You are on page 1of 170

E. M.

Cioran

rmenin

Kitab

metis

E. M. Cioran

rmenin

Kitab

Franszca yazan Rumen deneme yazan ve ahlaks Emil Mlc


hel Cioran 8 Nisan 1911 'de Raslnari'de (Romanya) dodu. On
yedi yanda Bkre niversitesi Felsefe Blmne girdi. Li
sansn Bergson zerine harladg bir tezle ald. 1934'te Bk
refte yaymlanan ilk kitab Sur !es cimes du despoir (mit
sizHin Doruklanndal, kendisinn de kabul ettii gibi, sonradan
Rumence ve Franszca yad her eyin zn ban ndnr. Ha
yatn trajik boyutundan habersiz olmakla sulad Bergsoncu
luk'tar o dnemde koptu. 1937'de, dlni bir krizin Crrrn olan
ve tartmalar yaratan kitab Des Jarmes et dessaints (Gzya
lar ve Aziler zerine) yaymland. Ayn yl, Bkre Fran sz E>
titsnden b!r bur,- alarak Parls'e gitti ve oraya yerleti. 1995
ylnda Alzheimer hastalndan ld.
1947'de Franszca yazd ve Fransa'da yaymlanan ilk ki

tab olan Precis de decomposltion'u (1949; rmenin Kita


b. Metis) u eserleri izledi (balcalar): Syllogismes de l'amer
tume, 1952 (Brklk, Metis); la Tentatio d'exister, 1956
(Varo/ma Eiflmi, Genda); Histoire ITT Utopie, 1960 (Tarih
ve Otopya, Metis); la Chute dans h temps, 1965 (Zamanda
D); De/'inconvenientd'etrene, 1973 (Dom Olmann
Sakncas, Genda); Ave-,: et Anathi!:mes. 1981 (itiraflar ve

Aforozlar).

Melis'te yaymladgmz Ezeli Mal,lp (Entretiens, 1995)


yazar1a e itli tarihlerde yaplm siiy)e-ileri bir arayagetiiyor.

Metis Yaynlar
ipek Sokak 5, 34433 Beyolu. lstanbul
Tel: 212 2454696 Faks: 212 2454519
e-posta: info@metiskitap.com
www.metiskitap.com
Yaynevi Sertifika No: 10726
rmenin Kitab
E. M. Cioran
Frans::ca Basm: Pri'!cis de decomposltion
Editions Galllmard, 1949
Metis Yaynlar, 1996, 2012
ilk Basm; Ocak 2000
Drdilncil Basm: Kasm 203
Yayma Hazrlayan: Kaya ahin
Kapak Tasanm: Semih Skmen
Kapak Resmi: Michael Mathfas Prechti, Portakallar, 1977
Dizgi ve Bask ncesi Hazrlk: Metis Yaynclk Ltd.
Bask ve Git: Yaylack Matbaaclk Ltd.
Fatih Sanayi Sitesi No.12/197-203
Topkap, /rtanbul TeJ: 212 5678003
Matbaa Sertifika No: 11931

ISBN-13: 978-975-3,42-266-6

E. M. Cioran

rmenin Kitab
Franszca'dan eviren:
Haldun Bayr

metis

indekiler

RMEN N KTA B I

TESADF! DNR 93
GERLEMENN EHRELER

AZZLK V E MUTLAGIN
YZ BURUTURMALARI
BLGNN DEKORU
E L E T E K EKME

134

139

106

119

RMENN KTABI

l'lljoir wilh black despairagainst my sou

And to myseifbecome ar enemy.

Yeisle birleeeeim ruhuma kar,


Ve dman olacam kendimin.

- IIL RTCHARD

FANATZMN ECERES
Aslnda her fikir yanszdr, ya da yle olmaldr; ama insan onu can
landnr, alevlerini ve cinnetlerini yanstr ona; safln yitinni, inan
ca dntrlm fikir, zaman iindeki yerini alr, bir olay ehresine
brnr; Mantktan sara hastalna gei tamamlanm olur... deolo
jiler, doktrinler ve kanl akalar byle doar.
gdsel olarak putlara taptmzdan, dlerimizin ve karlan
mzn nesnelerini kaytsz artsz eyler haline getiririz. Tarih, bir
Sahte Mutlaklar Geidi'nden, bahaneler adna dikilmi bir tapnaklar
dizisinden, zihnin Gayri Muhtemel nnde klmesinden ibarettir.
Dinden uzaklatnda bile insan dine tabi kalr; btn abasyla tann
benzerleri yaratr, sonra da benimser bunlan atelilikle: indeki kur
gu ihtiyac, mitoloji ihtiyac, apak gerein ve glnln stesin
den gelir. Btn cinayetlerinin sorumluluu tapma gcndedir: Bir
tanny yakkszca seven kii, bakalann da onu sevmeye zorlar, bu
na ra: olmazlarsa onlar yok etmeye de hazrdr. Hibir hogrsz
lk, ideolojik taviz vermezlik veya din yaycl yoktur ki, evkin
hayvani temelini aa vurmasn. Hele insan

ilgisizlik melekesi'ni bir

yitirsin: Potansiyel bir katil haline gelir. Hele.fikrini tannya dntr


sn: Bunun sonulan saylamayacak kadar oknr. Ancak bir tanr ya
da tanr taklitleri adna insan ldrlr: Akl Tannas'nn. ulus, snf
ya da rk fikrinin yol at anlklar Engizisyon'un ya da Reform'un
kilerle akrabadr. Kanl marifetler konusunda coku dnemlerinin
zerine yoktur: Azize Tereza ancak yaklan insanlarla ada olabilir-

RMENtN J<lTABI

di, Luther de kyl katliamlanyla ... Mistik krizlerde, kurban iniltile


riyle vecd iniltileri birbirine paraleldir ... Daraalar, zndanlar, hc
reler, ancak bir imann glgesinde oalr - ruhu hepten sarm olan o
inanma ihtiyacnn glgesinde. Bir doruyu,

bulunduran kiinin

kendi

dorusunu

elinde

yannda eytan bile epey soluk kalr. Neronlar'a,

Tiberiuslar'a kar adaletsiz davranyoruz:

Ayrlklk kavramn hi

de onlar icat etmemitir: Katliamlarla kendini oyalayan, rndan


km hayalciler olmulardr sadece. Hakiki' katiller, dini veya siyasi
dzeyde bir ortodoksluk kuranlardr; mmin ile mezhep sapkn ara
snda ayrm yapanlardr.
Fikirlerin birbirinin yerine geebildiini kabullenmemekte srar
edilince, kan akar... Kesin kararlann altndan bir haner ykselir;
alevli gzler cinayet habercisidir. Hamlet'ten etkilenmi mtereddit
bir ruh asla zarara yol amamtr: Ktln ilkesi irade gerilimin
dedir, huzuru yaayamamaktadr; tka basa ideallerle dolu, kanaatleri
nin arl altnda patlayan ve pheyle tembellii -btn faziletle
rinden daha soylu zaaftan- alaya almakla gnl elemi olduu iin,
nahvolduu bir yola, tarihe, o densiz sradanlk ve kyamet kanm
na ginni olan bir rkn Prometheus'vi.ri megalomanisindedir... Orada
kesinlikler oktur: Bunlan kaldnn, zellikle de sonulann kaldrn:
Cenneti yeniden kurarsnz. D, bir dorunun peine taklma ve
onu bulmu olmaktan emin olma deilse; bir dogma iin duyulan tut
ku, bir dognann iine yerleme deilse nedir? Bundan fanatizm do
ar -insana igrr olma, peygamberlik yapma ve terr zevkini veren
temel kusur-, o lirik czzam araclyla ruhlara bular, boyun edi
rir; anlan ezer ya da taknlatnr. .. Bunun elinden bir tek kukucular
kurtulur (ya da miskinler ve estetler), nk hibir ey

nermezler,

nk -insanln hakikl" velinimetleri olan onlar- tarafgirlikleri yok


eder ve ilerindeki sayklamay tahlil ederler. Bir Pyrrhon'un yann
da, kendimi bir Aziz Paulus'un yannda olduundan daha

gvenlikte

hissederim; nktedan bir bilgeliin, zincirinden boanm bir azizlik


ten daha yumuak olmas nedeniyle... Ateli bir ruhta, klk deitir
mi bir avc hayvan bulunur; kii, bir peygamberin penelerinden ko
lay kolay kurtulamaz... ster sema adna, ister site veya baka bahane
ler adna sesini ykselttiinde, uzaklan ondan: Yalnzlnzn sati
ridir, onun hakikatlerinin ve taknlklannn berisinde yaamantz af
fetmez; histerisini, varn younu onunla paylamanz ister; bunu si

Kukuculuk okulununM.. 365-275 yllarnda yaam o!ru korucusu. (.n.)

RMENiN KlTABI

'

ze dayatmak ve sizi tannmaz hale getinnek ister. Bir inan tarafndan


ele geirilip onu tekilere iletmeye almayan insan, seliimet saplan
tsnn hayat soluksuz brakt bir yer olan yeryzne yabanc bir
olaydr. Etrafnza bakn: Her tarafta vaaz veren solucanlar; her ku
rum bir misyonu dile getirir; tapnaklar gibi belediyelerin de mutlak
lar vardr; ynetimin ise ynetmelikleri - maymunlarn kullanmna
ynelik metafizik... Hepsi de btn insanlarn yaamna are bulmaya
abalar: Dilenciler ve ifasz hastalar bile buna can atarlar: Dnya kal
drmlar ve hastaneler reformcularla dolup taar. Olay kayna haline
gelme istei, her birinin zerine zihinsel bir karklk, ya da kiinin
kendi istedii bir !il.net gibi etki eder. Toplum - bir kurtarclar cehen
nemi! Diogenes'in elinde lambasyla arad, ilgisiz biriydi. ..
Birisinin idealden, gelecekten, felsefeden iten bir ekilde sz etti
ini, emin bir ses tonuyla "biz" dediini, "dierleri"ni andn duy
mam; kendini onlarn tercman olarak grdne ahit olmam onu
kendime dman grmem iin yeterlidir. Onda bir tiran msveddesi,
aa yukar bir cellat grrm; tiranlar kadar, byk cellatlar kadar
nefrete mstahaktr. Her imann bir tr terr icra etmesindendir bu; ve
bunu yerine getirenin "saflar" olmas, olay daha da rktc hale ge
tirir. Kurnazlara, dzenbazlara, zirzoplara gvenilmez; halbuki tarih
teki hibir byk kargaa onlara isnat edilemezdi; hibir eye inanma
dklar iin ne yreklerinize ne de artdncelerinize karrlar; sizi
kendi gevekliinizin, mitsizliinizin ya da yararszhnzn eline
brakrlar; insanlk yaad azck refah anlarn onlara borludur: Fa
natiklerin ikence ettii ve "ldealistler"in batrd halklar kurtaran
onlardr. Doktrinsizdirler, sadece kaprisleri ve karlan vardr; ilkeli
despotizmin yol at ykmlardan bin kere daha dayanlr olan
uyumlu zaaflardr bunlar. Zira hayattaki btn ktlkler bir "hayat
anlay"ndan ileri gelir. Olgunlam bir siyaset adam, eski Sofist
ler'in almalarn derinletirmeli ve an dersleri almaldr; - bir de
yolsuzluk dersleri ...
Fanatik ise yolsuzlua kaplmaz: Bir fikir uruna ldryorsa,
onun iin pekdlii. lebilir de; her iki durumda da, tiran veya ehit de ol
sa, bir canavardr. Bir inan iin ac ekmi olandan daha tehlikeli
varlk yoktur: En byk zalimler, kafas kesilmemi mazlumlar ara
sndan kar. Ac, g itahn azaltmak yle dursun, onu azdrr; zi
hin de kendini bir soytarnn meclisinde bir kurbannkinden daha ra
hat hisseder; onu, bir fikir iin lnen gsteriden daha fazla tiksindi
ren hibir ey yoktur... Ycelik ve kan dkmeden bkp usandl iin,

RMEN!N KiTABI

\O

evrenle e dzeyde bir tara skntsnn;

phenin bir olay ve midin

bir musibet gibi grnecei deimezlikte bir Tarih'in hayalini ku


rar...

ANT-PEYGAMBER
Her insann iinde bir peygamber uyuklar ve o uyandnda, dnya
daki ktlk biraz daha artar...
Vaaz verme lgnh iimizde ylesine yer etmitir ki, korunma
igdsnn bilmedii derinliklerden doar. Her insan,

kendinin bir

ey nerecei iir bekler: Ne nerdii nemli deildir. Bir sesi vardr


ya, o yeter. Ne sar ne dilsiz olmann bedelini pahalya deriz...
psnden zppesine kadar herkes, cinai cmertliinin kese
sinden harcar; hepsi, mutluluk reeteleri datr; hepsi, herkesin adm
larna yn vennek ister: Ortaklaa hayat, bundan tr tahamml edil
mez bir hale gelir; insann kendi hayat daha da ekilmez olur: Baka
larnn ilerine hi karmad zaman kii kendi ileri iin o kadar en
die duyar ki, kendi "benlii"ni bir dine evirir, yada tersten havarilik
yaparak "benlii"ni yok sayar: Evrensel oyunun kurbanyzdr...
Varoluun vehelerine getirilen zm nerilerinin bolluu, ancak
bu nerilerin naflelikleriyle mukayese edilebilir. Tarih: deal imalat
hanesi. .. huyu suyu belli olmayan mitoloji, srlerin ve yalnzlann
taknlklar... gereklii olduu haliyle tasarlamann reddi, lmcl
kurgu al. ..
Fiiliyatmztn kayna, kendimizi zamann merkezi, nedeni ve so
nucu zannetmeye bilinsizce meyilli olmamzdadr. Reflekslerimiz
ve gururumuz, tekil ettiimiz et ve bilin parasn bir gezegene d
ntrr. Eer dnyadaki konumumuzu doru olarak anlayabilsey
dik; eer kyaslamak, yaamak'tan ayrlmaz olsayd, mevcudiyetimi
zin ufaklnn aa kmas bizi ezerdi. Ama yaamak, kendi boyut
lanna kar krlemektir. ..
Btn fiiliyatmz -soluk almaktan imparatorluklar ya da metafi
zik sistemler kurmaya kadar- kendi nemimiz hakknda bir yanlsa
madan, bilhassa da peygamberlik igdsnden ktna gre, kendi
hkmszln doru bir ekilde grmesi durumunda, ie yarar ol
maya ve kendini kurtarc gibi gstermeye kim alrd ki?
"deal"siz bir dnya, doktrinsiz bir can ekime, yaamsz bir ebe
diyet hasreti... Cennet. .. Fakat kendimizi oyalamakszn bir saniye bi-

RMENiN KITABI

le var olamazdk: imizdeki peygamber, bizi kendi boluumuzda


ihya eden deli tarafmzdr.
deal bir ekilde zihni ak, yani ideal bir ekilde

nornal

insan,

iindeki hilik'ten baka hibir eye tutunmamaldr... Onu iittiimi


farzediyorum: "Amatan, btn amalardan koparlmm: arzular
mn ve buruk:luklarmn sadece formllerini muhafaza ediyorum. So
nuca balama eilimine direndiim iin ruhu yendim; tpk hayat da,
onun iinde zm aramaktan dehete kaplarak: yendiim gibi... n
sann seyri - ne mide bulandrc ey! Ak- iki tkrn karlama
s... Btn duygular mutlak:lann salg bezlerinin sefilliinden alrlar.
Asalet varoluun yadsnmasndadr, harap olmu manzaralara tepe
den bakan bir tebessmdedir yalnzca.
(Vaktiyle bir "benliim" vard; artk sadece bir nesneyim... Yalnz
ln btn uyuturucularn tka basa alyorum; dnyann uyuturucu
lar bana benliimi unutturamayacak: kadar hafiftiler. imdeki pey
gamberi ldrm olduuma gre, nasl olur da insanlar arasnda h.lii
bir yerim olabilir ki?)

TANIMLAR MEZARLIG-INDA
"Artk benim iin hibir ey konu olamaz, zira btn eylerin tanmn
verdim," diye haykran bir zihin tahayyl edebilir miyiz acaba? Byle
bir eyi tahayyl edebilsek bile, sre iinde nasl konumlandrlr bu?
Bizi evreleyen eylere, onlara isim verdiimiz -ve telerine ge
tiimiz- lde tahamml ederiz. Ama, bir eyi bir tanmla benimse
mek, ne kadar keyfi olursa olsun -ne kadar keyfiyse o kadar da va
himdir, nk bu durumda ruh bilginin nne geer- o eyi dlamak
tr; onu yavanlatrmak ve yersizletirmektir, yok etmektir. Avare ve
mnhal bir zihin --dnyayla da yalnzca uyku sayesinde btnleen
bir zihin- eylerin isimlerini oalnnak, ilerini boaltmak ve yerleri
ne fonnller koymaktan baka hangi ii icra edebilir? Sonra, eylerin
ykntlar zerinde ilerler; artk ihsas yoktur: Yalnzca hauralar. Her
formln altnda bir kadavra yatmaktadr: Varlk veya nesne, mahal
verdii bahanenin altnda lr. Zihnin havai ve uursuz hovardal
dr bu. Ve

bu zihin isimlendirdii ve kayda dt eylerin iinde

kendini de heba etmitir. Szcklere il.k olduu iin, ar sessizlik

12

RMENiN KiTABi

]erdeki esrardan nefret ediyordur ve bu sessizlikleri hafifletirip saf


latnr: Bu zihnin kendisi de hafif ve saf bir hale gelmitir, nk her
eyin ykn atm ve her eyden arnmtr. Tanmlama zaaf, onu
merhametli bir cani ve uysal bir kurban haline getirmitir.
Ruhun zihne yayd ve ona canl olduunu hatrlatan tek leke de
bylece silinmitir.

U Y G A R L I K V E I-IAVAI.K
Kstah ve leziz zihinler eserlerin ve aheserlerin dokularna ince hor
grti ve hercai alaylardan saaklar eklemeselerdi, onlarn anm kt
lesine ve derinliine nasl dayanabilirdik? ncelikleriyle toplumun
hem doruklarna hem de kysna yerleen o sevimli varlklar olmasa,
ataletle grgnn zeki ve beyhude zaaflara gereksiz yere katt yasa
lara, adetlere, kalpten kopan pasajlara nasl tahamml ederdik?
Ciddiyeti ktye kullanmam, deerlerle oynarru, bu deerleri
meydana getinnekten ve yok etmekten byk bir zevk alm uygar
lklara minnettar olmak gerekir. Yunan ve Fransz uygarlklan dn
da, akac bir zihin aklyla eylerdeki zarif hiliin gsterisini su
nan bir uygarlk biliyor muyuz? Alkibiades'in dnemi ile on sekizinci
yzyl Fransas iki teselli kaynadr. Halbuki dier uygarlklar, haya
ta bir yararszlk lezzeti veren o neeli icraatn tadn ancak son aa
malarnda, btn bir inan ve gelenek sisteminin knde alabil
milerdir bu iki yzyl ise, her eye kar kaygsz olan ve her eyi
kabul eden can skntsn en olgun alarnda, glerine ve gelecee
tam anlamyla mfilikken yaamlardr. Bir yandan hayata lclnet okur
ken yine de hayattaki burukluun holuklarn tadan, yal, kr ve ile
ri grl Madam du Deffand'dan iyi bir simge var mdr?
Hi kimse havaJ!ie hemen ulaamaz. O bir ayrcalk ve bir sanat
tr; her tr kesinliin imkansz olduunun farkna varan ve kesinlik
lerden tiksinen kimselerdeki yzeysellik araydr; doal bir ekilde
dipsiz olduklar iin hibir yere gtremeyecek uurumlardan uzaa
katr.
Bununla birlikte, geriye grnmler kalr: Neden bunlar bir slti.p
dzeyine ykseltmeyelim? Btn akll devirlerin tanm buradadr.
fadeyi tayan ruhtan ziyade, ifadenin kendisine; sezgiden ziyade te
vecche itibar edilen noktaya varlr; heyecan bile nazik bir hale ge-

RMENiN KlTABI

13

lir. Hibir zarafet nyargs tamayan, kendi kendine teslim edilmi


olan varlk bir canavardr; kendi iinde, sadece elikulanda terrn
ve inkarn kol gezdii karanlk blgeler bulur. lmekte olduunu b
tn canllyla bilmek ve bunu gizleyememek bir barbarlk eylemi
dir. Her

samimi felsefe,

srlarmz eleyen ve istenen etkilere dn

trme ilevi gren uygarln unvanlarn inkfir eder. Bylece havai


lik, olduumuz gibi olma derdine kar en etkiii panzehir haline gelir:
Onun aracllyla dnyay ktye kullanrz ve derinliklerimizde ya
tan yakkszl gzlerden saklarz. Onun hnerleri olmasa. bir ruh
sahibi olmaktan tr nasl yzmz kzarmazd'? An hassas yalnz
lklarmz, tekiler iin ne cehennemdir! Ama hep onlar iin, bazen de
kendimiz iin icat ederiz grnmlerimizi...

T A N R I' N I N ND E Y O K O L M A K
Farkl zne itina gsteren ruh, kand eyler tarafndan her adm
da tehdit edilir. Dikkati -en byk ayrcal- onu sk sk terk ettii
iin, kamak istedii eilimlere boyun eer, ya da murdar srlara yem
olur... Bizi hayvanlara ve nihai meselelere yaknlatran bu korkulan,
bu titremeleri, bu badnmelerini kim yaamamtr ki? Dizlerimiz
bklmeden titrer, ellerimiz kavumadan birbirini arar, gzlerimiz
hibir ey grmeden yukar bakar... Cesaretimizi pekitiren o dikey
kibri, bizi gsteri yapmaktan muaf tutan duyguyu, o hareketlerden
dehet duyma duygusunu muhafaza ederiz; glnlk derecesinde
ifadeye gelmez olan baklar rtmek iin, gzkapaklarmzn yard
mn da... Kayp gitmemiz yakndr, ama kanlmaz deildir; ilgin
bir kazadr, ama hi yeni deildir; korkulanmzn ufkunda imdiden
bir tebessm domaktadr ... duann kucana hi dmeyeceizdir...
Zira sonunda O kazanmamaldr; byk harfle yazlan ismini lekele
mek, istihzamza der; sat titremeleri datmak da yreimize...
Byle bir varlk gerekten olsayd; zayflklarmz kararlarmza.
derinliklerimiz snamalanmza stn gelseydi, o zaman hfilfi dn
meyi srdrmek beyhude olmaz myd? Madem ki zorluklarmz hal
lolmu, sorularmz askya alnm ve byk korkularmz yattnl
m... Fazla kolay olurdu bu. Her mutlak-ahsi veya soyut-, sorunlan
es gemenin bir tarzdr; sadece sorunlar deil, duyularn paniinden
baka bir ey olmayan kklerini de...

RMENiN KlTABJ

14

Tanr: rkntmzn zerine dosdoru d; hibir mide kan


mayan araylarmzn ortasna yldrm gibi inen selfunet; tesellisiz

kalm ve zaten teselli edilmek de istemeyen kibrimizin dolambasz


bir biimde geersizlemesi; bireyin kzaa ekilme yolunda ilerle
mesi; endie noksanl yznden ruhun isiz kalmas ...
imandan daha byk bir feragat var mdr? man olmadnda son
suz sayda kmaza girildii dorudur. Ama hibir eyin sonunun hi
bir eye kmadn; evrenin, hznmzn bir yan-n olduunu
bile bile, bu ayak srme ve kafamz yere ge vura vura ezme zev
kinden kendimizi niye mahrum edelim?
Atadan kalma dlekliimizin bize nerdii zmler, entelektel
edebinden yan izmenin en beter yollardr. Yanlmak, kandnlrn
olarak

yama.k

ve lmek; insanlarn

yapt budur.

Ama

bizi Tan

r'nn iinde yok olmaktan koruyan ve btn anlanroz, hi etmeye


ceimiz dualara dntren bir haysiyet de vardr.

L M Z E R N E E TLE M E L E R
1. - Hibir eye dayanmad iin, bir gerekenin glgesi bile bulun
mad iin, hayatta sebat ederiz. lm fazla kesindir; btn sebepler
onun tarafnda bulunur. gdlerimize esrarengiz gelir; dn
mzn nnde, berrak ve itibarsz bir halde, biJinmeyerir sahte cazi
besi olmakszn belirir.
HkQmsz srlar biriktire biriktire, anlamszl tekeline ala ala,
hayat lmden fazla rknt verir: Byk Mehul odur.
Bunca boluk ve anlalmazlk nereye varabilir? Gnlere tutunu
ruz, nk lme arzusu fazla mantksaldr, bundan dolay da ie yara
mazdr. Hayat belirgin, tartlmaz aklkta tek bir gerekeye sahip
olsayd kendini yok ederdi; igdler ve nyarglar Tutarllk'la tema
sa getiklerinde ortadan kalkarlar. Soluk alan her ey teyit edileme
yenle beslenir; birazck mantk ilavesi bile, varolu -Saduyusuzluk
abas- iin uursuz olurdu. Hayata sarih bir anlam verin: Henen o
an cazibesini yitirir. Hedeflerindeki belirsizlik onu lmden stn k
lar; bir nebze sarahat bile onu mezarlar kadar bayalatrabilirdi. Zi
ra hayatn anlamn konu alan

bir mspet bilim yeryzn

bir gnde

ssz brakrd; Arzu'nun verimli gayri muhtemelliini de hibir lgn


yeniden canlandramazd.

RMENiN KtfABI

15

il. -nsanlar, en nazl ltlere gre snflandnlabilir: mizalar


na gre; eilimleri, dleri ya da salg bezlerine gre ... Kravat deiti
rir gibi fikir deitirilir; zira her fikir, her lt, dardan, zamann bi
inlenilerinden ve tesadflerinden gelir. Fakat kendimizden gelen,
kendimiz

olar

bir ey varcir; grnmez, ama isel olarak teyit edile

bilir bir gereklik; her an kavranabilen ve hibir zaman kabullenmeye


cesaret edilmeyen ve ancak tketilmeden nce gndeme gelen uygun
suz ve ezeli bir mevcudiyet: lmdr bu, hakiki lt odur ... Btn
canllarn en mahrem boyutu olan lm, birbirine indirgenemeyen iki
dzene ayrr insanl. .. Bu iki dzen arasndaki mesafe, bir akbabay
la bir kstebek, bir yldzla bir tkrk arasndakinden de fazladr ...
lm duygusu olan insanla bu duyguya hi sahip olmayan arasnda,
iletiimi mmkn oln1ayan iki dn)anln uurumu a1.l1r, bununla bir
likte ikisi de lr; fakat biri lmnden habersizdir, tekiyse bunu bi
lir; biri sadece bir anda lr, tekiyse srekli lmektedir... Ortak ko
ullan ikisini de birbirine kart ulara yerletirir; iki an uca ve ayn
tanmn iine; uzlamaz!kl.nyla ayn kadere maruz kalrlar... Biri
sanki ebediymi gibi yaar; teki dvaml olarak ebediyetini dnr
ve bunu her dncesinde inkiir eder.
Hibir ey hayatmz deitiremez, hayat iptal eden kuvvetlerin
iimize aama aama szmas dnda hibir ey. Ne bymemizdeki
srprizler, ne de yeteneklerimizin serpilmesi hayata yeni bir ilke ka
tar; hayatn nezdinde ancak tabildironlar. Tabif olan hibir ey de bizi
kendimizden baka bir ey haline getiremez.
lmn nbelirtisi olan her ey, hayata bir yenilik meziyeti katar,
onu dntrr ve bytr. Salk, hayat olduu halde, ksr bir kim
lik iinde muhafaza eder; oysa hastalk bir faaliyettir; insann sergile
yebilecei en youn faaliyet, kendini kaybetmi ve... duraklamal bir
harekettir;

hareket gstermeksizin

bol bol enerji sarfetmektir, tamiri

imkfusz bir gk parltsn dmanlkla ve tutkuyla beklemektir.

