You are on page 1of 9

Warszawa, 15 maja 2015 r.

SEJM
RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
VII kadencja
Prezes Rady Ministrw
DKRM-140-101(6)/15

Pan
Radosaw Sikorski
Marszaek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej

Szanowny Panie Marszaku


Przekazuj przyjte
poselskiego projektu ustawy

przez

Rad

Ministrw

stanowisko

wobec

- o zmianie ustawy o prawie autorskim


i prawach pokrewnych (druk nr 2898).
Jednoczenie informuj, e Rada Ministrw upowania Ministra Kultury
i Dziedzictwa Narodowego do reprezentowania Rzdu w tej sprawie w toku prac
parlamentarnych.

Z wyrazami szacunku

(-)Ewa Kopacz

Stanowisko Rzdu
wobec poselskiego projektu ustawy o zmianie ustawy o prawie autorskim i prawach
pokrewnych (druk sejmowy nr 2898)
Poselski projekt ustawy o zmianie ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych
stanowi w intencji projektodawcw odpowied na zjawisko okrelane jako copyright
trolling. Zdaniem autorw projektu polega ono na masowym kierowaniu przez kancelarie
prawne informacji do abonentw usug dostpu do internetu o dokonanym przez abonenta
naruszeniu autorskich praw majtkowych przy wykorzystaniu ich cz. Informacje te
kierowane s niezalenie od tego, czy abonenci faktycznie dokonali naruszenia. Towarzyszy
im propozycja zawarcia ugody, ktra przewidywaaby zrzeczenie si roszcze w zamian za
zapat okrelonej kwoty pieninej pod rygorem skierowania sprawy na drog postpowania
karnego.
W celu przeciwdziaania tego rodzaju praktykom projektodawcy proponuj dokonanie
zmiany w art. 116 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych
(Dz. U. z 2006 r. Nr 90, poz. 631, z pn. zm.), powoywanej dalej jako pr. aut.,
okrelajcym sankcj za rozpowszechnianie utworu lub przedmiotu prawa pokrewnego bez
zezwolenia albo wbrew jego warunkom. Projekt zakada przeksztacenie obecnego typu
kwalifikowanego przestpstwa obejmujcego dziaanie sprawcy w celu osignicia korzyci
majtkowej (obowizujcy art. 116 ust. 2) w typ podstawowy (projektowany art. 116 ust. 1)
przy rwnoczesnym utrzymaniu typu kwalifikowanego obejmujcego uczynienie
z popeniania tego przestpstwa staego rda dochodu i organizowanie lub kierowanie
przestpstwem (obowizujcy art. 116 ust. 3, projektowany art. 116 ust. 2). Utrzymany ma
by rwnie typ uprzywilejowany (dziaanie nieumylne obowizujcy art. 116 ust. 4,
projektowany art. 116 ust. 3), ktry w projekcie zosta odniesiony do nowego typu
podstawowego, czyli dziaania w celu osignicia korzyci majtkowej.
Ponadto projekt zakada zmian trybu wszczcia postpowania w przypadku
bezprawnego rozpowszechniania utworu lub przedmiotu praw pokrewnych. Obecnie, zgodnie
z art. 122 pr. aut., przestpstwo to jest cigane na wniosek. Wyjtek stanowi sytuacja, w ktrej
sprawca uczyni sobie z popeniania przestpstwa stae rdo dochodu albo dziaalno
przestpcz organizuje lub ni kieruje (art. 116 ust. 3 pr. aut.), kiedy to ciganie nastpuje
z urzdu. Poprzez zmian art. 122, postuluje si wprowadzenie cigania naruszenia wszystkich
typw przestpstw okrelonych w art. 116, w tym naruszania praw autorskich lub praw
pokrewnych, w ramach zorganizowanej dziaalnoci przestpczej, wycznie na wniosek.
Proponowane zmiany naley w caoci oceni negatywnie:
1. Przede wszystkim projektodawcy nie dokonali oceny skali wystpowania w Polsce
opisanych wyej praktyk kancelarii prawnych, przywoujc wycznie w lad za
informacjami publikowanymi w serwisie Dziennik Internautw dane z rynku
niemieckiego. Tymczasem mimo nagoniania sprawy, w szczeglnoci na blogach
internetowych wspomina si jedynie o kilku kancelariach prawniczych w Polsce, ktre
trudni si aktywnoci uznawan przez projektodawcw za copyright trolling.
Projektodawcy nie przywoali wic w tym zakresie adnych zweryfikowanych danych, ktre
wiadczyyby o tym, e w Polsce skala problemu wymagaaby zastosowania najdalej idcego
rodka sucego potencjalnie jego rozwizaniu, czyli interwencji ustawodawczej.
Strona 1 z 8

