R

credo
HÉT MAGAZINE VOOR DE RELIGIEUS GEÏNTERESSEERDE

€ 4,95 | nummer 3 | maart 2010

ONLINE
KABBALA

CURSUS

‘Mensen denken dat ik in aliens geloof’

SCIENTOLOGIST ZOHAR

VAN RELIGIE NAAR SPIRITUALITEIT

TREND

3

Dit is nepadvertentie voor onderwijsdoeleinden

8
Interviews Reportages
De laatste trends op het gebied van religie. Volgens trendwatcher Minne Buwalda is het hip om te ‘shoppen’ bij verschillende religies en van ieder geloof iets mee nemen.

Inhoud

13 · Portret van jonge priester 18 · Portret van studentenpastor 24 · Rami is Mandaeër 29 · ‘Ik bekeerde me tot de islam’

16 · Op pad met de jezusbus 34 · Oase van rust op de Zeedijk

19
Scientology, het verhaal achter deze bijzondere religie. Kabbala: Credo waagde zich aan een online cursus.

Achtergrond
32 · Religie en geluk

Rubrieken
4 · Nieuws en brieven 6 · Verbeelding 22 · Recensies 28 · Roeping 38 · Hip 39 · Volgende maand

14

H

HOOFDREDACTIE
In dit blad vind je achtergrondinformatie over de grote religies, human interest verhalen, diepteinterviews en sfeerreportages. Zo maak je in deze editie van Credo kennis met het eeuwenoude Kabbala, lees je over een moslimbekeerlinge en leer je dat religies, zoals alles in het leven, trendgevoelig zijn. Een gevarieerde verzameling artikelen met één gezamenlijke eigenschap; zij staan allen in teken van een levenswijze. Een kritische journalistieke toon is in het kader van onze specialisatie soms moeilijk aan te slaan. Wij vragen je daarom mee te denken. Onze brievenrubriek en website bieden een podium voor discussie en verbetering. Respect is hierbij logischerwijs het sleutelwoord. Want in de woorden van de bekende Amerikaanse dominee Arthur Powell Davies: “True religion, like our founding principles, requires that the rights of the disbeliever be equally acknowledged with those of the believer.” Mark Schoones

et kan je bijna niet ontgaan zijn dat religie en spiritualiteit in opkomst zijn. Teleurgesteld in het materialisme zoeken velen hun geluk en levensleidraad in het geloof. Levensopvattingen, niet het meest lichte onderwerp waar men een tijdschrift over kan maken. Het is al een paar keer geprobeerd met wisselend succes. De meerderheid van de pogingen strandde al na een paar edities. De succesvolle minderheid schijnt vaak slechts een eenzijdig licht op het brede spectrum van het onderwerp. Een toegankelijk overzicht schittert door afwezigheid. Credo wil hier verandering in brengen. Wij willen een brug slaan tussen de nieuwsgierigen en de belijders, de ongelovigen en de gelovigen, de sceptici en de overtuigden. We zijn ons er van bewust dat levensopvattingen constant blootstaan aan interpretaties en bronvervuiling. Daarom is het nu, in tijden van religieuze en spirituele bewustwording, belangrijk om te informeren, analyseren maar ook bekritiseren.

3

Nieuws
TEKST HANNE MAASSON

Britse hindoe mag op brandstapel

Een clubje winkeliers van woonmall Alexandrium strijdt tegen de wekelijkse openingstijden van het winkelcentrum. Sinds januari zijn de winkels elke zondag geopend.

De paus heeft zijn zegen gegeven aan de Olympische Spelen. Hij hoopt dat de Spelen kunnen bijdragen aan wereldvrede en wederzijds begrip tussen mensen.

I

n Engeland heeft een hindoe toestemming gekeregen om zijn lichaam op een brandstapel te verbranden na zijn dood. Lokale autoriteiten in Newcastle hadden zijn verzoek afgewezen, omdat het verboden is menselijke resten te verbranden buiten crematoria. Deze uitspraak kan gevolgen hebben voor ongeveer 560.000 hindoes die in Groot-Brittannie wonen.

Door de scanner
De Nederlandse Publieke Omroep (NPO) wil in 2011 met Radio 7 starten. Het moet een ‘coherente levensbeschouwelijke zender’ worden volgens Jan Westerhof, directeur Radioprogrammering van de NPO.

B

ezoekers van de Lutherkerk in Keulen moesten voordat zij de dienst konden betreden door een naaktscanner. De dominee wilde zo anders gelovigen opsporen en een zone voor protestanten scheppen. De scanner is niet echt. De dominee wilde voor carnaval een grap uithalen om met de ‘totale angstcultuur’ die nu heerst, de spot mee te drijven.

P

De kerk op Facebook

I
Mensen bij wie een hersentumor operatief verwijderd is, worden spriritueler dan voor hun operatie. Het gebeurt alleen als de tumor op een specifieke plek achterin de hersenen zat en als daar hersenweefsel is weggesneden. Dit blijkt uit onderzoek van een Italiaans team neurowetenschappers, psychologen en filosofen, gepubliceerd in Neuron.

n de Australische kerk is gestart met evangelisatie via Facebook. De Facebook-pagina van de Australische bisschoppenconferentie informeert via tekseten en foto’s over het leven van de Australische kerk. Je kan via de pagina in gesprek gaan met priesters en contacten leggen met katholieke gemeenschappen en nieuwe kerkelijke bewegingen in het land.

aus Benedictus XVI veroordeelt seksueel misbruik van kinderen door priesters. De paus zegt dat de katholieke kerk nooit zal stoppen zulk gedrag af te keuren. Volgens de paus is kindermisbruik een ‘gruwelijke daad’ en een ‘ ernstige zonde die God beledigt en de waardigheid van de naar zijn beeld geschapen mens schendt.’

N

a Maleisië mogen nu ook moslims in Indonesië geen yoga meer beoefenen. Alleen als yoga bedoeld is als lichaamsbeweging is het toegestaan, zolang er maar niet te veel hindoeïstische elementen inzitten

4

Brieven
INVLOED VAN MEDIA OP ‘HET GELOOF’
Geloof verbindt. Niet in de eerste plaats met ‘God’ of het bovennatuurlijke, maar vooral ook met elkaar. Het feit dat er meerdere mensen om je heen zijn die hetzelfde voelen als jij, dat er krachten zijn die we niet zien, maar toch willen verklaren, maakt dat gevoel alleen maar sterker. Het toont aan dat je er niet alleen voor staat en ook hulp kan zoeken bij je naasten. Het zou toch knap moeilijk worden en ook verdomd eenzaam als je de enige bent die een bepaald soort geloof aanhangt. Het eeuwenoude geloof wat al eeuwen bestaat, rijmt dat wel met de nieuwe media? Gaan mensen tegenwoordig liever op zondagochtend naar Nederland 1 kijken om te zien wat de tv-dominee te zeggen heeft, of blijven ze trouw aan de kerk? Het geloof is in de media enorm in opkomst. Steeds meer programma’s maken ruimte om geloof op wat voor manier dan ook bespreekbaar te maken. Mensen die geesten kunnen zien en mediums die met overledenen kunnen spreken. Programma’s als The Ghostwhisperer, Het Zesde Zintuig en De Nieuwe Uri Geller zijn razend populair. Wordt de geloofsbeleving hierdoor individueler? Ik dacht het niet. De media hebben er niets mee te maken. Het geloof zelf zwakt juist enorm af. Was je een aantal jaren geleden nog lid van een christelijke school, een christelijke hockeyclub en had je christelijke vrienden, nu ben je van alles wat en kan alles met elkaar samengaan. Het postmodernisme floreert als nooit tevoren. Als atheïst met een katholieke achtergrond zit ik op een voetbalclub met een joodse geschiedenis en er is niemand die dat een probleem vindt. Thomas Mulders (student media- en informatiemanagement, 23 jaar) namelijk meerdere vrouwen tegelijk hebben. Althans, dat is het beeld dat veel mensen hebben van mormonen, een verkeerd beeld. Sinds 1980 is polygamie namelijk verboden. Onder leiding van Woodruff, toenmalig leider van de kerk, werd daartoe besloten. Maar onder leiding van Warren Jeffs bestaat polygamie nog wel degelijk. In 1878 werd een lid van deze sekte in de VS al aangeklaagd wegens het behoren tot een groep die polygamie predikte, omdat dit in strijd was met de nieuwe wet die polygamie verbood. Fundamentalisten bleven dus in het geheim polygamie uitoefenen. Soms leidde dit tot veroordelingen en straffen, maar veel vaker gebeurde dat niet omdat er andere belangen een rol speelden, zoals de negatieve publiciteit dat gepaard zou gaan met veroordelingen. In 2008 werd de Mormonensekte in Eldorado (Texas) bestormd en werden meer dan 400 kinderen bij hun ouders weggehaald wegens verdenkingen van seksueel misbruik en kindermishandeling. Dit is hoe de wereld de mormonen kent. Marijn Dros (Antropologe, 26 jaar)

MORMONEN IN SLECHT DAGLICHT DOOR FUNDAMENTALISTEN
Het Mormoons geloof klinkt vreemd, al is het alleen al door de naam. Maar ook de witte pakken van missionarissen en de prachtig mooie witte kerken wekken interesse. Alles wat niet mag van het mormoons geloof heeft mijn wenkbrauwen altijd doen fronsen: alcohol, koffie, thee en tabak bijvoorbeeld. Maar nog veel interessanter is wat wel mag. Mormonen mogen

Geloofsuiting via kledendracht en uiterlijke kenmerken mag niet op het werk
TEKST PATRICIA JASPERS

Stelling

Iedere maand verschijnt er op www.credo-magazine.nl een stelling waarop onze lezers anoniem kunnen reageren.

Mariakat ( Christelijk) ‘Feitelijk zijn dit pas discussieonderwerpen geworden, sinds totaal versluierde vrouwen meer geëmancipeerd raken, naar buiten treden, gestudeerd hebben en een binnen de hoger gekwalificeerde beroepen hun plaats gaan innemen of tenminste dat gaan proberen. Voor de christelijke en andere religies is dat voorheen nooit een probleem geweest. Dan zouden er nu nieuwe wetten moeten komen voor alle religies om

geen problemen te krijgen met de antidiscriminatie wetgeving. En heel onze wetgeving omgooien zou wel erg ver gaan.’ Elnorah (Orthodox Joods) ‘Nou, daar ben ik het dus niet mee eens. Er zijn al mensen die geloof willen verbieden of het overdragen van geloof van ouders op kinderen willen verbieden. Die beperkingen gaan mij veel te ver, ik vind dat het atheïsme te opdringerig wordt.’

ETL (Orthodox Joods) ‘Zolang het niet kwetsend is voor de medewerkers (of het werk zelf op een of andere manier beïnvloed) zie ik geen reden ter wereld dat geloofsuiting in welke vorm dan ook verboden zou moeten zijn op werk.’ Ukhti Fie Deen (Islamitisch) ‘Thuis mag iedereen het zelf weten. Op een schip, de schipper. In de klas, het schoolbestuur. Op het werk, de baas. De stelling is dus veel te ruim.’

5

7

Verbeelding

M

TEKST BOBBIE VAN DER LIST

onniken in Sri Lanka kwamen dinsdag 14 februari in opstand tegen de arrestatie van oppositieleider Sarath Fonseka. Fonseka wordt door de Sri Lankese monniken gezien als oorlogsheld en daarom eisen de monniken zijn vrijlating. ‘Onder geen enkele omstandigheid kunnen we instemmen met de aanhouding van een oorlogsheld die ons land heeft bevrijd uit de greep van terroristen’, aldus de geestelijken. Monniken komen de laatste jaren steeds vaker in verzet wanneer zij het ergens niet mee eens zijn. Zo gingen Birmese monniken in septermber 2007 ook de straat op. Zij kwamen op voor oppositieleidster Aung San See Kyi, die formeel onder huisarrest stond. Hevige rellen volgden, waarbij tientallen doden vielen. Monniken protesteren zelden. Dit komt mede door het feit dat in boeddhistische culturen deugden als het streven naar vriendelijkheid, harmonie, kalmte en acceptatie van groot belang zijn. Daardoor is de actie van de boeddhisten in Sri Lanka des te opmerkelijker.

