You are on page 1of 24

Lesvoorbereiding - stage 1

geschiedenis - les 5

gegevens van de student-leraar

gegevens van de les

naam

Eline Ysenbaardt, Sarah Hernandez en


Anke Fierens

lesonderwerp

De relatie tussen de mens en zijn omgeving.

vakken

Geschiedenis

hoofddoelstelling

De leerlingen kunnen het ontstaan van de landbouw verklaren en uitleggen wat


de invloed op de omgeving is.

didactische
beginsituatie

materieel: Beamer, bord, krijt.

gegevens van de school


mentor

Flies Els

school

GTI Mortsel

adres

Dieseghemlei 60

G.D.C.: dyslexie
M.H.: dyslexie, dysorthografie
R.H.: dysorthografie
T.L.: dyspraxie
S.N.: dyslexie
L.P.: ADHD, dyslexie, dysorthografie
X.t.B.: dyslexie
B.V.r.: dyslexie, dysorthografie
S.V.: dyslexie

2640 Morstel
gegevens van de klas
leerjaar

niveau/vorm

1e graad SO, A-stroom

leerlinggebonden:

leerstofgebonden:
klasgroep

1Ab

aantal lln.

22

De leerlingen weten wanneer en waar de landbouw ontstaan is.


De leerlingen weten dat de voedselverzamelaars-jagers sedentair werden en
waarom.
situering in het
leerplan

datum en locatie
datum

2015-04-28

tijdstip

13u40 14u30

locatie

B206

60: Het verband tussen het einde van de ijstijden en de neolithische


landbouwrevolutie kunnen aangeven.
61: Kunnen aanduiden dat de landbouw op verschillende plaatsen en op
verschillende momenten autonoom ontstaan is.

evaluatie van de lesvoorbereiding


slecht

onvoldoende

voldoende

koepel/net: OVSG
leerplancode: O/2/2004/066

goed

zeer goed

leerboek en/of
benodigd
materiaal

Van den Meeren, C., Ducheyene, F., Berings, G., Delespaul, G., Van Schaftingen,
J., Van Damme, P., et al. (2014). Memoria 1. Kalmthout: Pelckmans.

handtekening mentor of lector

geraadpleegde
bronnen

Van den Meeren, C., Ducheyene, F., Berings, G., Delespaul, G., Van Schaftingen,
J., Van Damme, P., et al. (2014). Memoria 1: Dvd-rom. Kalmthout: Pelckmans.

Serlet, K. (2010). Pionier 1 GO. Antwerpen: De Boeck.

Paul De Volder, G. J. (2004). Storia 1. Wommelgem: Van In.

Engels, J., Van Braband, R., Van de Voorde, H., De Wever, F. (2005). Historia 1.
Kapellen: Pelckmans.

leerinhoud

lesontwikkeling

1. Lesbegin

1. Lesbegin

1. Lesbegin

Agenda invullen

Leraar werkvorm

Leerling leeractiviteit

Goedemorgen allemaal. Ik ben Mevr.


Ysenbaardt en ik kom jullie vandaag
lesgeven. Neem allemaal jullie agenda
en vul in: De relatie tussen de mens en
zijn omgeving.

De leerlingen nemen hun


agenda en vullen het
lesonderwerp in.

organisatie / media / tijd


1. Lesbegin

Organisatie

Klassikaal

Media

Agenda, bord,
krijt, beamer.

Tijd

Slide

De leerlingen kunnen de begrippen van vorige les verklaren. (KI)


De leerlingen kunnen uitleggen hoe de klimaatwijzigingen de levenswijze van de voedselverzamelaars-jagers benvloeden a.d.h.v. gegeven begrippen.(KI)
Herhalingsfase

Herhalingsfase

Herhalingsfase

Herhalingsfase

Motivatiefase

Motivatiefase

Motivatiefase

Motivatiefase

Vorige les hebben jullie het gehad over hoe de


klimaatwijzigingen de levenswijze van de
voedselverzamelaars-jagers benvloeden. We gaan eens
testen wat de leerlingen hier nog van weten.