111. -lm saplantsna kar, akln gerekeleri gibi midin kaa


maklannn da ie yaramaz olduu ortaya kar: Anlamszlklan, lme
itahn azdrmaktan baka eye yaramaz. Bu itahn stesinden gel
mek iin bir tek "yntem" vardr: Bunu sonuna kadar yaamak; tm
hazlarna, tm boucu skntlanna maruz kalmak; bundan kamak
iin hibir ey yapmamak. Doyasya yaanan her saplant kendi an
lklaryla kendini ortadan kaldrr. lmn sonsuzluu zerinde dura
dura dnce bunu ypratmay baarr, bizi bundan tiksindirir; bu

re-

R11ENIN KtrAB!

16

gatiffazlaln elinden hibir ey kurtulmaz; lmn itibann tehlike


ye drp azaltmadan nce, bize hayatn bounaln gsterir.
Kendini bunaltnn zevklerine kaptrmam; dncelerinde, s
np gitme tehlikesinin lezzetine bakmam, zalim ve yumuak yok
olularn tadn almam kiideki lm saplants hi iyilemeyecek
tir: Bunun strabn ekecektir, nk buna direnmi olacaktr; oysa
bir dehet disiplininde ustalam kii, kendi kokumuluu zerine
dnerek kendini kararllkla kl haline getirmi kii, lmn ge
mii ne doru bakacaktr - kendisi de artk yaayanayan. bir dirif
mi ten baka bir ey olmayacaktr. "Yntem"i onu hem hayattan hem
'

'

lmden kurtarm olacaktr.


Her esasl tecrbe uursuzdur: Varoluun katmanlannda bir kalnlk
noksanl vardr; bunlar kazan yrek ve varlk arkeolou, araylar
nn sonunda bo derinliklerle karlar. Grnmlerin zrhn bo ye
re zlemle arayacaktr.
Szm ona en yksek srlarn ifaat olan Antik Esrar'dan bize bil
gi konusunda hibir ey intikal etmemitir. Herhalde mptedilerin
hibir ey aktarmama zorunluluklar vard; fakat yine

de aralarndan

tek bir gevezenin kmam olmas akl alr gibi deildir; bir srda
bylesine inat etmekten daha ters bir ey var nudr insann tabiatna?
Aslnda hibir srrn olmam olmasndandr bu; olup biten il.yinler ve
rpertilerdir. Perdeler kaldnldnda, ortaya sonsuz uurumlardan
baka ne kabilirdi? Sadece hiliin srlarna giri yaplabilir ve
canl olmann glnlnn .
...Yanlgdan kurtulmu yreklerin katlaca bir Eleusis treni*
dnyorum, tanrlann ve yanlsama ateliliinin olmad ak bir
Esrar...

A N L A R I N K I Y I S I ND A
eylerden aldmz zevki ayakta tutan ve eylerin hfilii var olmasn
salayan, alamann imkanszldr: Tatlanru tketmemize ve bun
lardan yz evirmemize engel olur. Onca yolun ve kynn zerinde,
gzlerimiz kendi ilerinde boulmay reddettikleri zaman, kuruluk.la-

*Dini srlan aklamak iin yaplan trenler. (.n.)

RMENiN KiTABI

17

nyla, hayran olduk.lan nesneyi koruyorlardr. Gzyalanmz tabiat


heba eder, kendinden geiler de Tanr'y... Ama sonunda, bizi de he
ba ederler. Zira ancak en yksek arzularmz serbest mecralanna b
rakmay reddederek oluruz: Hayranlmzn ya da hznmzn em
berine giren eyler, sadece onlar sulu veda\anrnzla kurban etmedii
miz ve kutsamadmz iin orada kalrlar.
... Bylelikle, her geceden sonra, kendimizi yeni bir gnn kar
snda bulduumuzda, o gn doldunna gerekliliinin gerekletirile
mez oluu iimizi rkntyle doldurur; ve k iinde nerede olduu
muzu arm bir halde, sanki dnya az nce sarslm ve kendi Yl
dz'n icat etmi gibi, bir teki bile bizi zamann dna karmaya yete
cek olan gzyalarndan kaarz.

ZAMANIN PARALARININ BRBRNDEN AYRILMASI


Anlar birbirini izler: Bir kapsamlar olduu yanlsamasna, ya da bir
anlamlan olduu hayaline kaplmak iin hibir sebep yoktur; cereyan
ederler; seyirleri bizim seyrimiz deildir; sersem bir algya hapsol
mu bir ekilde ak.n seyre dalarz onlarn. Zaman boluunun
nnde yrek boluu: Kar karya, birbirlerine yokluklarn yans
tan iki ayna, ayn hilik grnts... Hayalperest bir budalaln etkisi
altndaym gibi, her ey ayn seviyeye gelir: Artk doruklar da yok
tur, uurumlar da... Yalanlardaki iir, bir muammann drts artk
nerede kefedilir?
Skncy hi bilmeyen kii, alarn douundan nceki dnyann
ocukluunda bulunmaktadr lfilii; ah gitmi vah kalm, kendi bo
yutlarna aldrmayan o yorgun zamana, kendi geleceinin eiindey
ken aniden bir yadsma lirizmi mertebesine kartlm maddeyi de
beraberinde srkleyerek ken zamana kapal kalr. Sknt, kendi
kendine yarlan zamann iimizdeki yanksdr... boluun aa k
masdr, hayat destekleyen -ya da icat eden- o sayklamann kuruma
sdr...
Deer yaratan insan, tam anlamyla sayklayan varlktr; bir eyin
var olduu inancndan mustariptir, oysa nefesini tutmas kiifidir: Her
ey durur. Heyecanlarn askya alsa: Artk hibir ey titremez olur.
Kaprislerini ortadan kaldrsa: Her ey soluklar. Gereklik arlkla
nmzn, lszlklerimizin ve dengesizliklerimizin bir eseridir. ar-

18

RMENiN KlTAB[

pntlarmz frenleyebildiimizde: Dnyann ak yavalar. Atelili


imiz olmasa, mekiin buz tutar. Zaman bile, birazck zihin aklyla
rlplak ortaya kacak o dekoratif evreni dourduu iin arzular
mz, akmaktadr. Birazck akgrilllk, en bataki durumumuza
indirger bizi: plaklk. Azck istihza, kendimizi aldatmamza ve ya
nlsamay hayal etmemize imkiin veren o gln grnl mitler
den arndrr: Aksi ynde her yol hayatn dna gtrr. Can sknts
bu gzergahn balangcdr sadece ... Zamann fazla uzun olduunu
hissettirir bize - bir erek gsterme yeteneine sahip deildir. Her nes
neden kopmu olan, dardan zmleyecek hibir eyi de olmayan
bizler ar ar kendimizi imha ederiz, nk gelecek bize bir olu ne
deni sunmak.tan kmtr.
Sknt bize, zamann am deil de ykm olan bir ebediyeti ifa
eder; bitl inan noksanlndan rm ruhlarn sonsuzudur o:
Kendi dlerinin peinde olan eylerin kendi etraflarnda dnmele
rine hibir eyin engel olmad dz bir mutlak.
Hayat sayklama iinde yaratlr ve sknt iinde dalr.
(Belirgin bir dertten mustarip olan kiinin ikftyet etmeye hakk
yoktur: Onun bir megalesi vardr. Ar hastalar hi sklmazlar: Has
talk ilerini doldurur, tpk byk sulular vicdan azabnn beslene
si gibi. Zira her youn ac doluluk benzeri bir durum yaratr ve bilin
ce, iinden kamayaca korkun bir gereklik sunar; oysa sknt de
nen o zaman matemindeki

madde'siz

ac, bilincin karsna, onu ka

zanl bir giriime zorlayan hibir ey kannaz. Yeri belirlenemeyen


ve hi sarih olmayan, iz brakmadan vcudun stne ken, ruha ia
ret venneden szan bir dert nasl iyiletirilir? Bu dert, atlattmz, fa
kat imkinlarmz, dikkat rezervlerimizi kurutan; bizi, boucu sknt
larmzn yok olmas ve straplarmzn uup gitmesinin ardndan ge
len boluu doldurmaktan aciz brakan bir hastala benzer. Zaman
iindeki bu yurtsuzlanann yannda, baklarnz altnda ryen
evren manzarasnn dnda hibir eyin gze batmad o bo ve bit
kin knt halinin yannda, cehennem bile bir snaktr.
Artk hatrlamadmz ve etkileriyle mrmze tecavz eden bir
hastala kar hangi tedavi yolunu kullanmal? Varolua nasl bir a
re bulmal, o sonu olmayan iyilemeyi nasl nihayetine erdinneli? Ve
doumun etkisini zerimizden nasl atmal?
Sknt, o devasz nekahet. ..)

RMENiN KlTAB!

"

l-IARKULADE YARARSIZLIK
Yunan kukucular ve gerileme dnemindeki Roma imparatorlar d
nda tm zihinler belediyeci bir ynelimin hizmetine girmi grn
mektedirler. Sadece onlar -birinciler phe, dierleri ise cinnet yoluy
la- o tatsz yararllk saplantsndan azade olmulardr. Filozof ya da
eski fatihlerin klyutmaz dlleri olmalarna bal olarak, keyfilii bir
icraat ya da bir badnmesi mertebesine ykselttikleri iindir ki hibir
eye bal deillerdi: Bu ynleriyle azizleri antnrlar. Fakat aziz
ler asla kntye uramamalyken -azizlerin yazgs kendi yaptkla
rna balyd, kaprislerinin hem efendisi hem kurbanydlar-onlar ha
kiki yalruzlard, nk yalnzlklar ksrd. Hi kimse bunu rnek al
mad, onlar da bunu hi nermiyorlard; "hemcins!eri"yle de sadece
istihza ve terr yoluyla iletiim kuruyorlard ..
Bir felsefenin ya da bir imparatorluun yklmasnda etken olmak:
Bundan daha hazin ve daha grkemli bir kibir tahayyl edilebilir mi?
Bir yanda hakikati, te yanda da azameti ldrmek, zihni ve siteyi ya
atan dknlklerdir. Dnr ve yurtta gururunun dayand yanl
glarn mimarisini kknden bimek; tasarlama ve isteme sevincinin
dayanaklarn bozulacak derecede yumuatmak; kinaye ve azabn in
celikleriyle geleneksel >oyutlamalar ve saygdeer ananeleri gzden
drmek - ne kadar nazik, ne kadar vahi bir kaynama! Tanrlarn
gzlerimizin nnde lmedikleri yerde hibir ekicilik yoktur. Roma'
da, tanrlarn yerine yenilerinin konulduu ya da ithal edildii, tanrla
rn kuruyup gitmesinin izlenebildii o yerde, hayaletleri zikretmek ne
byk bir zevkti; ama yine de o yce deikenliin, sert ve murdar
herhangi bir tanrnn saldrs nnde dize gelmesi korkusu vard. ..
Nitekim korkulan da gelmitir baa.
Bir ilfil ykmak zahmetsiz bir i deildir: Onu ykseltmek ve ona
tapmak iin gereken kadar zaman 13.zmdr bu i iin. Zira onun maddi
simgesini yok etmek k.if gelmez, basit bir eydir bu; iliihn ruhtaki
kkleri yok edilmelidir. Gemiin tasfiye olduu bat devirlerine gzleri yalnzca bolukla kamaabilen insanlarn nnde- baklarn
eviren kiinin, bir uygarln lm denilen o byk sanat karsnda
acma duymamas elde midir?
Olmayacak, hazin ve barbar bir lkeden, Yunan yanltmacalanyla
gzellemi bir Roma'nn can ekimesi iinde belirsiz bir perianl
dolatrmak iin gelen o klelerden biri gibi dlyorum kendimi...

RMENiN KTABI

yle olsaydm, bstlerin mnhal gzlerinde, gevek biitl inanlar ta


rafndan kltlm ilhlarda, atalarm, boyunduruklarm ve pi
manlklanm unutmay baanrdm. Eski simgelerin melankolisine gi
rerek azat olurdum; terk edilmi tannlarn itibarn benimser; onlan
kurnaz halara kar, uaklarla ehitlerin istilasna kar korurdum; ve
gecelerim, Sezarlar'n cinnet ve sefahatinde huzur arard. Klyutmaz
lkta uzmanlam bir halde -kibar fahielerin yannda, kukucu ran
devuevlerinde ya da ok gsterili zulmler sergilenen sirklerde- ko
kumu bir bilgeliin btn oklanyla yeni cokulan kalbura evirir;
mant, hi dlemedii boyutlara kadar, lmekte olan dnyalarn
boyutlanna kadar geniletmek iin akl yrtmelerimi zaaf ve kanla
doldururdum.

D M LGN T A H L L
Her birimiz, yalnzla kar ilenen gnah, yani insanlarla alveri
tarafndan yozlatrlmaya yazgl bir saflk dozuyla doarz. Zira her
birimiz, kendimize hasredilmi olmamak iin elinizden geleni yapa
rz. Bu durum, mukadderat deil dmlk eilimini andrr. Elleri
mizi temiz ve kalplerimizi bozulmam bir halde muhafaza etmekten
iicizizdir; yabanclarn terleriyle temas ederek kendimizi kirletiriz;
tiksintiye a ve vebaya hayran bir halde, toplu irkefin iine grtla
mza kadar gmlrz. Kutsal suyla dolu ummanlan dlediimizde
de, artk oraya dalmak iin ok ge kalmzdr; iliimize kemiimize
kadar kokumu olmamz, o ummana dalp boulmamz engeller:
Dnya yalnzlmz bozmutur; tekilerin zerimizde brakt izler
silinmez bir hale gelir.
Mahlfiklar arasnda, sadece insan srekli bir tiksinti uyandrabilir.
Bir hayvann yaratt irenme geicidir, dncemizde hi olgunla
maz; oysa hemcinslerimiz dnmze musallat olurlar, dnyadan
kopukluk mekanizmamza szarak itiraz ve katlmama sistemimizi te
yit ederler. Sadece incelik derecesiyle bir uygarln dzeyine iaret
eden her sohbet sonrasnda, Sahra'y aramamak ve bitkilere ya da zo
olojinin bitmek bilmeyen monologlanna gpta etmemek neden im
kdnszdr?
Hilik karsnda her kelimeyle bir zafer kazansak bile, onun zor
balna daha da fazla maruz kalmamza yol aar bu. Etrafmza sat-

RMENIN KlTABJ

21

mz kelimeler orannda lrz ... Konuanlann sm yoktur. Ve hepi


miz konuuruz. Kendimize ihanet eder, kalbimizi tehir ederiz; her bi
rimiz dile gelmezliin celladyzdr; her birimiz srlan, en bata da
kendi srlanmz yok etmek iin ytnnz. tekilerle grmemiz de,
kendimizi bolua doru bir yan iinde hep birlikte alaltmak iin
dir; ister fikir teatisi olsun, ister itiraflar ya da entrikalar ... Merak, sa
dece cennetten dnyaya de deil, her gnk saysz de yol
amtr. Hayat, bu dme sabrszlndan; ruhun b.kir yalnzlklan
ru,

Cennet'in en eski ve en gndelik ink1r olan diyalog yoluyla pe

ke ekmekten ibarettir. nsan, aktarlamayan Kel1m'n sonsuz vecdi


iinde yalnzca kendini dinlemeliydi; kendi sessizlikleri iin kelime
ler ve sadece kendine ait pimanlklar iin iitilebilen akortlar uydur
malyd. Ama evrenin gevezesidir o, tekiler adna konuur, benlii
oul biimi sever. tekiler adna konuan kii ise daima bir sahte
kfu-dr. Siyasetiler, refonncular ve kolektif bir bahaneden yana kan
herkes kiitdr. Sadece sanatnn yalan btnsel deildir, zira o
ancak kendini icat eder. Kendini iletiimsizlie brakmann, tesellisiz
ve sessiz heyecanlarmzn ortasndaki gerilimin dnda, hayat, koor
dinatlan belli olmayan bir alan zerinde kopanlar patrtdr; evren
ise, sara hastalna tutulmu bir geometri...

(Gizli znedeki zmnl oul ile "biz"deki ak oul, sahte varolu


iin rahat bir snak oluturur. "Ben" demenin sorumluluunu sadece
air stlenir; sadece o, kendi adna konuur; sadece onun buna hakk
vardr. iir, iine kehanet ya da doktrin szdrd zaman soysuzlar:
"Misyon" ezgiyi soluksuz brakr, fikir uua kstek olur. Shelley'nin
"cmert" taraf eserlerinin byk bir blmn hkmszletirir: yi
ki Shakespeare asla bir eye "hizmet" etmemitir.
Aslna uygun olmamann zaferi felsefi faaliyette, kendini gizli z
neyle ho tutan o faaliyette vuku bulur; bir de kahinlik (dinl, ahliiki y a
d a siyasi) faaliyetinde, "biz"in ululamasnda.. Tann/ama. soyut
.

zihnin yalandr; mlhem forml ise militan zihnin yalan: Bir tapna
n kkeninde daima bir tanm bulunur; mminleri iinden synln
maz bir ekilde bir fonnill toplar oraya. Btn retiler byle balar.
O zaman iire doru dnmemek elde mi? Onun da, tpk hayat gi
bi, hibir ey kantlamama mazereti var.)

RMENiN KlTAB!

22

LME K A R I O R T A K L I K
Kendi hayatmz zar zor kavranlabilir grnrken, tekilerin hayat
nasl tahayyl edilebilir? Bir varlkla karlalr; bu varln nfuz
edilemez ve hakl gsterilemez bir dnyaya, gerekliin zerine ma
razi bir yap gibi yerleen bir kanaat ve arzular ynna dalm oldu
u grlr. Kendine bir yanllklar sistemi uydurmu olduundan,
hkmszlkleriyle zihni rkten sebeplerden dolay ac ekiyordur
ve glnl gze batan deerlere vermitir kendini. Giriimleri fa
sa fisodan baka bir ey gibi grnebilir mi? Tasa!anndaki hummal
simetri de bir bo sz mimarisinden daha m iyi temellendirilmitir?
Dardan bakana, her hayatn mutla bir bakasyla deitirilebilir,
her alnyazs da -znde yerinden oynatlamaz olnasna ramen
keyfi grnr. Kanaatlerimiz bize havai bir cinnetin meyvalan gibi
grnd zaman, tekilerin kendilerine ve her gnn topyas iin

de oalmalarna duyduklar tutku nasl hogrlebilir ki? Falanca,


tercih ettii zel bir dnyann iine, filanca da bir bakasnn iine
hangi gereklilikten tr kapanr?
Bir dostun ya da tanmadmz birinin bize srlarn amasna ma
ruz kaldmz zaman, bu srlarn ifas bizi hayretlere garkeder. Bu
straplan bir facia m, yoksa bir aka m addetmeliyiz? Bu, tamamy
la yorgunluumuzun tevecch gstermesine veya ileden kmasna
baldr. Her alnyazs, birka kan lekesi etrafnda kprdaan bir na
karattan baka bir ey olmadndan, bu insann aclarnn tanziminde
yersiz ve oyalayc bir dzen ya da bir merhamet bahanesi grmek
8.sabmza kalmtr.
Varlklarn zikrettikleri sebepleri benimsemek g olduundan,
her birinden her aynlmzda, akla gelen soru deimez ekilde ayn
dr: Nasl oluyor da kendini ldrmyor? Zira tekilerin intiharn ta
hayyl etmekten daha tabii bir ey yoktur. nsan altst eden ve kolay
lkla yenilenebilen bir sezgiyle kendi yararsz!mzn farkna var
dktan sonra, herhangi birinin de byle yapmam olmas anlalmaz
gelir. Kendini ortadan kaldrmak yle ak ve yle basit bir i gibi g
rnr ki! Niin o kadar nadir bir eydir bu? Niin herkes bundan ka
ar? nk, her ne kadar akl yaama itahn yok saysa da, fiiliyatn
srmesine neden olan

hilik

btn mutlaklardan stn bir kuvvette

dir; lmllerin lme kar sessiz ortaklklarn izah eder; yalnzca


varoluun simgesi deil, varoluun ta kendisidir bu hilik; her eydir.

RMENiN KiTABi

23

Ve bu hilik, bu btn, hayata bir anlam veremez, ama hi deilse ha


yat, olduu hal iinde silrdrr:

Bir intihar etmene hali.

S I F A T I N ST N LG
Nihai meseleler karsnda ancak kstl sayda tavr olabilecei iin,
zihin, yaylmas esnasnda,

z denilen o

tabii snrla, esasl zorluklar

sonsuza dek oalunann imk!nszlyla karlar: Tarih, ok sayda


sorunun ve zmn yalnzca ehrelerini deitinnekle urar. Zih
nin icat ettikleri, bir dizi yeni nitelemeden ibarettir; unsurlar yeniden
adlandrr y a d a yegane ve deimez bir ac iin daha az anm sfat
lar arar. Her zaman strap ekilmitir; ama strap, o andaki felsefenin
ayakta tuttuu btnsel grler uyarnca ya "yce", ya "doru", ya

da "sama" olmutur. Mutsuzluk, soluk alan her eyin dokusunu olu


turur; ama eitleri evrim geinnitir; her varl, bylesine strap e
ken ilk insan olduuna inanmaya iten alt edilmez grnmlerin birbi
rini izlemesini salayan odur. Tek olmaktan duyduu gurur, insan,
kendi derdine ak olmaya ve tahamml etmeye tevik eder. Bir st
rap dnyasnda, straplarn her biri, dierleri nazarnda tekbencidir.
Mutsuzluktaki zgnlk, onu kelime ve hisler btn iinde tecrit
eden szel nitelie baldr...
Niteleyiciler deiir: Bu deiiklie de zihnin ilerlemesi ad veri
lir. Btn bu niteleyicileri ortadan kaldrn: Uygarlktan geriye ne ka
lrd? Zeka ile sersemlik arasndaki fark, eitlendirilmedii zaman
bayala yol aan sfat kullanmnda ortaya kar. Bizzat Tanr, sa
dece kendine eklenen sfatlarla yaar; ilfiliyatn varolu nedeni budur.
Bylelikle insan, mutsuzluunun yeknesakln daima farkl biin
lerde niteleyerek, ancak tutkulu bir yeni sfat arayyla zihnin nnde
hakl kanr kendini.
(Oysa bu aray acnacak bir eydir. Zihnin sefaleti olan ifade sefa
leti, kelimelerin yoksulluunda, tkenmeleri ve deersizlemelerinde
gsterir kendini: eylere ve hislere yklediimiz znitelikler, sonun
da szel leler gibi yatarlar nmzde. Biz de onlara, sadece kapal
yer kokusu saldklan zaman pimanlkla arayan bir bak yneltiriz.
Her titizlik, kelimeleri

havalandrma, solgunluklann evik

bir ince

likle telafi etme ihtiyacndan doar; fakat ruhun ve keliimn birbirine

RMEN1N KiTABi

24

karuklan ve rdkleri bir bezginlik iinde son bulur. (Bir edebi


yatn ve bir uygarln ideal olarak son aamas: Neron ruhlu bir
Valery dnelim ...)
Taze duyulanmz ve saf yreimiz, kendilerini bir niteleme evre
ninde bulduka ve bundan byk zevk aldka, sfatn tesadfleriyle
zenginleirler; sfat bir kez terih edildiinde ise uygun olmad ve
kifayetsiz kald ortaya kar. Mekiinn, zamann ve strabn sonsuz
olduklarn syleriz; ama sonsuz'un menzili u kelimelerden fazla de
ildir: gzel, yce, uyumlu, irkin... Kii kendisini kelimelerin teme
lini grmeye mecbur klmak m istemektedir? Orada hibir ey grl
mez; yaylmac ve bereketli ruhtan kopuk olduu iin, her kelime bo
ve geersizdir. Zekann gc onlarn zerine bir k tutmaya, onlar
parlatmaya ve gz alc hale getirmeye alr; bu g sistem mertebe
sine ykseltildiinde kltr adn alr- arkaplannda yokluk bulunan
bir havai fiek gsterisi.)

K A Y G I L A R I NDAN KURTULMU EYTAN


Niin Tanr o kadar soluk, o kadar dermansz ve o kadar vasat bir e
kiciliktedir? Niin ilginlik, tutarllk ve gncellikten yoksundur ve
bize o kadar az benzer? Bundan daha az insanbiimli ve bundan daha
ucuz bir biimde uzak bir imge var mdr? Bu kadar soluk parltlar
ve bu kadar sallantl kuvvetleri nasl yanstabilmiizdir O'na? Enerji
lerimiz nereye akp gitmitir? Arzularmz nereye boalmtr? Hayat
veren kstahlk fazlamz kim alp gtrmtr peki?
eytan'a doru mu dneceiz? Fakat ona dua etmeyi becerernez
kendimize dua et

dik: Ona tapmak, iednk bir biimde dua etmek,


mek olurdu. Apak gereklie dua edilmez:

Kesin,

tapnma nesnesi

deildir. Tm zniteliklerimiz.i kendi benzerimize yklemiizdir ve


grkeme benzer bir ss vennek iin onu karalarla rtrnzdr: Yas
giysilerine brnm hayatlarmz ve meziyetlerirnizdir o. nde ge
len niteliklerimiz olan ktlk ve sebatla donatarak benzerimizi mm
kn olduu kadar canl klmaya urarken tkenmiizdir; onun sure
line ekil verirken, onu evik, oynak, zeki, mstehzi, zellikle de sinsi
klmaya abalarken glerimiz helak olmutur. Tann'ya ekil vermek
iin elimizin altnda bulunan enerji stoklan bir hi haline gelmitir. O
zaman, muhayyileden ve iimizde kalan azck kandan medet urumu-

RMENiN KiTABI

25

uzdur: Tann, kanszlmzn iin olabilirdi ancak: Sallantl ve


arpk bir suret. O yumuak, iyi, yce ve dorudur. Ama aknla
hapsedilni bu glsuyu kokulu kanmda kendini bulan var mdr ki?
kiyzl olmayan bir varlk, derinlik ve gizem noksanl eker; hi
bir ey gizlememektedir. Yalnzca murdarlk gereklik iaretidir.
Azizlerin ilginliklerini t..1.mamen yitinnemi olmalar da, ycelikleri
ne romann kanmasndan ve ebediyetlerinin biyografiye elverili ol
masndandr;

yaanlar,

bizi zaman zaman byleyebilen bir

tarz

iin dnyay terk ettiklerini gsterir...


Hayatla dolup !at iin, eytan'n hibir sun<. yoktur: nsan
kendini eytan'da ok fazla bulduu iin O'na tapamaz; ondan bilerek
nefret eder; kendinden yz evirir ve Tann'nn yoksul vasflann ayak
ta tutar. Ama eytan bundan ikayeti deildir ve bir din kurmaya hi
heveslenmez: Zayflatlmamasn ve unutulntamasn temin etmek
iin burada deil miyiz biz?