FOTO REUTERS

7

FOTO REUTERS

van religie naar spiritualiteit
Vroeger bepaalde je afkomst ook je geloof: je ouders waren katholiek of protestant, en dus werd jij dat ook. Tegenwoordig is religie vaker een keuze. Je kiest er bewust voor om ergens in te geloven, en waarin je dan gelooft, bepaal je helemaal zelf. Volgens journalist Minne Buwalda verschuift religie naar spiritualiteit. ‘Vooral jongeren shoppen langs allerlei religies en halen daar verschillende dingen uit.’ TEKST ROSANNE SIES

achtergond

‘Shoppen langs religies is de nieuwste trend’

BEELDBEWERKING JULIE DER KINDEREN

B

uwalda schreef in 2006 samen met trendwatcher Adjiedj Bakas het boek ‘De toekomst van God’, over trends binnen het geloof. Hij zag tijdens dit werk dat de focus van het geloof veranderde. ‘Veel jongeren zijn op zoek naar ervaringen om te weten te komen wat er nog meer is in het leven. Voor de oudere generaties hier in Nederland was ervaring niet belangrijk, het was meer het woord en de boodschap waar het om ging. Wat er in de Bijbel stond en wat de dominee of de pastoor vertelde, dat was wat telde. Jongeren zijn op dit moment aan het herontdekken dat religie ook draait om ervaringen.’

helemaal niet in onze christelijke traditie van naar de kerk gaan.’

DE KERK ALS ERVARING
Volgens Buwalda betekent dat echter niet dat je als jongere niet meer naar de kerk kunt gaan. ‘Je kunt zeker nog aanhaken bij kerkgenootschappen. Tijdens mijn research voor het boek verbaasde ik me zelfs over de opkomst van vooral christelijke jongerenkerken. Jongeren zijn daarbinnen heel actief en weten leeftijdsgenoten aan te spreken waar dat volwassenen niet lukt. Het gaat daar ook meer om ervaren en beleven. Bidden met elkaar, zingen met elkaar, bidden voor genezing van iemand. Dat is een soort ervaren van samen één worden. Dat zie je ook op de tribunes bij het voetbal of bij een popconcert, het gevoel van samenzijn, maar in een kerk is dat natuurlijk nog veel sterker en bewuster.’

SHOPPEN
Volgens Buwalda verandert niet alleen de focus en beleving van religie. Mensen mixen en combineren elementen uit verschillende religies steeds vaker tot een eigen vorm van ‘geloof ’. ‘Er is ook onderzocht dat de ontkerkelijking in ons land steeds verder gaat, maar dat betekent niet dat mensen minder religieus worden. Je ziet juist dat er weer allemaal nieuwe vormen van religie opkomen. Dat beperkte vakje van wat religie is, is niet meer houdbaar. Heel veel van wat we nu kennen borrelt er overheen en loopt er langs, de oude definitie past niet meer, je moet het breder interpreteren. Ik vind de term spiritualiteit toepasselijker.’ ‘Spiritualiteit past ook beter omdat het tegenwoordig vaak niet meer om specifieke religies gaat. Er zijn steeds minder kerkgenootschappen bijvoorbeeld. Veel mensen oriënteren zich via internet of vrienden en komen er zo achter dat er meer moet zijn in het leven. Dat is bijzonder, want het past

‘IETS DAT GROTER IS DAN WIJZELF’
Geloof was vroeger misschien vooral voorbehouden aan de lager opgeleiden, tegenwoordig wordt in alle lagen van de samenleving gezocht naar wat er meer is in het leven. Buwalda: ‘Ook in kringen waar je er van uit zou kunnen gaan dat mensen heel rationeel zijn en van huis uit niet gelovig, in grote steden waar de hoogopgeleiden wonen bijvoorbeeld, zie je dat religie en spiritualiteit weer aanslaan. Op de een of andere manier hebben mensen behoefte aan iets dat groter is dan henzelf, iets waar ze in passen en iets dat hen een plaats geeft. We leven in een wereld waar de

‘Jongeren zijn op dit moment aan het herontdekken dat religie ook draait om ervaringen’
10

tijdsdruk steeds groter wordt, elke dag lees je in de krant over gevaren die veel groter zijn dan dat jij bent. Voor veel mensen is religie of spiritualiteit dan toch een soort van houvast.’

de natuurreligies van vroeger. Natuur als zingevend kader, de natuur zorgt dat jouw persoonlijke leven zin heeft, want jij past er in.’

DE GROENE KERK
Naast het samenvoegen van verschillende religieuze elementen tot iets nieuws, komt Buwalda de laatste tijd steeds vaker in aanraking met een heel nieuw fenomeen. ‘Ik noem het zelf de groene kerk. Door alle berichtgeving omtrent het milieu en de opwarming van de aarde maken veel mensen zich zorgen om onze planeet en onze leefomgeving. Veel mensen zetten zich dan ook in voor het milieu, met bijna een religieuze ijver. Ze gebruiken ook beeldspraak die bijna rechtstreeks uit de Bijbel komt. An Inconvenient Truth, de film van Al Gore, dat is gewoon de Apocalyps, dat zijn eindtijdverhalen die eigenlijk altijd al verteld werden. De onheilsprofeten van vroeger deden dat al, vertellen dat er iets vreselijks aan de hand is. Ze zetten de natuur zo op een voetstuk, dat het bijna weer wordt als

BELEVING EN ERVARING
Buwalda merkt dat beleving een essentieel onderdeel is van de huidige manier van geloof belijden. ‘Het draait om ervaring. Jongeren zijn niet meer gericht op de moraal die vaststaat, ze willen zelf bepalen wat goed of fout is. Ze kijken eerst naar de situatie waarin iets gebeurd is, en dan besluiten ze wat ze daarvan vinden. Er is niet meer zo’n behoefte aan regeltjes van boven die laten zien wat goed of slecht is. Door je religie zelf samen te stellen, hoef je niet meer in de Bijbel of de Koran te kijken voor advies. Je gaat bij jezelf te rade; ‘kan dit wat mij betreft?’. Mensen beleven hun religie steeds meer op basis van eigen ervaringen afhankelijk van de situaties die zij eerder hebben meegemaakt. Het boek en de boodschap blijven belangrijke onderwerpen, maar veel mensen pikken niet meer dat de regels zo strak worden opgelegd als vroeger.’

MINNE BUWALDA
Buwalda doet research voor de trendwatcher Adjiedj Bakas en schreef samen met hem het boek ‘De toekomst van God’, over de actuele trends in Europa op het gebied van religie en spiritualiteit. Ook was hij redacteur en researcher voor de KRO. Verder heeft hij voor diverse media geschreven, waaronder Miljonair en het blad van het Ministerie van Justitie ‘Justitiele Verkenningen’, en was hij eindredacteur van het marketingblad ‘Nieuwstribune’.
Minne Buwalda

11

Boodschappen
Elke maand bestiert Credo de supermarktschappen, op zoek naar een traditioneel gerecht. Deze editie laat de 26-jarige Aruna Jhagru je kennis maken met Bara, een echte Hindoestaanse snack.

‘H

oe zal ik de smaak eens omschrijven?’ Aruna Jhagru denkt dat een kruidige oliebol nog het meest in de buurt komt. ‘Bara is een populair hapje, wat geserveerd wordt bij Hindoestaanse feesten, vieringen en verjaardagen. Het is heel erg makkelijk te maken’, zegt de Zoetermeerse enthousiast. ‘Eerst bak je de komijn in een droge koekenpan, tot het een bruin en knapperig geheel wordt. Je maakt deeg van de bloem, de urdi, de fijngehakte knoflook en pepers, de komijn, zout, gewassen en fijngesneden tajerblad. Kneed het deeg goed, tot het een samenhangend geheel wordt. Laat het deeg een paar uur met rust. De bara’s kunnen nu worden gekneed in een ronde vorm met een gat in het midden. Doop de bara’s in de olie en schenk er constant olie op. De bara’s krijgen een bolle vorm, als ze goudbruin zijn is het tijd om te snacken.’

Lijstje
1 kilogram zelfrijze nde bloem len urdi 500 gram fijn gema 6 teentjes knofloo 1½ theelepel zout 1 peper 2 theelepel komijnz aad (djira) n k

6 jonge tajerbladere 1 liter olie

COLUMN

God heeft dat bedacht
Pauline den Hartog Jager werpt elke maand een blik op de afbreuk van de traditionele samenleving.

Z

‘Daar gaat je rustige zondag’

ondagmiddag. De straten zijn kil en verlaten. Mama zet een volle pot thee op tafel, papa draait de verwarming wat hoger en jij deelt alvast de bankbiljetten van Monopoly uit. Wat een rust.Dit beeld is inmiddels zeer achterhaald en ouderwets. Zondag is geen familiedag, zondag is koopzondag. Nog snel dat leuke jurkje bij de H&M passen, shampoo kopen bij de Etos, verjaardagscadeautje bij de Hema en nog wat vergeten boodschappen bij de Albert Heijn. Om kwart over zes plof je uitgeteld op de bank neer. Daar gaat je ‘rustige’ zondag. Een paar jaar geleden zat ik wekelijks achter de kassa bij de plaatselijke supermarkt om een extra zakcentje te verdienen. Op een dag stond ik na werktijd met de vakkenvullers Gyde en Ruwen te praten. Al snel opperde Gyde om met de jeugdige vullers en bliepers te gaan karten. “Volgende week zondag bijvoorbeeld?” opperde hij. “Ja, leuk!” riep ik enthousiast. “Dan is iedereen in elk geval vrij.” Op dat moment keek Gyde naar Ruwen, die nog niets had gezegd. “Shit, vergeten, jij mag dan natuurlijk niet. Het is je rustdag.” Ik begon keihard te lachen. “Wie heeft die onzin bedacht?” hikte ik.

Ruwen keek mij met vurige ogen en trillende bovenlip aan. “God heeft dat bedacht.” Oeps. Ruwen bleek streng gereformeerd te zijn. Ik ben niet gelovig opgevoed, maar ik zie wel wat in het idee van Zondag Rustdag. Wij Nederlanders hebben de neiging om het altijd druk te hebben. Op het moment dat we even niets te doen hebben, gaan we bedenken wat we zouden kunnen doen. Winkelen blijkt een makkelijke tijdsbesteding. En wat te denken van de grote mensenmassa’s die zich op zondag door de Ikea begeven, terwijl ze eigenlijk helemaal geen nieuwe boekenkast nodig hebben? Koopzondag maakt mensen verwend. Zo ontdekte mijn moeder tijdens Kerst dat ze geen peterselie had gekocht. Het antwoord van mijn oom en tante uit Amsterdam: “Maar dan gaan we toch nog snel naar de winkel?” Amsterdam, de stad waar alles altijd open lijkt te zijn. Mensen zijn niet meer gewend om zichzelf te vermaken op zondag. Ze genieten niet meer van hun vrije tijd. Ga toch lekker het bos in, stel eens voor om met een groep vrienden spelletjes te spelen of lees een boek. En laat vooral die winkels dicht op zondag. Verplicht chillen is ontzettend lekker.

