PELAJARAN 2 – PEMBIASAN CAHAYA

(a) Maksud pembiasan Pembiasan ialah fenomena perambatan cahaya daripada dua medium yang berbeza ketumpatan optiknya yang menyebabkan perubahan arah atau laju cahaya atau halaju cahaya. (d) Hukum-hukum pembiasan Hukum I: Sinar tuju,garis normal dan sinar biasan berada pada satu satah yang sama. Hukum II (Hukum Snell): Nisbah sinus sudut tuju kepada sinus sudut biasan adalah pemalar (b) Jenis-jenis pembiasan Pembiasan mendekati normal berlaku apabila cahaya merambat dari medium yang kurang tumpat ke medium lebih tumpat. atau atau sinus sudut tuju = pemalar sinus sudut biasan sin i = pemalar sin r

di mana i = sudut tuju , r = sudut pantulan Pembiasan menjauhi normal berlaku apabila cahaya merambat dari medium yang lebih tumpat ke medium kurang tumpat. atau atau sinus sudut tuju α sinus sudut biasan

(c) Istilah-istilah pembiasan Garis normal : garis yang berserenjang dengan sempadan medium yang berbeza ketumpatan. Sudut tuju : sudut di antara sinar tuju dengan garis normal Sudut biasan : sudut di antara sinar biasan dengan garis normal.

(e) Indeks biasan (n) Indeks biasan ialah nisbah sinus sudut tuju kepada sinus sudut biasan. atau n = indeks biasan sudut tuju r= sudut biasan * Sudut tuju dikira dari medium yang kurang tumpat ke medium lebih tumpat walaupun arah rambatan cahaya diterbalikkan. *Bahan yang mempunyai ketumpatan optik yang tinggi mempunyai indeks biasan yang tinggi. * Nilai indeks biasan ≥ 1 sin i sin r di mana n = i =

Contoh 1 n = halaju cahaya dalam udara @ vakum halaju cahaya dalam bahan no = vu vo n = dalam nyata dalam ketara =H h

Tentukan indeks biasan bongkah X. Penyelesaian: Contoh 2

Contoh 4 Halaju cahaya dalam udara ialah 3 x 108 ms1 dan halaju cahaya dalam kaca ialah 2 x 108 ms-1 . Tentukan indeks biasan kaca Penyelesaian Jika indeks biasan kaca ialah 1.54,tentukan sudut θ Penyelesaian Contoh 5: Seekor ikan kelihatan berada sedalam 2.5 m oleh seorang pemerhati.Berapakah dalam sebenar ikan itu berada di dalam air (Indeks biasan air = 1.33) Penyelesaian:

Contoh 3 (g) Eksperimen untuk mencari hubungan antara sinus sudut tuju dengan sinus sudut biasan Hipotesis:Bila sudut tuju bertambah sudut biasan bertambah Tentukan sudut biasan ketika cahaya keluar semula ke udara dan lakarkan sinar cahaya apabila keluar daripada prisma kaca.(Indeks biasan kaca = 1.5) Penyelesaian

(f) Rumus-rumus lain bagi Indeks biasan (n)

Pemboleh ubah dimanupulasi: sudut tuju Pemboleh ubah respons: sudut biasan

Pemboleh ubah dimalarkan: ketebalan kaca,keamatan cahaya. Letakkan sebuah bongkah kaca di atas kertas putih dan lukis sisi bongkah kaca dan tanda sebagai ABCD. Alihkan bongkah kaca. Lukis garis normal MN Tanda/ukur sudut tuju i dengan protraktor. Letakkan semula bongkah kaca di atas kertas putih dan hidupkan sinar cahaya. Lukis garis NPQ bagi sinar cahaya yang keluar daripada bongkah kaca. Alih semula bongkah kaca dan lukis garis MN. Ukur sudut biasan r. Ulangi eksperimen sebanyak 5 kali dengan sudut i yang berlainan. Plotkan graf sinus i lawan sinus r

s in r

(h) Eksperimen Untuk Menentukan Indeks Biasan Bongkah Kaca.