E V R E D E G E Z NT
Varlklan bir kar ve mit cemiyetine hapseden emberin iinde, se
rap dman ruh kendine merkezden evreye doru bir yol aar. n
sanlarn uultusunu yakndan iitmeye ank tahamml edememekte
dir; onlar birbirine balayan 18.netli simetriye mmkn olduu kadar
uzaktan bakmak istemektedir. Her tarafta ehitler grr: Kimileri g
rnr ihtiyalar adna, kimileriyse denetlenemeyen gereklilikler adna
kendilerini feda ediyorlardr; hepsi de adlarn bir kesinliin altna
gmmeye hazrdrlar; bunu hepsi baaramadndan da, ou. dle
dikleri kan fazlasnn kefaretini bayalklaryla derler. .. Hayadan,
istifade edemedikleri usuz bucaksz bir lme zgrlnden ibaret
tir: Tarihin ifadesiz kurban treni, toplu mezar, onlar yutar.
Fakat atli bir ayrlk taraftan olan kii, gruhlarn musallat ol
mad yollar arayarak en kenara doru ekilir ve emberin kenar iz
gisi zerinde. vcuda til.bi olduu srece aamayaca o izgi zerin
de ilerler; bununla birlikte Bilin, varlksz ve nesnesiz bir skntnn
iinde tamamen saf olarak daha uzaklarda szlr. Artk ac ekmi
yordur, kiiyi lmeye davet eden bahanelerin zerindedir ve kendini
tayan insan' unutur. Bir halisnasyon iinde alglanan bir yldzdan
daha gerekd bir halde, bir yldZJn frdndsne benzer bir durum

26

RMENiN KlTABI

nerir - ruh ise, bayatn evresinde, daima sadece kendisiyle ve Bo


luun ansna cevap vermedeki gszlyle kar karya kalarak
gezinmektedir.

H A Y A T I N P AZARLARI
Pazar leden sonralar aylar::a uzasayd, ter dkmekten kurtulmu,
ilk !netin arlndan syrlp hafiflemi olan insanlk nereye varr
d? Yaanmaya deer bir tecrbe olurdu bu. Tek elencenin cinayet
olaca; sefahatn yrek temizlii, narann melodi, srtmann efkat
halinde grilnecei hayli muhtemel. Zamann snrszl duygusu,
her saniyeyi dayanlmaz bir azaba, daraacna evirirdi. iirle dolu
yreklere evksiz bir yamyamlk, bir srtlan hzn yerleirdi; kasap
ve cellatlar bitkin dp tkenir, kiliseler ve genelevler i ekilerle
dolard.

Bir Pawr leden sonrasna dnm evren..

skntnn

tasviridir bu -evrenin de sonu. . . Tarih'in zerinde sallanan lilneti kal


drn: O anda kendini iptal eder, tlpk mutlak bir tatil iinde varoluun
kendi kurgusunu sergilemesi gibi... Gayret, hiliin iinde mitoslar
ina eder ve salamlatrr; bu temel sarholuk, "gereklie" dair
inanc kkrtr ve ayakta tutar; oysa salt varoluu seyre dalma, hare
ket ve nesnelerden bamsz seyre dalma, ancak olmayan' zmler...
Uraszlar urallardan daha ok eyi kavrarlar ve daha derin
dirler: Ufuklarna snr eken hibir megale yoktur; sonsuz bir Pazar
gn domu olan onlar, seyrederler- ve kendilerini seyrederken sey
rederler. Tembellik, fizyolojik bir kukuculuktur, tenin phesidir.
Aylakla batm bir dnyada bir tek uraszlar katil olmazlard. Fa
kat insanln bir paras deildirler ve ter dkmeyi bilmediklerinden
tr Hayat'n ve Gnah'n sonularna katlanmadan yaarlar. Ne iyi
lik ne de ktlk yaptklar iin - insanlk sarasnn seyircileri olan
onlar- bilinci boan abalara, zamann haftalarna burun kvrrlar.
Baz leden sonralarn snrsz lde uzamasndan niye rksnler
ki? Kabalk lsnde basit ve besbelli eyleri savunmu olmann
pimanln duyarlar yalnzca. Bu dunmda, hakikat iinde umarsz
ca saplanp kalmak anlan, tekileri taklit etmeye ve kltc bir bi
imde megalelerin ekiciliine kaplarak gnl elendirmeye srk
leyebilir. Cennetin mucizevi kalnts olan tembellii bekleyen tehli
"ke budur.

RMENiN KiTABI

27

(Akn tek ilevi, bizi bir haftalna -ve sonsuza dek- yaralayan
lsz ve acmasz Pazar leden sonralan na dayanmamza yardm
etmesidir.
Atadan kalma kaslmalann srkleyicilii olmasa. binlerce gz
gerekirdi bize, sakl gzyalarmz iin; ya da yenecek trnaklar, kilo
metrelerce trnak... Artk akmayan bu zaman baka trl nasl ldr
lr? Bu bitmez tkenmez Pazarlar'da var olma acs kendini tmyle
gsterir. Bazen bir ey iinde kendimizi unutmay baarrz; ana dn
ya iinde kendimizi nasl unutabiliriz? Bu olanakszlk o acnn tan
mdr. Bu acnn yakalad kimse hibir zaman iyilemeyecektir, ev
ren tamamyla deise bile. Deimesi gereken yreidir, oysa yrek
deimez; onun gznde, varolma'nn da tek bir anlam vardr: Acs
na gmlmek - gndelik bir nirvanaya varma talimi onu gereksizli
in algsna yilceltene dek...)

S T FA
Bir hastanenin bekleme salonundaydm: Yal bir kadn bana dertleri
ni anlatyordu ... nsanlarn tarttklar eyler, tarihteki kasrgalar onun gznde bir hitiler: Zaman ve mekan iinde bir tek onun derdi
hkm sryordu. "Yemek yiyemiyorum, uyku uyuyamyorum, kor
kuyorum, mutlaka cerahat var," diye sralyordu, dnyann kaderi bu
na balym gibi enesini svazlayarak... Tiridi km, enesi dk
bir kadnn kendine dikkat ediindeki bu arlk, nce beni dehetle
tiksinti arasnda kararsz brakt; sonra, sua bana gelmeden hastane
den ktm gittim, anlanma ilelebet

srt evirneye karar vermitim...

"Her bir dakikamn elli dokuz saniyesi," diye sylendim sokaklar


da, "acya ya da... ac fikrine vakfedilmi. Keke bir ta olabilseydim!
'Yrek': Btn azaplarn kkeni ... Nesneye imreniyorum... maddenin
ve donukluun ltitfuna... Kk bir sinein gelgiti bana kyamet bir i
gibi grnyor. Kendinden kmak gnah ilenektir. Rzgar, hava
nn lgnl! Mzik, sessizliin lgnl! B u dnya hayatn nnde
pes ederek hilie kar kusur ilemitir... Hareketten ve ryalarm
dan istifa ediyorum. N1i.mevcudiyet! Tek zaferim sen olacaksn ... 'Ar
zu', szl-Uklerden ve ruhlardan hepten silinsin! Yarnlarn badndr
c akas nilnde geriliyorum. Ve baz mitlerimi h.111. muhafaza et
sem dahi, mit etme melekemi hepten kaybettim."

RMEN!N KTABI

28

D O L A Y L J HAYVAN
Kkten bir saplantyla, ara vermeden, insann var olduu, ne ise o ol
duu -ve baka trl olanayaca- dnld zaman hakiki bir
bozguna uranlr. Fakat ne olduunu ilan eden. yine de kendini ka
bul ettiremeyen bin tane tanm vardr: Ne kadar keyfi iseler, bir o ka
dar da muteber grnrler. En uuk samalk da, en ar bayalk da
benzer ekilde uygun der insana. nsann snrsz saydaki znite
likleri, tasarlayabileceimiz en belirsiz varl olutururlar. Hayvan
lar hedeflerine dorudan giderken, o, dolambalarda kaybeder kendi
ni; tam anlamyla dolayl hayvan odur. Gayri muhtemel refleksleri ki bilin bunlarn gevemesinden doar- onu, nekahet halindeyken
hastala imrenen biri yapar. Onda hibir ey salkl deildir, salk
l olmu olmann dnda... ster kanatlarn yitirmi melek, ister klla
rn yitirmi maymun olsun, mahl1katn anonimliinden yalnzca
salndaki kntler sayesinde kmtr. Ktti olumu kan, ka
rarszlklann, sorun msveddelerinin szmasna izin vermitir: huy
suz hayatdoluluu ise soru iaretlerinin ve hayret nidalannn-szma;
na... Uyuukluunu kemirerek, varlklar ekerleme yaparken uykusu
nu kararak onu bezdiren virs nasl tanmlamal? stirahatini zap
teden kurt nedir? Onu, eylemlere gecikmeye, isteklerin durmasna
zorlayan ilkel bilgi etkeni nedir? Yrtclna bezginlii ilk kim sok
mutur? Dier canllarn kaynamasndan knca, kendine daha ince
bir kargaa yaratmtr, kendinden koparlm bir hayatn dertlerini ti
tizlikle istismar etmitir. Kendisinden syrlmak iin giritii her ey
den, daha tuhaf bir hastalk teekkl etmitir: Onun "uygarl", deva
sz -ve temenni edilmi- bir duruma areler bulma abasndan baka
bir ey deildir. Sala yaklanca ruh solgunlar: nsan ya ma!OJ
dr - y a da yoktur. Her eyi dndkten sonra kendini dndn
de -zira o noktaya, ancak evreni dndkten sonra ve kendine sor
duu son soruymu gibi gelir- aakalr ve hayrete der. Fakat kendi
baarszln, salk iinde ebediyen baarszla urayan tabiata
yelemeye devam eder.
(Adem'den beri insan\ann btn abas,

insan'da deiiklik yap

mak olmutur. Altedilmez verilerin aleyhine icra edilen reform ve pe


dagoji maksatlan, dncenin tabiatn bozmakta ve hareketini ie
yaramaz hale getirmektedir. Bilginin eitici, iyimser ve bulac ig-

RMENlN KiTABi

29

dden daha amansz bir dman olamaz; filozoflar da bundan kaa


mazlard: Sistemleri bu igdnn elinden nasl kurtulabilirdi ki? De
vaszlk dnda her ey sahtedir; onu altetmeye alan o uygarlk da,
kuand dorular da sahtedir...
Eski kukucular ve Fransz ahlak.lan mstesna braklrsa, teori
leri gizlice ya da alenen insana biim vermeye ynelmeyen tek bir d
nce adam anmak zor olur. Ama insan olduu gibi srp gitmitir;
merakna teklif edilen, ateliliine ve aklna sunulan asil ilkelerin ge
it trenini izlemi olmasna ramen ... Tabiatta btn varlklarn ken
di yerleri varken, insan, metafizik olarak babo dolaan, Hayat'n
iinde kaybolmu, Yaratl iinde tuhaf kaan bir yaratk olmay sr
drmektedir. Tarihe muteber bir hedef bulan hi kimse kmamtr;
ama herkes bir neride bulunmutur; ve bu o kadar birbirinden ayr ve
acaip bir hedef bolluudur ki ereklik fikri geersizlemi ve zihnin
ucuz bir mal gibi yitip gitmitir.

nsan olgusu denen ofefdket birirni'ni, herkes kendi zerinde ya


ar. Zamann tek anlam da bu birimleri oaltmaktr; ok az bir mad
deden, bir adn gururundan ve iptali mmkn olmayan bir yalnzlk
tan destek alan o dikey aclan snrsz. bir ekilde bytmektir.)

TAHAMMLMZN KLT N O K T A S I
Merhamet dolu bir muhayyilenin yardmyla btn aclan kaydedebi
len, herhangi bir ann btn zntleri ve btn bunaltlanyla hemz.a
man olabilen kii, -byle bir varln olabileceini farzedersek- o kii
bir sevgi canavar ve gnl tarihinin en byk kurban olurdu. Ama
bylesi bir imk.B.nszl tasarlamamz faydaszdr. Bizzat kendimizi
incelemek, kendi alarmlarmzn arkeolojisini yapmak k.fdir. Gnle
rin azab iinde ilerlememiz, bunlarn seyrini aclarmz dnda hibir
eyin durduramamasndandr; tekilerin aclar bize, izah edilebilir ya
da almas mmkn grnr: Yeteri kadar irade, cesaret ya da zihin
aklk.lan olmad iin ac ektiklerine inanrz. Kendimizinki hari
her ac, bize meru ya da glnlk derecesinde anlalr gtnr;
byle olmasa, duygularmzn deikenlii iinde tek sabit ey matem
olurdu. Fakat yalnzca kendimizin matemini tutarz. Eer etrafmzda
srnen sonsuz saydaki can ekimeyi, birer gizli lm olan btn
hayatlar sevip anlayabilseydik, ac eken varlk saysnda kalp gere-

RMENiN KlTABl

30

kirdi bize. Ve gemi zntlerimizin tamamn mevcudunda bulun


duran, mucizevJ bjr ekilde gncel bir hafJzamz olsayd, byle bir

Hayat, ancak muhayyilemizin ve hafizam?,n


za.yjlklarcyla mnkndr.
ykn altnda kerdik.

Kuvvetimizi, unuttuklarmzdan ve ayn andaki kaderlerin oklu


unu tasavvur etme yetersizliimizden alrz. Evrensel acy o lahza
da anlayan ve hayatta kalabilen kimse olamazd; her yrek ancak bel
li miktarda acya gre yourulmutur nk... Tahammlmzn
adeta maddi snrlan vardr; halbuki, her kederin yaylmas bu snrla
ra eriir ve bazen onlar aar: ou zaman hsranmzn kkeni bu
dur. Her acnn, her kederin sonsuz olduu izlenimi de buradan do
ar. Gerekten de yledir, ama yalnzca bizim iin, yreimizin hu
dutlan iin; yreimiz geni bir alann boyutlarnda olsa derJerimiz
daha da byk olurdu; nk her ac dnyann yerine geer ve her ke
dere baka bir evren gerekir. Akl, beyhude yere bize rastlantsallkla
rmztn sonsuz kklkteki boyutlarn gstermeye verir kendini;
kozmogonik oalma eilimimiz nnde baarszla urar. Bundan
dolay hakiki lgnlk, asla tesadflere ya da beynin feliiketlerine de
il, yrein uydurduu yanl bir mekan anlayna baldr...

K U R T U L U Y O L UYLA P TAL
Bir selfunet retisi, ancak var olma-ac ekme denkleminden yola
karsak anlamldr. Bizi bu denkleme gtren ey iini bir saptama ya
da bir dizi akl yri.ltme deil, btn anlarmzn bilinsiz bir ekilde
bizi buna hazrlamas, nemli ya da nemsiz btn tecri.lbelerimizin
katkda bulunmasdr. Yeermesine adeta susadmz hayal krkl
tohumlarn iimizde tadmz zaman, dnyann her admda mit
lerimizi geersiz klmas arzusu, ktl tadarak dorulama imkiin
larn artrr. Gerekeler sonradan gelir; reti kendi kendine kurulur:
Artk, "bilgelik"ten baka bir tehlike kalmamtr. Fakat acdan azade
olmak da, eliki ve kartlklar alt etmek de istenmiyorsa? Tamam
lanmamln nanslar ile duygusal diyalektikler, yce bir kmazn

yekparelii'ne tercih ediliyorsa? Selfunet her eyi bitirir; bizi de biti


rir. Bir kez seltimete erdikten sonra, kendine hfilii canl demeye kim
cesaret edebilir? Ancak acdan kurtulmay reddetmekle ve adeta dini
bir dinsizlik eilimiyle gerekten yaanr. Seliimet yalnzca canilere

RMENiN KiTABI

"

ve azizlere, yarat ldrm ya da am olanlara musallat olur; te


kiler, -lesiye sarho bir halde- mi.lkemmeliyetsizlie gmlrler. ..
Btn kurtulu retilerinin kusuru, tamamlanmamln iklimi
olan iiri ortadan kaldnnalandr. air, selfunete ermeye zendiinde
kendine ihanet etmi olur: Selamet, arknn lmdr, sanatn ve ru
hun yadsnmasdr. .. nsann kendisini ulat eyle dayanma iinde
hissetmesi nasl olabilir? Aclarmz inceltip. bir baheyle ilgilenir
gibi ilglenebiliriz onlarla; fakat kendimizi askya almadan hangi yol
la serbestleebiliriz onlara kar? Lanetlenme karsnda uysal olan
bizler, ac ektiimiz lde var oluruz - Bir ruh, sadece zerine ald

tahanml edilmez eyler'in miktaryla byr ve telef olur.

SOYUT ZEHR
Bulank dertlerimiz ve dank enJielerimiz bile fizyoloji iinde yoz
latklarndan, ters ynde bir yaklamla onlar zekiinn manevralarna
indirgemek nemli bir eydir. Ya Sknt -dnyann gereksizce tek
rarl algs, srenin i karartc dalgalanmas-, tmdengelimli bir at
mertebesine ykseltilir, ona esiz bir ksrlk eilimi sunulursa? Ru
hun stnde bir dzene bavurulmadka, bu ruh tenin iinde kaybo
lur - ve fizyoloji, felsefi sersemlememizin son sz haline gelir. An
lk zehirleri, zihinsel deiim deerleri balamna oturtmak; gzle g
rlr bozulmay bir ara ilevine ykseltmek; ya da btn duygularn
ve ihsasn murdarln kurallarla rtmek: Zihin iin gerekli olan bir
zarafet araydr bu; zihnin yannda ruh-o dokunakl srtlan- sadece

kendi bana ancak yzeysel olabilir; kav


iaret ettikleri alanlarda yarattklar sonular deil,

derin ve tehlikelidir. Zihin


ramsa\ olaylarn

yalnzca bu olaylarn sralantn dert eden bir tabiat olduu iin ... Bi
zim hallerimiz zihni ancak deiik balamlara oturtulabildikleri l
de ilgilendirirler. Bylelikle melankoli barmzdan yaylr ve koz
mik bolua kavuur; fakat zihin, ancak duyularn krlganlna ba
layan eyden arndnda benimser onu; yorumlar onu; melankoli in
celtilir ve bak as haline gelir: Kategorik melankoli. Teori, pusuda
bekler ve zehirlerimizi ele geirir; ve onlar daha az zararl klar. Bu,

yukardan aaya

bir deer kaybdr; saf badnmelerine merakl


olan zihin, younluklara dman olduu iin...

RMENiN KtTABI

32

MUTSUZLUGUN BLNC
Her ey, unsurlar ve fiiJler, seni yaralamada elbirlii ederler. Burun
kvrmann zrhna m brnme!isin? Kendini bir tiksinti kalesinde
tecrit mi etmelisin? nsanst kaytszlklar m dlemelisin? Zama
nn yanklan seni son yokluklarnn iinde de madur edeceklerdir...
Kanamann nne hibir ey geemediinde, fikirler bile krmzya
boyanr, ya da tmrler gibi birbirinin zerine trmanr. Eczanelerde
varolua kar hibir zel ila yoktur- yalnzca palavraclar iin k
k ilalar... Peki berrak, alabildiine eklemlenmi, vakur ve kendin
den emin mitsizliin panzehiri nerededir? Btn varlklar mutsuz
dur; ama ne kadar bunu bilir'! Mutsuzluk bilinci, bir can ekime arit
metiinde ya da Devaszlk sicilinde boy gstermeyecek kadar vahim
bir hastalktr. Cehennemin itibann drr ve zamann mezbahala
nn kr iirlerine evirir. Hangi gnah iledin de dodun? Hangi suu
iledin de varsn? Acn

da kaderin gibi sebepsiz. Hakikaten ac ek

mek. nedensellii bahane gstem1eden dertlerin istilasn kabul et


mektir; lgn tabiatn bir ltfu gibi, bir negatif mucize gibi.,.
Zaman'n cmlesinde, insanlar virgller gibi yer alrlar; sense,
onu durdurmak iin, nokta olarak hareketsizletin .

N L E M S E L D N C E
Sonsuzluk fikri, geometriye belli belirsiz bir l_gnln szd bir
gnde domu olmaldr; reflekslerin sessizliinde, i karartc bir r
pertinin idrak nesnesinden tecrit enii anda ortaya kan ilk bilme
eylemi gibi.., Sonunda yalnz, trajik bir ekilde apak gereklikten
stn bir halde uyanmamz iin, ne kadar ok tiksinti ya da hasret bi
riktirmemiz gerekmitir! Unutulmu bir i eki, dolayszn dna
doru bir adm attrmtr bize; sradan bir yorgunluk bizi bir manza
radan ya da bir varlktan uzak.latnntr; dank iniltiler, tatl ya da
rkek masumiyetten ayrmtr bizi. Bu rastlantsal mesafelerin tutan
gnlerimizin ve gecelerimizin bilanosu- bizi dnyadan ayrt eden
mesafedir - ruh da bu mesafeyi azaltmaya ve kendi krlgan lleri
mize indirgemeye abalar. Fakat her bezginliin eseri kendini hisset
tirir: Hl.lii ayak basacak zemin kalm mdr?

RMENiN KlTABl

"

Balangta eylerden kamak iin dnz; sonra fazla uzaa


gittiimizde, kamzn pimanlyla kendimizi mahvetmek iin...
Bylelikle kavrarnlanmz gizli i ekiler gibi birbirine balanr; her
akl ytme nlem yerini tutar; yaknma dolu bir ton, mantn ar
balln bastnr. Kasvetli renkler fikirleri soluklatrr, mezarlk pa
ragraflarn zerine taar, buyruklarn iinde rk kokusu vardr, za
mand bir kristalin iindeki son hazan gndr bu ... Ruh, zerine
zerine gelen miyasmalar karsnda savunmaszdr, nk gky
zyle yeryz arasnda bulunan en rm yerden kp gelir bunlar;
efkatin iinde lgnln yatt yerden, ryalann kaynat topya
larn irkef kuyusundan: Ruhumuzdan. Evrenin yasalarn deitire
bilsek yada kaprislerini nceden grebilsek bile, bu ruh, ileleriyle ve
kendi ykmna dair ilkeyle boyun edirirdi bize. Mahvolmam bir
ruh mu? Her neredeyse bulunsa da tutanaa geirilse; bilim, azizlik
ve konedi tarafndan zaptolunsa!

B E L i R S 1 Z L i G i N T A N R 1 L A TIR I L M A S 1
Halklarn z, bireylerin zne oranla ok daha byk bir lde, ta
biatlanndaki belirsizlik payna gre az-ok kavranabilir. inde yaa
dklar apak durumlar ise sadece geici niteliklerini, evrelerini, g
rnmlerini ortaya karr.
Bir halkn ifade edebileceklerinin ancak tarihi bir deeri vardr:
Olu iindeki baarsdr bu; fakat ifade edemedii ey, ebediyet iin

deki malubiyeti, kendi kendine kar duyduu meyvasz susamlk


tr: Kendini ifade etmeye abalarken tkenmesidir. Bu abas srasn

da gsz. dtnde, ifadesinin yerini baz. szcklerle -syleneme


yene lnalarla-doldurur.
Zihnin dnda dolap dururken bamz sktnda, ka defa

Sehnsucht'lann, yearning'lerin, saudade'lann glgesine girmiizdir,


r olgun yrekler iin am o sesli meyvalann glgesine!.. Bu sz
cklerin zerindeki perdeyi kaldralm: Gizledikleri ierik ayn m
dr? Tanmlanmam bir soyun sz araclyla dallanp budaklanma
snda ayn anlamn yaamas ve lmesi mmkn mdr? Bu kadar
farkl halkn, nostaljiyi ayn tarzda hissetmesi dnlebilir mi?
Srm\y\a Alrunca, \ngilizce :: Porte'.ice'de "fulcm". (.n.)

RMENiN KTABI

34

Uzaktakinin. z.lenmesi ne bir fonnill bulmak iin yrtnan kii, k


'

t ina edilmi bir mimarinin kurban olacaktr. Belirsizliin o ifade


lerinin kkenine uzanmak iin, onlarn zne doru duygusal bir ge
rileme gerekletirmek, dile gelmeyenin iine garkolmak ve oradan
parampara kavramlarla kmak gerekir. Teorik gven ve anlayabilir
\iin gururu bir kere kaybedildi mi, kii her eyi anlamaya, her eyi

kendisi iin

anlamaya abalayabilir. O zaman, ifade edilemeyenin

iinde sevinebilir, makfilln kysnda gnler geirebilir ve yceli


in kenar mahallelerinde yan gelip yatabilir. Ksrln elinden kur
tulmak iin, akln eiinde serpilmek gerekir. ..
Beklenti iinde, henz olmayann iinde yaamak, gelecek fikri
nin varsayd kkrtc dengesizlii kabul etmektir. Her nostalji,
imdiki zamann bir biimde almasdr. Pimanlk halindeyken bile
dinamik bir nitelik tar: Gemii zorlamak istenir; geri dnsz olan
eye itiraz etmek, geriye doru hareket etmek istenir. Hayat ancak za
mann ihlfil edilmesiyle bir ierie kavuur. Baka yer saplants, ann
imkansz olmasdr; bu imkinszlkda nostaljinin ta kendisidir.
Franszlar'n tanmszlktaki mkemmeliyetsizlii duymay ve bil
hassa ilemeyi reddetmi olmalar, yine de bir eyler ifa eden bir vur
guya sahiptir. Bu dert, Fransa'da kolektif bir biim altnda bulunnaz:
Ejkifn metafizik vasf yoktur ve

can sknts tekil

bir biimde g

dmldr. Franszlar, Mmkn'le herhangi bir ibirliine gitmeyi


reddederler; dilleri bile, Mmkn'n tehlikeleriyle girilebilecek olan
her trl su ortakln safd brakr. Dnyada kendini onlardan da
ha rahat hisseden,

kendi evi

onlardan daha anlaml ve daha arlkl

olan, mndemiliin ekiciliine kendini daha ok kaptran baka bir


halk var mdr?
Temelli olarak baka bir ey arzu etmek iin, zamandan ve mekfin
dan syrlmak, yer ve an ile asgari bir yaknlk yaamak gerekir...
Fransa tarihinin o kadar az kesinti arzetmesinin nedeni, mkemmeli
yete doru yneliimizi tevik eden ve trajik bir bak asnn gerek
tirdii tamamlanmamlk ihtiyacn hayal krk.lna uratan o zne
sadakattir. Fransa'da bulac olan tek ey zihin akldr; aldanmak
tan, ne olursa olsun bir eye kurban olmaktan nefret etmedir. Bir Fran
sz'n maceray ancak bilincinin tmyle kabul etmesi bundandr; al
danmak ister; gzlerini balar; bilinsiz kahramanlk ona hakl olarak
bir zevksizlik, zarafetten uzak bir fedakarlk gibi grnr. Fakat haya
tn hoyrat mulakl, her an iin, iradenin deil, ceset olmadaki, me
tafizik olarak aldanmadaki/evriliin ar basmasn gerektirir...

RMENiN KTABI

"

Franszlar nostaljiyi an aklkla doldurmularsa, onun mahrem


ve tehlikeli itibarnn bir ksmn elinden almlarsa, Sehnsucht ise ak
sine, Heimat'la (vatan) Sonsuz arasnda ekitirilen Alman ruhunun
atmalanndazlmezolan eyi tketmitir.
Bu ruh nasl yatabilirdi? Bir yanda yrek ile topran blnmez
lii iine dalma istenci; te yanda, giderilemeyen bir arzuyla daima
mekn iine alp eritme istenci. Fakat ufuk snr arzetmediinden ve
onunla birlikte yeni avareliklere duyulan eilim arttndan, ilerlendi
i oranda hedef de geriler. Egzotik zevk, yolculuk tutkusu, manzara
nn yalnzca bir manzara olarak zevkini karma, isel biim eksikli
i, hem ekici hem itici olan dolambal derinlik buradan kaynakla
nu. Heimat'la Sonsuz arasndaki gerilimin zm yoktur: Ayn anda
hem kklemi hem kkszlemi olmaktr bu; yuva ile uzaklk ara
snda bir orta yol bulamam olmaktr. znde uursuz bir sabit olan

emperyalizm, Selnsucht'un siyas ve kabahk derecesinde somut ter


cmesi deil midir?
Baz isel tahminlerin tarihi sonulan zerinde ne kadar srar edil
se azdr. Nosta1ji de bunlardan biridir; varolu ya da mutlak iinde din
lenmemize engel olur; bizi belirsiz olann iinde yzmeye, dayanakla
nmz kaybetmeye, zaman iinde sipersiz yaamaya mecbur eder.
Topraktan sklm, sre i.inde srgne gnderilmi ve doru
dan kklerinden koparln olmak. ayrlma ve yanlna ncesindeki
kkensel kaynaklarla yeniden btnlemeyi arzu etmektir. Nostalji,
tam da kendini ezeli bir biimde evinden uzak hissetmektir; Skn
t'nn kl lleri ve Sonsuz ile

Heimat'n

elikili ilkesi dnda,

bitmi olana, dorudan olana, topran ve anann ansna geri dn


biimine brnr bu nostalji. Bylelikle zihin ve yrek topyalar uy
durur: Btn bu topyalar arasnda en tuhaf da kendi kendimize ver
diimiz yorgunluu attmz, domu olduumuz bir evren topyas

dr; btn yorgunluklanmzn kozmik yast olan bir evren...