2. W uzasadnieniu projektu wspomniano rwnie o tym, e jego celem jest


wyeliminowanie sytuacji, w ktrych postpowanie karne staje si substytutem
cywilnoprawnej drogi dochodzenia roszcze. Naley jednak zauway, e w obecnym stanie
prawnym, wszczcie przeciwko osobie naruszajcej prawa autorskie lub prawa pokrewne
postpowania cywilnego jest niemoliwe w przypadkach, gdy uprawniony nie ma dostpu do
danych osobowych naruszajcego te prawa. Wytoczenie powdztwa zgodnie z art. 187 1
w zw. z art. 126 1 pkt 1 Kodeksu postpowania cywilnego wymaga bowiem podania
imienia i nazwiska pozwanego, a wic wczeniejszego dostpu do jego danych osobowych.
Denie do wszczcia postpowania karnego nie wynika wic w wielu wypadkach z chci
zastpowania tym postpowaniem drogi procesu cywilnego, ale raczej z koniecznoci dotarcia
do danych osobowych, co umoliwia w ogle zoenie pozwu cywilnego do sdu. By moe
wic zamiast dokonywania zmian w sferze prawa karnego zasadne byoby uatwienie
dochodzenia roszcze odszkodowawczych w ramach procedury cywilnej w sytuacji, w ktrej
sprawca naruszenia nie jest znany. Wyeliminowaoby to w wielu wypadkach potrzeb
kierowania sprawy na drog postpowania karnego. Jednak tego rodzaju zmiana, w praktyce
zmierzajca do umoliwienia skadania tzw. lepego pozwu, wymagaaby uprzedniego
przeprowadzenia analizy jej skutkw. Taka analiza wykracza poza zakres niniejszego
stanowiska Rzdu, ktre odnosi si wycznie do konkretnej propozycji poselskiej.
3. Wnioskodawcy zarzucaj ponadto obecnej regulacji, e jest bardziej restrykcyjna
ni wymagaj tego przepisy midzynarodowe, w szczeglnoci dyrektywa 2001/29/WE
Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 maja 2001 r. w sprawie harmonizacji niektrych
aspektw praw autorskich i pokrewnych w spoeczestwie informacyjnym (Dz. U. WE L 167
z 22.06.2001, Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 17, t. 1, s. 230), powoywana
dalej jako dyrektywa 2001/29/WE oraz Porozumienie w sprawie handlowych aspektw
praw wasnoci intelektualnej, stanowice zacznik do Porozumienia ustanawiajcego
wiatow Organizacj Handlu (WTO) sporzdzonego w Marrakeszu dnia 15 kwietnia 1994 r.
(Dz. U. z 1996 r. Nr 32, poz. 143). Naley jednak podkreli, e powysze akty prawne
okrelaj tylko minimalny zakres ochrony, pozostawiajc ustawodawcom krajowym
moliwo stosowania bardziej surowych sankcji karnych. Przepisy krajowe nie musz
wykracza poza te minimalne wymogi, ale musz zapewnia, e okrelony w nich poziom
ochrony bdzie zapewniony. Ze wzgldu na to, e prawo karne nie jest zharmonizowane na
szczeblu wsplnotowym, szczegowy sposb osignicia tego celu jest pozostawiony
uznaniu pastw czonkowskich UE. Przyjte przez nie rozwizania musz by zgodne
z przywoanymi aktami prawa midzynarodowego i umoliwia skuteczn realizacj
przyjtych w nich minimalnych standardw. Sprawia to, e projekt poselski musi by
oceniony take pod tym ktem.
Dokonujc tej oceny, naley zauway, e chocia dyrektywa 2001/29/WE
bezporednio nie nakazuje wprowadzenia sankcji karnych za naruszenie praw autorskich lub
praw pokrewnych, proponowana w poselskim projekcie zmiana art. 116 pr. aut. moe
uniemoliwi osignicie celu zakadanego przez t dyrektyw. Jej art. 8 ust. 1 stanowi, e
Pastwa Czonkowskie przewiduj stosowne sankcje i rodki naprawcze w przypadku
naruszenia praw i obowizkw wymienionych w niniejszej dyrektywie i podejmuj wszelkie
niezbdne rodki w celu zapewnienia ich realizacji. Sankcje te musz by skuteczne,
proporcjonalne i odstraszajce.
Co prawda powyszy przepis dyrektywy nie przesdza, w jakim trybie (cywilnym,
karnym czy administracyjnym) maj by stosowane te sankcje, to jednak naley wzi w tym
wypadku pod uwag wspominane ju praktyczne trudnoci z uzyskaniem w Polsce ochrony
prawnej przez uprawnionego z tytuu praw wycznych na drodze procesu cywilnego, ktre
wi si z koniecznoci podania w pozwie danych osoby pozwanej. Uprawniony, ktry
Strona 2 z 8