12

Portret
Naam: Thomas van der Kreeke Leeftijd: 23 jaar Woonplaats: Utrecht Geboren: Ede Studie: Priesteropleiding

‘Het verlangen priester te worden is door God in mijn hart gelegd’

De 23-jarige Thomas van der Kreeke koos voor een bijzondere studie; de priesteropleiding in Utrecht. TEKST MOIRA LAI

Na het afronden van mijn gymnasium wilde ik in eerste instantie gaan studeren aan de universiteit, maar mijn roeping priester te worden bleek toch sterker. Daarom koos ik uiteindelijk voor de priesteropleiding aan het Ariënskonvikt in Utrecht. De opleiding duurt in totaal zes jaar. Het laatste jaar is een praktijkjaar. Eind juni ben ik op de helft van mijn studie. Het vakkenpakket is heel breed en divers. Van filosofie tot kerkgeschiedenis en van christelijke spiritualiteit tot psychologie, ik leer overal wel iets over. Het verlangen om priester te worden, is langzamerhand gewoon opgekomen, een beetje te vergelijken met verliefdheid. Heel langzaam hoorde ik een geluid naar boven komen. Alsof het een roeping was. Het is niet zo dat je stemmen hoort of visioenen krijgt, maar het verlangen werd gewoon zo sterk, dat ik het niet meer uit mijn hart kon filteren. Geloof is zoiets prachtigs. Dat kan ik niet voor mezelf houden, ik moet het doorgeven. God heeft het verlangen om priester

te worden in mijn hart gelegd. Mensen denken misschien dat ik als 23-jarige jongen niet genoeg levenservaring zou hebben. Dat klopt, ik heb inderdaad niet zo veel ervaring op deze leeftijd, maar ik kan er wel voor mensen zijn en wat voor ze betekenen. Voor mij betekent deze geloofsbaan veel uit de Bijbel lezen en bidden, maar vooral ook een celibatair leven leiden. Ik leid misschien een teruggetrokken leven, maar dat wil niet zeggen dat ik nooit met vrienden op stap ga. Een biertje drinken op z’n tijd kan best. Een celibatair leven leiden klinkt sober, maar mijn leven is verre van dat. Ik moet alleen verleidingen weerstaan. Natuurlijk is het leuk om het een avondje gezellig te hebben. En de verleiding om met een vrouw te zoenen is dan ook groot. Voor iedere man is het dan lastig om het niet te doen. Maar ik heb op een bepaald moment in mijn leven heel bewust gekozen voor God. Hij geeft mij kracht. En niks is mooier dan het leven wat ik nu heb. Ik ga voor de keuze die ik heb gemaakt.

,,

‘Geloof is zoiets prachtigs, dat kan ik niet voor mezelf houden’

13

KABBALA
Een gratis online beeldcursus belooft inzicht in de eeuwenoude Kabbala. Credo nam de proef op de som en verdiepte zich in deze tak van het jodendom.
TEKST ESTHER DE ROOS

Kijk verder met

14

‘Mensen vinden hun antwoord in Kabbala’

reportage

KABBALA EN CELEBS
Madonna is als het ware ‘begonnen’ met de Kabbalahype. Op haar album ‘Ray of Light’ zong ze Kabbalaverzen tussen de liedjes door. De trend werd snel opgepakt door Demi Moore, die het weer aan haar vriend Ashton Kutcher overgaf. Niet lang daarna volgden Rosanne Barr, Guy Ritchie, David en Victoria Beckham, Elizabeth Taylor, Paris Hilton en onze eigen Edgar Davids.

O

p mijn scherm verschijnt mijn eerste Kabbala cursus: ‘Een inleidend overzicht’. Net als een film begint het met een intro. Een wolkenlucht met af en toe wat spirituele spreuken als ‘hidden wisdom’ en ‘unbounded enjoyment’ trekt aan me voorbij, met op de achtergrond een spiritueel muziekje. Kom maar op met die hidden wisdom, nooit geweten dat die zo makkelijk te verkijgen was. Dan begint de echte les. ‘Hello and welcome to Kabbala Revieled’, klinkt het uit mijn MacBook. Anthony Kosinec, Kabbalist en de leraar die op deze filmpjes te zien is, begint met zijn cursus. Ik begin aan de eerste van vijf lessen die elk vijfentwintig minuten duren. Daarna zou ik de grondbeginselen van de Kabbala zo ongeveer moeten begrijpen.

LEVENSFILOSOFIE
Het klinkt me allemaal nog wat vaag in de oren, maar het idee is er. Iedereen kan de Kabbala bestuderen, ongeacht in welke godsdienst je misschien nog meer gelooft. Strikte regels en straffen heeft de Kabbala blijkbaar niet. Het lijkt meer een levensfilosofie. Na enkele afleveringen tolt het voor mijn ogen. Wat moet ik hier nu precies mee?

LEUKE INTRODUCTIE
Kabbalaleraar Mike Bais (tevens priester van de Vrij Katholieke kerk en fysiotherapeut) vindt het niet gek dat ik het niet meteen snap. ‘Zo’n cybercursus is een leuke introductie op dit geloof, maar om er echt in te gaan geloven is een tutor aan te raden.’ Bais geeft zelf cursussen van zeven avonden. ‘Ook meer als introductie, want om de leer echt na te leven is het nodig om deze te blijven beoefenen.’ Maar voor wie is deze leer geschikt? ‘Dat is moeilijk te zeggen, in ieder geval is het bedoeld voor mensen die verder willen kijken dan ‘gewoon’ leven’, zegt Bais. ‘Het ligt aan jezelf, als je er veel moeite voor doet, kom je steeds dichter bij deze religie. Het kan gecombineerd worden met een andere religie, of met wetenschap. Aan mijn cursussen doen vaak mensen mee die in de gezondheidszorg werken, maar ik heb ook een ingenieur als cursist. Hij past de opvattingen toe in het dagelijks leven, in zijn gedrag, maar ook in bouwkundige tekeningen. Hoe dat precies zit, begrijp je pas nadat je een langere tijd met Kabbala bezig bent geweest.’

STROMING
Door middel van tekeningen op een schetsboek laat Kosinec zien wat deze religieuze stroming inhoudt. Want dat is het, een stroming. Of een wetenschap of een systeem, maar het is vooral geen religie, zo zegt de leermeester. In feite is het een ‘verborgen wetenschap’. Bij iedere aflevering van de cursus wordt het verhaal ingewikkelder. De stroming blijkt te zijn opgebouwd uit een systeem tussen onze bewuste wereld en een hogere wereld. Daartussen bevinden zich 125 traptreden. Door bezig te zijn met Kabbala, kun je deze beklimmen. Ook leer ik dat het niet gek is dat mensen egoïstisch kunnen zijn, dat ligt voor een groot deel aan onze waarneming. Onze vijf zintuigen blokkeren als het ware het zicht op de ‘echte, eeuwige, realiteit’, ofwel de hogere wereld. Als je alle traptreden hebt beklommen, kom je terecht in deze hogere wereld.

GEEN HYPE
Bais gelooft niet in de ‘hype’ Kabbala: ‘Iets wordt op een gegeven moment een hype,

en vervolgens verdwijnt het weer. Op dit moment is Kabbala ook minder populair dan een aantal jaar geleden, toen het hip werd door Madonna. Toch vind ik dat dit soort tradities niet te verlenen zijn voor populariteit. Mensen zullen altijd aangetrokken blijven tot spiritualiteit. Op dit moment zitten we in een periode van grote technische ontwikkelingen, waarbij we behoefte hebben aan direct antwoord op spirituele vragen. Kabbala is een praktische leer, veel mensen zouden hun antwoorden erin kunnen vinden.’ Of ik zelf ook mijn antwoorden in de Kabbala kan vinden, weet ik nog niet. Bij de cursus komt er een hoop informatie op je af, waardoor het moeilijk is om het meteen te snappen. Maar dat neemt niet weg dat een online beeldcursus een ontzettend handige manier is voor een inleiding in een geloof of stroming. Binnen een korte tijd heb ik wel het gevoel gekregen dat ik iets weet over een religie die voorheen totaal onbekend voor me was. Maar voordat ik me bekeer, moet ik eerst nog veel leren over Kabbala. Zelf de cursus volgen? www.kabbalah.info/nl/studie-centrum

15

Bezinnen
in de jezusbus
met een kopje koffie
Op een verlaten station in Veenendaal de Klomp heb ik afgesproken met Gerdien Groenendijk. Zij is teamcoördinator van stichting Naar House, een christelijke organisatie die het evangelie verkondigt op houseparty’s. Vanavond ga ik met haar werkgroep (Woudenberg) mee op pad om te kijken wat de stichting doet en wat evangeliseren op feesten precies inhoudt. TEKST MOIRA LAI

D

e vrijwilligers van de christelijke organisatie verzamelen bij het huis van Erwin en Annet, een koppel dat werkt voor de organisatie. Hier vindt de toerusting plaats. Een ritueel waarbij de groep zich voorbereidt op de lange nacht door middel van bidden en zingen. En daarna op naar Hardbass in Arnhem

nietszeggend de schouders op. Rond middernacht bereikt de drukte bij het Gelredome zijn hoogtepunt. Van alle kanten stromen feestgangers toe. De rij is uitgeroeid tot een gigantische zee van mensen die heen en weer worden geduwd tussen de hekken. De nachten die Naar House bij de party’s doorbrengt, zijn volgens Erwin nooit hetzelfde. Erwin is vrijwilliger bij de stichting.

VERNIETIGEND EFFECT
Stichting Naar House is opgericht op 31 mei 1994 door Rotterdammer Gerard Grimbergen. Hij voelde zich door God geroepen om te gaan evangeliseren op housefeesten, nadat hij merkte wat voor een vernietigende werking de muziek en drugs op zijn zoons hadden. Bij andere jongeren merkte hij dat ook op. Om half drie ‘s nachts rijden we het terrein van stadion Gelredome in Arnhem binnen. De rode bus staat er dan al, waar op dat moment een andere werkgroep van de stichting aan het werk is. Een paar gabbers gaan op krukjes bij de bus zitten. Ze kijken bedrukt naar de enorme rij aan de overkant. Een Naar House-vrijwilligster komt ernaast zitten: ‘Weten jullie dat Jezus Christus jullie een veel beter leven kan geven?’ vraagt ze. De gabbers kijken elkaar schichtig aan en halen

WISSELEND SUCCES
‘Ieder feest is weer anders. Soms zit de bus vol, soms niet, dat is erg verschillend.’ Hij vertelt dat deze nacht niet zo positief is; de meeste housers zijn niet echt geïnteresseerd. Wel komt er bijvoorbeeld aan het einde van de nacht een jongen bij hem. ‘Hij vertrouwde het me toe, dat hij vroeger is misbruikt door zijn vader’, vertelt hij. Hij zag het leven niet meer zitten en wilde stoppen met house. Op een papiertje heeft Erwin voor de medewerkers van de nazorg zijn adres genoteerd.

LICHT IN DE DUISTERNIS
Bij terugkomst in de bus spreek ik met Arjan Septer uit Veenendaal. Arjan is sinds een jaar werkzaam voor de

16

reportage
FOTO’S MOIRA LAI

‘Ik zie het

‘Ik zie het als mijn roeping om mensen uit de duistere wereld te halen’

stichting Naar House, maar was vroeger een ‘gabber’. ‘Ik gebruikte veel drugs op feesten. En ik ging na afloop altijd koffie drinken in de jezusbus.’ ‘Vorig jaar zat ik een periode niet lekker in mijn vel. Ik kreeg toen een droom die mij vertelde dat ik moest stoppen met feesten en drugs. Het was God die sprak.’ De ex-gabber vertelt: ‘Ik zie het als mijn roeping om mensen uit de duistere wereld te halen. Achteraf heb ik mogen ervaren dat de house en hardcorewereld vol duisternis zit.’ Het is half 7 ’s ochtends en de party loopt ten einde. Bleke gabbers met blote bovenlijven en grote pupillen van de XTC strompelen het complex uit. De meesten gaan niet direct naar huis, maar zitten in groepjes op richels of hangen uit auto’s met harde muziek. De knalrode bus van Naar House ziet er in de mistige ochtendkou knus en warm uit.