TUTORIAL
1 Pembiasan cahaya berlaku apabila cahaya merambat dalam dua medium optik yang berlainan ketumpatannya.Ini disebabkan perubahan dalam Letakkan sebuah bongkah kaca di atas kertas putih dan lukis sisi bongkah kaca dan tanda sebagai ABCD. Alihkan bongkah kaca. Lukis garis normal MN Tanda/ukur sudut tuju i dengan protraktor. Letakkan semula bongkah kaca di atas kertas putih dan hidupkan sinar cahaya. Lukis garis NPQ bagi sinar cahaya yang keluar daripada bongkah kaca. Alih semula bongkah kaca dan lukis garis MN. Ukur sudut biasan r. Tentukan nilai sin i dan sin r. Kira nilai indeks biasan dengan rumus n = sin i A Amplitud cahaya cahaya C Halaju cahaya cahaya B D Keamatan Kekuatan

2 Suatu sinar cahaya merambat dari medium A ke medium B.Jika ketumpatan optik medium A lebih besar daripadaketumpatan optik medium B,gambarajah yang manakah berikut adalah benar bagi alur cahaya tersebut?

Sin Q C Sin S 5 Sin Q Sin R D Sin R

Sin R

3 Rajah menunjukkan suatu sinar cahaya yang merambat dari udara ke bahan X.Berapakah indeks biasan bahan X? Rajah menunjukkan satu alur cahaya yang bergerak dari cecair A ke cecair B.( Indeks biasan cecair B > Indeks biasan cecair A).Gambarajah manakah berikut adalah benar mengenai alur cahaya tersebut? A C E 6 0.85 1.31 1.58 B D 1.24 1.41

Satu sinar cahaya merambat dari minyak ke udara.Jika indeks biasan minyak ialah 1.4,tentukan nilai sudut K? A 44.4o B 45.6o o C 54.5 D 55.4o o E 58.9

4

7 Satu sinar cahaya merambat dari udara ke kaca.Indeks biasan kaca tersebut adalah A C E 1.38 1.51 1.74 B D 1.45 1.62

Rajah menunjukkan suatu sinar cahaya merambat dari udara ke plastik.Manakah antara berikut memberikan indeks biasan plastik? A Sin S B Sin P

8 Berapakah halaju cahaya merambat menerusi suatu bahan plastik yang mempunyai indeks biasan 1.2?

(Halaju cahaya dalam udara = 3 x 108 ms-1 ) A
1

C E

1.5 x 10-7 s 2.5 x 10-7 s

D

2 x 10-7 s

1.0 x 108 ms-1 2.0 x 108 ms-1 3.0 x 108 ms-1

B D

1.5 x 108 ms2.5 x 108

C ms-1 E

13 Fenomena-fenomena yang yang berikut bukan disebabkan oleh pembiasan cahaya ? A Cahaya matahari yang sampai ke bumi adalah melengkung B Ikan kelihatan cetek daripada kedalaman sebenarnya C Kayu lurus kelihatan bengkok apabila berada di dalam air D Air laut kelihatan biru 14

9 Jika indeks biasan air ialah 1.33,cari dalam ketara bagi bagi suatu objek yang berada sedalam 12 m di dasar sebuah tasik. A C 6m 12 m E 18 m B D 9m 16 m

10 Sekeping duit syiling dimasukkan ke dalam sebuah bekas yang kosong.Apabila sejenis cecair lutsinar dimasukan ke dalam bikar ,dalam ketara didapati kurang sebanyak 40% daripada dalam nyata.Indeks biasan cecair itu ialah A C E 11 0.4 1.2 2.5 B D 0.6 1.7