odnalaz w internecie nielegalnie rozpowszechniony wasny utwr, a jednoczenie co jest


bardzo czstym przypadkiem nie dysponuje informacjami o osobie, ktra go
rozpowszechnia, nie moe w ogle wystpi z roszczeniem cywilnoprawnym. Jedyn drog
egzekwowania jego praw pozostaje w takiej sytuacji ciganie naruszenia na drodze
postpowania karnego. Jeeli zostanie zlikwidowana moliwo dochodzenia praw
w postpowaniu karnym w przypadku, jeli osoba naruszajca nie osiga korzyci
majtkowej, a jednoczenie brak bdzie w praktyce moliwoci wystpienia na drog procesu
cywilnego osoby uprawnione zostan w ogle pozbawione moliwoci dochodzeniach
swoich praw. Z dyrektywy 2001/29/WE natomiast jednoznacznie wynika, e w pastwach
czonkowskich musz istnie stosowne sankcje za naruszenie praw autorskich lub praw
pokrewnych, w tym za nielegalne rozpowszechnianie utworw i przedmiotw praw
pokrewnych, take w internecie. Co wicej, sankcje te winny by skuteczne, proporcjonalne
i odstraszajce. Przyjcie projektu doprowadzi za do sytuacji, w ktrej w praktyce nie bd
istniay (w sensie realnej moliwoci skorzystania z nich) nie tylko sankcje odpowiadajce
wymaganiom dyrektywy, ale w ogle jakiekolwiek sankcje wobec osb udostpniajcych bez
zezwolenia utwory i przedmioty praw pokrewnych, jeeli nie osigaj one korzyci
majtkowej. W tym zakresie nie mona wic podzieli konkluzji zawartej w zaczonej do
projektu opinii Biura Analiz Sejmowych, zgodnie z ktr proponowana depenalizacja nie
doprowadzi do niezgodnoci z art. 8 dyrektywy 2001/29/WE. W opinii Rzdu, z przyczyn
wskazanych powyej, poselski projekt jest niezgodny z prawem europejskim, prowadzi
bowiem do sytuacji, w ktrej w praktyce nie zostanie osignity cel okrelony w art. 8 ww.
dyrektywy.
4. Ponadto, z podobnych przyczyn proponowana zmiana narusza rwnie art. 45 ust. 1
Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej, zgodnie z ktrym kady ma prawo do sprawiedliwego
i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwoki przez waciwy, niezaleny,
bezstronny i niezawisy sd oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw czowieka
i podstawowych wolnoci, sporzdzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmienionej
nastpnie Protokoami nr 3, 5 i 8 oraz uzupenionej Protokoem nr 2 (Dz. U. z 1993 r. Nr 61,
poz. 284, z pn. zm.), ktry stanowi e kady ma prawo do sprawiedliwego i publicznego
rozpatrzenia jego sprawy w rozsdnym terminie przez niezawisy i bezstronny sd
ustanowiony ustaw przy rozstrzyganiu o jego prawach i obowizkach o charakterze
cywilnym albo o zasadnoci kadego oskarenia w wytoczonej przeciwko niemu sprawie
karnej. Jeeli usunita zostanie moliwo dochodzenia swoich praw w postpowaniu
karnym, w sytuacjach, w ktrych w praktyce zablokowana jest take droga cywilna, podmioty
uprawnione bd de facto w ogle pozbawione prawa do sdu, co moe skutkowa
wnoszeniem skarg przeciwko Rzeczpospolitej Polskiej do Europejskiego Trybunau Praw
Czowieka w Strasburgu.
Z analogicznych przyczyn projekt poselski budzi take wtpliwoci pod ktem
zgodnoci z art. 64 Konstytucji, gwarantujcym prawo do wasnoci i innych praw
majtkowych, w tym praw wasnoci intelektualnej, do ktrych nale majtkowe prawo
autorskie oraz majtkowe prawa pokrewne. Prawa te powinny podlega realnej, a nie jedynie
iluzorycznej ochronie.
5. Kolejnym argumentem przemawiajcym za negatywn ocen projektu poselskiego
jest fakt, e bdzie on mia daleko idce skutki nie tylko w relacjach midzy podmiotami
uprawnionymi a osobami naruszajcymi ich prawa, ale te w kontekcie ewentualnej
odpowiedzialnoci podmiotw, ktrych usugi s wykorzystywane przy dokonywaniu
narusze, w szczeglnoci porednikw internetowych. Modele biznesowe czci z tych
porednikw opieraj si na umoliwianiu amania praw autorskich. Podmioty te,
dostarczajc uytkownikom narzdzia, przy wykorzystaniu ktrych mog oni udostpnia
Strona 3 z 8