De bus stroomt al gauw vol en de koffie en thee wordt aan de lopende band uitgedeeld.

CONFRONTERENDE TEKSTEN
De vrijwilligers van Naar House, gekleed in rode bodywarmers met de tekst ‘Ik heb een relatie met God’ op de rug, proberen een gesprek aan te knopen met de partygangers. ‘Vond je het feest leuk?’ vraagt een van de vrijwilligers. ‘Ja supergaaf ’, antwoordt een gabber. ‘En hoe voel je je nu?’ Hij antwoordt met ‘kicken’. ‘Zo zie je er anders niet uit’, confronteert een van de evangelisten. De gabber zwijgt. Het wordt al weer bijna licht en de vermoeidheid begint toe te slaan. Na een leerzame nacht in de jezusbus ben ik toch blij om weer naar huis te gaan. Op Naar House!

17

Portret
Naam: Jasja Nottelboom Leeftijd: 40 jaar Woonplaats: IJsselstein Geboren: Kampen Beroep: Studentenpastor

Homoseksualiteit en religie: vloeken in de kerk?

‘Het is fijn om mensen te horen zeggen: ‘Hier heb ik het gevoel dat ik mag zijn zoals ik ben’

Gaan religie en homoseksualiteit samen? Jasja Nottelboom is studentenpastor in Utrecht. Haar pastoraat heeft een eigen praatgroep voor religieuze homoseksuele jongeren. TEKST ROSANNE SIES

Onze gemeenschap staat bekend als vrij roze. Dat is begonnen met mijn collega Annewies, die helaas een aantal jaar geleden is overleden. Zij was zelf lesbisch en was heel open over haar geaardheid. Zij heeft ervoor gezorgd dat het binnen onze kerk zo expliciet naar voren kwam. Ik weet ook van mensen die al langere tijd actief zijn binnen onze gemeenschap, dat Annewies veel heeft betekend voor de openheid rondom seksualiteit. Ik hoop dat wij haar erfenis op een goede manier uitdragen en verder brengen, door er op een bewuste manier mee om te gaan. Na haar dood hebben we dat verder ontwikkeld. Studenten kunnen naar een praatgroep van onze kerk, maar ze kunnen ook bij mij terecht voor individuele gesprekken. Over de situatie die thuis is ontstaan nadat ze uit de kast zijn gekomen, over twijfels die ze hebben, maar soms ook over Bijbelteksten waar ze moeite mee hebben. Paulus zegt bijvoorbeeld dat een man niet bij een man mag slapen. Mensen vragen zich dan af hoe letterlijk ze de Bijbel moeten nemen. Het roept allerlei vragen op: vind je op grond van de Bijbel dat je geen homoseksueel mag zijn? Of mag je het wel zijn maar het

niet praktiseren? De uitspraak van Paulus is heel letterlijk, maar ook op andere manieren te interpreteren. In mijn pastoraat hopen we daar zo open mogelijk over te zijn en ik merk dat dat mensen aantrekt. Ik denk ook dat homoseksualiteit steeds meer onder de aandacht komt en meer wordt geaccepteerd binnen de kerk, net als in de maatschappij. Er waren altijd al wat verenigingen actief voor meer openheid binnen de kerk, zoals het Christelijk Homo Jongeren Contact, maar dat was meer in de marge en bij de écht progressieve kerken. Het is nu meer in de breedte gekomen. Eén keer per jaar hebben we een expliciet roze viering, aan het einde van het Midzomergrachtfestival (een homocultureel festival red.) in juni. We willen daarmee heel duidelijk laten merken dat we openstaan voor homoseksuele gelovigen. Dat kan dan een hele blije viering worden, maar soms besteed ik ook juist aandacht aan het verdriet dat de worsteling rond het uitkomen voor je geaardheid met zich mee kan brengen. Ook de familie kan het er lastig mee hebben. Het is dus reëel om aandacht te besteden aan het ingewikkelde ervan.

18

,,

reportage

zoektocht naar antwoorden
Critici noemen het een cult, de media zijn sceptisch, politici stellen Kamervragen. De Scientologen zijn verbaasd. ‘Mensen zouden zelf op onderzoek moeten gaan. Wij zijn hier om de mensheid te helpen’, vertelt de 24-jarige Tim Jacobs.
TEKST THOMAS VAN DRIEL

Een

H

et is zondagochtend, half twaalf. Priester Marja Schouten kijkt de kleine kerkzaal rond: ‘Scientology is bewustwording’, zegt ze. De achttien aanwezigen knikken. Voor haar ligt een groot, dik boek: Dianetics. De ‘bijbel’ van Scientology. ‘We beginnen met het credo: wij van deze kerk geloven dat alle mensen gelijke rechten hebben. Dat iedereen vrij mag spreken. Dat de mens in wezen goed is. Wij geloven dat de geest kan worden gered.’ Ze opent het boek en leest voor.

FILOSOFIE
In de hoek van het kerkzaaltje staat een groot, bronzen borstbeeld van de Amerikaan L. Ron Hubbard, geestelijk vader van de religie. In de jaren dertig en veertig werd Hubbard bekend om zijn sciencefictionverhalen. In mei 1950 voltooide hij Dianetics, een filosofisch boek over ‘zelfverbetering’.
FOTO THOMAS VAN DRIEL

SCIENTOLOGY
19

In dit boek beschreef hij zogeheten auditings, een methode waarmee Hubbard claimde mensen te kunnen genezen van geestelijke ziektes, door te focussen op pijnlijke herinneringen. Hoewel Hubbard bekend stond om zijn fictie, was Dianetics een serieuze aanval op de moderne psychiatrie. Het controversiële boek werd razend populair en zorgde voor de komst van ‘Dianetics’-klinieken in de Verenigde Staten. Door dat succes richtte Hubbard zich volledig op zijn levensfilosofie. Tot aan zijn dood in 1986 werkte hij aan honderden boeken en theorieën waarin Dianetics werd toegepast op allerlei aspecten van het leven. Zo creëerde hij een lifestyle die hij zelf tot religie doopte. Scientology claimt momenteel tien miljoen leden te hebben. Onafhankelijke bronnen spreken dit tegen; zij gaan uit van hooguit een half miljoen. Ondere andere de acteurs Tom Cruise en John Travolta zijn uitgesproken volgelingen en de boegbeelden van de religie.

NEDERLAND
De enige Scientology-kerk van Nederland staat aan de Nieuwezijds Voorburgwal in Amsterdam. Een groot, strak herenhuis van zes verdiepingen hoog. Op de eerste etage is de bookstore, waar meer dan twintig boeken en drieduizend lezingen geschreven te koop zijn, geschreven door Hubbard. Vrijwilliger Tim Jacobs loopt er rond: ‘Je moet je voorstellen, als je alle boeken van meneer Hubbard op elkaar legt, krijg je een stapel zo hoog als de Eiffeltoren.’ Tim pakt een boek over relaties. ‘Meneer Hubbard heeft overal over geschreven’, zegt hij trots. hoog als de Eiffeltoren.’ Tim pakt een boek over relaties. ‘Meneer Hubbard

heeft overal over geschreven’, zegt hij trots. Vijftien jaar geleden zocht de vader van Tim naar ‘antwoorden’. Zijn zus had zelfmoord gepleegd en zijn bedrijf stond aan de rand van de afgrond. ‘Hij dacht: nu wil ik weten hoe het leven zit’, vertelt Tim. ‘Hij kwam hier terecht. Zijn problemen werden opgelost, zijn vragen werden beantwoord.’ Toen Tim zestien was mocht hij voor het eerst mee naar de kerk. Een jaar later liet hij zijn ouders achter in Limburg en verhuisde hij naar Amsterdam om zich als vrijwilliger volledig in te zetten voor de kerk. Tim is nu 24. ‘Toen ik met de kerk in aanraking kwam, had ik mijn eigen vragen en gevoelens. Scientology gaf ook mijn antwoorden. Ik voelde me ineens stukken beter, vrolijker en vol van het leven. Ik ben gelukkig.’ Enthousiast loopt hij door het gebouw en vertelt hij over Scientology. Ineens is hij stil. ‘Shhh’, fluistert hij terwijl hij zijn vinger op z’n lippen houdt. ‘Hier worden de auditings gehouden.’ De auditings zijn nog altijd een belangrijk onderdeel van Scientology. Door de kerk opgeleide mensen houden therapiesessies met een zogeheten ‘e-meter’. De patiënt houdt constant twee staven vast die zijn spanningsveld meten, net als een leugendetector. Volgens de Scientologen geeft de e-meter de negatieve energie van de patiënt aan .De auditor stelt persoonlijke vragen en door diep op de pijnlijke gevoelens in te gaan, zouden - volgens de theorie van Hubbard - deze gevoelens moeten verdwijnen. ‘Als na honderden sessies alle negativiteit uit een persoon is gehaald, zijn ze clear (schoon)’, vertelt Tim – zelf in opleiding om auditor te worden. Hij loopt de trap op naar de derde verdieping. In de bibliotheek zit de 20-jarige Zohar. ‘Sommige mensen denken dat

20

‘Ik snap het leven beter. Ik leer, ik groei en ik voel me nu echt mezelf.’

ik in aliens geloof ’, vertelt ze. Door de jaren heen hebben internationaal vele oud-leden kritiek geuit op Scientology. Zo zou de kerk haar eigen versie van de geschiedenis hebben die nogal anders is dan algemeen wordt aangenomen. Hierin zouden – kort gezegd - buitenaardse volkeren 75 miljoen jaar geleden zijn uitgeroeid

IMAGO VERBETEREN
Zohar benadrukt dat ze zelf heeft gekozen voor Scientology. ‘Ik kom uit Israël. Ja, ik ben Joods. Maar ik kan het combineren. Mijn ouders zijn jaren geleden in aanraking gekomen met deze religie. Maar ik moest zelf kiezen. En dat deed ik.’ Net als Tim had Zohar vragen over het leven. De antwoorden vond ze in Scientology. ‘Ik snap het leven beter. Ik leer, ik groei en ik voel me nu echt mezelf.’ Zohar gelooft niet in aliens. Niemand in het de Nederlandse tak van de kerk, trouwens. Ze zijn de kritiek meer dan zat. Zoals het artikel in de Revu, gepubliceerd in augustus vorig jaar. De kerk zou 60.000 dossiers hebben van mensen die ooit met hen in aanraking zijn gekomen. ‘Helemaal waar’, zegt Tim. Op de bovenste verdieping van het gebouw staat een groot archief. Tim loopt naar binnen. ‘Hier bewaren wij inderdaad de gegevens van mensen die ooit bij ons een boek hebben gekocht of aan een cursus meededen. Dan kunnen we ze later nog eens vragen of we ze van dienst kunnen zijn. Daar is toch niets geks aan? Dat doen alle bedrijven.’ Scientology is hard bezig haar imago te verbeteren. ‘Het is jammer dat mensen zoveel kritiek op ons hebben. Ze weten vaak niet wie we zijn of wat we doen, ze nemen gewoon

maar wat uit de media over. Daarom zorgen de vrijwilligers van de kerk de komende maanden dat ze goed zichtbaar zijn in de straten van Amsterdam, met acties en informatiestands, om te laten zien waar Scientology echt voor staat. Eerlijk zijn en mensen helpen: het verbeteren van de wereld.’ Waarom Scientology een slecht imago heeft, is duidelijk volgens Tim. ‘Wij gaan tegen de gevestigde orde in, doordat wij absoluut tegen de hedendaagse psychiatrie zijn. Dat wordt ons niet in dank afgenomen.’ Maar niet alleen op dat gebied wekt Scientology vragen op. Onder meer in Nederland doet de Arbeidsinspectie onderzoek naar belastingontduiking. In Frankrijk is de kerk in oktober 2009 schuldig bevonden aan fraude en een maand later noemde een Australische senator de kerk ‘een criminele organisatie’. Deze kritiek komt voornamelijk voort uit het feit dat veel van de boeken en cursussen die Scientology aanbiedt (veel) geld kosten. Daar zijn de volgelingen in Amsterdam het niet mee eens. ‘Dat geld is hard nodig voor de ontwikkeling van onze religie’, zegt Tim. Het is twee uur ‘s middags. Beneden in de kerkzaal eindigt de zondagsdienst. De priester staart naar de laatste bladzijde uit Dianetics. Dan kijkt ze naar de luisteraars. ‘Scientology is de weg naar vrijheid en onsterfelijkheid. Het is aan jou om deze weg te niet wie we zijn of wat we doen, ze nemen gewoon maar wat uit de media over. Daarom zorgen de vrijwilligers van de kerk de komende maanden dat ze goed zichtbaar zijn in de straten van Amsterdam, met acties en informatiestands, om te laten zien waar Scientology echt voor staat. Eerlijk zijn en mensen helpen: het verbeteren van de wereld.’