Nostaljik zlemde, elle tutulur bir ey deil, zamandan aynk ve
bir cennet sezgisine yakn olan soyut bir scaklk aranr. Varoluu ol
duu haliyle kabul etmeyen her ey, ilahiyatn alanna girer. Nostalji,
Mutlak'n arzu unsurlanyla ina edildii, lgnlk.le ilenen Snn
Belirsiz'in Tanr olduu, duygusal bir il1ihiyattr sadece.

RMENtN KlTABl

YALNIZLIK - K A L P T E K BLNME
Hayatn bir mucize gibi ortaya kmad, 3.nn tabiatst bir titreme
iinde inlemedii her defada, ister istemez mahvolmaya yneliriz.. O
.

doluluk ihsasn, o sayklama anlarn, o volkanik imekleri, Tanr'y


yorulduumuz baln bir rastlants seviyesine dren o coku
harikalarn nasl yenilemeli? Yannda mziin bile iimizdeki orgun
kalnts gibi yzeysel grnd o parlty hangi kaamak sayesin
de tekrar yaamal?
Bizi hareketin balangcyla aktran, zamandaki ilk ilnn efendi
si ve Yarath'n anlk zanaatkiirlan klan heyecanlan hatrlamak. eli
mizde deildir. Yaratl n
'

artk sadece yoksunJuunu ve snk ger

ekliini alglanz: Vecdi unutmak iin yaarz. Geleneimizi ve cev


herimizi tayin eden de mucize deildir; panlalan elinden alnm,
kendi yokluklan iine batm ve gevi getirmelerimizin yegfile konu
su olmu bir evrenin boluudur: Yalnz bir kalbin nnde, yalnz bir
evren; ikisi de birbirinden ayrlmaya, antitez iinde aztnaya yazgl
dr. Yalnzlk, veri'mizden ziyade yegfue inan'mz oluturacak. ka
dar sivrildii zaman, her eyle aramzdaki dayanma biter: Varolu
tan sapnca, tek meziyetleri lm dnda bir eyin gelmesini soluk
solua beklemek olan canllar topluluundan kovuluruz. Fakat bu
bekleyiin bysnden kurtulduumuzda, yanlsamann kiliselerin
den srldmzde, en sapkn miirit topluluu oluruz, zira bizzat
ruhumuz sapma iinde domutur.
("Ruh hidayete vardnda, gzellii o kadar ycelir ve o kadar
hariku13.deleir ki, tabiatta olan her gzel eyi mukayesesiz aar ve
Tanr'yla Melekler'in gzlerini kamatrr" [lgnatius de Loyola]).
Herhangi bir hidayete konmaya abaladm; sorulan tasfiye etmek
ve cahil bir k, zihni kmseyen herhangi bir k iinde yok olmak
istedim. Fakat seni hibir "gzellik" aydnlatmaynca ve Tanp'yla
Melekler kr olunca, meselelerin zerinde yer alan mutlu bir i eki
e nasl varlabilir?
Vaktiyle, spanya'nn ve senin ruhunun efendisi Azize Tereza, sa
na gnah eilimleri ve badnmeleriyle dolu bir yol izdiinde, a
knlk uurumu semaya bir d gibi hayran ediyordu seni. Ana o
semalar daldlar-tpk eilimler ve badnmeleri gibi- souk kal
binde de Avila'nn cokulan hepten snd.

OROMl!NtN KiTABI

37

Baz varlklar. artk hi- imana tesadf edebilecekleri noktaya gel


miken, felein hangi cilvesiyle kendilerinden baka bir yere vanl-
mayan -yani hibir yere vardrmayan-- bir yolu takip etmek iin geri
lerler? Acaba hidayete eritikten sonra. en belirgin meziyetlerini kay
bedecekleri korkusuyla m? Her insan derinliklerinin zararna ilerler,
her insan kendinden kaan bir mistiktir: Yeryz. vanlamayan hida
yetler ve ayaklar albna alnm srlarla doludur".)

ALACAKARANLIK D N R L E R
Atina lmek zereydi; onunla birlikte. bilgiye lapmna da.. Byk
sistemler yaayacaklan kadar yaamlard: Kavramsal alanla sn-
landklan iin. straplarn mdahale.sini. kurtulu aray11n ve ac ze
rine drensiz meditasyonlan reddediyorlard. Sona ennekte olan site,
insanf rastlanbsa.llklann teoriye dntrlmesine inkfin tand
iin, herhangi bir ey -bir aksnk veya lm- eski meselelerin yerini
alyo niu are bulma saplanbs bir uygarln sonunun belinisidir: selinet aray da bir felsefenin sonunun Platon ve Aristoteles bu kayglara sadece denge gerekliliinden boyun emilerdi, ancak onlardan
.

___

sonra bu kayglar her alanda baskn kt.


Roma batarken, Atina'dan gerilemesinin yanklan ve tkeniinin
akislerinden baka bir ey derleyemedi. Yunanllar'n phelerini b
tn mparatorluk topraklarnda dolatrdk.lan dnemde mparatorlu

un ve felsefenin geirdii sarsnt, potansiyel olarak tamamna ermi


bir olguydu. Btn sorular meru grndnden, biimsel snrlara
3tr ballk, keyfi meraklann sefahatn artk engellemiyordu. Epi
kurosuluk ve Stoacln szmas kolayd: Soyut yaplann yerini ah
lak alyor ve soysuzlam akl, pratiin arac haline geliyordu. Roma
sokaklar, ellerinde farkl "mutluluk" reeteleriyle dolaan, devasz
bir genel bkknla ifa bulmak iin felsefenin eperinde ortaya k
m bilgelik uzmanlar ve soylu arlatanlar olan Epikurosular ve Sto
aclar'la doluydu. Ama tedavi usfillerinde mitoloji ve tuhaf hikliyeler
noksand. Bu mitoloji ve hikiiyeler, dnemin evrensel miskinlii iin
de ok uzaklardan gelen ve kk fark.lan nemsemeyen bir dinin ke
sinliini oluturacaklard. Bilgelik, miad dolan bir uygarln son s
z, tarihin afaklannn hiilesi, bir dilnya gr ehresine brnm
yorgunluk, daha zinde baka tannlann -ve barbarln- geliinden

RMENiN K!TABJ

"

nceki son hogrdr; aynca, sonun her taraftan ykselen hrltlar


iinde beyhude bir melodi denemesidir. Zira Bilge -berrak lmn
teorisyeni, ilgisizlik kahraman ve felsefenin son safhasnn, yozla
masnn ve iinin boalmasnn simgesi- kendi lm meselesini hal
letmitir. .. ve o andan itibaren btn meseleleri ortadan kaldnntr.
Daha nadir glnlklerle donatlm olduundan, ar devirlerde
genel patolojinin mstesna bir teyidi gibi rastgelinen bir snrva
kadr.
Kendimizl antik can ekimenin simetrik noktasnda, ayn dertler
den mustarip ve benzer ekilde iinden syrlnmaz bylerin etkisi
altnda bulunca, byk sistemlerin, snrl mkemmeliyetleri tarafn
dan yklm olduklarn dnrz. Kendimiz iin de her ey, itibar
ve tutarll olmayan bir felsefenin konusu haline gelir... Dncenin
gayri ahsi kaderi, binlerce ruha, Fikir'in binlerce defa aalanmas
na dalmtr... Bize artk ne Leibniz ne Kant ne de Hegel bir yardm
da bulunabilir. Kendi lmmzle felsefenin kaplarnn nne gel
miizdir: rdkleri ve artk savunacak hibir eyleri olmad iin
kendiliklerinden alrlar. .. ve herhangi bir ey, felsefe konusu haline
gelir. Paragraflarn yerini lklar alr: Bunun sonucu, mahremiyeti
ni tarihin ve zamann grn.mlerinde bulabilecek birfundus animae
(canl temel) felsefesidir.
Biz de "mutluluu" ararz; ya dknlkle ya da kmsemeyle:
Mutluluu horgrmek de, bunu hfila unutmamak ve dnerek red
detmek demektir. Biz de "selamet"i aranz, bunu hi istemeyerek de
olsa. Ve fazla olgun bir an negatif kahramanlanysak, biz.zat bu ol
gu dolaysyla, onun

adalaryzdr:

Zamanna ihanet etmek ya da

onun ateli bir taraftan olmak, -grnrdeki kartln ardnda- ayn


katlm fiilini ifade eder. Yce bitkinlikleri, ince tiritlikleri, zamand
hfilelere zenmeyi -ki bunlann hepsi bilgelie yneltir- kendinde
bulmayan var mdr? Dnya, yeni bir mutlan ya da yadsmann a
fanda kendinden gemeden evvel, evresini kaplayan boluk iinde
her eyi tasdik etne hakkn kendinde kim hissetmez ki? Ufukta hep
bir tanr tehdidi grnmektedir. Felsefenin kenarndayz; sonuna rza
gsterdiimize gre... Dncelerimize tanrnn yerlmemesine a
ba gsterelim; phelerimize hala sahip kalm; denge grnmleri
ve mndemi kaderin ars, btn keyfi ve acaip zlemler, bkl
mez hakikatlerden daha tercih edilir olduu iin ... areleri deitir
memiz, tesirli ve muteber hibir are bulamadmzdandr; nk ne
aradmz yatmaya, ne de peinden gittiimiz hazlara inancmz

OROMENIN KiTABI

"

vardr. Kaypak bilgeleriz biz; modern Romalar'n Epikurosular' ve


Stoaclar'yz...

K E N D N MHA E T M E N N KAYNAKLARI
Omuzlanmztn ve dncelerimizin zerinde ar yklerle bir hapis

hanede domuuz; kesip atna imkan bizi bir sonraki gn yeniden


balamaya tevik etmese. tek bir gnn bile sonunu getiremezdik...
Bu dnyann prangalan ve solunmaz havas her eyi elimizden alr,
kendimizi ldrme zgrl hari; bu 2gI"lk de. buna1bc arlk
larn stesinden gelen bir kuvvet ve gurur verir bize.

Kendi hkmn mutlak olarak elinde bulundurmak ve bunu kul


lanmamak... bundan daha esrarengiz bir yetenek var mdr? ntiharn
mmkn olduu tesellisi, soluksuz kaldmz o mekin sonsuz bir
alana evirir. Kendimizi yok etme fikri, buna ulama yollarnn oklu

u, kolayl

ve

yaknl sevindirir

ve

rktr bizi; zira kendimiz

hakknda geri dnsz bir ekilde karar verdiimiz o hareketten da


ha basit ve daba korkun bir ey yoktur. Tek bir anda btn anlan or
tadan kaldrrz; bunu Tanr bile yapamazd. Fakat palavrac iblisler
olduumuz.elan sonumuzu erteleriz:

zgrlk gsteriinden, kibrimi

zin oyunundan nasl vazgeebilirdik ki?..

Kendini ortadan kaldnnay hi tasarlamam; ipin, kurunun, ze


hirin ya da denizin yardmna bavurabileceini hi hissetmemi kii.
aalk bir krek mahkllmudur; ya da evrenin lei zerinde srnen
bir solucan. .. Bu dnya elimizden her eyi alabilir, bize her eyi ya
saklayabilir, ama kendimizi yok etmemizi engellemeye kimsenin g
c yetmez. Btn aletler buna yardmc olurlar, btn uurumlanmz
buna davet ederler bizi; ama btn igdlerimiz de kar kar. Bu

kartlk uhwnuzda ksz bir atma gelitirir. Hayat zerine d


nmeye, onda dipsiz bir boluk kefetmeye baladmzda, igd
lerimiz kendilerine oktan rehber ss venni ve fiillerimizi ynlen
dinneye balamlardr bile; ilhamnuzn kanatlanmasn ve serbestle
erek yumuamam21 frenlerler. Eer doduumuz anda, ergenlikten
kmzdaki kaclar bilinli olsaydk, be yanda intiharlarn alla
gelmi bir olgu, hatta bir saygnlk sorunu olaca muhtemelden de
te bir gerektir. Ama ok ge uyannz: Tefekkr ve hayal knklkla
nmzn bizi ynelttii sonulardan ancak aknla kaplabilecek
olan igdlerin mevcudiyetiyle dllenmi yllar durur karmzda.

RMENiN KiTABi

40

Tepki de gsterirler; bununla birlikte, zgrlmzn bilincine var


m olan bizler, istifade etmediimiz iin daha da cazipleen bir ()z
mn efendisiyizdir. Gnlere, dahas gecelere tahamml etmemizi sa
lar bu; artk ne yoksuluzdur, ne de husumet tarafndan eziliyoruzdur:
stn kaynaklar varlr elimizde. Bunlardan hi yararlanmasak ve so
numuz geleneksel son nefesle gelse bile, vazgeilerimizde bir hazi
neye sahip olmu oluruz: Her birimizin kendi iinde tad intihar
dan daha byk bir zenginlik var mdr?
Dinlerin kendi elimizle lmeyi yasaklamalarnn nedeni, bunda,
tapnaklar ve tanrlar aalayan bir itaatsizlik rnei grmeleridir.
Or!eans Konsili intihan cinayetten daha vahim bir gnah gibi deer
lendiriyordu; nk katil her zaman nedamet getirebilir, kendini kur
tarabilir, oysa kendi hayatna kasteden kii selametin snrlarn a
mtr. Fakat kendini ldrme eylemi zaten radikal bir selamet form
lnden kmaz

rru

yola? Hilik de ebediyetle edeer deil midir'?

Yalnz varlk, evrenle savamak ihtiyacnda deildir; o, son ihtar

olmak zlemini de duymaz pek; eer


mutlak bir biimde kendisi olduysa... G ve ye

kendine verir. Sonsuza dein


benzersiz bir fiille,

ri de kendini reddettii gibi reddeder. Hi deilse, zgrl srekli


gelecekte arayanlarn bulamad bir zgrlk btnlne varm
olacaktr. ..
imdiye kadar hibir kilise, hibir belediye intihara kar muteber
bir gereke icat etmemitir. Hayat artk kaldramayan kiiye ne sy
lenebilir'? Hi kimse bakasnn yklerini kendi zerine alacak halde

deildir. Dijalektiin elinde, tartlmaz straplann ve teselli bulma


m binlerce apak olayn saldnsna kar hangi g vardr'? ntihar,
insann ayrt edici zelliklerinden, keiflerinden biridir; hibir hay
van bunu yapamaz ve melekler bunun ancak farkna varabilir; intihar
sz insan gereklii, daha az meraka deer ve daha renksiz olurdu:
Sonuca balanan eitli yollan ve yeni zmleri trajediye sokacak
olsa bile, tuhaf bir iklimin ve kendi estetik deerleri olan bir lm im
kiinlan dizi.sinin noksanl hissedilirdi.
Olgunluklannn delili olarak canlanna kyan antik bilgeler, mo
demlerin hafzasndan km olan bir intihar retisi yaratmlard:
Dehasz bir can ekimeye adanm bizler, ne anlklanmzn yarat
csyz, ne de vedalarmzn belirleyicisi. Son, artk

bizim

sonumuz

deildir: Sayesinde yavan ve yeteneksiz bir hayat balatabilecei


miz yeg.ne bir giriimin stnl noksandr, tpk yce bir kinizmin
ve eski grkemli can verme sanatnn da noksan olmas gibi ... mit-

OROMENIN KiTABI

"

sizlie talim eden ve kendini kabullenen ceserleriz; kendimize ra


men hayatta kalrz ve yalnzca yararsz bir formaliteyi yerine geir
mek iin lrz: Sanki hayaumz, sadece ondan kurtulabileceimiz
atl ileri atmamza balym gibi...

TEPKC MELEKLER
Melekler iinde en az filozof olannn bakaldrmas zerine bir yarg
ya vanrken, bunun iine sempati, aknlk ve ayplama duygularnn
karmamas gtr. Evreni adaletsizlik ynetir. Orada ina edilen her
ey, zlen her ey, pis bir krlganln izini tar; sanki madde, yok
luun barndaki bir skandaln meyvasym gibi... Her varlk bir ba
ka varln can ekimesiyle beslenir; anlar, zamann kanszl zeri
ne vampir gibi UUrler - dnya, gzyalarnn biriktii bir yerdir...
Bu mezbahada kollanru kavuturup durmak ya da kl ekmek eit
derecede beyhude hareketlerdir. Hibir harika zincirinden boanma
hareketi mekB.n sarsamaz, ruhlan da asilletiremez... Zaferler ve ye
nilgiler, ad kader olan bilinmez bir yasaya gre birbirini izlerler; ka
der, felsefi olarak yoksun kaldlilllzda. u dnyadaki ya da herhangi
bir yerdeki ikametimiz biz.e zmsz. maruz kalnacak bir 13.net gibi
sama, ya da hak edilmemi grndnde bavurduumuz szck
tr... Kader - maluplar tenninolojisinin gzde szc ... Devaszl
a bir isim kadrosu bulmaya meraklyzdr ve isimler icat ederek, fe
liketlerimizin zerinde asl aydnlklarda bir hafifleme aranz. Keli
meler metbametlidirler: Narin gereklikleri bizi kandrr ve teselli
eder...
Bylelikle hibir ey isteyemeyen "kader". bizim bamza geleni

istemi olur... Tek izah biimi olarak Akld'na vurgunuzdur; onun,


yalnzca ayn tabiattaki negatif unsurlan tartan baht terazimizin kefe
lerini doldurmasn seyrederiz. Bunun byle olmasna karar venni
olan, stelik de bu karann sorumluluunu tamayan kuvvetleri k
krtacak gururu nereden bulup kamal? Adaletsizlik cierlerimiz
deki havaya, dncelerimizin mekanna, yldzlarn sessizliine ve
hayreine musallat olduu zaman. mcadeleyi kime kar ynelmeli?
Nereye saldnnal? syanmz. onu uyandran dnya kadar kt tasar
lanmtr. lm deindeki Don Kiot misali, dgnbn son radde
sinde, tkenmi bir haldeyken, yollarla. kavgalarla ve yenilgilerle yz

42

RMENiN KiTABi

yze gelme kudretini ve yanlsamasn yitirmi olduumuzda, haksz


lklar tamir etmeyi nasl stmze vazife edebiliriz? Ve daha zama
nn balangcnda, atlmlarnzn soluunu tkayan o i bulandnc
bilgelikten habersiz olan isyank5.r melein tazeliini nasl bulmal?
u dnyada meleklerin izinden gitmek daha da aa dmek anlam
na gelirken; insanlarn adaletsizlii Tann'nnkini taklit ederken ; her
bakaldr da ruhu sonsuza kar karr ve parampara ederken; dier
melekler srsn silikletirecek beligati ve kendini beenmilii
nereden alabiliriz? Kimlii belirsiz meleklerya olmayan kanatlan
nn altnda bzlm; ezeli olarak Tann'nn iinde galip ve Tann'nn
iinde yenik; uursuz ilginliklere kar duyarsz, yeryz matemleri
ne edeer hayalperestler- onlara ta atmaya ve uykularn blme id
diasna kalkmaya kim cesaret edebilirdi? Dknln kibiri olan
isyan, soyluluunu ancak yararszlndan alr: Istraplar onu uyand
nr ve sonra terk ederler; taknlk onu coturur, hayal krklysa
yadsr...

Muteber olnayan

bir evrende bakaldrnn bir anlam ola

mazd...
(Bu dnyada hibir ey kendi yerini bulmu deildir, bata bizzat
dnya olmak zere... yleyse, insan adaletsizliini seyrederken hi
armamak gerekir. Toplumun dzenini reddetmek de kabul etmek
de ayn ekilde abestir: Onun iyi veya kt ynde deimlerine, mit
siz bir tutuculukla maruz kalmaya mecburuz; tpk douma, aka, ikli
me ve lme maruz kaldmz gibi. Hayat yasalarnn banda r
me gelir: Kendi kalntlarmza, cansz nesnelerin kendi kalntlarna
olduklarndan daha yaknzdr; onlardan nce pes ederiz ve yok edil
mez gibi grnen yldzlarn baklar altnda kaderimize doru koa
rz. Ama bizzat yldzlar da, sadece yreimizin ciddiye ald, sonra
da istihza noksanlnn kefaretini byk aclarla dedii bir evrenin
iinde ufalanrlar...
Tann'nn ve insanlarn adaletsizliini hi kimse dzeltemez: Her
fiil, kkendeki Kaos'un, grnrde rgtlenmi, zel bir durumudur.
Kk alarn balangcna dayanan bir girdabn iinde srkleniriz;
o girdabn dzen ehresine brnm olmas da, sadece bizi daha iyi
kapp srklemek iindir. .. )

RMENiN KiTABI

EDEP KAYG I S I
Ten acnn drtmesiyle uyanr; bu uyank ve lirik madde, kendi eriyi

inin arksn syler. Tabiattan ayrt edilemez olduu mddete, un

surlarn unutuluu iinde serilip yatmtr: Benlik tarafndan henz

zaptedilmemitir. Istrap duyan madde yerekiminden kurtulur, evre

nin artakalan ksmna ank bal deildir, kendini gevemi btnden

tecrit eder; zira bir ayrlk etkeni ve bireylemenin etkin ilkesi olan
ac, istatistiksel bir alnyazsnn zevklerini inkir eder.

Hakikaten yalnz varlk, insanlar tarafndan terk edilmi olan deil

insanlar arasnda ac ekendir; kendi ln pei sra panayrlarda s

rkleyen ve mtebessim czzamllk, tamiri imkanszlk komedyenli


i yeteneklerini sergileyendir. Eski zamanlardaki byk yalnzlar
mutluydular, ikiyzll bilmiyorlard. gizleyecek bir eyleri yoktu:
Bir tek kendi yalnzlklaryla syleiyorlard ...

eylerle aramzda, strabn etkisiyle gevemeyen ve telef olma

yan tek bir ba yoktur; strap bizi her eyden kurtarr, kendi iinde
saplanp kalma ve geri dnsz bir ekilde birey olma ihsas dnda
her eyden. znde cevherlemi yalnzlktr bu. O andan itibaren
tekilerle, yalann gzbaclyla deilse eer, hangi yollarla ileti

im kurabiliriz ki? Zira eer hepimiz panayr cambaz olmasaydk,


eer bilgi bir arlatanln hnerlerini renmi olmasaydk, nihayet

edepsizlik ya da trajedi dzeyinde sa11imf olsaydk yeralt dnyalar


mz okyanuslar dolusu kin kusard, bu okyanuslarda kaybolmak eref

payemiz olurdu: Bylelikle onca acaipliin ve yceliin yakkszl

ndan kam olurduk. Eyb, zamannda dunnutur: Bir adm daha

atsayd, artk ona ne Tanr, ne de dostlar cevap vereceklerdi .


(Czzammz haykrmadmz. lde, asrlar tarafndan biim
lendirilmi zarif yapmackla sayg gsterdiimiz lde "uygarla
m"zdr... Yaad saatlerin arl altnda iki bklm olmaya hi

kimsenin hakla yoktur... Her insan bir kyamet imkiinn barndrr,

ama her insan kendi uurumlarn dz.letinneye giriir. Eer herkes


yalnzln kendi ak.na braksayd, Tanr, mevcudiyeti her noktada
kendimize kar duyduumuz o korkuya ve terbiyemize bal olan bu
dnyay yeniden yaratmak zorunda kalrd. .. - Kaos mu? - renilen

her eyi reddetmektir, insann

kendi olmasdr. .. )

44

RMENiN !ctTABI

B O L U U N YE L P A Z E S i
Filancay u hedefin peinde, falancay baka bir hedefin peinde gr
dm; insanlar, birbirini tutmayan konularla bylenmi, her biri aa

lk ve tanmlanamaz olan tasar ve dlerin sihrine kaplm gr

dm. sraf edilen onca ateliliin nedenlerine akl erdirmek iin her
durumu tek tek incelerken, her hareket ve her abann anlamszln
anladm. nsan yaatan hatalardan etkilenmeyen tek bir hayat var m
dr? Kkleri kk drc olmayan, sebepleri icat edilmi olma

yan, arzularla ortaya km mitoslara sahip olmayan tek bir berrak ve


effaf hayat var mdr? Her tr yararllktan arnm fiil nerededir?

Akkorluktan tiksinen gnete mi? mansz bir evrendeki melekte mi?


Yoksa lmszle terk edilmi bir dnyadaki aylak solucanda m?

Kendimi btn insanlara kar savunmak, lgnhklanna tepki

gstermek ve bunun kaynan ortaya karmak istedim; dinledim ve


grdm-ve korktum: Ayn sebeplerle ya da herhangi bir sebeple ha

reket etmekten, ayn hayaletlere ya da tamamen baka bir hayalete


inanmaktan, ayn sarholuklara ya da tamamen baka bir sarholua

gmlmekten korktum; son olarak da, ortaklaa hayal kurmaktan ve

son nefesimi bir vecd kalabal iinde vermekten korktum. Bir var

lktan ayrlrken bir yanlgnn daha elimden ktn, onda brakt


m yanlsamayla yoksullatlm biliyordum ... Ateli szleri, kendi

si iin mutlak benim iinse gln olan kanlmaz bir gerein mah

pusu olduunu aa karyordu; onun samalyla temas ettiimde,

kendiminkinden syrlyordum ... Aldanma hissine kaplmadan ve y


z kzarmadan kime katlnabilir? Ancak, her fiil iin gerekli aklsz

tamamen bilinli olarak alkanlk haline getiren ve kendini

kap

trd kurguyu hibir dle gzelletirmeyen kii hakl karlabilir;

tpk ancak inanszca len ve iin asln sezdii lde kendini feda
etmeye hazr bir kahramana hayranlk duyulabilecei gibi. .. Aklara

gelince, yz buruturmalannn ortasnda, kafalarndan lmn nse


zisi gemeseydi ekilmez olurlard. Smmz-yanlsamamz-meza
ra gtrdmz, soluumuzu canlandran esrarengiz hatay atlata
madmz, hazlarn ve hakikatlerin hkmszlk asndan denk ol
duklar kestirilemedii iin fahielerle kukucular dnda herkesin
yalana battn dnmek insann aklnt kartrr.
nsanlarn var olmak ve harekete gemek iin sanldklan nedenle

ri, kendinde ortadan kaldrmak istedim. Szle anlatlmayacak kadar

RMENlN KiTABi

45

normal bir hale gelmek istedim, - imdi de sersemlemi bir halde, bu


dalalarla ayn dzeyde ve onlar kadar boum.