treci w internecie bez zgody uprawnionych, czerpi korzyci z tego rodzaju aktywnoci
internautw. Ilo i atrakcyjno udostpnianych treci wpywa bowiem na wysoko zyskw
usugodawcw z tytuu zamieszczanych reklam bd opat pobieranych od uytkownikw za
dostp do utworw.
Przy obecnym brzmieniu art. 116 pr. aut. porednicy internetowi, na ktrych stronach
treci s zamieszczane w sposb nielegalny, mog zosta pocignici do odpowiedzialnoci
za pomocnictwo, o ile ich odpowiedzialno nie jest wyczona na mocy ustawy z dnia 18
lipca 2002 r. o wiadczeniu usug drog elektroniczn (Dz. U. z 2013 r. poz. 1422). Zgodnie
z art. 18 3 Kodeksu Karnego odpowiada za pomocnictwo, kto w zamiarze, aby inna osoba
dokonaa czynu zabronionego, swoim zachowaniem uatwia jego popenienie, w szczeglnoci
dostarczajc narzdzie, rodek przewozu, udzielajc rady lub informacji; odpowiada za
pomocnictwo take ten, kto wbrew prawnemu, szczeglnemu obowizkowi niedopuszczenia do
popenienia czynu zabronionego swoim zaniechaniem uatwia innej osobie jego popenienie.
Jeeli z art. 116 pr. aut. zostanie usunita odpowiedzialno w przypadku nieosigania
korzyci majtkowej, ograniczy to rwnie moliwo cigania porednikw internetowych
za pomocnictwo, mimo e to wanie oni bd czerpa dochody z nielegalnej dziaalnoci
uytkownikw. Jeli bowiem naruszenie praw autorskich lub praw pokrewnych w celu innym
ni osignicie korzyci majtkowej nie bdzie ju czynem zabronionym, nie bdzie te
moliwe ciganie pomocnictwa przy dokonywaniu tego rodzaju narusze. Osabienie sankcji
wobec wacicieli portali internetowych, ktrych gwnym obszarem dziaalnoci i rdem
zysku jest umoliwienie uytkownikom nielegalnego zamieszczania, czsto niekomercyjnie,
ale za to na masow skal, treci i materiaw, moe przyczyni si do wzmocnienia sytuacji
prawnej i rynkowej tych portali przy rwnoczesnym dalszym osabieniu ochrony prawnoautorskiej. Warto te pamita, e tego rodzaju serwisy internetowe stanowi konkurencj dla
przedsibiorcw legalnie udostpniajcych twrczo w internecie, a wic ponoszcych
koszty uzyskania stosownych licencji.
Przy tym warto w tym miejscu zwrci uwag, e w opinii Rzdu dziaania
ustawodawcy oraz organw wymiaru sprawiedliwoci powinny by ukierunkowane przede
wszystkim na zwalczanie narusze dokonywanych przez podmioty komercyjne, w tym take
usugodawcw zapewniajcych indywidualnym uytkownikom sieci przestrze do
nielegalnego udostpniania chronionych utworw i przedmiotw praw pokrewnych. Nie
powinno to oczywicie wyklucza moliwoci dochodzenia roszcze w przypadkach
pojedynczych narusze, co jak wskazano powyej jest uprawnieniem gwarantowanym
przez Konstytucj oraz akty prawa midzynarodowego i europejskiego. Jednak ograniczenie
egzekwowania praw wycznie do cigania indywidualnych przypadkw narusze
dokonywanych przez uytkownikw internetu, z uwagi na ich masowo nie jest efektywne
i nie doprowadzi do zmniejszenia skali tych narusze 1.
6. Dodatkowo, w uzasadnieniu projektu posowie podnosz, e organy cigania s
nadmiernie obcione na skutek zawiadomie o popenieniu przestpstwa okrelonego w art.
116 ust. 1 pr. aut., skadanych na masow skal do prokuratury przez podmioty uprawnione,
i tym midzy innymi motywuj konieczno zmiany ust. 1. Tymczasem w statystykach z lat
2007 2012 2 zauwaalna jest tendencja spadkowa dotyczca liczby skaza w sprawach
o przestpstwa okrelone w pr. aut. Przykadowo jeszcze w 2007 r. orzeczono 1020 wyrokw
Takie stanowisko zostao przyjte przez Rzd w odpowiedzi udzielonej Komisji Europejskiej w dniu 5 marca 2014 r.
w ramach prowadzonych przez ni konsultacji dotyczcych przegldu europejskich przepisw prawa autorskiego. Pena tre
stanowiska jest dostpna na stronie internetowej http://www.prawoautorskie.gov.pl/pages/posts/polskie-stanowisko-wsprawie-przegladu-europejskiego-prawa-autorskiego-535.php.
2
Statystyki Ministerstwa Sprawiedliwoci opublikowane w kontekcie prac Forum Prawa Autorskiego, dostpne na stronie
http://www.prawoautorskie.gov.pl/media/czwarte_forum_/Forum_Prawa_Autorskiego_tezy_przepisy_karne.pdf.
1

