηµθ = K∆l1 ⇒ ∆l1 =

m Α gηµθ
5
=
m
K
200
10

Επιµέλεια: Κοντοµάρης Στέλιος - sciencephysics4all.weebly.com/
http://sciencephysics4all.weebly.com/

Τελική θέση ισορροπίας:
ΣFx′ = 0 ⇒ (m Α + m Β )gηµθ = K∆l 2 ⇒ ∆l 2 =

(m Α + mΒ )gηµθ
K

=

10
m
200

Άρα το πλάτος της ταλάντωσης θα είναι:
Α = ∆l 2 − ∆l1 =

5
m = 0,025m
200

Το σώµα Γ κινδυνεύει να ολισθήσει κατά την κίνησή του προς την ανηφορική φορά
του κεκλιµένου επιπέδου. Κατά την κίνηση αυτή ισχύει:
Tστ − mΓ gηµθ = − DΓ x ⇒ Tστ − mΓ gηµθ = − mΓω 2 x ⇒ µN − mΓ gηµθ = − mΓω 2 x ⇒

µmΓ gσυνθ − mΓ gηµθ = −m Γω 2 x ⇒ µmΓ gσυνθ = mΓ gηµθ − mΓω 2 x ⇒
gηµθ − ω 2 x
µgσυνθ = gηµθ − ω 2 x ⇒ µ =
gσυνθ
Στη θέση x = A θα ισχύει:

K
gηµθ − 
gηµθ − ω 2 Α
 mΑ + mΓ
µ=
⇒µ=
gσυνθ
gσυνθ

2


 Α

3

⇒µ≥
6

Στη θέση x = − A θα ισχύει:

K
gηµθ + 
2
gηµθ + ω Α
 m Α + mΓ
µ=
⇒µ=
gσυνθ
gσυνθ

2


 Α

3

⇒µ≥
2

Άρα για να µην ολισθαίνει σε κανένα σηµείο θα πρέπει: µορ =

3
2

Προσοχή: Ο συντελεστής οριακής στατικής τριβής µεταξύ δύο επιφανειών είναι
πάντα ο ίδιος. ∆ηλαδή µε απλά λόγια ένα σώµα Γ µε τη µάζα που δίνεται θα
3
µπορούσε να κάνει α.α.τ. πάνω στο Α µόνο εάν µορ =
. Αν αυτή η συνθήκη δεν
2
ικανοποιείται, τότε το Γ θα ολισθήσει στο Α.

11
Επιµέλεια: Κοντοµάρης Στέλιος - sciencephysics4all.weebly.com/
http://sciencephysics4all.weebly.com/

∆.5) Η ταχύτητα του σώµατος Γ στη θέση x = + A / 2 θα είναι:

1
K
(mΑ + mΓ )υ 2 + 1 Kx 2 = 1 kA2 ⇒ υ = −
2
2
2
mΑ + mΓ

υ=−

K
mΑ + mΓ

Α2 − x2 ⇒

3 2
m
Α ⇒ υ = −5 3 A ⇒ υ = −125 3 ⋅ 10 − 3
4
s

(Σηµείωση: Η ταχύτητα των σωµάτων Α και Γ είναι η ίδια σε κάθε χρονική στιγµή
καθώς εκτελούν απλή αρµονική ταλάντωση µαζί, δηλαδή ως σύστηµα. Εποµένως
βρίσκοντας την ταχύτητα του συστήµατος των 2 σωµάτων βρίσκουµε την ταχύτητα
του Γ. )

Η δύναµη επαναφοράς στη θέση x = + A / 2 είναι:
Fεπ = − DΓ x ⇒ Fεπ = − m Γω 2 x ⇒ Fεπ = − m Γ

K
x ⇒ Fεπ = −2,5 N
mΑ + m Γ

Άρα, ο ρυθµός µεταβολής της κινητικής ενέργειας του σώµατος Γ στη θέση
x = + A / 2 θα είναι:
dK
m
J

= F ⋅υ = (− 2,5N ) ⋅  − 125 3 ⋅ 10 −3  = 312,5 3 ⋅ 10 −3
dt
s
s

Το θετικό πρόσηµο σηµαίνει ότι όταν το σώµα βρίσκεται στη θέση x = + A / 2 και
κινείται προς την αρνητική κατεύθυνση η κινητική ενέργεια αυξάνεται (που είναι
λογικό διότι κινείται προς τη θέση ισορροπίας).
∆.6) i) Το µέτρο της ταχύτητας του σώµατος Γ στη θέση ισορροπίας του είναι:

K
⋅ Α = 0,25m / s
mΑ + mΓ

υ ′ = υ max = ωΑ =

Εποµένως τη ζητούµενη στιγµή η πηγή ήχου (που είναι ενσωµατωµένη στο σώµα Γ)
πλησιάζει τον ανιχνευτή µε ταχύτητα µέτρου υ ′ = 0,25m / s .
Εποµένως ο ανιχνευτής καταγράφει ήχο συχνότητας:
fA =

υ
υ −υ′

f S = 1360 Hz

ii) Η πραγµατική συχνότητα καταγράφεται κάθε φορά που η πηγή ήχου
ακινητοποιείται, δηλαδή κάθε φορά που το σώµα Γ βρίσκεται σε µία εκ των 2
ακραίων θέσεων. Ο χρόνος που χρειάζεται το σώµα Γ για να µεταβεί από τη µία
ακραία θέση στη άλλη είναι:
12

Επιµέλεια: Κοντοµάρης Στέλιος - sciencephysics4all.weebly.com/
http://sciencephysics4all.weebly.com/

∆t =

mΑ + mΓ π
T

= s
2
K
10

Εποµένως η πραγµατική συχνότητα καταγράφεται κάθε ∆t =

π
10

s.

13
Επιµέλεια: Κοντοµάρης Στέλιος - sciencephysics4all.weebly.com/
http://sciencephysics4all.weebly.com/