B AZI S A B A H L A R
Atlas olmamann pimanl, u gln maddenin knde hazr
bulunmak iin omuzlarn silkememek... Hiddet, koznogoninin yolu
nu tersten izler. Baz sabahlar canl cansz her eyi mahvetme isteiy
le uyanmamzn sm nedir? eytan damarlanrruzn iinde bouldu
unda, fikirlerimiz arpntya kapldnda ve arzularmz ikiye
bldnde unsurlar tutuur ve hel.k olurlar, bu arada parmaklarmz
da klleri elekten geirmektedir.
Geceler boyunca hangi k.buslarla har neir olduk ki gnee d
man olarak kalkyoruz? Her eyle hesabmz kapatmak jin kendimi
zi mi tasfiye etmemiz gerekiyor? Zamanla kurduumuz yaknl han
gi su ortakl, hangi balar srdryor? Hayat, kendisini yadsyan
kuvvetler olmasa dayanlmaz olurdu. Muhtemel bir k, bir ka

fikri bulunur elimizde; kendimizi kolaylkla yok edebilir ve,

saykla

mann doruunda bu evreni balgam gibi tkrebiliriz.


... Ya da dua eder ve baka sabahlan bekleriz.
(Gizlice alanabilseydi ve hiddete kaplrru kadnlarla ocuklar
taklit edilebilseydi, yazmak yavan ve yzeysel bir i olurdu... Yorul
duumuz maddenin iinde, onun en derin murdarhnda, yalnz gz
yalaryla yumuayan bir burukluk ilkesi bulunur. Eer her kederlen
diimizde alayarak kurtulma imkiinmz olsayd, tehissiz hastalklar
ve iir ortadan kalkard. Fakat doutan gelen ve eitimle vahimleen
bir ekingenlik ya da gzya bezlerimizdeki bir ileyi bozukluu, bi
zi kuru gzlerin azabna mahkm eder. Ve lklar, kfr frtnalar,
ii iini yeme ve ete giren trnaklar, kanl bir gsterinin verdii teselli,
artk tedavi usOllerimiz arasnda grlmez olur. Bunun sonucunda da
hepimiz hastayzdr; can ektiince ulumak iin her birimize bir Sah
ra gerekirdi, ya da kudurmu iniltilerine daha da kudurgan iniltilerimi

zi kartracamz ili ve cokulu bir denizin kylan ... Vardmz


Tannlarlasavat iin Ze.s tarafndan gk.kubbeyi omuzlnndatamaya mah

lr.1lm edilen dev. (. n.)

46

RMENlN KiTABI

doruklar, gkkubbenin bedenlerimiz ve unsurlar iin daraac hizmeti


grecei bir idam grnts, beyin kanamasna benzeyen bir sonsuz
luk, karikatr andtran bir ycelik erevesi gerektirir.)

GZAR MATEM
Btn hakikatler bize kardr. Ama yaJjamaya devam ederiz nk
onlar olduklar gibi kabulleniriz, nk onlardan sonu karmay
reddederiz. Astronominin, biyolojinin rettiklerinin tek bir sonucu
nu -davranyla- yanstacak ve yldz uzaklklanyla tabiat olaylar
karsnda tevazu ya da isyan duyarak yatandan kmama karan
alacak kii nerededir? Gerekdlrnzn besbelliliine yenilmi bir
gurur hi olmu mudur? Ve sonsuz iinde her fiil gln olduu iin
kim artk hibir ey yapmayacak kadar cretkfu- davranmtr? Bilim
ler hiliimizi ispat ederler. Ama bundan son dersi kim karmtr?
Kim, btnsel tembelliin kahraman olmutur? Hi kimse kollann
kavutunnaz: Karncalar ve anlardan daha tellyzdr. Halbuki bir
kannca, bir an -bir fikrin mucizesi yada birtekillik eilimiyle- yuva
veya kovannda tecrit olabilseydi, zahmetlerinin mahzarasn

dar

dan seyretseydi. gayretinde hfil inat eder miydi?


Yalnzca aklc hayvan, kendi felsefesinden hibir ey reneme
mitir: Kendini ay: tutar - bununla birlikte, grnrde ieyarar ger
ekte hkmsz olan ayn hatalarda srar eder. Dardan, herhangi
bir Arimed noktasndan bakldnda hayat -btn inanlaryla bir
likte- artk ne mmkn ne de kavranabilirdir. Ancak hakikate kar

hareket edilebilir. nsan btn bildiklerine ramen, btn bildiklerine


kar her gn yeniden balar. Bu ikilii kt bir alkanlk haline ge
tirmitir. lerigrllk matemdedir, fakat -tuhaf bir bulama- bu
matem dahi etkindir; bylece Yarg Gn'ne kadar bir konvoyun iin
de srkleniriz; bylece bizzat son istirahatimizi ve tarihin nihai ses
sizliini de bir faaliyete evirmiizdir: Can ekimenin sahnelenmesi
dir bu, hnltlara kadar srecek dinamizm ihtiyacdr...
(Nefes nefese koturan uygarlklar, ebediyetin iine keyfnce ku
rulan uygarlklardan daha abuk tkenirler. Bir tek in, yallnn
iei iinde binlerce yl boyunca alarak, izlenecek bir rnek sunar;
felsefeden stn olan ince bir bilgelie de ok erken varmtr: Tao-

RMENlN KiTABI
culuk. zihnin kopma dzleminde tasarlayabildii her eyi aar. Ne
sillerle hesap yaparz: En fazla yz yldan beri ayakta olup, tutturduk
tan telfil rempo iinde zamandlk bilincini yitiren uygarlklarn
-

zerindeki liinettir bu.

Dnyada yapacak hibir eyimizin olmad apakbr; fakat ko

kumamz geveklik iinde srdrmek yerine ter kokuJan yayarz ve


le gibi kokan bir havann iinde kalrz soluk solua. Tarih i n tamam
'

kokuarak zlme halindedir; kard kokular gelecee doru bu-


rarr buram yaylr: Oraya doru koarz; hi deilse her rmenin

iinde bulunan ate iin...


nsanln,fiil yanlsamasndan ildi.de olmas iin ok getir, hele

esersizliin azizlii'ne ykselmesi iin daha da getir.)

VAZG E MEYE K A R I B A G I I K L I K

Ebediyetle ilgili olan her ey, kanlmaz olarak harcfilem bir hal alr.
Dnya, sonunda herhangi bir vahyi kabul eder ve herhangi bir rperti
ye boyun eer; yeter ki fonnl bulunmu olsun. Evrenin beyhudelii
fikri-Metlerin en tehlikelisi- apaklk seviyesine dmtr: Herkes
bunu kabul eder ve kimse buna uygun davranmaz. Nihai bir hak..i kat
karsnda duyulan rknt cvciJletirilmiir; nakarata dnt
iin artk insanlar onu dnmezler, zira yalnzca seinlemcleriyle bi
le onlar uuruma veya selimete doru srkleyecek bir eyi ezbere
renmilerdir. Zanan'n hkmszl gr azizler ve airler do
iunnutur; birde, aforoza btkun baz kimsesizlerin mitsizliklerini
Bu g kalaba.lkJara yabanc deildir: Sylenir dururlar: "Neye
yarar?"; ""ne olacak yani?"; "daha bylesini ok grrz"; "eski ha
mam, eski tas" - bununla birlikle hibir ey olmaz, hibir ey araya
ginnez: Fazladan ne bir ne de bir aziz kar... Bu nakaratlann sa
dece birine bile uygun davransalar, dnyann ehresi deiirdi. Fakat
-hayat aleyhtar bir dnceden kn olan-- ebediyet, Iillerin haya
ta geirilmesini tehlikeye sokmayan bir insani refleks olamazd: Onu
mekanik bir tekrarla unutabilelim diye, han:filemleir. iir gibi aziz
lik de bir maceradr. mwnlar, "her ey geer," derler - fakat. bu dehet
verici bayaln menzilini ka kii kavrar? Ka kii hayattan kaar,
hayat iin ark syler yada ona alar? Hayatn beyhude olduu kana
atiyle kim dolmambr? Ama kim bunun sonulanyla yzlemeye ce..

48

RMENiN KiTABi

saret eder? Metafizik yetenei olan insanlara canavarlardan da ender


rastlanr - halbuki her insan bu yetenein unsurlann potansiyel ola
rak iinde tar. Bir Hindu prensinin bir sakat, bir yal ve bir l gr
.mesi,

her eyi anlamasna

yetmitir; bunlan gren bizler ise hibir

ey anlamayz, zira hayatmzda hibir ey deimez. Ne olursa olsun


hibir eyden vazgeemeyiz; oysa beyhudeliin apak iaretleri eri
ebileceimiz bir yerdedir. mitle mallilil.dr, hep bekleriz; hayat
da, cevher haline gelen bekleyitir sadece. Ebediyen askda kalmak
tansa, tarafsz bir iliih ya da kadavra durumuna indirgenmektense, her
eyi bekleriz - Hilii bile. Bylelikle, Tamiri hnklnsz' kendine
dstur edinen yrek, bundan hfilii srprizler umar. nsanlk, onu yad
syan olaylarn iinde akane yaar...

DNYANIN DENGES
Sevinlerle kederlerin grnrdeki simetrisinin kayna, kesinlikle
hakkaniyetli bir ekilde datlm olmalar deildir:. Baz bireylerin
bana gelen ve onlar tekilerin aldnnazln kendi eziklikleriyle
telafi etmek zorunda brakan adaletsizliktir. Fiiliyatnn sonularna
maruz kalmak, ya da bundan korunmak; btn insanlarn nasibi bu
dur. Bu ayrm hibir lt olmadan gerekleir: mukadderdir, sama
bir paylam ve garip bir ayklamadr. Hi kimse mutluluk veya mut
suzlua mahk'.lm edilmekten yan izemez; doutaki hkmn, sper
ma hcresinden mezara kadar geerli olan ip cambaz mahkemesinin
kararndan da kaamaz.
Btn sevinlerinin bedelini deyen, btn zevklerinin kefaretini
eken, btn unuttuklarnn hesabn vermek zorunda olan kimseler
vardr: Tek bir mutluluk iin iin bile borlu kalmayacaklardr. Bir
haz titreyii binbir buruklukla talanvennitironlariin; sanki, kabul
gren yumuaklklara onlarn hi hakk yokmu gibi; sanki feragatle
ri, dnyann hayvani dengesini tehlikeye sokuyonnu gibi. .. Bir man
zarann ortasnda mutlu mu oldular? Elikulanda kederler iinde bu
na piman olacaklardr. Tasanlannn ve dlerinin iinde kibir mi
duydular? An pozitif straplarla hizaya getirilerek, sanki bir top
yadan uyanr gibi, abucak kendilerine geleceklerdir.
O halde, tekilerin bilinsizliinin bedelini deyen; sadece kendi
mutluluklarnn deil, tanmadk.lan kiilerin mutluluklarnn da kefa-

RMENiN KlTABI
retini deyen fedailer vardr. Denge bu ekilde yeniden salan[: Se
vinlerle zntler arasndaki orant uyumlu bir hale gelir. Eer ka

ranlk bir evrensel ilke sizin kurbanlar snfna ait olacanz hkm

n vennise, iinizde sakladnz cennet parasn mrnz boyunca

ayaklar altna

alarak

buna uyarsnz; baklannzda ve dlerinizde

beliren azck atlm da, zanann, maddenin ve insanlarn murdarl


nnde kirlenecektir. nnzde, ykselecek basamak olarak bir gb

re yn;

kUrs olarak da bir ikence 3.letleri takm bulunacaktr.

An

cak pul pul dklen bir hrete ve smkl bir taca 13.yk olacaksnz

dr Herkesten alacakl olanlarn, btn yollar mubah grenlerin ya


nnda yUrn1eyi denemek mi? Ama tozlar ve kller bile, zamann gi
rii.erini ve ryalann klarn tkamak iin nnze dikilecektir.
Hangi yne doru giderseniz gidin admlarnz yere batacaktr, sesi
.

niz: sadece irkef ilA.hilerini. l.ayk1racaktr; ve kendine acmadan baka

bir ey bulunmayan yreklerinize doru eilmi kafalarnzn zerin


mthi bir istihzann sizin cadar az sulu ve kutsanm oyuncak
lar olan mutlu kiilerin soluu yle bir geecektir.
den

FELSEFEYE VEDA

Kant'ta artk hibir insani zayfl, hznn hibir hakikt vurgusunu


gremez hale

geldiim an felsefeden yz evirdim: Kant'ta ve btn


filozoflarda... Mzikle, mistik pratiklerle ve iirle karlatnldnda,
felsefi faaliyet, sadece Jtangalarla lmllann gznde itibar olan a
ibeli bir derinlikle ve azalm bir canittkla ilgilidir. Hem zaten felsefe
-gayri ahsi endie. kansz fikirlere snma- hayatn batan kanc
taknlndan kaanlarn yoludur. Hemen hemen btn flozoflann
sonu iyi olmutur: te felsefeye kar ba gerclce. Sokrates'in sonu
bile bi trajik deildir. Bir yanl anlamadr; bir pedagogun sonudur
ve eer Nietzsche delilie gmldyse. air ve mtefekkir olaraktr
bu: Akl yrtmelerinin deil, vecdlerinin kefaretini demitir.
Varoluun iinden aklamalarla synlnamaz, buna ancak maruz
kalnabilir. bu sevilir ya da bundan nefret edilir, tapnlr ya da ekini
lir., bizzat varln ritmini, duraksamalann, tutamzhklann, buruk
veya neeli cokunluklann yanstan o mutluluk ve nefret sralamas
Yaanarak...
ister srpriz ister zorunluluk nedeniyle olsun, tartmasz bir boz-

50

RMENiN KtrABl

gna uramayan var mdr? O zaman ellerini dua iin ap, sonra fel
sefenin cevaplarndan bile daha bo bir halde iki yanna brakmayan
var mdr? Felsefenin grevi, adeta, felein dalgnl kargaann be
risinde yol almamza ses karmadka bizi korumak ve bu kargaya
dalmak zorunda kalr kalmaz da bizi terk etmektir. nsanln strap
lannn ne kadar aznn felsefeye girdii grldnde, bunun nasl
baka trl olabilecei sorulur. Felsefi alma verimli deildir; sade
ce mnasiptir. Ceza grmeden filozof olunur her zaman: Yansz ve
mnhal saatleri, ne Eski Ahit'e ne de Bach'a ve Shakespeare'e uygun
den saatleri havaleli dncelerle dolduran geleceksiz bir meslektir
bu. Bu dnceler, Eyb'n bir feryadyla, Macbeth'in bir zorbaly
la, ya da bir kantatn verdii ykseklikle edeerde olan tek bir sayfa
da somutlam mdr hi? Evren tartlmaz, ifade edilir. Felsefe ise
bunu ifade etmez. Hakiki meseleler, ancak felsefe katedilip tketildi
inde balar; btn anlanmzn kk sald Mehul nnde, vazgei
in iareti olarak nihai noktay koyan ok byk bir cildin son bl
mnden sonra balar; nzkmzdan tabiatyla daha mhim ve dolaysz
olduundan, o Mehul'le mcadele etmemiz gerekir. Burada, filozof
bizi brakr: Felaket dmandr, akl gibi saduyulu ve akl kadar
temkinlidir. Eski bir czzamlyla, btn taknlklardan haberdar bir
airle ve yceliiyle gnl emberini aan bir mzisyenle birlikte ka
lrz. Gerekten yaamaya, ancak felsefenin ucunda, onun ykntlan
nn zerinde, dehet verici hkmszln ve hibir yardmda bulu
namayacan anladmzda balarz.
(Byk sistemler aslnda parlak ve bo tekrarlardan ibarettir. Var
ln tabiatnn "yaama istenci"ne, "idea"ya ya da Tanr'nn veya
Kimya'nn fantezisine dayandn bilmekte ne gibi bir avantaj olabi
lir? Sadece kelime oalmas, ince anlam kaymalan..

Olan, szn s

ktnnasndan hi holanmaz; bunun isel tecrbesi de, imtiyazl ve


ifade edilmez olan ann tesinde hibir ey aklamaz. Zaten varln
kendisi de Hiliin bir iddiasdr.
Sadece mitsizlik nedeniyle tanmlar getiririz. Bir fonnl gerek
mektedir, hatta pek ok fonnill; en azndan zihne bir hakllk ve yok
lua bir gsteri salamak iin...
Ne kavram, ne de vecd bir sonuca gtrr. Mzik bizi varln
"mahremiyeti"ne daldrd zaman, abucak yzeye karz: Yanlsa
mann etkisi dalr ve bilginin bo olduu ortaya kar.
Temas ettiimiz eyler ve tasarladklarmz, duyulanmz ve akl-

0RMENIN KlTABI

51

mz kadar gayri muhtemeldir; ancak keyfince kullanlabilen-ve tesir


siz olan- szl evrenimizin iinde emin oluruz. Varlk dilsizdir ve zi
hin gevezedir. Bunun adna bilnek denir.
Filozoflarn zgnl. terimler icat etmekten ibarettir. Dnyaya
kar taknlacak veya drt tavr-bir o kadar da lme biimi-oldu
una gre, bun lan eitlendiren ve oaltan nanslar, yalnzca her tr
metafizik kavraytan yoksun olan szck seimine baldr.
Gereksiz sz ynlanyla dolu, sorularla karlklann edeer ol
duu bir evrene batmz.)

A Z ZD E N K l N i G E

Alayclk her eyi bahane seviyesine drmtr, Gne ve mit d


nda, hayatn iki art dnda: dnyann yldz ve kalbin yldz; biri
gz kamatnc, dieri grnmez. Bir iskelet gnete snsa ve mit
etse, mitsiz ve ktan bezmi bir Herkl'den daha salam olurdu;
mitlenme'ye btnyle ak bir varlk da Tann'dan gl, Hayat'tan
canl olurdu. Macbeth, "aweary of the sun" yaratklann sonuncusu
dur; bunun nedeni hakiki lmn rme deil her tr ndan iren
me olmas; tohum olan her eyden, yanlsamann sca altnda alan
her eyden tiksinme olmasdr...
nsan, gnein altnda doan ve len eylerin deerini bilmemi
tir, gne hiri; mit iinde doan ve len eylerin de, mit hari. Da
ha ileri gitmeye yz olmadndan, kinizmine snrr koymutur. n
k tutarllk iddiasnda olan bir kinik, ancak lftfta byledir; davranla
n onu en elikili varlk haline getirir: B.tl inanlarn kyp geirdik
ten sonra hi kimse yaayamaz. Eksiksiz kinizme varmak iin, azizin
abasnn aksi ynde ve onun kadar hatn saylr bir aba gerekir; ve
yahut da arnmasnn zirvesine ulam olup, kendine verdii btn
zahmetlerin beyhudeliini -ve Tann'nn glnln- kefeden bir
aziztahayyl etmek...
Byle bir keskin grllk canavar, hayatn verilerini deitirir
di: Bizzat kendi varoluunun artlarn dahi sorgulama kuvveti ve oto
ritesi olurdu; artk szlerinde elime tehlikesi bulunmazd; gzpek
liini zayflatacak hibir insani dknl de kalmazd; son yanlsa Gilne bezgini. (.n.)

RMENiN KlTABJ

"

malanmza kar kendimize ramen gsterdiimiz dini saygy yitir


mi olduundan, kalbinden ve gneten, cannn ektii gibi istifade
ederdi ...

UNSURLARA DN
Sokrates-ncesi dnrlerden beri felsefe hibir ilerleme katetme
seydi, ikayet edilecek bir durum olmazd bu. Derme atma kavram
lar ynndan bezmi olan bizler, hayabmzn hfill o dnrlerin
dnyay zerine kurduklar unsurlar iinde alkalandnn; bizi ko
ullandran eylerin toprak, su, ate ve hava olduunun; getiimiz
badirelerin erevesini ve straplanrnzn ilkesini bu balang fizii
nin ortaya koyduunun farJana vannz sonunda. Bu birka temel veri
yi karmaklatrm olduumuzdan -teorilerin dekor ve yaplanyla
bylenmi bir halde- Kader anlayn kaybetmiizdir; oysa Kader
deimemi, dnyann ilk gnlerindekiyle ayn kalmtr. zne in
dirgenen varoluumuz, her zamanki unsurlara kar bir arpma ol
maya devam etmektedir; bilgimizin hibir ekilde yumuat.amad
bir arpma... Btn zamanlardaki kahramanlar, Homeros'unkiler
den daha az mutsuz deildirler ve eer ahsiyetler haline geldilerse,
soluklan ve azametleri a.aldndandr bu. Bilimlerin sonulan insa
nn metafizik konumunu nasl deitirebilir ki?

Veda* il.bilerinin

ve

tarihin balangcnda kimin yazd bilinmeyen iirlere sokulmu h


znlerin yannda, maddenin aratrlmas, zmlemenin tespit ve
rnleri nedir ki?
En konukan gerileme devirleri bile, bizi mutsuzluk zerine bir
obann kekelemelerinden daha fazla aydnlatmazken; bfu;l, bir bu
dalann sntnda laboratuvar aratrmalarndan daha fazla bilgelik
varken; zamann yollarnda -ya da kitaplarda- hakikatin peine d
mek lgnlk deil midir? Yalnzca birka ey okumu olan Lao-Tse,
her eyi okumu olan bizlerden daha safdil deildir. Derinlik bilgiden
bamszdr. Devrini kapatm zamanlarn akladklann baka dz
lemlere tercme ederiz, ya da dncenin son kazanmlar aracly
la kkendeki sezgilerden yararlannz. O halde Hegel, Kant' okumu
bir Herakleitos'tur; Sknt'mz da duygusal bir Elea'clktr, maskesi
dm ve ie domu eitliliin kurgusudur...
Hinduin'in kutsal metinleri. (.n.)

RMENlN KTABI

53

KAAMAKLAR
Nihai dersleri ancak sanat dnda yaayanlar karabilirler. ntihar,
azizlik, kt alkanlk - yetenek noksanlnn nice biimi. ster do
rudan ister klk deitirmi, sz, ses ya da renk araclyla yaplan
itiraf, i kuvvetlerin birikmelerini durdurur ve danntn dnyasna
atarak bu kuvvetleri zayflatr. Her yaratma fiilini bir ka etkeni ha
line getiren kurtarc bir azalmadr bu. Fakat enerjileri biriktiren kii,
ba<>k altnda, kendi arlklarnn klesi olarak yaar; mutlak iinde
batmasn hibir ey engellemez...
Kendilerini halsiz dren gizli gleri idare etmeyi bilenlerde,
hakiki trajik varolua hemen hi rastlanmaz; ruhlarn eserleri aracl
yla ufalttklan iin, fiiliyatn anlna erime enerjisini nereden
bulabilirlerdi ki? Kimi kahraman, kendini harikuliide bir lm yolun
da gerekle.tinnitir, nk msralar iinde yava yava snme mele
kesi noksandr. Her kahramanlk, eksik olan bir yetenein kefaretini ka1bin dehasyla- der; her kahraman yeteneksiz bir varlktr. Onu
ne karan ve zenginletiren de bu eksikliktir; halbuki bahtlarna d
en dile gelmez eyleri yaratclk yoluyla yoksullatranlar, ruhlar
dierlerinin zerinde ykselebilse de, birer varolu olarak arka plana
itilmilerdir.
Kimisi hemcinslerinin arasndan manastr veya baka bir hner yo
luyla kar: mOrfn, kendini tatmin veya aperitif yoluyla; oysa bir ifade
biimi kendisini kurtarabilirdi. Fakat kendi kendisi nezdinde hep mev
cut kalan, yedekteki kuvvetlerine ve hesap hatalarna mkemmel bir
ekilde millik olan, hayatnn toplamn sanatn bahaneleriyle ufalt
mak.szn tayan, kendi kendisinin istilasna uram olan kii, davra
n ve kararlarnda ancak btnsel olabilir; ancak kendisini tamamen
.
etkileyen bir sonu karabilir; an ular tadamaz: An ularn iin
de boulur nk; ayrca kt alkanln, Tann'nn ya da kendi ka
nnn iindede boulur; halbuki ifadenin dleklikleri onu en yksek'in
nnde geriletirdi. Kendini ifade eden kii, kendine kar hareket et
mez; o sadece nihai dersler iin duyulan

eilimi

bilir. Firari ise, bu

dersleri karan deil, kendi kendisinin eline kaldnda mahvolup


kmekten korkarak haylazlaan ve sesini duyurandr.

54

RMEN!N KiTABI
GECEYE DRENMEME

Balangta, a doru ilerlediimizi sannz; sonra o hedefsiz yr


yten yorulur ve kendimizi yere brak.nz: Gitgide yumuayan top
rak artk bizi tamaz: Alr. Gneli bir sona gtren bir gzergah
bo yere izlemeye urasak da, iimizde ve altmzda koyu karanlk
lar genleir. Kaymamz srasnda bizi aydnlatacak hibir pnlt ol
maz: Uurum bizi arr ve onu dinleriz. Olmak istediimiz her ey,
bizi daha yukarya ykseltme gcn gsterememi her ey, hftlii ze
rimizde durur. Vaktiyle zirvelere iik olan, sonra da hayal krklna
urayan bizler, sonunda dmze can yrekten balannz; tuhaf
bir infazn aletleri olarak. koyu karanlklarn snrna, geceye bal
alnyazmzn hudutlarna dokunma yanlsamasyla bylenerek, d
mz tamamlamak iin acele ederiz. Boluk korkusu hazza d
ntnde, gnein aksi ynnde ilerlemek ne anstr! Tersine son
suz, tabanlarmzn altnda balayan tanr, varln yarklar nnde
vecde geli ve kara bir hfile susuzluu olan Boluk, iine gmld
mz alaa edilmi bir ryadr.
Badnmesi bizim iin yasa haline gelirse, bir yeralt aylas ta
yalm, dmzn til.cn... Bu dnyann tahtndan indirilince, yeni
bir atafatn gecesini kutlamak iin asasn da beraberimizde gtre
lim.
(Ama yine de bu d -baz dinlenme anlan dnda- grkemli
ve lirik olmaktan uzaktr. Genellikle bir gece irkefinin iine. k ka
dar vasat olan bir karanla saplanrz... Hayat artk alacakaranlk
iinde bir uyuukluktan, prltlar ve glgeler arasnda bir canszlk
tan, o i gnein bir karikatrnden ibarettir yalnzca; o i gne ki
bizi kendi dmzdaki maddeden stn olduumuza haksz yere inan
drr. Hiten fazla olduumuzu kantlayan hibir ey yoktur. Tannlar
la rekabete girdiimiz, cokularmzn rkntlerimizi alt ettii bu
genlemeyi srekli olarak hissetmek iin ylesine yksek bir s tut
turmamz gerekirdi ki birka gnde bitip tkenirdik. Ama panldama
larmz anlktr; dler kuralmzdr. Hayat her an rmekte olan
dr; tekdze bir k kayb, gecenin iinde yavan bir dalmadr; asa
sz, hilesiz, aylasz...)

RMENiN KiTABI

"

Z A M A N A S I RT E V R R K E N
Dn, bugn, yarn,

- uaklarn kullanmna ynelik kategorilerdir

bunlar. atafatl bir ekilde Tesellisizliin iine kurulan ve her ftnn


madur ettii aylak iin gemi, imdi ve gelecek, znde ayn, kii
nin iine szmakta amansz ve srarda tekdze olan tek bir derdin de
iken grnmleridir. Bu dert de varlkla beraber yaylr, varln ta
kendisidir.
Vardm, varm, ya da olacam; dilbi1gisinin sorunudur bu, varo
luun deil. Kader -zamansal bir karnaval olmas itibariyle- fiil e
kimleri iin elverilidir, fakat maskelerinden synldnda bir mezar
ta kadar hareketsiz ve plak olduu grlr. Nasl olur da u saate,
gemi ya da gelecek bir saatten daha fazla nem verilebilir? Uakla
rn iinde yaadklar yanlg -zaman benimseyen her insan da bir
uaktr-, gerek bir saflk halini, byl bir kararmay temsil eder; ve
bu yanlg, arzunun dourduu her eylemde gze alnan kayb tabiatst bir rt gibi- kaplar. Fakat hatadan dnm aylak iin, sa
dece yaama olgusu, yaplan her eyden annm olarak yaamak o ka
dar bitkin dren bir angaryadr ki, varolua olduu haliyle taham
ml etmek ona ar bir meslek, bitirip tketen bir kariyer gibi gr
nr. .. - fazladan her hareket de, uygulamas imkftnsz ve olmadk bir
ey gibi..