Strona 4 z 8

skazujcych, a w 2011 r. ju tylko 424. W 2012 r. w oparciu o przepisy karne pr. aut.
osdzono ogem 678 osb, spord ktrych prawomocnie skazano 361. Warunkowo
umorzono postpowanie wobec 317 osb. Spord tych osdzonych 678 osb, 362 osoby
byy sdzone z art. 116 ust. 1. 156 osb zostao skazanych (36 osb kara pozbawienia
wolnoci z warunkowym zawieszeniem jej wykonania; 21 osb kara grzywny obok kary
pozbawienia wolnoci; 111 osb kara grzywny samoistnej; 8 osb kara ograniczenia
wolnoci). Naley zauway, e dane te dotycz wszelkiego typu dziaalnoci, a nie tylko
dziaalnoci prowadzonej w internecie. Aktywno organw cigania jest wic
skoncentrowana jedynie w marginalnym stopniu na pojedynczych internautach dokonujcych
narusze, a kary orzekane przez niezawise sdy trudno uznawa na surowe w wietle granic
wymiaru kary, jakie wyznacza obecna dyspozycja art. 116 ust. 1 pr. aut. Z powyszego
wynika, e skala prowadzonych postpowa karnych w oparciu o art. 116 jest bardzo maa
i nie ma w tym przypadku mowy o masowym angaowaniu organw cigania. Wnioski
wyprowadzone przez projektodawcw w uzasadnieniu abstrahuj wic od faktw
wynikajcych z oficjalnych statystyk gromadzonych przez organy wadzy publicznej
powoane m.in. do analizy funkcjonowania wymiaru sprawiedliwoci i organw cigania.
7. Podkrelenia wymaga rwnie fakt, e do skazania za przestpstwo okrelone w art.
116 pr. aut. nie wystarczy jedynie spenienie przesanek wskazanych w tym przepisie, ale
czyn musi rwnie cechowa si spoeczn szkodliwoci. To, czy dany czyn charakteryzuje
si spoeczn szkodliwoci w stopniu wymagajcym ukarania i w jakim stopniu sprawca
powinien ponie ewentualne konsekwencje jest poddane decyzji organw cigania
i niezawisych sdw. Te pierwsze mog umorzy postpowanie ze wzgldu na nisk
spoeczn szkodliwo czynu i czsto w praktyce z tej moliwoci korzystaj. Podobne
uprawnienia maj rwnie niezawise sdy, ktre jak wskazuj statystyki dodatkowo
czsto umarzaj take postpowania warunkowo, stosujc w miejsce kary rodek probacyjny.
8. Analiza uzasadnienia projektu pozwala rwnie stwierdzi, e jego autorzy bdnie
ocenili zakres zastosowania obecnego art. 116 ust. 1 pr. aut. wiadczy o tym nastpujcy
fragment uzasadnienia: przestpstwo przewidziane w art. 116 ust. 1 ustawy dokonywane jest
bez korzyci majtkowej, najczciej w sposb niewiadomy i nie ma na celu wiadomego
pokrzywdzenia uprawnionego z tytuu z praw autorskich. Wobec powyszego, kryminalizacja
takich zachowa stoi w sprzecznoci z zasadniczymi wartociami, ktre prawo karne winne
jest realizowa (str. 2 akapit 3 uzasadnienia). Tymczasem art. 116 ust. 1 pr. aut. dotyczy
tylko celowego udostpniania materiaw prawnie chronionych, bez adnego tytuu
prawnego. wiadczy o tym istnienie ust. 4, ktry zakada zagodzenie kary w przypadku
nieumylnego dziaania. Zatem nie moe by w tym przypadku jak zdaj si sugerowa
projektodawcy mowy o sprzecznoci z zasadniczymi wartociami, ktre prawo karne
powinno realizowa. Sam art. 116 pr. aut. pozwala za na elastyczne rnicowanie sposobu
reakcji organw cigania i sdw od strony podmiotowej przestpstwa, a wic take faktu,
czy z popenienia przestpstwa mona w ogle naruszajcemu postawi zarzut oraz jego
wewntrznego nastawienia do popenionego czynu
9. Jak ju wczeniej wspomniano, na podstawie analizy uzasadnienia projektu mona
stwierdzi, e podstawowym powodem nowelizacji jest ch przeciwdziaania zjawisku
copyright trolling. Z dokumentu nie wynika jednak, czy usunicie przepisu przewidujcego
sankcje za naruszenie praw w innym celu ni osignicie korzyci majtkowej, rzeczywicie
bdzie przeciwdziaa naduyciom zwizanym z tym zjawiskiem. Wydaje si, e nawet po
wprowadzeniu projektowanej zmiany art. 116 pr. aut. w dalszym cigu bdzie istniaa
moliwo wzywania do zawarcia ugody w dokadnie taki sam sposb, w jaki opisuj to
projektodawcy. Nie bior oni pod uwag, e uprawniony, ktry dowiaduje si o naruszeniu
jego praw, na tym etapie jeszcze nie wie, czy udostpnienie utworu bez jego zezwolenia
Strona 5 z 8