FOTO THOMAS VAN DRIEL

21

MUSEUM

Fallus blijft fallus, ook bij Lingam
TEKST REINOUT SCHREUDERS

E

en lippenstift in de vorm van een penis of een cadeaulint in die vorm geschikt. Het mannelijk geslachtsorgaan als thema van een tentoonstelling kan gemakkelijk opgevat worden als een banale methode om bezoekersaantallen op te krikken. Dat is het niet, want het Utrechtse museum Catharijneconvent voor religieuze kunst, wil met ‘Lingam’ vooral het spirituele karakter van het fallussymbool tonen. Vergeleken met het vrome karakter van de rest van het museum zijn de drie tafels vol penissen bijna zondig. Maar al sinds de Hof van Eden in Genesis weten we dat wat zondig is aantrekt. De meeste bezoekers laten na de kassa de uitgestalde Dalmatieken (gewaad van de Diaken uit de rooms-katholiek liturgie) en gouden miskelken links liggen en lopen direct door naar ‘Lingam.’ De 122 fallusbeelden zijn uitgestald in een kleine zolderzaal van het in een vijftiende-eeuws klooster gevestigde museum. Gastconservator Ruudt Peters vroeg 122 kunstenaars uit 24 landen naar hun interpretatie van het vruchtbaarheidssymbool. Het leverde drie grote keukentafels vol met relatief kleine beelden (levensgroot) op, gemaakt uit

materialen zoals hout, wol en glas. Peters wil hiermee de penis laten zien als eeuwenoud Oosters religieus symbool, in plaats van het Westerse, op seks berustende beeld. De lingam wordt in het hindoeïsme en boeddhisme vereerd als teken van leven, vruchtbaarheid en de scheppende oerkracht. Alle goede bedoelingen ten spijt, komt het doel van de tentoonstelling niet echt naar voren. Het blijven vooral een heleboel verschillende uitvoeringen van de fallus, waarbij religie meer de aanleiding is dan een bindende factor. Wat ook niet helpt is dat van lang niet alle voorwerpen een beschrijving met de achterliggende gedachte is opgenomen in de tentoonstellingsgids. Hiermee doet het museum niet alleen de kunstenaars, maar ook zichzelf tekort. Toch is ‘Lingam’ een aardige tentoonstelling door de originaliteit en diversiteit aan beelden van hetzelfde onderwerp. De lippenstiften, uitgesneden in de vorm van een penis, een ander opgebouwd uit aan elkaar gelaste spijkers en bouten en een volledig gebreide variant maken de tentoonstelling op zijn minst vermakelijk.
Lingam Museum Catharijneconvent, Utrecht

FILM

Un Prophète, rauw en sneller dan licht
TEKST PAULINE DEN HARTOG JAGER

M

ix Prison Break en Slumdog Millionaire door elkaar en je krijgt Un Prophète. De film van regisseur Jacques Audiard vertelt het heftige verhaal van de 19-jarige Malik El Djebena. Deze analfabetische en naïeve jongen moet een zesjarige celstraf uitzitten in een Franse gevangenis. Hij blijkt een makkelijke prooi voor de Corsicaanse maffia in de gevangenis, die in hem een handig hulpje ziet. Een persoonlijke film over het bittere gevangenisleven. In de eerste gevangenisweek krijgt Malik van de maffia de opdracht een kroongetuige te vermoorden. Aan de corrupte bewakers heeft hij niets en voor Malik is het een kwestie van leven en dood. Ondertussen worstelt hij met zijn eigen identiteit. De Arabieren in de gevangenis zien hem als een Corsicaan, de Corsicanen zien hem als een Arabier. Malik heeft namelijk niets met het islamitische geloof te maken, al doen zijn naam en de titel van de film anders denken. Hij is de ogen en de oren van de maffia, maar ondertussen ook van de Arabieren.

Un Prophète won dit jaar de Grote Prijs op het Filmfestival in Cannes. Dat schept verwachtingen, maar jammer genoeg maakt de film niet alles waar. De kijker krijgt weinig uitgelegd en is afhankelijk van zijn eigen inlevingsvermogen. Opeens verschijnt de dode kroongetuige, vliegen er herten door de lucht en kan Malik de toekomst voorspellen. Als kijker moet je zelf ontdekken dat dit waanideeën zijn. De cast van de film is daarentegen ijzersterk. Tahar Rahim weet Malik zeer goed neer te zetten. Ook de rol van maffiabaas César Luciani lijkt op het lijf van Niels Arestrup geschreven te zijn. Maliks verleden blijft voor de kijker een raadsel, net als de reden van zijn gevangenisstraf. De film duurt 155 minuten, maar door de constante spanning en snelle opeenvolging van verschillende gebeurtenissen en personages wordt de kijker verplicht om op te letten. Wanneer je even niet kijkt, snap je de verbanden niet meer. Hierdoor is Un Prophète vermoeiend om naar te kijken. Een heftige, realistische en rauwe film, maar alleen weggelegd voor snelle denkers.

22

Recensies
MUZIEK

Fireflight verrast niet

D

TEKST SARAH GRAMAN

e pit van Danko Jones, de sfeer van Within Temptation en de vrolijheid van Amerikaanse punk. Mix dit alles bij elkaar, doe er een religieus sausje over en je hebt Fireflight. Deze christelijke rockband uit Amerika bewijst al jaren dat God, tatoeages en elektrische gitaren prima samen kunnen. Het vorige week verschenen album ‘For

Those Who Wait’ verandert daar niets aan. Het schijfje bevat simpele, catchy en verantwoorde rockliedjes, maar verrast niet.

De muziek blijkt aan de andere kant van de oceaan behoorlijk mainstreamrock. En eerlijk is eerlijk, daar lijkt het ook veel op. Wie de christelijke achtergrond niet kent, zou het verschil niet merken. De bandleden zijn voorzien van zwarte kleding, grote tatoeages en stoere frons. Muzikaal gezien is deze poprock niet erg creatief. De zang klinkt zoet en de

gitaardeuntjes zijn gewoonweg simpel. Het heeft bijna iets dommigs. De diepzinnige teksten, het unique selling point van de band, komen op deze manier totaal niet tot uiting. Titelnummer ‘For Those Who Wait’ klinkt nagenoeg hetzelfde als het vier jaar oudere ‘You Decide’. Liefhebbers van de band hebben dus niets te klagen, net als wie simpele maar verantwoorde poprock wil.

MEDIA COLUMN

God bestaat niet. Of wel.

B

Julie der Kinderen geeft elke maand haar ongezouten mening over een televisie- of radioprogramma.

estaat hij wel of bestaat hij niet? Eindelijk heb ik het antwoord gevonden. Zomaar op een zondagavond, toen wist ik het zeker. God bestaat niet. Zoals elke week keek ik naar het programma ‘Beagle: in het kielzog van Darwin’. De evolutietheorie heeft me altijd geintrigeerd en dit programma dus ook. Vogels met blauwe poten, reusachtige schildpadden en de geciviliseerde mens; alle dieren en planten zijn ontstaan uit een gemeenschappelijke voorouder. In het VPRO-programma maakt een groep wetenschappers en kunstenaars met een zeilboot de reis die Darwin ruim 170 jaar geleden met de Beagle maakte. Ik zou willen dat ik met die boot mee kon! In deze aflevering vaart de boot, de Clipper genaamd, langs het zuidelijkste puntje van ZuidAmerika. De zee kan daar flink tekeer gaan. Dat is ook te lezen in de reisverslagen die de bemanning van de Beagle bij hield. De wetenschappers die er op terug kijken, zeggen dat het een wonder is dat de boot het heeft gered. De Beagle was hier bijna gezonken. Bijna was alle bemanning verdronken. Bijna was Charles Darwin verdronken. Bijna waren zijn aantekeningen in de diepte verdwenen. Bijna was het boek ‘On the Origin of Species’ nooit uitgegeven. En bijna hadden we de evolutietheorie niet gekend. Bijna dus. Waarom heeft God de Beagle niet laten zinken? Het was toch niet zo moeilijk voor God om Charles en zijn ideeën even tegen te houden en de Beagle te laten zinken? Dat was

‘Waarom heeft God de Beagle niet laten zinken?’
zo veel makkelijker voor hem geweest. Dan was hij zelf een stuk populairder geweest; dan had God nu veel meer aanhangers gehad. Dus God bestaat niet. Of misschien was hij even niet aan het opletten en was hij druk bezig met andere zaken. Misschien moest hij iemand van de dood redden in China, een zieke genezen in Egypte of was hij net lekker onweer aan het maken boven Frankrijk. Misschien was dat het wel; de twijfel slaat nu toch weer bij mij toe. Als hij niet oplette en Darwin per ongeluk over het hoofd zag, dan durf ik te concluderen dat God misschien niet zo geweldig is als sommigen geloven.

23

FOTO’S THOMAS VAN DRIEL

interview

Mandaeïsme
Rami zet zijn linkervoet op de bank. Met twee handen trekt hij zijn broekspijp omhoog. Op zijn scheen zit het litteken van een kogelwond, een aandenken aan zijn korte jeugd in Irak. Voor de Tweede Golfoorlog woonden daar 60.000 Mandaeërs, gelovigen zoals hij. Daarna: 6.000.
TEKST THOMAS VAN DRIEL

De ondergang van het

H

et Mandaeïsme wordt beschouwd als de kleinste en oudste religie ter wereld. Tweeduizend jaar voor het christendom bestond ze al, in het huidige Irak. Ruim vier millennia lang is geprobeerd het bloed ‘puur’ te houden: alleen als beide ouders Mandaeër zijn, neemt het kind de religie over. Er is geen mogelijkheid om dit te worden of te verlaten – het is een bloedlijn. En die bloedlijn wordt met uitsterven bedreigd. Er wonen naar schatting drieduizend Mandaeërs in Nederland. Zij hebben hier geen kerken waar ze naartoe kunnen. Pas sinds kort is er een vereniging die bijeenkomsten houdt. Er wonen wel enkele geestelijk leiders, of ‘leerlingen (van God)’ zoals ze worden genoemd. Zij komen bij de mensen thuis om over het geloof te praten en de religie in leven te houden.