Herhalingsfase:

Herhalingsfase:

We hebben het de vorige les gehad


over hoe de klimaatwijzigingen de
levenswijze van de
voedselverzamelaars-jagers
benvloeden. We gaan eens testen wat
jullie hier nog van weten. Doe jullie
boeken toe en luister even goed. Ik
heb hier een paar begrippen of vragen
in dit potje zitten. Ik ga rond en laat
iemand hier een papiertje uit trekken.
Deze persoon leest dit voor en probeert
dit te beantwoorden of een uitleg te
geven aan het begrip. Indien dit niet
lukt, mag hij deze vraag of begrip
doorgeven aan iemand anders. Probeer
niet allemaal het antwoord al door de
klas te roepen, maar laat de leerlingen
eerst nadenken.

De leerlingen werken vlot en


rustig mee en beantwoorden
de stellingen juist.

We gaan ook nog een online


oefening maken om alles goed op
te frissen. Ga op jullie computer
naar
http://ontstaanvandelandbouw.we
ebly.com/ en ga daar naar het
tweede tabblad genaamd:
situering. Daar krijg je eerst een
kaartje te zien scroll verder naar
beneden en daar staan er
verschillende oefeningen.

didactische werkvorm
didactische basisprincipes:
herhalingsprincipe
5

Motivatiefase:

Motivatiefase:

We gaan het deze les hebben over


hoe de relatie tussen de mens en zijn
omgeving veranderde door het
ontstaan van de landbouw. Ik heb
hier potjes waarin 3 verschillende
producten zitten. Deze producten
werden door de prehistorische
mens ook gebruikt.

De leerlingen werken goed


mee en kunnen op een
rustige manier
samenwerken.

Organisatie

Klassikaal

Media

Bord, krijt,
kaartjes, beamer.

Tijd

Slide

Welke producten herken je?


Konden de prehistorische mensen
die ook in de supermarkt gaan
halen in deze vorm?
Er is dus een hele weg afgelegd
doorheen de tijd waarbij we de dag
van vandaag gewoon naar de
winkel kunnen om afgewerkte
producten te gaan kopen.
Vanwaar halen de supermarkten
hun producten?
Wij hebben dus landbouw nodig en
ook in de prehistorie moest men
aan voedsel geraken.

De leerlingen zijn
aandachtig en proberen de
juiste link te leggen tussen
de benaming en de inhoud
van het potje.

didactische werkvorm
didactische basisprincipes:
aanschouwelijksprincipe,
activiteitsprincipe,
motivatieprincipe
Overgang:

De leerkracht zegt:

De leerlingen krijgen
interesse in het
6

lesonderwerp.
Hoofdprobleemstelling:
Hoe is de landbouw ontstaan en gevolueerd?

Wij gaan dus deze les bekijken welke


invloed het ontstaan van de landbouw
heeft op de relatie tussen de mens en
de omgeving.

De leerkracht projecteert de
probleemstelling en leest deze voor.

De leerlingen kunnen het ontstaan van de landbouw situeren op een kaart. (V)
De leerlingen kunnen het ontstaan van de landbouw situeren op de tijdsbalk. (V)
Lesfase 1: Situeren in tijd en ruimte

Lesfase 1: Situeren in tijd en ruimte

Waar en wanneer kunnen we de landbouwevolutie


situeren?

Waar en wanneer kunnen we de


landbouwevolutie situeren?

De landbouwevolutie kunnen we situeren rond 8500


V.Chr. in de Vruchtbare Halvemaan.

De leerkracht zegt:
Eerst gaan we onderzoeken waar en
wanneer we de landbouwevolutie
kunnen situeren.

De leerkracht projecteert een kaart en


stelt volgende deelvragen:

Lesfase 1: Situeren in tijd


en ruimte

Lesfase 1: Situeren in tijd en


ruimte

Waar en wanneer kunnen


we de landbouwevolutie
situeren?

Waar en wanneer kunnen we


de landbouwevolutie situeren?

De leerlingen luisteren
aandachtig en proberen de
vragen te beantwoorden
a.d.h.v. de kaart.

Organisatie

Klassikaal

Media

Bord, krijt en
beamer.

Tijd

Slide

Wat is de titel van de kaart?