wizao si z osigniciem korzyci majtkowej. Dopiero zaangaowanie organw cigania


pozwala wyjani t kwesti. W przypadku zmiany brzmienia art. 116 pr. aut. dalej bdzie
istniaa wic moliwo skadania zawiadomie o popenieniu przestpstwa wobec osb,
ktre rozpowszechniy utwr bez zgody uprawnionego w celu niezwizanym z osigniciem
korzyci majtkowej. Dopiero ustalenie przez organy cigania, e rozpowszechnienie miao
miejsce wanie w takim celu, pozwolioby na umorzenie konkretnego postpowania ze
wzgldu na brak przesanki popenienia przestpstwa. Sprawia to, e kancelarie prawne dalej
bd mogy wysya wezwania do zawierania ugd powizane z informacj o moliwoci
skierowania zawiadomienia o popenieniu przestpstwa. Abstrahujc wic od innych,
licznych wad projektu, wnioskodawcy wybrali rozwizanie cakowicie nienadajce si do
ukrcenia praktyki, ktr miao zgodnie z ich zamiarem wyeliminowa.
10. Naley przy tym zwrci uwag, e sama praktyka wzywania do zawarcia ugody
jest stosowana w rnych sytuacjach, w ktrych uprawniony zmierza do naprawienia szkody
wyrzdzonej przez naruszajcego. Samo wezwanie do zawarcia ugody jest jednostronnym
stanowiskiem uprawnionego. Osoby, do ktrych zostay skierowane tego rodzaju pisma nie s
te w aden sposb zobligowane do zawarcia ugody, ani tym bardziej przyznawania si do
winy. W sytuacjach, gdy dziaanie penomocnikw podmiotw uprawnionych s nieetyczne,
istnieje moliwo skierowania sprawy do rzecznika dyscyplinarnego odpowiedniej
korporacji prawniczej, w ktrej zrzeszony jest dany penomocnik. Wydaje si to waciwszym
i bardziej adekwatnym do skali zjawiska rodkiem reakcji na dziaanie kilku kancelarii
prawnych ni nieuzasadniona i szkodliwa z punktu widzenia poziomu ochrony wasnoci
intelektualnej w Polsce interwencja na poziomie zmiany legislacyjnej.
11. Analizujc dalej projekt, podkrelenia wymaga rwnie fakt, e pojcie w celu
osignicia korzyci majtkowej mona rnie interpretowa. Zgodnie z szerok
interpretacj tego pojcia pojawiajc si w doktrynie 3, uzyskanie przez okrelon osob
korzyci majtkowej manifestuje si powikszeniem jej majtku, tj. powikszeniem tzw.
aktyww majtkowych lub pomniejszeniem tzw. pasyww majtkowych, albo te
w unikniciu przez ni zmniejszenia majtku. Osoba, ktra korzysta z utworw lub
przedmiotw praw pokrewnych bez zgody podmiotw uprawnionych, niejako oszczdza
kwot wynagrodzenia, ktr powinna zapaci na rzecz tego podmiotu. Interpretujc pojcie
korzyci majtkowej w sposb opisany powyej, oszczdno ta stanowi korzy majtkow
uytkownika. W razie podzielenia tej interpretacji przez sdy nowelizacja art. 116 pr. aut.
niewiele by zmienia. Osoba naruszajca prawa autorskie lub prawa pokrewne, nawet jeeli
nie osiga bezporednio przychodw z tej dziaalnoci, bdzie moga zosta pocignita do
odpowiedzialnoci z tytuu tego, e osiga korzy majtkowa dziki zaoszczdzeniu kwoty
wynagrodzenia, ktr musiaaby zapaci uprawnionemu z tytuu legalnego korzystania z jego
utworu lub przedmiotu prawa pokrewnego.
12. Kolejnym argumentem przemawiajcym przeciwko projektowi poselskiemu jest
to, e nowa konstrukcja przepisu zawiera bd logiczny, ktry uniemoliwi jego stosowanie w
praktyce. Zgodnie z proponowanym brzmieniem art. 116 ust. 1 pr. aut. typem podstawowym
przestpstwa naruszenia praw autorskich lub praw pokrewnych bdzie bezprawne
rozpowszechnianie utworw lub przedmiotw praw pokrewnych wycznie w celu uzyskania
korzyci majtkowej. Takie sformuowanie oznacza, e bdzie to przestpstwo kierunkowe,
czyli takie, przy popenieniu ktrego sprawca dziaa z zamiarem zrealizowania konkretnego
celu, w tym przypadku osignicia korzyci majtkowej. Przestpstwo kierunkowe moe
zosta popenione wycznie w zamiarze bezporednim. Tymczasem projektowany art. 116
Red. A. Zoll, Aut.:G. Bogdan, Z. wikalski, P. Kardas, J. Majewski, J. Raglewski, M. Szewczyk, W. Wrbel, A. Zoll,
Kodeks karny. Cz oglna. Komentarz, t. 1, wyd. 3, Warszawa 2007, s. 1184.
3