MINDERHEID
Op 4 februari 1993 vluchtte het gezin Al Mobarak in het geheim naar Nederland. ‘Hier kwamen wij in een vreemd land waar weinig anderen Irakezen waren – laat staan Mandaeërs. Dat was ontzettend moeilijk. Alsof je ziel uit je lijf wordt gerukt’, vertelt de 22-jarige Rami. Zuhair en Nawaur, de ouders van het gezin, hebben jarenlang hard moeten werken om hier hun plekje te vinden. Letterlijk en figuurlijk. Zuhair heeft nu een eigen juwelierswinkel in Amsterdam. Nawaur is huisvrouw. In Irak waren zij respectievelijk architect en biochemicus – hoogopgeleide mensen met aanzien. Toen ze in Nederland kwamen, waren ze in één klap alles kwijt. In 2003 brak voor de tweede keer de hel los in Irak. Na

25

vierduizend jaar verliet negentig procent van de Mandaeërs hun thuisland. Net als de Al Mobaraks tien jaar daarvoor deden. Ze verhuisden naar de westerse wereld, ver weg van de oorlog. ‘Wij kunnen onszelf niet beschermen tegen gevaar. Andere religies zien ons soms als onrein of onderdanig. We zijn outnumbered.’ De dochter van het gezin, de 28-jarige Reem, ligt op de bank onder een donkerbruin dekentje. ‘Wij zijn engelen’, voegt ze toe. ‘Te teder om anderen wat aan te doen. Geloof maakt ons eerder zwak dan sterk. Wij voeren geen oorlogen, hunkeren niet naar macht of geld. Wij leven alleen voor God.’

is reinheid. We dopen echt alles – we zijn niet voor niets volgelingen van Johannes de Doper.’

OVERLEVEN
Mandaean betekent ‘Kennis van God’. Veel van de regels en verboden zijn er om wetenschappelijk of medische redenen. Regels van reinheid: besnijdenis, verboden op genotsmiddelen en richtlijnen voor het eten van voedsel. Niet omdat ‘God het wil’, maar om te overleven. Voor de Mandaeërs is leven op aarde een test voor de ziel. ‘Ons geloof heeft niets te maken met het materialistische bestaan hier’, vertelt Reem, ‘maar met de manier waarop jij je ziel naar God toe brengt. We worden ‘mensen van het licht’ genoemd, en wij noemen Hem de ‘Koning van het Licht’.’ Vader Zuhair bidt elke ochtend voor het gezin. Hij richt zich naar het noorden, sluit zijn handen en spreekt tot God. Het noorden, want vlak bij de Poolster bevindt zich de Poort naar het Licht. Daar is de hemel; daar zijn de voorouders; daar is God. De dood speelt dan ook een belangrijke rol in het geloof. Op een begrafenis mag niet worden gehuild. De dood is namelijk iets om te vieren: de ziel gaat dan naar God toe.

PUUR
Het gezin noemt zichzelf liever ‘John Baptists’, oftewel volgelingen van Johannes de Doper. Tweeduizend jaar geleden zou hij het Mandaeïsme van de ondergang gered hebben toen het christen- en jodendom in opkomst waren. Zo werd Johannes één van de belangrijkste leraren van de religie. Oorspronkelijk is het Mandaeïsme het geloof van Adam (de eerste mens), volgens hun heilige boek ‘Het Geweldige Leven’. Zij geloven dan ook, doordat ze hun bloedlijn in stand houden, dat ze de directe nakomelingen van hem zijn. ‘En dat willen we graag zo houden’, zegt Rami. ‘Lang hebben onze leiders gediscussieerd of we misschien trouwen buiten de religie toe moeten staan.’ Begin dit jaar kwamen ze met hun antwoord: ‘Nee. We houden het bloed puur. Ook al betekent dat de ondergang.’ Het Mandaeïsme verschilt in wezen niet veel van het christendom of jodendom, vindt Reem. ‘We geloven in een God, hebben de ‘standaard’ regels (anderen geen pijn doen, niet vreemdgaan, niet stelen) en ook wij vinden dat we de beste zijn’, lacht ze. ‘Maar wat voor ons heel belangrijk is,

GENADEKLAP
Rami wrijft over zijn scheen. ‘Wij zijn gevlucht omdat er geen toekomst voor onze kinderen is in Irak.’ De oorlog heeft religie wel de grote genadeklap gegeven. De aanhangers zijn nu verspreid over heel de wereld. Datgene wat zo belangrijk is om het geloof levend te houden, is nu nog

26

FOTO THOMAS VAN DRIEL

HET MANDAEÏSME
moeilijker geworden: puur bloed. ‘Het geloof wordt alleen doorgegeven als twee Mandaeërs met elkaar trouwen. Het is erfelijk’, zegt Reem. ‘Wanneer dat niet meer gebeurt, zullen we langzaam verdwijnen. En nu we zo ver van elkaar wonen, verkleinen onze kansen om als religie te overleven.’ Reem kijkt naar de grond. Ze is 28 en heeft nog steeds geen geschikte partner kunnen vinden binnen het geloof. Haar tantes willen dat ze in het buitenland zoekt naar een man. ‘Dat doe ik niet. Het heeft dertien jaar geduurd voordat ik me in Nederland thuis voelde. Ik wil hier helemaal niet weg, ik kan dat niet.’

VERENIGING
Rami neemt een slok muntthee. ‘Ik zoek net zo lang tot ik een Mandaese heb gevonden van wie ik echt hou, zodat ik met de juiste trouw. Ik wil mijn vader een kleinzoon geven met puur bloed.’ In Nederland heeft Rami geholpen met het opzetten van een jongerenvereniging voor Mandaeërs, zodat jongens en meisjes makkelijk met elkaar in contact komen. Een aantal keer per jaar komen ze bij elkaar om te feesten en te praten over hun geloof. Want nu het volk uiteengereten is, zal hun cultuur langzaam sterven, vreest de familie. Rami en Reem zijn geboren Mandaeërs. Rami is ervan overtuigd dat God bestaat. Voor Reem is het iets erfelijks. ‘Religies zijn een middel om de mensheid te verbeteren’, zegt ze. ‘Maar ook om de mensheid kapot te maken. Maar ja, ik ben zo geboren. Ik heb er nooit voor gekozen. Op mijn geboortepapieren staat ‘Mandaeër’. Het zit in mijn bloed, en het is mijn taak om deze bloedlijn voort te zetten. Of ik nou wil of niet.’

Ondanks de vele overeenkomsten in gebruiken en profeten, is het Mandaeisme geen afsplitsing van het christendom. De aanhangers zijn altijd erg gesloten geweest en tot voor kort was er weinig bekend over de religie. De Mandaeërs geloven in één God,de Koning van het Licht. Licht staat hierbij symbool voor al het goede, donker voor al het kwade in de wereld. Ook de Mandaeërs geloven in Jezus Christus, alleen zien zij hem niet als een profeet. Zij geloven dat Jezus een leerling was van Johannes de Doper, maar zijn eigen interpretatie op het verhaal had en daarmee werd hij een ‘valse (feitelijk onjuiste) profeet’. Het symbool van de Mandaean bestaat uit twee dunne takken in de vorm van een kruis. Op de horziontale tak hangt een witte doek, symbool voor het licht, reinheid en de doop. Bovenaan ligt een klein olijventakje, een teken van vruchtbaarheid.

27

FOTO GOOGLE IMAGES

Rami ‘Nu het volk uiteengereten is, zal de religie langzaam sterven’

Roeping

‘Als je kijkt naar de kern, zijn alle religies hetzelfde’
Elke maand licht Credo een bijzonder religieus beroep uit.

Van de islam tot het boeddhisme en van het jodendom tot natuurreligies. De 39-jarige Joan Elkerbout is ‘Interspiritueel Voorganger’, oftewel: een dominee voor alle geloven. In Amerika bestaat dit beroep al ruim veertig jaar, maar in Nederland is Elkerbout sinds juni vorig jaar de eerste en tot nog toe de enige.
TEKST BIANCA BRASSER

Een dominee voor alle geloven, wat doet deze precies? ‘Tijdens mijn studie heb ik alle grote, maar ook kleinere

religies bestudeerd. Nu gebruik ik al deze wijsheden om diensten te vormen. Ik verzorg uitvaarten, kindzegeningen, bruiloften en organiseer vieringen voor mensen met allerlei verschillende geloven. Tijdens een viering gaat het er vooral om dat mensen zichzelf leren kennen, we gebruiken dan de verschillende oude wijsheden en kijken wat deze zeggen over de dingen die jou op dat moment bezig houden.’

Waarom koos je voor deze studie?
‘Voor deze opleiding had ik samen met mijn partner een trainingsbureau. Daar begeleidden we slachtoffers die gepest werden.Op een gegeven moment vond ik daar mijn ding niet meer en ben ik verder gaan kijken. Via een vriendin in New York hoorde ik van deze opleiding. In eerste instantie ben ik de studie gaan doen om te ontdekken wat er nu eigenlijk in mij speelt. Pas later besloot ik er ook iets beroepsmatig mee te willen doen.’
FOTO PRIVEBEZIT

Waar geloof je zelf in? ‘Ik ben opgegroeid in een protestants gezin. Mijn vader

is dominee. Toen ik ouder was, kwam ik in contact met andere godsdiensten. Maar mijn roots zullen altijd bij het christendom blijven liggen. Dit wordt nu alleen aangevuld door uitingsvormen die ik in andere religies vind zoals het bidden met heel je lijf wat moslims doen of het uitgebreid dansen zoals in veel natuurreligies gebruikelijk is.’

Interspirituel Voorganger Joan Elkerbout

Wat is het moeilijkste aan dit beroep? ‘Wij Nederlanders vinden dat we altijd een mening mogen

hebben. En vuren deze ongevraagd af op de buitenwereld. Zo heb ik veel negatieve reacties gehad, zonder dat mensen precies wisten wat ik nu precies deed.’

toe. Ze viel me huilend om de hals en vertelde me dat dit was waar ze altijd naar opzoek was geweest, maar nooit gevonden had. Van huis uit was ze gereformeerd en daar was ze ook nog steeds in actief, maar ze besefte nu pas dat ze zich daarin nooit echt thuis had gevoeld. Dit zijn de mooiste momenten.’

Waar haal je de meeste voldoening uit? ‘Laatst kwam er na een viering van de Renaissense, deze

Kan je van dit werk leven? ‘Nu nog niet. Het heeft tijd nodig in Nederland. Ik heb de
ruimte om dit op te bouwen en over een tijdje zal ik hier wel een boterham aan kunnen verdienen.’

stroming heb ik zelf opgezet, een 78-jarige vrouw naar mij

28

‘Ik heb GOD gevonden’
Een groeiend aantal Nederlandse jongeren, en dan vooral meisjes, bekeren zich tot de islam. Volgens het CBS hadden tot 2007 ongeveer 12.000 autochtone Nederlanders zich bekeerd. Naar schatting kiezen jaarlijks 500 autochtone Nederlanders voor de islam. Ook Marie-José de Nooijer (26) bekeerde zich zeven jaar geleden.TEKST SALIM ELFASSI

FOTO THOMAS VAN DRIEL

interview

‘Een bikini draag ik niet meer, die heb ik ingeruild voor een burkini’
de islam. Dat ze bekeerd was viel niet bij iedereen in de goede smaak. ‘Mijn ouders waren in het begin niet zo enthousiast. Ze dachten dat het een fase zou zijn. Mijn vader was bang dat ik zou veranderen. Er werd onderling veel geruzied. Dat ging van kwaad tot erger. Het contact met mijn familie was op den duur zo verstoord dat ik niet meer aan tafel schoof tijdens het eten. Mijn slaapkamer was de enige plek in huis waar ik me veilig voelde. Toen beseften mijn ouders dat ze me aan het verliezen waren. Stap voor stap hebben ze mijn keuze weten te accepteren. Mijn vader ging bijvoorbeeld naar de islamitische slager om halal vlees voor me te kopen. Ook de ruzies maakten plaats voor goede gesprekken. Mijn vrienden reageerden heel erg verschillend. Sommigen waren heel positief en accepteerden mijn keuze. Anderen begrepen er vaak niets van. Sommigen van hen verklaarden mij voor gek. Die ‘vriendschappen’ gingen snel over.’