Wat staat er allemaal in de legende van
de kaart?
Welke periode behandelt de kaart?
Waar kunnen we het ontstaan van de
landbouw situeren?
Waarom is de landbouw in de
Vruchtbare Sikkel ontstaan?

De leerkracht projecteert een tijdlijn en


volgende deelvragen:
Wanneer is de landbouw ontstaan?
In welk tijdvak kunnen we het ontstaan
van de landbouw situeren?
8

Hoe lang duurt deze periode?


Neem allemaal jullie Ipad erbij. En
scan de QR-code op de PowerPoint.
Ga vervolgens naar situering. De
leerlingen die nog wat extra info
nodig hebben, bekijken het filmpje.
De andere leerlingen maken de
bijhorende oefening.

De leerlingen beantwoorden
de vragen m.b.v. de tijdlijn.

http://ontstaanvandelandbouw.we
ebly.com/situering.html
didactische basisprincipes:
aanschouwelijkheidsprincipe,
motivatieprincipe,
integratieprincipe,
herhalingsprincipe

Overgang

De leerkracht zegt:
We weten nu waar en wanneer we het
ontstaan van de landbouw kunnen
situeren. Nu gaan we eens kijken hoe
de relatie tussen de mens en zijn
natuurlijke omgeving evolueerde.

De leerlingen luisteren
aandachtig.

De leerlingen kunnen het ontstaan van de landbouw verklaren met behulp van het fragment. (KI)
De leerlingen kunnen de vragen bij het fragment oplossen. (V)
De leerlingen kunnen de vergelijking maken met de huidige wereld. (V)
De leerlingen kunnen uitleggen wat een landbouwsamenleving juist inhoud. (K)
De leerlingen kunnen aandachtig het fragment bekijken. (A)
De leerlingen kunnen op een rustige manier de opdrachten bij het fragment oplossen. (A)
Lesfase 2: Van voedselverzamelaars-jagers naar
landbouwers

Lesfase 2: Van voedselverzamelaarsjagers naar landbouwers

Wat zijn de eerste stappen in het ontstaan van de


landbouw?

Wat zijn de eerste stappen in het


ontstaan van de landbouw?

Door de laatste ijstijd werd het klimaat kouder en droger.


Dit maakte het moeilijker voor de voedselverzamelaarsjagers om aan voedsel (zowel planten en dieren) te
geraken. Op de Vruchtbare Halvemaan kwamen de eerste
nederzettingen. Dit betekende dan een einde aan het
voedselverzamelaar-jager bestaan. Ze gingen planten
zaaien, dieren gevangen houden en kweken,
voedselvoorraden aanleggen, Een nieuwe levenswijze
als landbouwer. Landbouw kunnen we opsplitsten in
akkerbouw en veeteelt.

De leerlingen krijgen de keuze tussen


een interactieve tekst of
samen het bekijken van een filmpje
(via de DVD van memoria). De
leerlingen die naar het filmpje kijken
proberen een antwoord te formuleren
op de volgende twee vragen:
Wat is een voedselverzamelaar-jager?
Waarom was het moeilijker te leven als
een voedselverzamelaar-jager?

Lesfase 2: Van
voedselverzamelaars-jagers
naar landbouwers

Lesfase 2: Van
voedselverzamelaars-jagers naar
landbouwers

Wat zijn de eerste


stappen in het ontstaan
van de landbouw?

Wat zijn de eerste stappen in


het ontstaan van de
landbouw?

De leerlingen kijken
aandachtig naar de film.

Organisatie

Klassikaal

Media

Bord, krijt, dvd en


beamer.

Tijd

15

Slide

De leerlingen die de tekst lezen


proberen een antwoord te formuleren
op volgende vragen:

10

Hoe gingen ze zich aanpassen?


Wat is landbouw?
We kunnen landbouw indelen in 2
verschillende groepen. Welke?

De leerlingen luisteren
aandachtig en
beantwoorden de vragen.

Nadat beide groepen klaar zijn met het


beantwoorden van de vragen zetten ze
zich met twee samen en wisselen de
informatie die ze gevonden hebben uit
met elkaar. Ze geven elkaar uitleg en
zorgen ervoor dat ze beiden alle
vragen kunnen beantwoorden.