Strona 6 z 8

ust. 3 pr. aut. stanowi, e Jeeli sprawca czynu okrelonego w ust. 1 dziaa nieumylnie,
podlega grzywnie albo karze ograniczenia wolnoci. Tego rodzaju konstrukcja jest bdna
niemoliwa jest sytuacja, w ktrej sprawca dziaajcy nieumylnie (lekkomylnie lub
niedbale) jednoczenie ma zamiar osign korzy majtkow (przestpstwo kierunkowe nie
moe by popenione nieumylnie). Tym samym proponowana zmiana nie tylko zlikwiduje
obecny typ podstawowy przestpstwa (projektowany art. 116 ust. 1 pr. aut.), ale take
spowoduje niemono zastosowania zagodzenia kary w przypadku nieumylnego dziaania.
Przy przyjciu projektu w zaproponowanym brzmieniu osoba naruszajca prawa autorskie lub
prawa pokrewne w wyniku lekkomylnoci lub niedbalstwa bdzie podlegaa takiemu
samemu wymiarowi kary jak osoba dziaajca umylnie i w celu osignicia korzyci
majtkowej. Tego rodzaju rozwizanie jest niesprawiedliwe i nieracjonalne, gdy przy
konstruowaniu przepisw okrelajcych wymiar grocej sankcji cakowicie pomija stron
podmiotow przestpstwa, ktra bezporednio odnosi si do wewntrznego stosunku sprawcy
do popenionego czynu.
13. Na zakoczenie naley rwnie odnie si do proponowanej zmiany art. 122 pr.
aut. dotyczcej zmiany trybu cigania przestpstwa dokonywanego przez sprawc, ktry
uczyni z przestpstwa stae rdo dochodu lub celowo podejmuje wiele dziaa
organizacyjnych i kierowniczych w tym celu. Obecnie ten typ kwalifikowany cigany jest z
urzdu, natomiast po zmianie miaby by cigany na wniosek. Jest to przestpstwo o znacznej
spoecznej szkodliwoci, dokonywane na du skal, tak wic sankcja karna powinna
odpowiada jego ciarowi gatunkowemu. Biorc pod uwag powszechno naruszania praw
wasnoci intelektualnej w internecie oraz fakt, e dotyczy ono zazwyczaj dziaalnoci na
skal masow (dotyczy duej liczby utworw i przedmiotw praw pokrewnych)
niewtpliwym jest, e powinna zosta utrzymana moliwo cigania z urzdu. Konieczno
zoenia wniosku przez pokrzywdzonego moe spowodowa, e postpowania karne w ogle
nie bd wszczynane, poniewa dua cz uprawnionych nie wie, e ich prawa s naruszane.
Ponadto nawet jeeli zarzuty pokrzywdzonego oka si prawdziwe, a sprawca zostanie
ukarany, naruszajcemu zostanie udowodnione bezprawne dziaanie tylko w stosunku do tego
konkretnego przypadku jednego konkretnego utworu. Dochodzenie bezprawnoci dziaa
sprawcy w odniesieniu do pozostaych utworw bdzie wymagao zoenia stosownego
wniosku przez kolejnego poszkodowanego.
14. Reasumujc, poselski projekt zmiany pr. aut. nie opiera si na rzetelnej
i pogbionej analizie prawnej, nie uwzgldnia praktyki stosowania art. 116 ust. 1 pr. aut.
przez organy szeroko rozumianego wymiaru sprawiedliwoci, ani te praktyki
funkcjonowania podmiotw, ktre czerpi zyski z narusze dokonywanych przez osoby
udostpniajce utwory bez zezwolenia w celu niezwizanym z osiganiem korzyci
majtkowej. Jego uchwalenie moe prowadzi do niezgodnoci prawa polskiego
z europejskim oraz ograniczenia w praktyce konstytucyjnego prawa do sdu. Projekt nie
rozwizuje take problemu, ktry w zamiarze posw miaby eliminowa, ignorujc przy tym
zarwno realn skal tego problemu, jak i istnienie innych rodkw prawnych bardziej
przydatnych dla jego wyeliminowania. Dodatkowo zawiera bd logiczny, ktry uniemoliwi
stosowanie w praktyce zaproponowanego przepisu i abstrahuje od racjonalnej koniecznoci
rnicowania sankcji karnej w zalenoci od strony podmiotowej przestpstwa.
Projekt lekceway istotne cele polityki publicznej sankcje maj suy ochronie
interesu szerszego ni prywatny, np. ochronie inwestycji dokonywanych przez przemysy
twrcze, zapewnieniu stabilnego funkcjonowania rynkw kreatywnych, wspieraniu rozwoju
midzynarodowych stosunkw gospodarczych czy te prewencji przed zorganizowan
dziaalnoci przestpcz.