H
30

et overlijden van Marie-Josés grootvader was de aanleiding om te zoeken naar de diepere betekenis van het leven, vertelt ze. ‘Op mijn veertiende overleed mijn opa. Het maakte me angstig dat hij niet meer bij me was. Dit was het moment dat ik ging zoeken naar God. Eerst verdiepte ik me in het christendom, want dat was vanzelfsprekend. Thuis lag er immers een Bijbel. Met vrienden en klasgenoten sprak ik over het geloof. Een toenmalige klasgenoot was moslim. Zij vertelde vol enthousiasme over haar geloof. Niet veel later nam ze een boekje mee met de basisregels van de islam. Dit ben ik gaan lezen. Het sprak me aan dat de islam duidelijke leefregels heeft, zoals kledingvoorschriften en wat wel en niet is

toegestaan.’ Na het lezen van het boekje werd MarieJosé geprikkeld zich verder te verdiepen in de islam. ‘Ik was opzoek naar God en ik vond Hem. Overtuigd was ik nog niet helemaal. Daar gingen nog wel een paar jaar overheen. Ik was in die tijd ook bezig met andere dingen. Ik kreeg voor het eerst vriendjes. Ondertussen las ik boeken over de islam. Stap voor stap ging ik me ook aan de regels houden, zoals het niet nuttigen van varkensvlees en alcohol. Rond mijn negentiende heb ik me bekeerd.’

FOTO THOMAS VAN DRIEL

VERANDERINGEN
Het ‘girl next-door’ leventje van Marie-Jose behoort tot verleden tijd. De islam heeft haar leven op vele terreinen beïnvloed. ‘Seks voor het huwelijk wilde ik niet meer, ik deed mee aan de ramadan en verrichte vijf maal per dag het gebed. Ook ging ik me anders kleden. Niet meer zo bloot. Een bikini draag ik niet meer, die heb ik ingeruild voor een burkini.’ Een aantal maanden nadat het uitging met

KRITIEK
De ouders en vrienden van Marie-José waren op de hoogte van haar interesse in

Marie-Josés vriendje leerde ze Brahim kennen via een weblog voor bekeerde Nederlanders. Hij reageerde op een boodschap die ze had gepost. Brahim is half Marokkaans en half Nederlands. Zijn Nederlandse moeder, die zelf niet gelovig is, voedde hem op. Het begin van hun contact verliep voornamelijk via de mail en chat.

TOEKOMST
‘De gesprekken die wij via het internet voerden gingen meestal over het geloof. Later raakten we geïnteresseerd in elkaar. We belden met elkaar en niet veel later hadden we onze eerste date. Het klikte meteen. Hij vroeg me of ik een relatie met hem wilde. Ik was helemaal verliefd en zag in hem ook een potentiële huwelijkskandidaat. De verkering duurde één jaar. Om dit te vieren zouden we een weekend naar Antwerpen gaan. Tot mijn stomme verbazing sleepte hij me mee naar Parijs waar hij me ten huwelijk vroeg. Inmiddels zijn we vijf jaar getrouwd en hebben onlangs een tweeling gekregen, Ismael en Moesa. Ze zijn nu zeven maanden oud. Dit jaar zijn we van plan om de jongens te laten besnijden. We hebben bewust gekozen het nu te laten doen, want dan hebben ze er minder last van. We zullen onze jongens een islamitische opvoeding meegeven. Wanneer ze straks groter zijn, moeten ze zelf een keuze maken. Ik zal ze niet minder liefhebben als ze een andere weg in slaan, maar ik heb vertrouwen in Allah.’

HOE WORD JE MOSLIM?
Iemand wordt moslim, wanneer in het bijzijn van twee personen de geloofsgetuigenis ofwel de shahadah wordt uitgesproken. In deze getuigenis verklaart men dat er maar een enkele God is die het recht heeft aanbeden te worden en dat de profeet Mohammed Zijn dienaar en boodschapper is. Op het moment van het uitspreken van deze woorden is de persoon in de ogen van Allah zondeloos. De bekeerling dient zich te houden aan de vijf verplichtingen die de islam oplegt: (1) het gebed, (2) armenbelasting betalen, (3) vasten in de maand ramadan, (4) op bedevaart naar Mekka, (5) de geloofsgetuigenis in het hart voelen.

31

‘Mild’-gelovigen zijn het gelukkigst
Imams, priesters en rabbijnen blijven mensen oproepen om God toe te laten in hun levens. Religie is volgens hen de enige sleutel tot geluk. De vraag of gelovige mensen gelukkiger zijn dan atheïsten houdt ook wetenschappers bezig. TEKST SALIM ELFASSI

D

e Nederlandse Professor Ruut Veenhoven, ook wel aangeduid als ‘geluksprofessor’ doet onderzoek naar de geluksbeleving van mensen. Volgens hem is de relatie tussen geloof en geluk niet overal hetzelfde. ‘Geloof heeft voor- en nadelen, en de balans daarvan pakt in het ene land anders uit dan in het andere. In Nederland is er bijvoorbeeld nauwelijks verband tussen geloof en geluk. In de Verenigde Staten is dat verband er wel, maar dat kan ook te maken hebben met het feit dat Amerikanen vaker verhuizen en dat de verzorgingsstaat er zwakker is, waardoor de sociale functie van kerken relatief belangrijker is.’

wikkelde rechtsstaat. Islamitische en boeddhistische landen zijn armer en hebben een minder goed functionerende rechtsstaat. Dit verklaart waarom zij lager scoren op geluksbeleving in tegenstelling tot christenen in de westerse wereld’, legt Veenhoven uit.

TROOSTFUNCTIE
Inwoners van Denemarken zijn volgens verschillende onderzoeken het gelukkigst. De Denen hechten echter weinig waarde aan God, terwijl zeer religieuze landen als Zimbabwe tot de meest ongelukkige landen behoren. Veenhoven: ‘Dat duidt op de ‘troostfunctie’ van geloof. Arme mensen zijn eerder geneigd om steun te zoeken bij God in de hoop op een beter leven.’ De ‘troostfunctie’ van religie blijkt binnen de wetenschap van de psychiatrie ook te werken bij mensen met psychiatrische klachten. In een onderzoek van de Vrije Universiteit Amsterdam werden mensen met psychische klachten onderzocht. Zij werden ingedeeld in drie categorieën: nietgelovigen, mild-gelovigen en strenggelovi-

‘Religieuze landen, zoals Zimbabwe, horen tot de minst gelukkige’

RIJKDOM EN ARMOEDE
In het onderzoek komt ook naar voren dat een groot percentage protestanten en katholieken in een land samenhangt met een hoger geluksgehalte. ‘Het is echter de vraag in hoeverre dat komt door het protestantisme zelf. Landen met veel protestanten zijn doorgaans rijker en hebben een goed ont-

32

achtergond

‘GELOOF IS EEN ZOEKTOCHT ZONDER EINDE’
De uit Uden afkomstige Maurice Nooijen (33) werkt als ambulant jongerenwerker en heeft zijn heil gevonden in het christelijk geloof. Van huis uit is hij katholiek opgevoed. Wekelijks de kerk bezoeken, uit de Bijbel lezen en naar de zondagsschool behoordden tot de gewone gang van zaken. Zijn geloof houdt hem op de been, vertelt hij. ‘Religie heeft altijd een prominente rol gespeeld in mijn leven. In mijn kinderjaren had ik een hele andere voorstelling van het geloof. Vroeger waren het vooral de regels waar ik me aan diende te houden. Dat maakte me ongelukkig. Tegenwoordig heeft religie een grotere betekenis gekregen. Geloof is een zoektocht waar geen einde aan komt. In de Schepper geloven geeft mij reden van bestaan. Ik denk dat dit een voorwaarde is om gelukkig te zijn. Ook biedt het steun bij verdriet en geeft het me kracht om mensen te helpen, wat in mijn vakgebied erg belangrijk is.’

gen. Mild-gelovigen behoorden tot de groep met de minste klachten. Streng gelovigen tot de meeste.

HOGE EISEN VAN RELIGIE
Psychiater Bastiaan Oele, verbonden aan Arkin in Amsterdam zegt dat religie een bepalende factor kan zijn bij de ernst van het psychiatrische probleem. ‘Een milde vorm van geloof kan een beschermende werking hebben tegen het optreden van psychiatrische klachten. Bij deze groep patiënten zien we de minste klachten, omdat ze vaak steun, structuur en zingeving halen uit het geloof. Dit kan een therapeutische werking hebben. Deze factoren missen de niet-gelovigen en we zien dat de klachten bij deze groep al groter zijn. Bij streng gelovigen zijn de klachten meestal het grootst. Zij lijden vaak onder de hoge eisen die het geloof aan ze stelt. Depressies komen vaker voor in steden of dorpen waar mensen streng gelovig zijn. We kunnen dus stellen dat de mate van geloof invloed kan hebben op de emoties.’

33

Wierook en Sutra’s

Boeddhisme als houvast

34

reportage

De Boeddhabeeldjes en de wierook, de oranje gewaden en de Dalai Lama zijn iedereen bekend. Maar wat houdt het boeddhisme concreet in?
TEKST ANNEMARIE ROZENDAAL

D

e He Hua tempel op de Amsterdamse Zeedijk valt nogal op in het straatbeeld. Een levensgrote Chinese tempel, ingeklemd tussen normale Amsterdamse panden. Als er één plek in Nederland is waar het boeddhisme optimaal beleeft kan worden, dan zou het hier moeten zijn. De imposante hal valt direct op door alle pracht en praal. Het ruikt naar wierook en lampionnen hangen aan het plafond. De zondagse ceremonie wordt een verdieping lager gehouden, in een klein zaaltje met stenen vloer en systeemplafond. Een heel contrast met de ontvangstruimte. Centraal in de ceremonieruimte staat een groot wit boeddhabeeld. Ook hier brandt wierook en een aantal schalen fruit sieren de tafel. Ongeveer dertig mensen staan in de ruimte, waaronder vier Nederlanders.

bij de He Hua tempel. Ik had meteen een rationele en emotionele ‘klik’ met het boeddhisme. Het heeft mijn leven echt verrijkt. Wat mij vooral aantrok was de rust en de flexibiliteit van de leer. Boeddhisme is voor iedereen toegankelijk.‘

RELIGIE BIEDT HOUVAST
Na de ceremonie is er een gezamenlijke lunch in de eetzaal. Timmie Ng is een Chinese jongen van negentien. Hij is opgevoed met de boeddhistische leer en volgt zelf een Dharmacursus. Vol trots laat hij zijn quiz zien. ‘Ik had hier pas een toets over, ons groepje is tweede geworden. Een groepsgenootje riep het antwoord te snel. We hadden eerste kunnen zijn,’ aldus Timmi. Hij vertelt dat het boeddhisme een heel vrijblijvende religie is. ‘In principe zijn er geen regels waar je je aan zou moeten houden. Het is zelfs niet verplicht om iedere week naar de ceremonie te komen. De Dharma biedt houvast en iedereen kan er zijn eigen wijsheid uit putten. De enige regels zijn de huisregels van de tempel. Als je een monnik of non zou willen worden, heb je wel met meer regels te maken.’