De voedselverzamelaar-jagers gingen
evolueren tot landbouwers door de
klimaatwijzigingen. Ze gingen dus hun
voedsel nu zelf produceren.

didactische basisprincipes:
aanschouwelijkheidsprincipe,
activiteitsprincipe, belangstellingsof motivatieprincipe

11

Inboeken:

Neem allemaal jullie schrift op pagina


66.

Lees vraag a eens voor en probeer


ineens een antwoord te geven.
De volgende vraag komt niet letterlijk
voor in het filmpje, maar je kan deze
oplossen door wat je allemaal zag in
het fragment.

Lees vraag
ineens een
Lees vraag
ineens een
Lees vraag
ineens een

De leerlingen luisteren
aandachtig en
beantwoorden de vragen.
De leerlingen vullen de
antwoorden in.

b eens voor en probeer


antwoord te geven.
c eens voor en probeer
antwoord te geven.
d eens voor en probeer
antwoord te geven.

Neem allemaal jullie tijdbalk erbij.


Waarom is er geen verticale streep
tussen voedselverzamelaars-jagers en
landbouwers?
Zou iedereen in 1 keer gevolueerd zijn
tot landbouwers?
Kan je dit vergelijken met de huidige
wereld? Leeft iedereen in de wereld
hetzelfde als wij?
Je ziet dat de eerste vraag die ik
gesteld heb ook in je boek staat maar
er geen lijntje bijstaat. Er staat geen
invullijn bij de vraag, maar toch wil ik
12

dat jullie dat er kort bij noteren.

De leerkracht projecteert de juiste


antwoorden.

didactische basisprincipes:
herhalingsprincipe
Overgang:

De leerkracht projecteert volgende


deelvragen en laat de leerlingen hier
een antwoord op formuleren:

De leerlingen luisteren
aandachtig en geven een
antwoord op de vragen.

Waarom moesten de
voedselverzamelaars-jagers evolueren
tot landbouwers?
In welke twee groepen kunnen we
landbouw opdelen?

De leerkracht vult samen met de


leerlingen het bordschema in.

De leerkracht projecteert de deelvraag


en leest deze voor. Daarna duidt de
leerkracht een leerling aan die een
antwoord formuleert op deze vraag.

De leerkracht projecteert de PB en
leest deze voor. Daarna duidt de
leerkracht een leerling aan die een
13

antwoord formuleert op deze vraag.

didactische basisprincipes:
herhalingsprincipe

Nu we weten wat de eerste stappen in


de landbouwsamenleving zijn, gaan we
eens kijken hoe deze dan verder
gevolueerd is.

14

De leerlingen kunnen uitleggen hoe akkerbouw ontstaan is met behulp van de gegeven kaarten. (KI en V)
De leerlingen kunnen uitleggen wat akkerbouw is door middel van de gegeven informatie. (KI en V)
De leerlingen kunnen op een rustige manier in groep samenwerken. (A)
Lesfase 3: De akkerbouw

Lesfase 3: De akkerbouw

Lesfase 3: De akkerbouw

Lesfase 3: De akkerbouw

Hoe is de akkerbouw ontstaan?

Hoe is de akkerbouw ontstaan?

Hoe is de akkerbouw
ontstaan?

Hoe is de akkerbouw
ontstaan?

Akkerbouw is het benuttigen van braakliggend land


door het verbouwen en oogsten van gewassen. Op deze
manier is er altijd voldoende beschikbaar graan.

We kunnen ons al een belangrijke


vraag stellen bij de titel: Wat is
akkerbouw?

De leerlingen beantwoorden
de deelvragen en luisteren
aandachtig.

Doen wij nog aan akkerbouw?


Wie doet dat dan nog?
Wat is akkerbouw dan? Geef eens een
definitie.

Organisatie

Klassikaal en in
groep.

Media

Bord, krijt,
kaartjes en
beamer.