Z G R Lc'i O N i K iL Y Z
zgrlk meselesi zlmez olsa da biz yine sylev verip olumsall
veya gereklilii savunabiliriz... Mizalanmz ve nyarglanmz, me
seleyi halletmeden kesip atan ve basitletiren bir tercih yapmamz
kolaylatnr. Bizi buna duyarl klmay, bize bunun ykl ve elikili
gerekliini hissettinneyi hibir teorik yap baaramazken, imtiyazl
bir sezgi, kendisine kar icat edilmi btn gerekelere ramen bizi
zgrln kalbine yerle.tirir. Ve korkarz - bylesine engin ve filli
bir ifaya; vaktiyle varmak istediimiz, imdi ise nnde geriledii
miz o tehlikeli varla hazr olmadmzdan, imk3nlann usuz bu
cakszlndan korkanz. Zincirlere ve yasalara alm olan bizler. bir
giriim sonsuzluu karsnda, bir karar sefahati karsnda ne yapaca-

RMENiN KiTABi
zdr? Keyfiliin cazibesi bizi rktr. Eer istediimiz herhangi bir
fiile giriebileceksek, artk ilhamn ve nazlann snr yoksa, bu kadar
gcn sarholuu iinde mahvolmaktan nasl kanabiliriz?
Bu ifayla sarslan bilin kendini sorgular ve yerinden srar. Her
eyin emrine fun1ide olduu bir dnyada kimin ba dnmemitir ki?
Cani, zgrln snrsz bir ekilde kullanr ve gcnn fikrine

kar koyamaz. Bakalarnn hayatna son verme konusunda, o da her


birimizle ayn dilzeydedir. Eer dncede ldrdklerimiz hakika
ten yok olsalard, yeryznde kimse kalmazd. imizde ekingen bir
cellat, hayata gememi bir katil tarz. nsan ldrme eilimlerini
kendilerine itiraf etne creti olmayanlar da cinayetlerini ryalarnda
ilerler. kabuslarn cesetlerle doldururlar. Mutlak bir mahkeme nn
de, bir tek melekler beraat ederdi. Zira baka bir varln lmn ---en
azndan bilinsizce- dilememi bir varlk hi olmamtr. Her birimiz
ardmzda bir dost ve dmanlar mezarl srkleriz; bu mezarln
yrein uurumlarna atlm veya arzularn yzeyine yanstlm ol
mas da pek mhim deildir.
zgrlk, nihai iermeleri zerinden kavrandnda, hayatmz ya
da tekilerin hayatlar sorusunu ortaya koyar; kendimizi kurtarma ya
da mahvetme imkiinlannn ikisini de beraberinde getirir. Ama kendi
mizi ancak sramalarla zgr hissederiz, ansmz ve tehlikelerimizi
ancak bunlar araclyla anlanz. Bu dnyann niin yalnzca vasat
bir mezbaha ve yapay bir cennet olduunu aklayan da bu sramala
rn kesiklii ve enderllidir. z.grlk zerine inceleme yapmak, i.yi
ya da kt hibir sonuca gtnnez; fakat her eyin bize bal olduu
nun farkna varmamz iin sadece anlar vardr...
zgrlk, z eytani olan

etik bir ilkedir.

R Y A L A R L A S R M E NAJ
Gece vakti ryalar art arda geldii srada sap savurduumuz enerji
yi muhafaza edebilseydik, zihnin derinlii ve incelii kuku gtr
mez boyutlara ulard. Bir kiibusun iskelesinin atlmas, en iyi ek
lemlenmi teorik yapdan da yorucu bir asabi israf gerektirir. Bilin
sizken acaip ve harikulade gsterilere katlm ve iir aleyhtar Ne
densellik ayaa kstek olmadan bir alandan baka bir alana yuvarlan
m kii, uyandktan sonra fikirleri sralama zahmetine yeniden nasl

RMENiN KTABI

57

katlanabilir? Saatler boyunca sarho tannlara benzemiizdir - ve ans


zn, ak gzler gecenin sonsuzluunu ortadan kaldrdklarnda. gn
dzn vasatl iinde geceki fantazmalann hibirinin yardm olma
dan.

renksiz meselelerin mzmzln yeniden ele a1mamz gerekir.


Demek ld muzaffer ve uursuz peri masal yararsz olmutur; uyku bi
zi beyhude yere tliketmitir. Uyanta bizi bkknln baka bir tarz
beklemektedir; akamnkini unutacak vakti ancak bulmuken, imdi
de afankiyle didimek durumundayzdr. Saatler ve saatler boyun
ca, beynimiz sama faaliyetinden kendine hibir yarar salamazken
yatay haeketsizliin zahmetini ekmiizdir. Bu savurganln kurba
n olmayan, yardm alabilecei btn kaynaklann ryalarda sap sa
vwmadan biriktiren bir avanak, ideal bir uyankln hakimi olarak
metafizik yalanlarn btn kvnmlann zebilir, ya da en iinden
klmaz matematik zorluklan renmeye balayabilirdi.
Her gece sonrasnda ncekinden de bo oluruz: Kederlerimiz gibi
srlanmz da ryalanmzda akp gitmitir. O halde uykuya verilen
emek, yalnzca dncemizin deil, srlarmzn da kuvvetini azaltr...

RNEK HAiN

Hayat ancak bireyleme -yalnln o son temeli- iinde vuku bula


bildiinden. her varlk. birey olduu iin zorunluluk dolaysyla yal
nzdr. Halbuki btn bireyler ne ayn tanda ne de ayn younlukta
yalru.dtrlar. Herkes, yalnzlk hiyerarisinin farkl bir derecesinde ye
rini alr; hain ise bu hiyerarinin en u noktasnda bulunur: O, bireylik
vasfn azgnha vardm. Bu anlamda Yahuda Hristiyanlk tarihinde
ki en yalnz varlkfr; ama asla yaJnzlk tarihindeki deil ... O sadece
birtannya ihanet etmitir; neye ihanet ettiini bilmitir. birini ele ver
mitir, bpla. dier pek ok kiinin herhangi bir eyi ele vermeleri gibi:
Vatan ya da az ok kolektif baka vesileler. Belirli bir nesneyi hedef
alan ihanet. iinde erefsizlik veya lm dahi bulunsa, hi esrarengiz
deildir: Yok edilmek istenen eyin hayali hep bizdedir; sululuk ai
kardr. kabul de edilse, inkarda edilse ... tekiler sizi dlarlar: Vezin
dan yada giyotine boyun eersiniz
Amaihanet etmenin okdaha kamak olan. dorudan gndeme
si, bir konu ya da kiiyle ilikisi olmayan bir yolu vardr. yle: Her
eyin neyi .emsil ettiini dnmeden bu her ll!J,.den yz evirnek;
..

58

RMENiN KtTAB!

rnuhitinden aynlmak; sizi younnu olan, evreleyen ve tayan cev


heri -metafizik bir boanmayla-geri evinnek.
Kim, hangi iddiayla, varolua cezasz kalarak meydan okuyabilir
di? Kim, hangi abalarla, kendi soluk alma ilkesinin dahi tasfiyesine
ulaabilirdi? Bununla beraber, var olan her eyi_ temelinden sarsma
iradesi, negatif bir tesirde bulunma arzusuna sebep olur; bir midin
gen hayatdoluluunu bozan bir vicdan azabnn izi gibi gl ve
zaptedi lmez bir arzudur bu...

Varla ihanet edildii zaman, alaklk ihsasn uyandran konuyu

sarihliiy!e destekleyecek hibir sure yardma gelmediinden, snr


belirsiz bir tedirginlikten baka bir ey gen1ez ele. Kimse sizi kna
maz; gerektii gibi, saygdeer bir yurttasnzdr; sitenin itibanndan,
hemcinslerinizin hatnnz saymalanndan istifade edersiniz; yasalar
sizi korur; siz de herhangi biri kadar takdire deersinizdir - bununla
birlikte hi kimse, cenaze merasiminizi nceden yaadnz ve are
sizcesine yerleik durumunuza lmnzn hibir ey katamayacal
n grmez. Zira varolua ihanet eden kii bir tek kendine hesap verir.
Baka kim ondan hesap sorabilir ki? Eer bir insan ya da bir kurumu
yennezseniz hibir riske girmemi olursunuz; Gerek'i hibiryasasa
vunmaz, ama Gerek'in grnmlerine verilen en ufak bir zarardan
dolay btn yasalar sizi cezalandrr. Varl bile kknden bimeye

hakknz vardr, ama tek tek hibir varla dokunamazsnz; olan her
eyin zeminini kanunun cevazyla ykabilirsiniz, ama bireysel gle
re en ufak saldrda sizi hapishane veya lm bekler. Varolu hibir
eyin teminat altnda deildir: Metafizik hainlere kar, selil.meti red
deden Budalar'a kar bir yarg usGl yoktur; onlar sadece kendi ha
yatlarna ihanet etmilerdir. Oysa, btn erirler arasnda en zararls
onlardr: Meyva[ara saldrmazlar; hlasaya, bizzat evrenin hlasasna
saldrrlar. Cezalarn bir tek kendileri bilirler. ..
Her hainde, rezillie susamlk olmas mmkndr; setii iha
net eklinin, varmak istedii yalnzlk derecesine bal olmas da

...

Kendini btn insanlardan dlayacak benz.ers.iz bir cinayet ileme ar


zusunu duymayan var mdr? Kendini tekilere balayan zincirleri
hepten kopannak iin, temyizi mmkn olmayan bir mahkfimiyete
maruz kalarak uurumun sknuna vannak iin, alakla kim can at
mamtr? Evrenle iliki kesildiinde de bunun nedeni, affedilmez bir
kusurun rahat deil midir zaten? Buda ruhlu bir Yahuda ... gelecek ve
bitmekte olan bir insanlk iin ne rnek ama!

RMENN K!TABl

59

YERYZNN TAVANARALARINDAN B R N D E
"Uzak ilkbaharlar dledim; sadece dalgalann kpn ve doumu
mun unutuluunu aydnlatan bir gne, topraa ve her tarafta sadece
baka yerde olma arzusu duyma derdine dman olan bir gne dle
dim. Yeryzndeki yazgmza bizi kim arptrmtr? Bizi bu somun
kan maddeye zincirleyen kimdir? ok eskiden, Tann'nn ilk rperti
sinde den ve ta haline gelen bu gzyana arpan hknklanmz
un ufak olur.
Gezegenin lelerini ve geceyanlarn hi sevmedim; sabrszlk
la, saatlerin ve saatleri dolduran o korkunun olmad, iklimlerin ol
mad bir dnya bekledim; yllann arl altnda lmllerin i e
kilerinden nefret ettim. Amasz ve arzusuz an nerede? Ya dle
rin ve hayatn sezgisine kapal olan o ilk mnhallik nerede? Hiliin
corafyasn, bilinneyen denizleri ve -verimli nlarn rezaletinden
arnm- baka bir gnei aradm; nermelerin ve adalarn garkola
caklar kukucu bir okyanus, bilgiden usanm, uyuturucu ve sakin,
usuz bucaksz bir sv aradm.
u yeryz - Yaratc'nn gnah! Fakat artk bakalarnn gnah
larnn kefaretini demek istemiyorum. Ktalarn dndaki bir can e
kimede, akkan bir lde, gayri ahsi bir batta, doumumun etki
sinden kurtulmak istiyorum."

BELRSZ DEHET
Krlganlmz bize hatrlatan, belirli bir derdin bir anda ortaya k
vermesi deildir: Zamann barndan aforoz edilmemizin elikulan
daln bize gsterecek olan, daha mulak, ama daha artc uyan
lar durur nmzde. Tiksintinin, bizi dnyadan fizyolojik olarak ay
ran o hissin yaklamas, igdlerimizin salamlnn ya da balan
dmz eylerin dayankllnn ne kadar tahrip edilmeye ak olduk
larn onaya karr. Salklyken, tenimiz evrensel nabzn yanks
hizmetini grr ve kanmz onun ritmini yeniden retir; potansiyel bir
Cehennem gibi bizi gzleyen ve iniden ele geiren tiksinti iinde ise,
bir yalnzlk garabetleri bilimi tarafndan tasavvur edilmi bir canavar
kadar tecrit edilmi durumdayzdr.

RMENiN K1TABJ

GO

Canlln kritik noktas -bir mcadele olan hastalk deil, her


eyi dlayan ve arzulann taze hatalar dourma kuvvetini ellerinden
alan o belirsiz dehettir. Duyular hlasalann yitirir, damarlar kunr
ve uzuvlar artk kendilerini ilevlerinden ayran aral alglayamaz.
Her ey yavanlar: yiyecekler de dlerde. Maddede rayiha, ryalar
da da bilmece yoktur artk; gastronomi de metafizik de itahszlm
za eit derecede kurban olurlar. Saatler boyunca, baka saatleri bekle
riz; zamandan artk kamayan anlan, bizi yeniden saln vasatl
na ... ve tehlikelerinin unutluuna sokacak anlar bekleriz...
(Meknn doymak bilmezlii ve gelecee ynelik bilind bir
agzllk olan salk, olduu haliyle hayatn dzeyinin ne kadar y

zeyse/

ve organik dengenin isel derinlikle ne kadar badamaz oldu

unu gsterir bize.


Ruh, kanatlanmas srasnda, lekelenmi ilevlerimize dayanr:
Boluun uzuvlarmz iinde genlemesi lsnde havalanr. i
mizde sadece zgl bir biimde kendimiz olmamamza yol aan ey
ler

saglkldr:

tiksintilerimizdir bizi bireyletiren; hznlerimizdir

bize bir isim veren; kayplarmzdr benliimize mfilik olmamz sa


layan. Sadece baanszlklanmzn tutaryla kendimiz oluruz.)

B, L 1 N D I I D O G M A L A R
Bir varln hatas 'n derinlemesine anlayacak, ona maksat ve teeb
bslerinin bounaln gsterecek gteyizdir; fakat igdleri kadar
kaarlanm, nyarglan kadar eski bir fanatizmi gizleyerek, zamana
canla bala sarlmasna nasl engel olmal? imizde, yakksz bir
inan ve kesinlikler yn tarz - kuku gtrmez bir hazine gibi.
Bundan kurtulmay ya da bunlar altetmeyi baaran kimse bile, kendi zihin aklnn lnde- hfilii fanatik kalr: Kendinin, kendi
varoluunun fanatiidir; btn saplantlarn kurutmutur, bu saplan
tlann kabuklarndan ktklar zemin dnda; btn sabit noktalarn
kaybetmitir, bal olduklan sabitlik dnda. Hayatn iliihiyatnkiler
den daha deimez dogmalar vardr; nk her varolu, cinnetin ya
da imann zrvalarnn bile dudan uuklatan amazhklar iine de
mir atmtr... phelerine ak olan kukucunun bile, kukuculuun
fanatii olduu ortaya kar. nsan, tam anlamyla dogmatik varlktr;

RMENIN KITABJ
dogmalan

61

da, anlan dile getirmedii, bilmedii ve takip ettii lde

derindir.
Hepiniz, dndmzden ok daha fazla eye inanrz; hog
rszlkleri banndnr, kanl tedbirlere ihtimam gsterir ve fikirleri
mizi an yntemlerle savunarak dnyay itiraz edilmez gezici kaleler
gibi katederiz. Herkes kendi kendisi iin yce bir dogmadr; hibir
ilahiyat, tanrsn, bizim benliimizi koruduumuz gibi korumaz; o
benlii de phelerle sanp mesele edinsek bile, gu.rurumuzun sahte
bir zarafetindendir bu: Dava peinen kazanlmtr.
Kendi mutlandan nasl kurtulmal? Bunun iin, igdlerinden
yoksun, hibir ismi olmayan ve kendi suretini tanmayan bir varlk ta
hayyl etmek gerekir. Fakat dilnyadaki her ey bize hatlarmz yans
tr ve gece bile, kendimizi hayranlkla seyretmemize engel olabilecek
kadar youn deildir asla. Kendimiz iin fazla mevcut olduumuz
dan, doum ncesi ve lm sonrasndaki namevcudiyetimiz bizi sa
dee bir fkir olarak, o da ok ksa sreliine etkiler; srp gitmemi
zin ateini, bozulan ama yine de ilkesi itibariyle tkenmez olan bir
ebediyet gibi hissederiz.
Kendine tapmayan kii daha domamtr. Yaayan her ey kendi
sini ok sever; hayatn derinlikleriyle yzeyini kasp kavuran dehet
baka trl nereden gelirdi ki? Herkese gre evrendeki tek sabit nokta
kendisidir. Eer bir insan bir fikir iin lrse, bunun nedeni tikrin

onun fikri olmasndan, onun hayat olmasndandr.


Hibir akln hibir eletirisi insan "dogmatik uykusu"ndan uyan
drmayacaktr. Eletiri felsefede bol bol rastlanan dnlmemi ke
sinlikleri sarsabilecek ve kat tasdiklerin yerine daha esnek nermeler
koyabilecektir; fakat dogmalarnn zerinde pinekleyen yarat telef
etmeden aklc bir tutumla sarsmay nasl baarabilecektir ki?

KLK
Bu dnyada nmze geleni kabul etmemize neden olan, ama bu dn
yann kendisini bize kabul ettirecek gte olmayan bir bayalk var
dr. Bylelikle hem Hayat' bolayp hem de onun dertlerine taham
ml edebilir, hem Arzu'yu reddedip hem de kendimizi arzunun akt
mecralarda srklenmeye brakabiliriz. Varolua nza gstermede bir
nevi alaklk vardr; kibrimiz ve pimanlklarmz sayesinde,

ama

RMENiN KtrABl

62

zellikle de bizi korkaklmz yznden azmzdan alnm nihai


bir tasdike doru kaymaktan koruyan melankoli sayesinde, bu alak
ln elinden kurtulabiliriz. Dnyaya evet demekten daha aalk bir
ey var mdr? Oysa o muvafakati, o usandrc tekrarn rneklerini,
yalnzca iimizde bayala kar olan her ey tarafndan inkiir edi
len o hayata ballk yeminlerini srekli oaltrz...
Dierlerinin yaadklar gibi yaayabilir, ama yine de dnyadan
bile daha byk bir hayr' gizleyebiliriz: Melankolinin sonsuzluu
dur bu...
(Yaamak iin elzem olan asga bayal hi amayan varlklar
sevebiliriz yalnzca. Oysa bu bayaln niceliinin snrlarn iz
mek gtr; hibir fiilin bundan muaf tutulamayacan dnrsek,
daha da gleir bu. Hayattan dlanmlarn hepsi, yeteli kadar tik
sindirici olamadklann ispat ederler... Yaknlaryla atmasnda s
tn gelen kii, bir gbre ynndan kar; yenilen kii de kirletmek is
temedii bir safln bedelini demektedir. Her insanda, kendi baya
lndan, en basit anlamda canl olan her eyin kaynandan daha
mevcut ve daha sahici hibir ey yoktur. Ama te yandan, hayatta
yerleikleildii lde horgrlmeye mstahak hale gelinir. Etrafna
belirsiz bir lmcl k yaymayan ve getii yerde uzak dnyalardan
gelen bir melankoli szntsn arkasnda brakmayan kii, yle bir ki
i, zooloji-altnn alanna, daha zgl olarak da insan tarihinin alanna
grer.
Bayalkla melankoli arasndaki ztln hakkridan gelmek yle
zordur ki, onun yannda btlin dier ztlklar, zihnin uydurmalar gibi
keyfi ve elenceli grnr; hayaller kuran hncmz ile iimizdeki
sl kiarn -nceden belirlenmi bir lye uyarak-att o ztln
nnde, en keskin elikiler bile krelirler.)

DNEK
Bir yerlerde domu, doduu yerdeki hatalara inanm, ilkeler ner
mi ve ateli sersemlikler vazetmi olduunu hatrlar. Bundan yz
kzarr. .. ve gemiinden, gerek ya da dsel vatanlarndan, znden
km hakikatlerden yz evirmek iin kudurur. Huzuru ancak iin
deki sbn yurtta refleksini ve miras olarak ald cokulan yok etti-

RMENiN KITABl

63

inde bulacaktr. ecereler karsnda serbestlemek ister ve btn si

teleri kmseyen antik bilge ideali bile ona bir sat muamelesi gibi

grnrken, gnlnUn alkanlk.lan onu nasl hfil8. zincire vurabilirdi

ki? Btn

insanlar zorunlu olarak hem hakh hem haksz olduu iin,


her ey ayn zamanda hem gerekeli hem aklszca olduu iin artk
taraf tutamayan kii, kendi adndan vazgemeli, kimliini ayaklar al

tna almal ve vurdumduymazlk yada mitsizlik iinde yeni bir haya

ta balamaldr. Veya aksi takdirde, ba.ka bir yalnzlk cinsi icat edip
boluk iinde yurtsuzlamal ve --.!iUrgUnln keyfince- kkszle
menin saflalarn birer birer yerine getinnelidir. Btn nyarglarla

balann koparnca, kimsenin bavunnad ve kimsenin ekinmedi

i, tam anlamyla ie yaramaz insan haline gelir, nk her eyi ayn


ilgisizlikle benimser ve bolar. Dalgn bir haereden daha az tehlikeli

olmasna ramen, yine de Hayat iin bir ifettir; zira Hayat. Yarat
l'n yedi gnyle birlikte, bu kiinin kelime haznesinden kmtr.
Hayat onu affederdi aslnda; hi olmazsa hayatn balad yer olan

Kaos'tan tat alsayd ... Ama o, hummal kkenleri, en bata da kendi


kkenini yadsr ve dnyayla ilgili olarak sadece souk bir hafzay ve

kibar birpiman! muhafaza eder.

(Yadsmadan yadsmaya, varoluu clzlar: Bir i eki k.Jyasn

dan daha belirsiz ve daha gerekd bir haldeyken, hAli nasl kanl

canl bir varlk olabilirdi ki? Kan ekilmi bir halde. Fikir'le rekabete
girer; atalarndan, dostlanndan, btn canlardan ve kendinden soyu
lanmtr; bir zamanlar uuldayan damarlannda, imdi baka bir dn
yann aydnl yatmaktadr. Yaadklarna kar serbestlemi ve ya

ayacaklanna kar meraksz, btn yollarnn snrlarn ykar ve

kendini btn zamanlarn niren&i noktalarndan kopanr. "Benle bir


daha hi karlamayacam," der kendine; son nefretini kendine y
nelttii iin mutludur; varlklar ve eyleri
iinse daha da mutludur.)

-affederken- yok

ettii

MSTAKBEL GLGE
Her eyi, mzii ve iiri bile am olacamz bir zaman tahayyl et

meye hakkmz vardr; geleneklerimizin ve alevlerimizin aleyhinde


tavr alnca, kendimizi yles.ine reddetn1i olacaz ki, malfim bir me

zar fikrinden bezmi bir halde, gnlerimizi buruuk bir kefenin iinde

RMENiN KtrABI

64

geireceiz. Tutarllyla szel dnyay grkem iinde tahayyl edil


mi bir

evrenin

zerine ykselten

bir sone,

bizim iin gzyalarna

davet olmaktan ktnda ve bir sonatn ortasnda esnemelerimiz he.


yecanmza stn geldiinde, artk bizi mezarlklarda istemeyecektir,
nk onlar sadece taze cesetleri kabul ederler, hiilli azck scaklkla
ve bir hayat hatrasyla dolu cesetleri...
Yallmzdan nce, cokularmz bztrp tenin rticulan al
tnda bel bkeceimiz ve yan le yan hayalet gibi yryeceimiz bir
zaman gelecek. imizdeki btn titreimi -yanlsamayla suortakl
yapma korkusu yznden- bastrm olacaz. Hayatmz bir sonede
cisimsizletiremediimiz iin rmlmz para para srkle
yeceiz ve mzik ile lmden daha ileri gitmi olmak iin, krler gibi
sendeleyerek i karartc bir lmszle doru ilerleyeceiz...

S A B T P K l R L E R l N K A Y M A G- J
nsan cinnet tarafndan korunduka etken olur ve ilerler; fakat sabit
fikirlerin dourgan zorbalnn elinden kurtulunca mahvolur ve
ker. Her eyi kabul etmeye balar; sadece ufak suiiStimalleri deil ci
nayetleri ve canavarlklan da, kt huylan ve saptmalar da hogr
syle sarmalamaya balar: Onun gznde artk her eyin deeri ayn
dr. Kendi kendisini tahrip eden balaycl, sulularn, kurbanla
rn ve cellatlann tmn kapsar, btn taraflara katlr, nk btn
grleri benimser; jelatinimsi ve sonsuzlua bulanm olduu iin,
bir nirengi noktas ya da musallat fikri olmad iin, "karakter"ini
kaybetmitir. Evrensel gr, eyleri ayrmszlk iinde eritir; bunlar
hlii ayrt edebilen kimse ise eylerin ne dostu ne dman olduun
dan, fark gzetmeden nesnelerin ya da varlklarn biimine giren bal
mumu gibi bir yrek tar. Merhameti varolua yneliktir, hayrsever
lii de sevgiden deil phedendir, bilgi sonucunda gelen ve btn
anormallikleri affeden kukucu bir hayrseverliktir bu. Fakat taraf tu
tan, karar verme ve seme lgnl iinde yaayan kimse, hibir za

man hayrsever olmaz; btn gt alarn benimsemeyi becereme


yip kendi arzu ve ilkelerinin ufkuna kapandndan, bir sonluluk hip

nozuna dalar. Zira yaratklar,

ancak evrensele srt evirerek serpilir

ler. .. Kaytsz artsz bir -ey olmak, hayatn -sabit fikirlerin kayma
nn- ancak clz derek at bir cinnet biimidir daima.

"
SEMAVi K P E K
Bir insann kabul gren her eye meydan okuyacak cesareti bulmak
iin neyi kaybetmesi gerektii bilinemez; hibir eyi yapmakla sakn

ca gmeyen, en mahrem dncelerini, hem ehvetperes hem de saf

bir bilgi tanrsnn yapabilecei gibi tabiatst bir kstahbkla fiiliyata


dken bir insan haline gelene kadar, Diogenes'in neyi kaybemi ol
duu bilinemez. Kimse daha dobra olmamtr; samimiyette ve zihin
aklnda bir snr-vaka olduu gibi. eerarzulannuzla davranlan
mz eitim ve ikiyzllk tarafndan frenlenmese, bizim de ne olabi

leceimizin rneidir.
"Bir gn bir adam onu zengince denmi bir eve soktu ve yle
dedi: 'Sakn yerlere tknne'. Can tkmek isteyen Diogenes, ada
mn suratna bir balgam atb ve ona,. bulduu ek pis yerin oras oldu-
unu ve oraya tkrdn haykrd" (Diogenes Laertios).
Bir zenginin evine kabul edildikren sonra, yeryzndeki tm var
hkllann zerine boaltacak bir tkrk: okyanusuna sahip olmad
iin kim pimanlk duymamur? Saygn ve gbekJi bir hrszn sura
tna yollama korkusuyla kk balgamn kim yutmamtr'?
Hepimiz glnlk derecesinde temkinli ve utangaczdr. Kinizm
okulda renilmez. Kibirde.