Rajah menunjukkan lintasan sinar cahaya merambat dari medium R menuju medium S.Pernyataan yang manakah berikut adalah benar? A Ketumpatan optik medium R lebih tinggi daripada medium S B Laju cahaya dalam medium R lebih tinggi daripada dalam medium S C Indeks biasan medium R lebih tinggi daripada indeks biasan medium S 15 Diantara yang berikut yang manakah merupakan indeks biasan? A Sudut tuju Sudut bias ketumpatan udara ketumpatan bahan Laju cahaya dalam udara Laju cahaya dalam bahan

Rajah menunjukkan sinar yang memasukki dua jenis cecair M dan yang mempunyai indeks biasan 1.0 dan 2.0 masing-masing.Nilai sudut X ialah A C E 10o 33' 15o 25' 21o46' B D 14o 29' 18o 53'

B C

12 Suatu sinar cahaya memasukki sekeping plastik lutsinar yang tebalnya 50 m dan mempunyai indeks biasan 1.2.Berapa lamakah masa yang diambil oleh cahaya untuk merambat dalam plastik tersebut jika halaju cahaya di udara ialah 3 x 108 ms-1. A 2. 5 x 10-8 s C 2 x 10-8 s

16 Rajah menunjukkan satu eksperimen yang dilakukan untuk mengkaji hubungan antara sudut tuju,i dengan sudut pembiasan,r apabila cahaya merambat dari

udara ke kaca.Nilai-nilai sudut,i dan sudut,r adalah seperti jadual berikut; Sudut i 30o 40o 50o 60o 70o Sudut r 19o 25o 30o 35o 38o Sinus i Sinus r

(d) Nyatakan Hukum yang mengaitkan hubungan antara sinus i dan sinus r ini. ................................................................. .......................... (e) Tentukan kecerunan graf.

(f) Jika bongkah kaca digantikan dengan intan,apakah yang terjadi kepada graf dan berikan sebabnya. ................................................................. .......................... ................................................................. .......................... (g) Jika halaju cahaya dalam udara ialah 3 x 108 ms-1 ,berapakah halaju cahaya dalam kaca.

(a) Lengkapkan jadual di atas. (b) Plotkan graf sinus i lawan sinus r

17 Rajah di atas menunjukkan dua sinar cahaya masingmasing AB dan CD yang menimpa ke atas satu bongkah kaca. (a) Tentukan nilai indeks biasan kaca.

(b) Kirakan nilai x (c) Kirakan nilai y (c) Nyatakan hubungan di antara sinus i dengan sinus r ................................................................. .......................... 18

Sebuah kolam kecil dengan air yang jernih ,mempunyai kedalaman H. Seketul logam berada di dasar logam itu dan didapati imej logam kelihatan sedalam h. (a) Nyatakan sifat cahaya yang menyebabkan kejadian di atas. ................................................................. .......................... (b) Terangkan bagaimana fenomena di atas berlaku. ................................................................. .......................... (c) Nyatakan hubungan antara H dan h ................................................................. .......................... (d) Jika H = 4.5 m dan indeks biasan air ialah 1.33, tentukan nilai h

(f) Sebatang tiub kaca dengan sekeping kaca rata di dasarnya ditolak masuk ke permukaan kolam tersebut.(H = 4.5 m dan indeks biasan air = 1.33) Jika tiub ditolak masuk sedalam 0.5 m di bawah permukaan air,berapa dekatkah dasar kolam kelihatan sekarang? 19 (a) Apakah yang dimaksudkan dengan pembiasan cahaya (b) Nyatakan takrif Indeks biasan.Huraikan satu eksperimen untuk menentukan indeks biasan bagi satu bongkah kaca. (c) Dengan menggunakan gambarah sinar huraikan fenomena- fenomena berikut: (i) Ikan yang berada dalam air kelihatan lebih cetek daripada kedalaman sebenarnya. (ii) Cahaya matahari yang sampai ke bumi adalah berbentuk melengkung.

(e) Jika kolam itu mengandungi air yang mempunyai indeks biasan 1.40 (i) apakah terjadi kepada nilai h ........................................................................ ............................ (ii) Tentukan nilai h yang baru.