Tijd

15

Slide

Jullie gaan straks per 2 zitten. De


leerling die aan de linkerkant zit, is
de tijdsman. Hij moet de tijd in het
oog houden. Jullie krijgen dan
kaartjes met een stukje verhaal op
over de akkerbouw. Het is de
bedoeling dat jullie de kaartjes binnen
de 4 min. in de juiste volgorde gaan
leggen. (Wat was er eerst hoe is de
akkerbouw daarna ontstaan, )
De leerlingen die eerder klaar zijn
beginnen reeds aan het
kruiswoordraadsel. De leerkracht
gaat rond en geeft ondersteuning
bij de leerlingen die dit nodig

De leerlingen dragen zorg


voor de kaartjes en werken
15

hebben.
Als deze 4 min. om zijn projecteer
ik de juiste antwoorden. Dan zullen
we eens zien wie deze allemaal
juist heeft.

samen in groep om dit tot


een goed resultaat te
brengen.

Hoe is de akkerbouw nu eigenlijk


ontstaan? Probeer heel het verhaal
eens kort samen te vatten.
didactische basisprincipes:
aanschouwelijkheidsprincipe,
activiteitsprincipe,
motivatieprincipe

De leerlingen beantwoorden
de vragen en vullen de
antwoorden in.

Inboeken:

Neem jullie boek op pagina 66.

Lees vraag
ineens een
Lees vraag
ineens een

f eens voor en probeer


antwoord te formuleren.
h eens voor en probeer
antwoord te formuleren.

Vraag g slagen we even over.

De leerkracht projecteert de juiste


antwoorden.
16

didactische basisprincipes:
herhalingsprincipe

Overgang:

De leerkracht projecteert volgende


deelvraag en laat de leerlingen hier een
antwoord op formuleren:

De leerlingen luisteren
aandachtig en geven een
antwoord op de vragen.

Wat is akkerbouw?

De leerkracht vult samen met de


leerlingen het bordschema in.

De leerkracht projecteert de deelvraag


en leest deze voor. Daarna duidt de
leerkracht een leerling aan die een
antwoord formuleert op deze vraag.

De leerkracht projecteert de PB en
leest deze voor. Daarna duidt de
leerkracht een leerling aan die een
antwoord formuleert op deze vraag.

didactische principe:
herhalingsprincipe,
aanschouwelijkheidsprincipe

Landbouw konden we in twee groepen


17

splitsen: akkerbouw en veeteelt.


Veeteelt gaan we volgende les van
dichterbij bekijken.

didactische principe:
geleidelijkheidsprincipe

18

3.Leseinde

3.Leseinde

3.Leseinde

Herhaling van de les

De leerkracht projecteert de
hoofdprobleemstelling en leest deze
voor.

De leerlingen denken na
over de
hoofdprobleemstelling en
formuleren een antwoord op
de onderzoeksvraag.

3.Leseinde

Organisatie

Klassikaal

Media

Bord, krijt,
kruiswoordraadsel
en beamer.

Tijd

De leerkracht zegt:
Dit was de onderzoeksvraag van deze
les. Wie kan er nu op basis van het
bordschema een zo goed mogelijk
antwoord geven op deze vraag?

Slide

Indien nog tijd: De leerlingen


vullen het kruiswoordraadsel in.
Indien geen tijd: De leerlingen
maken dit thuis. Voor leerlingen
die extra oefeningen willen is er
een extra kruiswoordraadsel op de
site:
http://ontstaanvandelandbouw.w
eebly.com/.

Verder vind je op deze site nog


enkele extras. Je kan kennis
maken met het paleoprincipe. Bij
het tabblad voor leerlingen vinden
jullie ook nog extra links die meer
informatie bevatten over de
leerstof.

19

didactische basisprincipes:
acitiviteitsprincipe,
herhalingsprincipe,
motivatieprincipe

20

ondersteunend schema
schrijf of teken hier het bordplan, de structuur van de transparant, smartboard, ...

21

22

aandachtspunten

sterke lesmomenten

zwakke lesmomenten

som hier enkele sterke lesmomenten op (optioneel in het 3de traject)

som hier enkele zwakke lesmomenten op (optioneel in het 3de traject)

23

Aandachtspunten
som hier enkele concrete actiepunten op waardoor je de zwakke lesmomenten kan remediren

24