TOEGANKELIJK LEER
De ceremonie in de tempel wordt voorgegaan door twee nonnen. De vrouwen dragen de kenmerkende oranje gewaden en zijn kaal. De dienst is volledig in het Chinees en bestaat vooral uit zang. De bezoekers krijgen voedsel van de tempel, ze knielen een paar keer op kleine leren bankjes. Youri is een Nederlandse man van 29 jaar oud. Hij is al een aantal jaar aanhanger van het boeddhisme. ‘Mensen denken heel vaak dat boeddhisten Boeddha aanbidden, maar dat is niet zo. We knielen voor zijn grote wijsheid. We tonen respect en erkennen dat hij grotere wijsheid bezit dan wij.’ Youri is christelijk opgevoed. ‘Ik ging vroeger iedere zondag naar de kerk, maar ik voelde mij daar nooit echt thuis. Ik zocht naar een andere vorm van spiritualiteit en religie. Ik had altijd al een fascinatie voor Aziatische en Oosterse culturen. Na jaren van omzwervingen ben ik terechtgekomen

‘Je draagt zorg voor je eigen leven, er is geen God die alles oplost’

WIEROOK
Youri heeft bepaalde aspecten van het boeddhisme in zijn dagelijks leven overgenomen en in dat opzicht noemt hij zichzelf een boeddhist. ‘Ik brand iedere ochtend en avond wierook en bedank mijn leraar Boeddha voor zijn jaren van zwoegen, toewijding en zelfloosheid, om voor iedereen die lijdt een manier te vinden die ons verlichting kan brengen. Verder lees ik sutra’s en aanverwante literatuur. Sutra’s zijn logboeken van gesprekken tussen Boeddha en zijn discipelen. Ik doe vrijwilligerswerk in de tempel en voor goede doelen. Verder

35

‘WAT JE ZAAIT, ZAL JE OOGSTEN’
Het boeddhisme is geen godsdienst, maar een filosofie. Siddharta Gautama leefde zes eeuwen voor Christus en bereikte volledige verlichting. Zijn levensverhaal wordt als leidraad gebruikt in het boeddhisme en is vastgelegd in de Dharma. De kern van de boeddhistische leer is dat het lijden is verbonden met het leven. Boeddhisten geloven in reïncarnatie. Volgens Boeddha is er een constante cyclus van wedergeboorte en lijden. Het lijden moet overwonnen worden om een staat van ultieme rust te bereiken, ook wel het nirwana genoemd. De boeddhistische leer begeleidt je op de weg naar verlichting. ‘Het algemene doel van deze leer is dat je zelf de verantwoordelijkheid hebt en zult moeten nemen voor je eigen daden, woorden, gedachten en leven. Wat men zaait, zal men oogsten. Dit wordt ook wel Karma genoemd: de wet van oorzaak en gevolg,’ legt Youri uit.

De Fong Guan Shan He Hua Tempel op de Amsterdamse Zeedijk.

probeer ik te leren van het leven zelf en mijn ogen en oren open te houden voor wie mijn hulp kan gebruiken.’

LEVEN ALS EEN MONNIK
Om officieel toe te treden tot een gemeenschap is het gebruikelijk om tijdens een retraite de Vijf Geloften af te leggen. Een retraite is een periode waarin je logeert in een tempel of klooster en een aantal dagen leeft als een monnik. De Vijf Geloften moet

je afleggen tijdens een officiële ceremonie en ze lijken een beetje op de Tien Geboden uit het christendom. Zo is er de gelofte om niet te stelen, niet te doden, niet te liegen en geen verdovende middelen te gebruiken. Ook mag er geen seksueel wangedrag worden vertoond. ‘Het afleggen van deze geloften kun je vergelijken met de registratie op een school. Om officieel leerling te worden, is het verplicht je te registreren zodat je gerichter onderwijs kan volgen. Iedereen kan dus voor onderwijs bij de

tempel terecht, maar voor de puntjes op de i wordt je wél gevraagd om de geloften af te leggen, voornamelijk voor jezelf om je te herinneren aan je intenties als student.’ Youri gaat zelf ook deze gelofte afleggen.

De ceremonies in de He Hua Tempel op de Amsterdamse Zeedijk worden vrijwel iedere zondag gehouden en zijn open voor publiek.

36

Agenda
Wat: Bara Bisaal! Waar: Stadsschouwburg Utrecht Wanneer: Vrijdag 19 maart Hoeveel: 13 euro Hoe laat: 20.00 tot 21.40 uur De nieuwe generatie Hindoestanen doen het altijd anders! Of toch niet? Een ding blijft hetzelfde: op Biha ( traditioneel huwelijk) komen jong en oud traditiegetrouw bij elkaar. Zo ook op 19 maart. Anil Bholoe Bhagwandin en Kajol Mahdvi Ladoo treden deze dag op ongekende wijze in het huwelijksbootje. U bent van harte uitgenodigd om mee te varen in hun liefdeszee. Laat u overspoelen door tradities, cultuur en humor in een Nederlandse context. 10 maart 19 maart 21 maart 24 maart 27 maart 28 maart 29 maart 30 maart t/m 5 april Wat: Judas Passion Waar: Stadsschouwburg Utrecht Wanneer: Woensdag 10 maart Hoeveel: 20 euro Hoe laat: 20.00 tot 21.30 uur Tot op de dag van vandaag staat Judas, door zijn vermeende verraad van Jezus Christus, in kwaad daglicht. In 1945 werd echter in Nag Hammadi (Egypte) het Judasevangelie ontdekt, dat een ander licht op de zaak werpt. Jezus vráágt Judas hem te verraden teneinde zijn geest te verlossen van zijn lichaam. Judas offerde zich met grote tegenzin op, uit respect en vriendschap voor Jezus. Deze herontdekking van het Evangelie van Judas inspireerde Egon Kracht tot het schrijven van een nieuwe passie: de Judas Passion. Wat: Op hoop van troost: geloof Waar: Theater Kikker in Utrecht Wanneer: Dinsdag 9 maart Hoeveel: 13 euro Hoe laat: 21.00 uur In drie opeenvolgende maanden ensceneert regisseur Tarkan Köroglu een zestal fictieve ontmoetingen. Samen wordt dit de reeks Op hoop van troost. In de maartaflevering: een confrontatie van de engel Lucifer en God. In opdracht van God moet Lucifer zich onderwerpen aan de mens, maar hij weigert. De tweede ontmoeting, in Oostenrijk, ergens in 1938, is die tussen Freud en God. Op dit historische moment wankelt het atheïsme van Freud. 30 maart 30 maart t/m 1 april

KALENDER
1 maart Holi of Phagwa / Poernimanta (Hindoestaans Nieuwjaar) Biddag voor gewas en arbeid (Protestantse christenen) St Jozef (Katholieke christenen) Sunbun no hi (Lentenachtevening Japan - Boeddhisme) Ramnauwmi (Geboorte van Rama - Hindoeïsme) Orthodox Palmpasen (Orthodoxe christenen) Palmpasen (Christendom) Sederavond (Jodendom) Pesach (Jodendom) Hanuman Jayanti (Hindoeïsme) Boeddhistisch nieuwjaar (Theravada-Boeddhisme)

Wat: Mega Hafla Waar: Theater Vredeburg Utrecht Wanneer: Zondag 21 maart Hoeveel: 32.50 euro Hoe laat: 15.00 uur

Het grootste Marokkaanse feest van Nederland. Voor de derde keer het feest met de beste ambiance en de beste Marokkaanse artiesten van dit moment. Tweeduizend mensen passen in de zaal: duizend zittend en duizend dansend op de dansvloer. De afgelopen edities van Mega Hafla waren zeer succesvol, met een goede sfeer en topartiesten. Dit feest in samen werking met Stichting Marmoucha moet je minstens één keer meemaken.

Feiten en Fabels
In Italië is een kalender verschenen van sexy priesters. Feit In 2004 verscheen voor het eerst de ‘Calendario
Romano’: fotograaf Piero Pazzi fotografeerde twaalf priesters in Romeinse setting voor een kalender. Vanaf dat jaar is er elk jaar één uitgekomen, waarop knappe, jonge priesters laten zien dat ook zij sexy voor de dag kunnen komen. Bij de Italiaanse katholieken viel het project niet echt in de smaak: de knappe priesters zouden geassocieerd kunnen worden met sekssymbolen. Ook viel het niet in goede aarde dat de opbrengst van de kalenders niet naar een goed doel gaat. De kalender werd in eerste instantie gemaakt om meer toeristen naar de Italiaanse hoofdstad te trekken, inmiddels zijn de exemplaren ontzettend populair. De editie van 2010 is te bestellen op http://www.calendarioromano.co.uk/.

De pausmobiel rijdt op zonne-energie. Fabel Al duurt het misschien niet lang meer. In 2008 heeft het Duitse bedrijf

SolarWorld paus Benedictus XVI een pausmobiel aangeboden die wordt aangedreven door zonne-energie. Hetzelfde bedrijf heeft in de zomer van 2008 ruim 2700 zonnepanelen geïnstalleerd op het dak van de audiëntiezaal Paulus VI. In 2009 maakte het kleinste land van de wereld bekend 500 miljoen euro te willen uitgeven aan een zonne-energiecentrale, die de grootste van Europa zal worden. Deze installatie zal het Vaticaan van zoveel energie kunnen voorzien, dat het het eerste land wordt dat volledig op zonne-energie draait. Op het moment rijdt de paus in een aangepast Mercedes-Benz, met onder andere kogelvrij glas. De aangeboden nieuwe pausmobiel is dan misschien zuinig, de bouwkosten zijn hoog: 1,2 miljoen euro.

37

Hip

‘Het hennafeest is het feest van de bruid’
TEKST ANOUK MENTINK

C

iydem Altun bekijkt haar groene jurk kritisch. ‘Deze kleur wordt het,’ zegt ze vastberaden. Ze is 28 jaar en bereidt zich voor op haar Hennafeest. Winkeleigenaar Mehmet El-Mas legt uit. ‘Dat is het feest van de bruid, een Turkse traditie die vooraf gaat aan het huwelijk. De familie van de bruid organiseert de viering. Daarbij worden de handen van Ciydem beschilderd met henna. Dat zal haar huwelijk geluk brengen.’ Ciydem is een Koerdische bruid. ‘Rood en groen zijn onze belangrijkste kleuren,’ zegt ze verguld. Ze werpt nog een blik in de spiegel en strijkt de plooien in het satijn glad. ‘Het is toevallig dat ik in Den Haag ben om mijn hennajurk uit te zoeken, normaal koop ik mijn kleren in mijn woonplaats Roermond. Mijn vriend komt uit Den Haag, daarom zijn we hier gaan kijken.’ El-Mas kijkt tevreden bij die uitleg. Volgens hem worden de traditionele feestjurken steeds strakker. ‘Vroeger waren de jurken wijd uitlopend. Nu is het lijfje vaak getailleerd en zit de rok wat losser.’ Volgens hem zijn satijn en tule in de mode. ‘En glitters, heel veel glitters,’ lacht El-Mas.

FOTO ANOUK MENTINK

Volgende maand in
COLOFON Hoofdredacteur Mark Schoones Adjuncthoofdredacteur Hanne Maasson Art-director Suzanne Lommers Eindredactie Bobby van der List Yvette Hazebroek Anouk Mentink Bianca Brasser Patricia Jaspers Redacteuren Thomas van Driel Esther de Roos Moira Lai Rosanne Sies Salim Elfassi Annemarie Rozendaal Vormgeving Julie der Kinderen Sarah Graman Reinout Schreuders Pauline den Hartog Jager Lars van Soest Uitgever Peter Douma Redactieadres Padualaan 99 3584 CH Utrecht Tel: (030)2193000 E-mail: info@credo.nl

ietsisme

credo

Er is meer tussen hemel en aarde. Maar wat?

carriere en geloof
Is het te combineren? Een zeur aan de deur!

jehova

En vErdEr

vader abraham
‘Ik geloof in sha-lala-sha-lalie’

sieneke
‘Ik geloof ook in sha-lala-sha-lalie’

Neem nu een abonnement op

‘Religie voor Dummies’
helemaal gratis.
Winkelwaarde €27,95

credo en krijg het boek

Abonnee worden? Ga naar www.credomagazine.nl en vul het formulier in of bel 030 2193000 (dagelijks van 9 tot 21 uur).

39

40

Dit is nepadvertentie voor onderwijsdoeleinden