"Diogenes'in Erdemi adl

kitabnda, Menippos, Diogencs'in esir

derek satldn ve ona ne yapmay bildiinin sorulduunu anlatr.


yle cevap vennitir: 'Buyurmak!' ve tellfile barmtr. 'Sor baka
lm kim bir efendi satn almak istiyor'".
skender'le Platon'a kafa tutan, bir meydannda kendini tatmin
eden adam ('Gbeimizi ovuturunca da kamnuz doyar inallah!'),
mehur f ve lamba hikayelerindeki adam, stelik genliinde kal
pazanlk yapan adam (bir kinik iin daha itibarl bir meslek olabilir
mi?), insanoluyla ne gibi bir tecrbe yaau olmaldr? - Kukusuz
bepimizinkini; yine de u farkla ki, onun dnno ve horgrilsil
nn yegane konusu insan olmutur. Bire insan hibir ahlakn ve hi

bir metafiziin sahtekarlna maruz kalmadan, komedi ve kyamet


metinlerindekinden daha sade ve daha berbat bir halde gstermek
iin, onu soymakla uramtr.
Placon onu, "delinni Sokrates" diye adladnyordu; "sanimfle
mi Sokraes"

demeliydi; yilik'rcn. formllerden

ve Site'den vazge

en. nihayet sadece psikolog olan Sokrates. Fakat Sokraes-yceyken

ROM:ENtN KlTABl

66

bile- kabul grr; rnek alnacak model,

u.sra olarak kalr. Bir tek Di

ogenes hibir ey nermez; tavrnn ---znde de kinizmin- temeli, in


san olmann glnlnden hayalarna kadar dehet duymayla belir
lenmitir.
nsan gereklii zerine yanlsamasz kafa yoran dnr, eer
dnyann iinde kalmak istiyorsa, birde ka yolu olan mistiklii ber
tarafetmise, bilgelik, burukluk ve akann birbirine kart bir gtii
e varr; eer yalnzlna mekfil olarak da ehir meydann seerse,
beliigatini "hemcinsleriyle" dalga gemekte yada tiksintisini gezindir
mekte kullanr. Bu tiksintiyi bugn, Hristiyanhk ve polisle, arttk ra
hata hissedemeyiz. ki bin yldr vaazlar ve yasalar hncmz yumu
atmtr; zaten byle teliil bir dnyada, kstahlklanmzacevap ver
mek iin ya da havlamalanmzn zevkine varmak iin kim dururdu ki?
En byk insan sarrafnn kpek lakabyla anlmas, hakiki grn
tsn kabullenme cesaretinin insanda hibir zaman olmadn1 ve
insann ihtiyatsz hakikatleri hep reddettiini ispatlar. Diogenes ken
dindeki poz'u ortadan kaldnntr. tekilerin gznde ne biim bir
canavardr! Felsefede saygdeer bir yer tutmak iin komedyen ol
mak, fikirler oyununa sayg gstermek ve sahte meselelere merak
duymak liizmdr. Olduu haliyle insan, hibir durumda

iiniz. olma

maldr. Yine Diogenes Laertios'un aktardna gre:


"Olimpiyat oyunlannda tellfil ilan eder: 'Dioksippes insanlar alt
etti.' Diogenes cevaplar: 'O kleleri alt etti sadece, insanlan alt etmek
benim iim'."
Gerekten de onlan baka hi kimsenin yapamad ekilde alt et
mitir; fatihlerinkinden de amansz silahlarla; o ki sadece bir heybesi
vard, o ki btn dilencilerden de az mal sahibiydi; byk altndan s
rtmann hakiki aziziydi.
Onun, Ha'n geliinden evvel domasn salayan tesadfiin de
erini bilmeliyiz. Kimbilir belki de, ilgisizliine dayanan salksz bir
insanlk-d macera eilimi onu herhangi bir mnzevi olmaya srk
ler, daha sonra enniler arasna katlr ve sevgili ku11arla kutsal takvi
min ktlesi iinde kaybolur giderdi. Btn reti ve doktrinlerden
uzaklam olduu iin en derinlemesine normal olan o varlk, ite o
zaman ldrrd. nsann en gudubet ehresini bize bir tek o aklam
tr. Kinizmin meziyetleri, apak gerekliin dman olan bir din ta
rafndan soJuklatrlnu ve ayaklar allna alnmtr. Fakat Tanr'nn
Olu'nun hakikatlerinin karsna, zamannn bir airinin verdii adla
"semavi kpek"in h'lkikatlerini kannann zaman gelmitir artk.

RMENN KiTABi

67

D E HA N I N S Z O Y U N U
Her ilham, bir abartma melekesinden gelir: Kelimeleri patlatrcasna
iiren o anlganlk olmasa, lirizm ve btn metafor dnyas acnas
bir kzma olurdu. Kozmosun unsur ya da boyutlar hallerimizi kar
latnna hizmeti grmek iin fazla snrl grndklerinde, iir potansiyellik ve elikulandalk evresini amak iin-, nbelirtisi olan
ve onu douran heyecanlarn biraz berraklamasn bekler yalnzca.
Hibir hakiki ilham yoktur ki dnyadan daha engin bir ruhun anor
malliinden kmasn... Bir Shakespeare'in ve bir Shelley'nin szl

yangnlarnda kelimelerin kln hissederiz; bir evren yaratma im


kinszlnn d krkln ve kokusunu... Szckler, i genlemenin
edeerine h ibiri ulaamyonnuasna birbirlerinin ayana dolanr;
imge ftdr b. gnlk kullanmdan domu ve mucizevl bir biim
de kal b in yksekliklerine karlm zavall kelimelerin akn bir bi
imde kopmasdr. Gzelliin hakikatleri, ufak bir zmleme nn
de korkun ve gliln olduklan ortaya kan abartmalarlabeslenir. i
ir: Kelime haznesinin kozmogonik sayklamas ... arlatanlk ve vecd,
bundan daha etkili bir biimde birletirilmi midir? Yalan -gzyala
nnn kaynal! Dehann sahtekirl ve sanatn sm budur. Gk sevi
yesine kadar iirilmi hilikler; evreni reten bir inanlmazlk! n
k her dehann iinde, bir Marsilyal'yla birTann beraber yaar.
,

MUTSUZLUA TAPINMA
Ham varoluun tesinde ina ettiimiz her eyi, dnyaya bir fizyono
mi veren muhtelif tm kuvvetleri, Mutsuluk'a borluyuzdur -eitli
liin miman, eylemlerimizin anlalr elkeni. Onun emberine girme
yen eyler bizi aar: Altnda ezilmediimiz bir olayn bizim iin ne
anlam olabilirdi ki? Gelecek, bizi harcamak iin bekler. Ruh aruk va
roluun sadece atlamasn kaydeder ve duyularn bili titremesi iin
ancak ktlk beklentisi gerekir... Bundan sonra. Chatcaubriaod'n
Lucile'inin ya da Gnderode'un kaderleri zerine eilmemek, ilkiyle
birlikte "aloyazmo zerinde bir l uykusuna yatacam," deme

Marsilyahlr, palavntCtbklanyla nldr. (.n.)

RMENN KlTABI

"

mek, ya da dierinin yreine haner sokan mitsizlikle sarho olma


mak mmkn mdr? Birka eksiksiz melankoli rnei ve birka
benzersiz intihar dnda, insanlar, tarihi ve tarihin yz burutunnala
rn dourmak iin tka basa alyuvarlarla doldurulmu kuklalardr.
Mutsuzlua taparak onu oluun etkeni ve cevheri haline getirdii
mizde, alnmza yazl akbetin berrakl iinde, bir feliiket afan
da, dourgan bir cehennemde yzeriz. Ama mutsuzluu tkettiimizi
zannederek iimize ondan sonra da hayatta kalma kukusu dtn
de, varolu soluklar ve artk

olmaz.

Ve kendimizi yeniden mit'e

uyarlamaktan korkarz... mutsuzluumuza ihanet etmekten, kendimi


ze ihanet etmekten...

BLS
Oradadr, kandaki kor ynnda, her hcrenin burukluunda, sinirle
rin rpertisinde, nefret yayan o hrn dualarda; deheti kendi rahatl
na dntrd her yerde... Ykmmn titiz suorta olarak mit
lerimi kusabilecek ve kendimden feragat edebilecekken, mrm
onun ykmasna izin mi vereyim? Deimi, unuttuklarm ve uyku
suz geen gecelerimi paylar -cani kirac-; onu mahvetmek iin be
nim de mahvolmam gereklidir. Fakat sadece bir vcut ve bir ruh sahi
bi olunduu zaman, bunlarn biri fazla ar ve dieri fazla karanlk
ken, ilave bir arlk ve karanlk nasl hfil tanr? Kara bir zamann
iinde ayak sryerek nasl dolalabilir? Oluun dnda yaldtzl bir
dakika dlyorum, gneli bir dakika, uzuvlarn ikencesini ve ril
melerinin melodisini aan bir dakika...
Dncelerinde reklenen Ktlk'n can ekime ve nee inilti
lerini iitmek -ve davetsiz misafiri boazlamamak m? Ama ona vu
rursan, sadece yararsz bir kendine tenelikten kaynaklanacaktr bu.
O senin takma adn olmutur bile; cezasz kalmadan ona kar iddet
uygulayamazsn_ Son fiilin yaklamasyla dolambal yollara ginnek
niye? Niye kendi adna kendine saldrmayasn?
(blisin "vahyinin", mrmzden ayrlmaz bir mevcudiyet oldu
una inanmak btnyle yanl olurdu; bununla birlikte, bu vahiy bi
zi ele geirdiinde, nceden yaam olduumuz yansz anlarn mik
tarn tahayyl edemeyiz.

eyta11'1

zikretmek, kibrimizin olduu ha

liyle kabul etmeyi reddettii kukulu bir tahriki bir ilfilllyat knntsy-

()RMENIN KiTABI

"

la renklendirmektir. Ama iine girdiimizde Karanlklar Prensi'yle


yz yze geldiimiz o rkntleri kim bilmez ki? Gururumuzun bir
isme. sadece fizyolojiden ileri gelse acnas olacak bir bunalb.y vaftiz
etmek iin byk bir isme ihtiyac vardr. Geleneksel aklama bize
daha ekici gelir; bir metafizik art zihne pek yakr...
Bylelikle -fazla dolaysz olan derdimizi rtmek iin-geerlilik
lerini yitirmi de olsalar, zarif btnlklerden yardm umanz. Belimi
zi hemen dorultmak iin iimizdeki ya da dmulaki bJis'i dn
memiz yeterli olurken, en esrarengiz badnmelerimizin sadece asabi
rahatszlklardan ileri geldii nasl kabul edilebilir? sel dertlerimizi
nesnelletirme eilimi atalarmzdan gelmektedir; kanmza mitoloji
sinmitir, edebiyat da etki dknln yerletirmitir iimize...)

"YEN B R

H A Y A T " I N ACI A L A Y I

Kendi iimize mhlanm olduumuzdan. doutan gelen mitsizlii


Hayat bizim ortam
nuz deil diye kendimizi hayattan muaf m tunuraJm? Var olmama
belgesi veren kimse yoktur. Soluk almada sebat etmek, havann du
daklanmz yakb.n hissetmek, temenni etmediimiz bir gerekliin
barnda pimanlklan biriktirmek ve mahvmza sebep olan Dert'e
bir aklama bulmaktan vazgemek zorundayzdr. Zamann her an
zerimize bir haner gibi atld, arzularn ayartt tenimiz talama
y reddet
ti i vakit, bahnmza eklenecek tek bir anla bile nasl yz y
ze gelebiliriz? Hangi hnerlerin yardmyla baka bir hayatn, yeni bir
hayatn peinden gidebilecek yanlsama kuvvetini bulabiliriz?
u ki. gemi ykmlanna bir gz atan btn insanlar -gelmekte
olan ydamlanlan kanabilmek iin- kkten yeni bir eye balayabil
me gcilnde olduklarn hayal ederler. Kendi kendilerine grk.emli bir
Vaatte bulunur ve kaderin onlan baurd o vasat uurumdan karta
cak bir mucize beklerler. Ama hibir ey olmaz. Herkes ayn olmaya
devam eder; sadece hepsine damgasn vunnu olan o dknlk te
maylnn sivrilmesiyle deiirler. Etrafnuzda younluu azalm:
ilham ve cokulardan baka ey grmeyiz: Her insan her eyi va.ar
eder, ama her insan,. kvlCllilnl n dayankszhln ve hayattaki deha
noksanln renmek iin yaar. Bir varoluun aslna uygunluk de
recesi kendi ykmndan ibarettir. Oluumuzun ieklenmesi: Muzafmizin izdii yoldan aynlma melekemiz yoktur.

RMENtN KTABI

70

fer grnml olup, baarszla gtren yol. Yeteneklerimizin ser


pilmesi: Kangrenimizin kamuflaj... Gnein altnda lelerle dolu bir
bahar hkm srmektedir; bizzat Gzellik, tomurcuklann iinde ii
nen lm'den baka bir ey deildir...
Kkeninde aldatc ve ykma mahkm olmayan hibir "yeni" ha
. yat grmedim imdiye kadar. Her insann zaman iinde ilerleyip bu
naltl bir gevi getirmeyle kendini tecrit ettiini, yenilenme niyetine
de mitlerinin beklenmedik yz buruturmasyla karlap kendi ii
ne dtn grdm.

L IKMAZ
Zihin Aynl kefeder, can Sknn'y, vcut Tembellii. Evrensel
bezginliin biimiyle ifadesini bulan ayn deimezlik ilkesidir bu.
Varoluun yeknesakl aklc tezi hakl kanr; her eyin nceden
bilindii ve ayarland bir yasa evrenini ifa eder bize; hibir srpri
zin barbarl kp da bu evrenin uyumunu bozmaz.
Eer ayn zihin eliki'yi, ayn can Sayrklama'y, ayn vcut da
Takn1k' kefediyorsa, yeni gerekdlklar yavrulamak, benzerlii
fazla grnr olan bir evrenden kurtulmak iindir bu; burada aklclk
aleyhtar tez stn gelir. Samalklarn serpilmesi, nnde her gr
netliinin gln bir yoksunlukta kald bir varolu karr ortaya.
ngrlemeyen'in srekli saldnsdrbu.
Bu iki eilinin arasndaki insan, mulakln srer ortaya: Ne ha
yattaki ne de Fikir'deki yeri'ni bulabildiinden, kendini Keyfilik'e
yazgl zanneder; bununla birlikte, insann zgr olma sarholuu,
mukadderatn iinde bir tepinmedir yalnzca; kaderinin biimi bir so
ne veya yldznkinden daha az belirlenmi deildir nk...

ARZU EVRENNN ooGuu


Hayata kar btn gerekeleri yaam ve dorulam olduumdan,
onu lezzetlerinden anndrdm ve tortusu iine gmldmde plak
ln hissettim. Cinsellik-sonras metafizii yaadm, gereksiz yere
yaratlm evrenin boluunu, maddenin hiddetinden de eski olan ve

71

RMENiN KTABI

sizi ok eski bir soua daldran o ter savurganln.. . Bilgime sadk


olmak, igdleri yumuamaya zorlamak da istedim ve hiliin silah
lann kullanmann, kendine kar evrilemiyorsa hibir eye yarama
dn saptadm. Zira arzularn, onlan sakatlayan bilgilerimizin orta
snda belirivennesi, Yaratl dman kafamzla bizi Yaratl'a ba
layan akld derinlik arasnda amansz bir eliki yaratr.
Her arzu dorulanmz klliyen aalar ve yadsmalanmz yeni
den ele almaya zorlar bizi. Pratik bir bozguna urarz; bununla birlik
te ilkelerimiz bozulmadan kalr... Artk bu dnyann ocuk.lan olma
may umarken, bir de baktk ki, zamann efendisi ve salg bezlerinin
bamls kaypak mnzeviler gibi itahmza boyun emiiz. Fakat bu
oyunun snn yoktur: Arzulanmzn her biri dnyay yeniden yaraur,
dncelerimizin her biri de yok eder. .. Gndelik yaam iinde koz
mogoni ve kyamet birbirini izler: Gnlk yaratc ve ykclanz, ezeli
mitoslan son derece kk bir lekte hayata geiririz; anlarmzn
her biri de, Sonsuz'un payna den dl ve kl yazgsnn bir tasladr
ve bu yazgy yeniden retir.

F l l L l Y A T I N Y O R U!lfU
O fiilin tek ve yegfue gereklik olduunu hissetmeksizin hi kimse en
ufak bir fiil ilemezdi. Bu krleme var olan her eyin mutlak temeli,
tartlmaz ilkesidir. Bunu tartan kii, azalmt olduunu, diriliinin
phe tarafndan biildiini kantlar sadece... Fakat phelerinin tam
ortasnda bile, yadsmaya doru yol alnn nemi'ni hissetmek zo
rundadr.

Hibir eyin zahmete demediini bilmek

zmnl bir inan,

dolaysyla birfiil ihtimali haline gelir; ufak bir varoluun bile itiraf
edilmeyen bir iman gerektirrnesindendir bu; basit bir adm --bir szde
gereklie doru bile atlsa- hilik nazannda bir dnekliktir; bizzat
nefes almak bile tohum halinde bir fanatizmden kaynaklanr, tpk ha
rekete her katlm gibi ...
nsan, aylaklktan kan dkmeye kadar uzanan btn fiil yelpazesi
ni, sadece fiilin anlamszln idrak etmedii iin kullanr: Yeryz
zerinde yaplan her ey, boluk iinde bir doluluk yanlsamasndan,
Hilik'in esrarndan gelir...
Dnyann Yaratl' ve Ykm' dnda, btn giriimler benzer
ekilde hkmszdr.

RMENiN KtrABI

72

KONUSUZ HAYAT
Kuru gzler gibi yansz fikirler; eyleri btn kabartmalar.ndan mah
rn eden donuk baklar; duygulan birer dikkat olgusuna indirgeyen
kendini dinleyiler; alamasz glmesiz, buharlaan hayat -bir hla
say, bir bahar bayaln kafanza nasl sokmal? O mstafi yree
ve bymeyle zlmenin mayasn artk kendi mevsimlerine aktara
mayacak kadar kprm o zamana nasl tahamml edilebilir?
Btn kanaatlerde bir kirlenme ve btn balanmalarda bir sayg
sz.lk grdn zaman, u dnyada veya bir baka yerde midin ekil
verdii bir baht beklemeye hakkn yoktur. Kendine, manzaray seyre
debilecein, glnlk derecesinde ssz, ideal bir yer, ya da takmyl
dzlara kar isyan etmi, mnasebetsiz bir yldz semen gerekir. Ha
yatn, hzn yznden sorumsuzlaarak, anlann hie saymtr; oysa
hayat, sreye sofuca inarmakrr; rakseden bir ebediyet duygusu, ken
dini aan ve gnele rekabete giren zamandr..

ACEDIA
Uzuvlann bu durgunluu, melekelerin bu sersemlii, bu talam
glmseme sana ou zaman manastrlann s.kntsn, Tann'yla l
lemi yrekleri, kendini tatminin vecdimsi taknlnda coan ke
ilerin kuruluunu ve budalaln hatrlatmyor mu? Sen de ilahi
varsaymlardan ve yalnzlk zaafnn gururundan yoksun bir keisin
sadece.
Yeryz ve gkyz, hcrenin duvarlandr; hibir solukla canlan
mayan havada da dua yokluu hkm srer yalnzca. Ebediyetin bo
saatleri, titremelerin evresi ve sel:imetin yaklamasyla birlikte r
yen kfl arzular vaat olunmu sana; atafatsz ve borazatsz bir Yar
g'ya doru silkinerek ilerliyorsun; bu srada dncelerin tek grkem
olarak mitlerin gerekd geit resmini tahayyl ediyorlar.
Vaktiyle ruhlar, aclar sayesinde kubbelere doru atlyorlard;
sense arpyorsun. Mahvolmu kzlann -ve senin mahvoluunun- ta
rikatnn mekfu olan Sokaklar'da srterek, imansz bir Trappe gibi
dnyaya dyorsun.
okkatt kurallan olar birtarikatn yesi. (.n.)

RMENN KlTABJ

73

C E S A R E T VE K O R K UNUN Z A R A R L A R I

Korkmak, devaml olarak kendini dnmek ve eyleri nesnel bir ak


iinde tahayyl edememektir. Dehet hissi, her eyin size kar geldi
i hissi, hibir tehlikenin

altikasz olmad bir dnya anlayn

ge

rektirir. Abartl bir znelliin kurban ofan korkak, dier insanlardan


ziyade kendini, saldrgan olaylann hedefi zanneder. Bu hatas onu ce

surla bir araya getirir; onun tam zt noktasnda olan cesur, kendine
hibir yerde silah ilemeyeceini sanr. ki de, kendine hayran bir
bilincin en u noktasna varmlardr: Birine ka her ey fesat tasar
lamaktadr, dieri iin her ey lehtedir. (Cesur, tehdide sanlan ve teh
like nnde kaan bir palavracdan baka bir ey deildir.) Biri olum
suz olarak dnyann merkezine yerleir, dieri olumlu olarak; ama
bilgilerinin hareket nokt.alan zde olduu iin yanlsamalar ayndr:
Gereklik olarak yalnz tehlike. Biri bundan rker, dieri bunu aranr:
eylere kar berrak bir horgry anlayamazlar, her eyi zerlerine
alrlar, fazla arpntldrlar (ve dnyadaki btn ktlk an arpn
t:dan, mertlikle dlekliin dinamik kurgularndan gelir). Bylelikle,
bu kart ve benzer rnekler btn kanklklarda etken olurlar, zama

nn gidiatn bozarlar. en kk bir olay msveddesini duygusallkla


renklendirirler ve ateli maksatlann, kii kendisini huzur dolu tiksin
tilerin kucana brakmad srece alaltc ve tahamml tesi olan
bir evrene yanstrlar. Cesaret ve korku, hayata densizce bir anlam ve
arlk vermekten ibaret olan o ayn hastahn iki kutbudur... nsanla
r sekter hayvanlar haline

getiren, gayretsiz bir burukluk noksanl

dr: En kabalan gibi en ayrntl cinayetler de eyleri ciddiye alanlar


tarafndan ilenir. Bir tek maymun itahl, kandan zevk almaz; yalnz
o, cani deildir...

AYILMA
Varlklann esrarengiz olmayan kayglan, u sayfann kenarlar kadar
berrak bir biimde belirir... Bir kyasn ksr mukadderlii iindeki
nermeler gibi birbirine bal olan nesillerin tiksintisi dnda ne kaydedilebilir oraya?

tnsan macerasnn bir sonu olaca muhakkaktr; bu sonu tasarla


yabilmek iin onunla ada olmak da gerekmez, Tarihle ilgiyi kes-

RMENiN KTABI

74

meyi kendi iimizde tamamladmzda, onun kapannda hazr bu

lunmak btnyle yersizdir. Tarihten kopmak ve yutturmacalarnn


pimanln artk ekmemek iin, insan karmza alp bakmak ye
ter. Istraplarla geen binlerce yl talan bile yumuatabilecekken , ya
van bir lgnlk iinde rpnan o sapasalam susineini, hem kavra
nlmaz hem edepsiz bir var olma iradesiyle dolup taan o canavanms
silikleme ve sertleme rneini duyarszlatrmaktan baka bir eye
yaramamtr. Hibir insani sebebin sonsuzla badamad ve hibir
hareketin tasarlama zahmetine demedii idrak edildii zaman, y
rek, boluunu artk atlaryla gizleyemez. nsanlar tekbiimli ve
beyhude bir bahtn iinde birbirlerine karrlar, tpk, ilgisiz bir g
zn grd yldzlar -ya da askeri bir mezarlktaki halar- gibi. Va
rolu iin nerilen btn amalar arasnda, tahlile tabi tutulduunda
vodvile veya Morg'a uygun dmeyeni var mdr? Hangisi bizim kof
'
ve zavall olduumuzu gstermez? Bizi hftl1i kandrabilecek tek bir
by olsun var mdr?
(Grnr talimatlarn dna srldn1z zaman, eytan gibi,
metafizik adan yasad hale geliriz; dnyann dzeninden kmz

dr: Artk orada yer bulamadmzdan, tanmadan bakarz ona; hay


ret dzenli bir reflekse dnr, ik1iyeti aknlk ise konu noksanl
ekerek hepten Boluk'a perinlenir. Artk eylere karlk gelme
yen bir ihsasa maruz kalrz, nk artk hibir ey onlar tahrik etme
mektedir; bylece Melankoli meleinin ryasn bile aarz ve D
rer'in daha uzak gzleri sabrszlkla beklememi olmasna zlrz ...
En soylu hayale varncaya kadar her eyin fazla somut, fazla mev
cut grnd ve ne hayata ne lme bal bir Snn Belirsiz'e ula
maya can atld zaman, varlkla her temas ruha ynelik bir tecavz
olduu zaman, ruh evrensel yasadan dlanr; artk ne verecek hesab,
ne de ihlal edecek yasas kald iin, ilahi kadirimutlaklkla -hzn
yoluyla- rekabete girer.)

NEFRETN GZERGAHI
Hi kimseden nefret etmem; fakat nefret kanm karartr ve yllarn
esmerletiremedii u deriyi yakar. Gudubet birhzn ve derisi yz
len insan l, mfk veya kat yarglarla nasl gemlenebilir?

RMENN JdTABI

75

Yeryzn ve gkyzn sevmek istedim, marifetlerini ve coku


larn; ve bana lm hatrlatmayan hibir ey bulamadm: iekler,
yldzlar, ehreler - solmann simgeleri, btn muhtemel mezarlann
potansiyel kapaktalar ! Hayatn iinde oluan ve onu soylulatran
ey, i karartc y a da alelil.de bir sona doru yol alr. Yreklerin kay
namas hibir iblisin tasarlayamayaca feliiketlere sebep olmutur.
Ateli bir kafa yapsna sahip birini mi grdnz? Emin olun ki so
nunda kurban olursunuz ...

Kendi

dorularna inananlar -insanlarn

hafzasnda iz brakan yegil.ne kimseler- arkalarnda da cesetlerle do


lu bir yeryz brakrlar. Dinlerin bilanosunda en kanl tiranlklarn
ilediinden fazla cinayet varlr; insanln tanrlaurdklar da, gz
n kan brmlkte en bilinli canilerden baskn karlar.
Yeni bir iman neren kii zulme urar, kendi de zalimleinceye
kadar: Dorular, polisle elikiye dlerek balar ve polise dayanla
rak biter; zira adna ac ekilmi her samalk, yasalla dnerek
yozlar; tpk her ehidin sonunun yasa bentlerine, takvimin yavan
lklarna ya da sokak isinlerine varmas gibi. .. Bu dnyada, bizzat se
ma otorite haline gelir - ve sadece onunla yaanlan dnemler olmu
tur: en bozuk devirlerden daha bol sava gren ortaalar; sahte bir
ekilde ycelik cilas srlm, yanlarnda Hun istilalarnn bile geri

leme devrindeki gebe siJlerinin delimenlikleri gibi kald1

hay

vani Hal Seferleri...