Strona 7 z 8

Z bada opublikowanych we wrzeniu 2013 r. przez Urzd ds. Harmonizacji Rynku


Wewntrznego oraz Europejski Urzd Patentowy 4 wynika, e prawa wasnoci intelektualnej
maj istotny wpyw na gospodark Unii Europejskiej. Gazie gospodarki oparte na wasnoci
intelektualnej w latach 2008-2010 wygeneroway w Unii Europejskiej 39% PKB (4,7
bilionw euro) oraz zapewniay 26%, czyli ok. 56 mln, miejsc pracy. Z prawami wasnoci
intelektualnej zwizana jest ponad poowa wartoci europejskiego eksportu. W odniesieniu do
Polski dane te wyniosy odpowiednio 35,1% PKB oraz 22,8% miejsc pracy.
Przedsibiorstwa zwizane przede wszystkim z prawem autorskim day zatrudnienie
ponad siedmiu milionom Europejczykw (3,2% miejsc pracy). Dodatkowo 2,3 mln miejsc
pracy przeznaczonych jest dla pracownikw przedsibiorstw zapewniajcych dostawy
towarw i usugi dla sektorw zwizanych z prawem autorskim. Prawo autorskie wpyno na
wygenerowanie 4,2% europejskiego PKB o cznej wartoci 509 mld euro. Jednoczenie,
biorc pod uwag wymian handlow pastw UE z reszt wiata, prawo autorskie generuje
nadwyk handlow rzdu ponad 15 mln euro. Natomiast w Polsce brane zwizane
z prawem autorskim generuj 4,1% PKB i zapewniaj 2,3% miejsc pracy.
Rozwj technologiczny zapewni nieznane wczeniej moliwoci porozumiewania si,
a co za tym idzie rwnie rozpowszechniania cudzego utworu, niestety take z naruszeniem
praw podmiotw uprawnionych. Naley przypuszcza, e moliwoci te bd si cay czas
rozwija, a co za tym idzie rwnoczenie moe si zwiksza skala narusze praw.
Wprowadzajc obecny art. 116 ust. 1 pr. aut., ustawodawca udzieli ochrony podmiotom,
ktre ponosz wysiek intelektualny oraz finansowy w celu tworzenia utworw lub
przedmiotw praw pokrewnych. Celem tego przepisu jest przeciwdziaanie sytuacjom,
w ktrych kto bdzie rozpowszechnia cudze utwory bez ponoszenia jakichkolwiek kosztw
na ich stworzenie. Ochrona praw majtkowych podmiotw uprawnionych z tytuu praw
autorskich lub praw pokrewnych ma kluczowe znaczenie. Prawa majtkowe chroni
ekonomiczn stron interesw uprawnionego i stanowi jeden z podstawowych warunkw
rozwoju dorobku kulturowego (naukowego, literackiego, artystycznego). Ograniczenie
karalnoci narusze tych praw moe skutkowa wzrostem liczby zachowa ingerujcych w te
prawa, pomija take funkcj wychowawcz i prewencyjn prawa karnego.
Biorc powysze pod uwag, poselski projekt nowelizacji art. 116 i art. 122 pr. aut.
naley oceni negatywnie.

Raport Intellectual Property Rights intensive industries: Contribution to economic performance and
employment in Europe dostpny na stronie internetowej http://ec.europa.eu/internal_market/intellectualproperty/studies/index_en.htm.

Strona 8 z 8