Kusursuz marifetler, kamu teebbsleri seviyesine der; kutsan
ma en hafif gzyan bile soldurur. Jandarma tarafndan korunan bir
melek- dorular byle lr, cokularn miad byle geer. Bir bakal
drnn hakl kmas

ve ateli

taraftarlar yaratmas,

bir vahyin

yayl

mas ve buna bir kurumun el koymas, zamannda yalnzla mahsus


olan -birka hayalci mezin hissesine den- rpertilerin satlm
bir varolula kirlenmesi iin yeterlidir. Bana u dnyada iyi balayp
kt bitmeyen tek bir ey gsterin. En kibirli arpntlar, tabii vadele
rini doldurmu gibi, bir lima gmlr ve atmaz olurlar. Bu gten
dme, yrein faciasn ve tarihin negatif ynn tekil eder. Balan
g aamasnda sekterlerinin kanyla beslenen her "ideal" ypranr, ka
]abalk tarafndan benimsenince de snp gider. Okunmu su kab t
krk hokkasna dnmtr: "lerleme"nin kanlmaz ritmidir bu...
Bu koullarda nefretini kime kusmal? Hi kimse, olmaktan so
rumlu deildir, hele olduu gibi olmaktan daha da az sorumludur. Va
rolua arptrlan herkes, bunun sonulanna bir hayvan gibi maruz ka
lr. Bylelikle, her eyin nefrete deer olduu bir dnyada, nefret dn-

RMENiN KTABI

76

yadan da byk bir hale gelir ve konusunu atndan kendi kendini

iptal eder.

(Hayatdoluluumuzun en dk noktasn bize gsteren, ne ku

kulu yorgunluklardr ne de uzuvlann belirgin rahatszlk.lan; tered

dtlerimiz ya da termometredeki oynamalar da deildir; ama denge


mizin tehdit altnda olduunu anlamak iin, o sebepsiz nefret ve mer
hamet krizlerini, o llemeyen ateleri hissetmek kfidir. Bir yam

yam hiddetinin boanmasyla her eyden nefret etmek ve kendinden

nefret etmek; herkese acmak ve kendini de acnacak gibi grmek


grnte kart, ama kkenleri bir olan hareketlerdir bunlar; zira an

cak ortadan kaldrmak istenilen, var olmay haketmeyen eye acnabi


lir. Bu arpntlann iinde, bunlara maruz kalan kimse de arpntla
nn hitap ettikleri evren de, hem ykc hem duygulu olan ayn hidde:

tin hedefi haline gelir. Aniden, kim iin olduu bilinmeden merhame
te kaplnd zaman, uzuvlarn bezginliinden kaynaklanan tehlikeli

bir kaymann alametleri grlm demektir; bu belirsiz ve evrensel

merhamet kendine doru yneldii zaman da, insanlann en beteri du


rumunda oluruz. Nefret ya da acma iinde bizi eylere balayan o ne

gatif dayanma, muazzam bir fiziksel zayflktan kaynaklanmakta

dr. Ayn anda gelen ya da birbirini izleyen o iki kriz, azalan ve kenar izgileri belirsiz varolutan, bizzat ahsmzn sarahatine ka

dar- her eyden rahatsz olan bir hayatdoluluun ak iaretleri olma


d gibi, bunun ku.kulu nbelirtileri de deildir.

Yine de kendimizi aldatmamamz gerekir: Bu krizler en ak ve


lmllktar en uzak olanlardr, ama bir tek onlar yoktur: Farkl dere
celerde, her ey patolojiktir. lgisizlik hari.)

" L A P E R D U T A G E N T E '
Cehennemin iinde ayn emberler olutumlak, alevlerin iddetini e
itli blmelere ayrmak ve straplara bir hiyerari getirmek ne tuhaf

fikirdir! nemli olan orada olmaktr: Gerisi sadece ara nameler... ya


da yanklar. Gkyzndeki sitede de-aadakinin daha yumuak bir
ntasviridir bu, ikisi de ayn patronun maldr- benzer biimde esas

.. Kayp nesil. (.n.)

RMENIN KiTABI

77

olan, bir ey -kral, burjuva, gndeliki ii- olmak deildir; nemli


olan benimsemek ya da kamaktr. u veya bu fikri destekliyor olabi
lirsiniz, bir yer sahibi veya bir srngen olabilirsiniz, filiyatnz ve
dnceleriniz gerek ya da d rn bir site biinine hizmet ettii
andan itibaren o puta taparsnz ve onun mahkt'.lmu olursunuz. En e
kingen memur da en atak anarist de, ilgi alanlan farkl olsa bile, buna
gre yaarlar; kisi de isel olarak yurttatrlar; u farkla ki biri terlik
lerini tercih ederken br bombay seer. Yeryz sitesinin "em
berleri", aynen yeralt sitesininkiler gibi varlklar lanetli bir cemiyete
hapseder, ayn strap geit resmine doru srkler ve burada nanslar
aramak nafiledir. nsanlarn davalarna --Oevrimci veya tutucu, hangi
biimde olursa olsun- muvafakat eden kii, acnlas bir haz iinde
heliik olur: Oluun bulankl iinde asil duygularyla kabalklann
birbirine kartrr...
Rza gstermeyen, sitenin berisinde ya da tesinde olan, byk ve
kk olaylarn akna mdahale etmekten tiksinen varla, ortaklaa
hayatn btn tarzlar eit derecede aalk grnr. Onun gznde
tarih, ancak yenilenmi hayal knklklannn ve ngrlm hnerle
rin uyandrabilecei soluk ilgiyi uyandrr. nsanlar arasnda yaam
olup,

beklenmedik tek bir olayn yolunu hdl gzleyen kii, yle bir

kij hibir ey anlamam demektir ve asla bir ey anlamayacaktr. O,


Site'ye yetecek kadar olgunlamtr: Ona her ey sunulmaldr, btn
mevkiler ve btn itibarlar. Tm insanlarn durumu budur - bu da,
ayn altnda yer alan u cehennemin mrnn uzunluunun izahdr.

TARH VE KELAM
Gevemi ve kokmu uygarlklardaki o hazan bilgelii nasl sevil
mez? Son dnem Romals gibi, Yunanl'nn da uzak Kuzey'den gelen
refleksler ve tazelik karsnda duyduu dehet, afaklardan, gelecek
le dolup taan barbarlktan ve shhatin z.evzekliklerinden tiksinmesin
den kaynaklanyordu. Btn tarihl dnem-sonlarnda grlen o l
l kokuma, skit'in yaklamasyla karanr. Hibir uygarlk, snn be
lirsiz bir can ekimeyle can veremezdi; etrafta, cesetlerin buram bu
ram tten kokusunu alan kabileler dnenir... Bylece, gnbatmna
dkn olan kii, tm inceliklerin yenilgisini ve hayatdoluluun yz
sz ilerleyiini seyreyler. Oluun btnnden sadece baz anekdotlar

78

RMENiN KtfABI

derlemek dnda bir ii kalmaz ... Olaylar sistemi artk hibir ey ka


ntlamaz ol.r: Byk marifetler peri masallarna ve clkitaplanna gir
mitir. Gemiteki muzaffer giriimler de, bunlara yol aan kiiler de,
artk sadece onlar talandran gzel laflar yznden ilgi eker. Az
laf yapmayan fatihin vay haline! sa bile, iki bin yldr dolayl bir bi
imde diktatrlilk yapmasna ramen, mminlerinin ve aleyhtarlar
nn hafzasnda, onca ustalkla sahneledii yaamna serpitirilmi
paradoks knntlanyla iz brakmtr. ektii acya uyan bir laf gedi

ine koymamsa, bir ehit hakknda nasl bilgi toplanabilir? Uzak ya


da yakn gemiteki kurbanlann hatrasn, ancak bulandklan kan
ke!Amlanyla !Umszletirdilerse muhafaza ederiz. Bizzat cellatlar
bile, lmlerinden sonra oyunculuklan lsnde anlrlar: Neron,
kanl soytan klan olmasa, oktan unutulurdu.
lmekte olan birinin yannda, hemcinsleri mnldanmalannn ze
rine eAildiklerinde, son bir istei okumaktan ziyade ileride hatrasn
y8.d etmek iin zikredebilecekleri gzel bir sz araydr bunun nede
ni. Romal tarihilerin imparatorlarnn can ekimesini tasvir etmeyi
hi unutmamlan, bunlann syledikleri ya da yle olduu iddia edi
len bir zdeyi veya bir hayret nidasn araya yerletinnek iindir_
Btn can ekimeler iin, en sradan.lan iin bile geerlidir bu. Ha
yatn hibir anlama gelmediini herkes bilir veya se:inler: O zaman,
hi ol bir sz oyunuyla kurtanlmahdr! Hayatlarnn dnm
noktalarnda sylenecek birer cmle - byklerden ve kklerden
btn istenen hemen hemen budur. Bu talebe, bu zorunlulua cevap
vennedikleri takdirde hepten mahvolurlar; zira cinayete .varncaya
kadar her ey affedilir, zarif bir ekilde yorumlanmas -ve miadn
doldunnas- artyla... Baka hibir lt ie yaramad ve muteber
olmad zaman insan tarihin tamamn byle balar; kendisi de ge
nele yaylm bounal zetleyerek, ancak yenilgi edebiyats ve
kan esteti unvann alr.
Istraplarn birbirine kart ve silindii bu dnyada. sadece For
ml hkm srer.

FELSEFE V E F U H U
Sistemler ve bibi inanlar grp geirmi olan, fakat ta.JA dnyann
yollan oda sebat eden filozof. en az dogmatik olan yaratn sergiledi
i kaldnm kukuculuunu taklit etmelidir. Hayat kadnnnkini. O

'.RMEN!N KiTABI

79

her eyden kopmu ve herkese aktr, mterinin asab ve fikirlerini


benimser; her vesilede tutum ve ehre deicirir; ilgisizliinden tr
hznl veya neeli olmaya hazrdr; ticai bir tasayla, iniltiJerini esir
gemez; zerindeki samimi komusunun oynamalarna, aydJnlanm
ve sahte bir bak yneltir - ve zihne, bilgelerinkiyle yanan bir dav
ran rnei sunar. nsanlar ve kendisi hakknda kanaati olmamak:
Toplum gibi felsefenin de kenannda yer alan gezici zihin akl aka
demisinin, fuhuun yksek retisi budur. Kzlan rnek alarak yor
gun tebessmde uzmanlat zaman; onun gznde btn insanlar
yalnzca mteri, dnya kaldnmlan da, tpk yoldann vcudunu
satmas gibi, burukluunu satt pazar olduu zaman, her eyi kabul
eden ve her eyi reddeden dnr, "bjldijm her eyj kzlan oku
lunda rendim," diye hayknnaldr.

ESAS SAPLANTISI
Btn sorular rastlantsal ve evresel grndnde; daima daha ge
ni meseleler ararken zihnin Boluk'un mulak engeli dnda hibir
nesneyle karlmad bir an gelir. O andan itibaren, mnhasran
eriilmez olana dnk felsefi hamle, boa kma tehlikesiyle kar
karyadr. eylerin ve zamana dair bahanelerin etrafnda dne dne,
kendine kurtarc glkler dayatr; fakat eer gitgide genelle.en bir
ilke hakknda bilgi toplarsa mahvolur ve Esas'n bulankl iinde ip
tal olur.
Felsefede ilerleyenler, sadece szlerini yanda kesenler, snrll
ve endienin makl bir safhasndaki rahatl kabul edenlerdir. Her
mesele, eer dibine dokunulursa kiiyi iflasa gtrr ve zihni akta
brakr: Artk ufuksuz bir alanda. ne sorular ne de cevaplar vardr. So
rular kendilerini tasarlam olan kafaya kar dnerler: Kafa sorularn
kurban haline gelir. Her ey onun hasmdr: kendi yalnzl, kendi
cretkarl, iyi seilemeyen mutlak, teyit edilemeyen tannlar ve apa
k yokluk. Esasn belirli bir iinna ulap da orada hi mola venneyen
kiinin vay haline! Tarih, soru merdiveninin ucuna kadar rnnanan ve
son basamak olan samala ayan koyan dnrlerin, ileriki de
virlere miras olarak sadece bir ksrlk rnei brak.tklann gster
mektedir; oysa yan yolda dunnu olan meslektalar zihnin akn
beslemi, hemcinslerine hizmet etmilerdir; iyi biim verilmi birka

80

RMENiN KiTABI

ilfih, parlatlm baz biitl inanlar, ilke kisvesi altnda baz hatalar ve
bir mit sistemi aktanrulardr. Ar bir ilerlemenin tehlikelerini be

nimsemi de olsalard, hayrsever yanlglan o kmseyileri onlar


bakalar ve kendileri iin zararl klard; isimlerini evrenin ve dn
cenin snrna yazm olurlard; ahlfik bozucu aratnnaclar ve duyar
sz cehennemlikler, ksr badnmesi dknleri, dlenmesi elde ol
mayan hayallerin arayclan haline gelirlerdi...
nsanlan Esas'a muhalif olan fikirler etkiler bir tek. Doal bir ei
limle ya da hastalkl bir susamlkla iine yerlmeye heves eden ki
iyi bile ykma gtren bir dnce blgesi ne ilerine yarard ki in
sanlarn? Allagelmi phelere yabanc olan bir alanda hi soluk
alnamaz. Baz kafalann zerlerinde uzlamaya vanlm sorgulama
lann dnda konumlanmalan da, maddenin derinliklerinde kk sal
m bir igdnn ya da kozmik bir hastalktan kan bir zaafn onlar
ele geirmi olmasndandr. O kadar talepkar ve o kadar geni bir d
n dzenine ynelmilerdir ki, bizzat lm nemsiz gibi, kaderin
unsurlarn yavan szler gibi, metafzik aygt da yararc ve aibeli
olarak grrler. Bu son bir snr bulma saplants, boluk iindeki o
ilerleme, yannda yokluun bile bir verimlilik vaadi gibi grnd
en tehlikeli ksrhk biimini beraberinde getirir. Yaptn -iini veya
giritii maceray- zor beenen kii, sonluluk talebini evrensel dzle
me bir naklederse, eserini de hayatn da bitiremez.
Metafizik bunaltl, konusu varlk'tan baka bir ey olmayan son de
rece titiz bir zanaatk1irla baldr. Zanaatkar, zmleye zmle
ye, evrenin bir minyatrn tamamlamann, olutunnn n imkil.nsz
lna vanr. Kelimelerin yoksulluuyla ileden kp iirini brakan
sanat, var olan btn iinde honut olmayan kafadaki karmakank
ln nbelirtisidir. Anlamdan ve lezzetten, kendilerini ifade eden ke
limeler kadar mahrum olan unsurlan sralamaya yatkn olmamak,
boluun ifaatlna gtrr. An talepkil.r kafa, Mallarme'nin sanat
karsnda urad yenilgiye benzer bir yenilgi yaar evren karsn
da. Artk konu olmayan, artk ekip evrilemeyen bir konu karsnda
kaplnan paniktir bu; zira snrlar -ideal olarak- almtr. Gelitir
dikleri gerekliin ii'nde kalmayanlar, var olma mesleini aanlar ya
esas olmayanla uyumak, szlerinden caymak ve ezeli aka iinde
yerlerini almak; ya da baklmasna veya hissedilmesine gre gereksiz
fazlalk veya trajedi diye nilelenen aynk bir durumun btn sonula
nn kabul etmek zorundadrlar.

OROMENlN KtrABI

81

ESKYE MERAKLI KMSELERN MUTLULUU

Bir mitosun yklmasnda hazr bulunmaktan daha ince ve ikilli bir


zevk var mdr? Bunu dounnak iin nice yrek savurganl, saydr

mak iin hogriiszln anlklan, bu mitosa boyun emeyenler


iin terr, son nefesini veriini gnnek iin ise... ne byk bir mit
sarf gerekir! Zeki ancak inanlann kuruduu, yasa maddelerinin ve
davran buyruklannn gevekletii, kurallannn yumuad d
nemlerde sepilir. Her dnem sonu, oyununu ve nalann ancak cam
dalma iindeki bir organizmada bulan zihnin cennetidir. Yaratc ve
verimli bir devirde yaama belasna urayan kii, bunun snrlamala
nna ve zerinde brakt izlere maruz kalr; tekyanl bir grn k
lesidir ve darack bir ufkun iine kapanmtr. En verimli rarihl anlar
ayn zamanda en az soluk alnabilir anlar olmutur; bu anlar. safdil bir
zihne kutsal, zihinse] alanlara dkn birine lmcl grnen mukad
der eyler gibi dayatmlardr kendilerini. zgrlk, sadece klyut
maz ve ksr olan eskiye merakl kimselerde. dnem sonlanndak.i e
kfilarda bir yank yapar; slibun dald ve artk sadece alayc bir
tenelik esi nledii dnemlerin sonunda...
Bir zamanlar ate ve kanla dayabn olduu tannsndan kuku du
yan bir kilisenin yesi olmak, balann koparm her kafann ideali
olmaldr. Bir mitos can skc ve yan saydam hale geldii zaman; onu
destekleyen kurum da balayc ve anlayl olmaya baladnda,
meseleler ho bir elastikiyet kazanr. Bir imann zayf noktas. kudre
tindeki derece azalmas, ruhlara mfik bir boluk yerletirir ve gele
cei gzleyen ve karartan b.ii.t1 inanlar karsnda bili kr kalmalan
na imkan tanunamakla birlikte, onlar algya ak klar. Rubu tek ya
bbran da, btn afaklarn zrvalndan nce gelen o tarihi can e
kimelerdir...

SON GZPEKLK

Neron'un "Vatannn ykldn grdn iin mutlu ol Priamos," di


ye haykrd doruysa, onun meydan okumann yceliine, k hare-
ketin son cevherine ve i karartc tumturak1la erimi olma mezi.
Yetini teslim edelim_ Bir imparatorun azna onca harikulidelilde ya
kan byle bir sz.den sonra, bayala hakkmz vardr; hatta buna

82

RMENN KITABl

zorunluyuzdur. Hfilli kim zirzopluk iddiasnda bulunabilir? Kabal


mzn ufak kazalan, bizi o zalim ve numarac sezara hayran olmaya
zorlar (cinneti, kurbanlannn iniltilerinden de byk bir zaferi tatt
iin bu zorlama daha da artar; nk yazl tarih, en az kendisini yara
tan olaylar kadar insanlkddr). Onunkiler yannda btn davran
lar aklabanlk gibi gtiinr. Roma'y lyada'ya dknlnden yak
trd doruysa, bir sanat eserine bundan daha hassas bir sayg gste
risi hi olmu mudur? Her halilkfu'da, i zerinde edebiyat eletinne
ninin,/aal bir estetik yargnn tek rneidir.
Bir kitabn zerimizde yaratt etki, ancak iindeki entrikay tak
lit etme, kahraman ldryorsa ldrme, kskanyorsa kskanma, ac
ektiinde veya ldnde hasta veya lm deinde olma isteini
duyuyorsak gerektir. Ama btn bunlar, bizler iin ya potansiyel bir
durumda kalr ya da nemsiz bir ey haline gelir; yalnzca Neron ede
biyat kendine gsteri olarak sunmutur; raporlarn adalarnn ve
bakentinin klleriyle yazmtr. ..
Bu kelimelerin ve bu fiillerin en azndan bir kere sylenmesi ve
yerine getirilmesi gerekiyordu. Hergelenin biri bu ii stne ald. Bu
bizi teselli edebilir, hatta etmelidir; yoksa bildik yaay biimimize,
kurnaz ve uslu dorulanmza nasl dnerdik?

RATE'NN PORTRES
Her fiil karsnda dehete kapldndan, kendi kendine, "Hareket et
mek de ne sersemlik yani!" diye sylenir. Onu fkelendiren, olaylar
dan ziyade olaylara katlma fikridir; rpnp durmasnn tek nedeni
de bu fikirden yz evirmektir. Alayl glleri, usaresini tketmeden
evvel hayatn kendisini knp geirmitir. Baanszlklanna evrensel
anlamszlk iinde bir mazeret bulan bir keba ncil'idir*. Ne olursa
olsun her eyi nemsiz bulma tasasnda kolaylkla baarya ular;
apak gerekler srs onun tarafndadr nk... Gerekeler sava
ndan hep o galip kar, eylemde de hep o malup olur: "Hakl"dr.
her eyi reddeder - her ey de onu ... Yaayabilmek iin anlalmama
s gereken eyi erken anlamtr - ve ilevleri konusunda an bilgi
sahibi olan bir yetenek tadndan, bir eserin bnlnde akp gider
fndl'in "Herey beyhude," diyer blniiEcclfsiaste'af. {.n.)

RMENN KiTABI

83

korkusuyla heba etmitir onu. Olmu olabilecei eyin suretini bir


damga ve bir hale gibi tar, ksrlnn esizliinden yliz kzarr ve
koltuklan kabarr; safdil cazibelere hepten yabancdr ve Zaman'n
forsalar arasnda serbest kalm tek insandr. zgrln, yanda b
rakt ilerin usuz bucakszlndan karr; hibir yaratcln s
nrlamad, hibir yarann tapmad ve kimsenin esirgemedii son
suz ve acnas bir tanndr. tekilere yneltmi olduu horgr, teki
ler tarafndan ona iade edilir. Yapmad ilerin kefaretini demekte
dir sadece; oysa bunlarn says, incinmi gururunun hesaplayabilece
inin tesindedir. Fakat sonunda, teselli niyetine, ve unvansz bir ha
yatn sonunda, yararszln bir ta gibi tar.
(Rate'nin, lme tene olan kiinin ba sz, "Ne lzumu var?"
dr. .. lm fikri musallat olmaya baladnda bu sz ne uyancdr!
Zira lm, fazlaca hantallatnnadan evvel bizi zenginletirir; onunla
temas ettiimizde kuvvetimiz artar; sonra da lm zerimizdeki imha
faaliyetini gsterir. Her abann yararszlnn besbelli olmas, ms
takbel bir kadavra olma ihsasnn daha imdiden ykselerek zamann
ufkunu doldurmas, fikirlerimizi, mitlerimizi ve adalelerimizi sonun
da uyuturur, yle ki, en yeni saplantmzn neden olduu atlm fazla
l -bu saplant kesin olarak zihne yerletii zaman- hayatdoluluu
muzun durgunlamasna dner. Bylelikle, bizi her ey ve hi olmaya
isteklendirir. Normal olarak, bizi mmkn olan tek seimin eiine
getirmelidir: manastr veya meyhane. Fakat bu saplantdan ne ebedi
yetin ne de zevklerin yardmyla kaabildiimiz zaman, hayatmzn
ortasnda hrpalanp bayalktan olduu kadar gkyznden de uzak
olduumuz zaman, o saplant bizleri, her eyi vaat eden ve hibir eyi
yerine getirmeyen rk kahramanlar trnden biri haline getirir.
Boluk'ta soluk solua kalan avareler, tek faaliyetleri sonunda var ol
mayacan dlinmeye indirgenebilen dikey leler. .. )

T R AJ E D i N N K O U L L A R I
Eer kariyeri ha zerinde bitseydi ve dirilmeye kalkmam olsayd
sa ne gzel bir trajedi kahraman olurdu! Bu olayn ilfill taraf, edebi
)'at ok gzel bir konudan mahrum etmitir. Bylelikle sa btn
hakllar'n estetik adan vasat akbetini paylamtr. nsanlarn y-

RMENiN KtrABI

84

reklerinde srp giden her ey gibi, tapnlmaya maruz kalan ve bir


trl lemeyen her ey gibi sa da trajik bir alnyazsna damgasn
vuran btnsel bir son grne pek elverili deildir. Bunun iin
kimsenin onu izlememi olmas, ehresi deierek yakksz bir ay
laya terfi etmemi olmas gerekirdi. Trajediye, kurtulu, selamet ve
lmszlk fikrinden daha yabanc bir ey olamaz! Kahraman, kendi
fiilleri sonunda, tabiatst bir ltufla lmn gargaraya getirme im
kiin olmadan ker; varolu olarak hibir biimde srmez, insanlarn
hafzasnda bir strap gsterisi olarak belirgin kalr; hi mridi olma
dndan, meyva venneyen alnyazs tekilerin muhayyilesi dnda
bir eyi dllemez. Macbeth, kendini feda ederek kurtulma midi ol
madan ker: Trajedide son kutsal yaglama treni hi yoktur. ..
mana vergi olan ey, baanszha uramas da gerekse, Tamiri
mkiinsz' atlatmaktr (Shakespeare bir ehitle ne yapabilirdi ki?).
Hakikl kahraman kendi alnyazs adna arpr ve lr, bir inan ad
na deil. Varoluu her tr ka vesilesini bertaraf eder; lme gtr
meyen yollar onun iin kmazdr; kendi "yaamyks" iin alr;
yknn zlme yerine ihtimam gsterir ve zc olaylar bir araya
getirmek iin igdsel olarak her eyi yapar. Usaresi mukadderat ol
duundan, her k yolu ancak mahvoluuna bir sadakatsizlik olabi
lir. Bylelikle kader insan, ne olursa olsun hibir inanc benimse
mez: Eer benimsese kendi sonuna yetiemezdi. Ha zerinde hare
ketsizleseydi de, gzn gkyzne eviren o olmazd: Onun tek
mutla kendi tarihidir, tek arzusunun da trajedi iradesi olmas gibi. ..

MNDEM YALAN
Yaamak u

anlama gelir: inanmak ve mit etmek - yalan sylemek

ve kendine yalan sylemek. imdiye kadar yaratlm, geree en ya


kn insan sureti, en ermi bilgede bile bulunan zgn ehreli val
ye olarak kalr. Ha'n etrafnda geen zahmetli dnem, ya da Nirva
na'yla talanan dier grkemli dnem, daha sonra yoksul

hidalgo'

nun maceralarna atfedilmeyen simgesel bir nitelikleri olduu kabul


edilse bile, ayn gerekdlktadrlar. Btn insanlar baarl olamaz:
Yalanlannn dourganl eit eittir... Filanca aldatmaca zafere

lspanyo\ soylusu, Don Kiot. (.n.)

8S

RMENiN KiTABi

ular: Bundan birdin, bir reti veya bir mitos doar - bir de cokulu
taraftar kalabal; bir bakas ise baarszla urar: Sadece bir sa
malk, bir teori veya kurgu olur o zaman. Yalnzca cansz eyler, ol
duklar eye hibir ey katmazlar: Bir ta yalan sylemez: Kimseyi il
gilendinnez - halbuki hayat, bitip tkenmeden icat eder: Hayat mad
denin roman'dr.
Hayaletlere gnl venni bir toz zerresi - insan budur ite: Ona
ideal bir biimde benzeyen mutlak sureti, Aiskhylos gzyle yazlrru
bir Don Kiot'ta cisimleebilirdi ...
(Yalanlar hiyerarisinde hayat en n yeri igal ediyorsa, hemen
ondan sonra, yalan iinde yalan olan ak gelir. Melez konumumuzun
ifadesidir; etrafnda toplad byk mutluluk ve snrap gereleri sa
yesinde, kendimize bakasnda bir vekil buluruz. Bir ift gz hangi
yuttunnacayla yalnzlmza srt evirtir bize? Zihin iin bundan da
ha aalayc bir iflas var mdr? Ak bilgiyi rehavete sokar; yeniden
uyanan bilgi ak ldiir. Gerekdlk iliinihaye galip gelemezdi, en
yceltici yalan grnmne brnse bile ... stelik, kendinde beyhu
de yere aradn teki'nde bulduracak kadar diri bir yanlsama kimde
vardr ki? Bize tm evrenin sunamadn, barsaklardaki bir scak
lk m sunacaktr? Oysa ki o yaygn -ve tabiatst- anormalliin te
meli de tam budur: Btn muamm alar iki kii zmek-veya daha zi
yade, asklya almak-; bir sahtekiirln ltfuyla, hayaun iinde yzd
o kurguyu unutmak; genel sszl ikili bir cvldamayla doldur
mak; sonunda da-ki vecdin karikatrdr bu- herhangi bir suorta
nn teri iinde boulmak ... )

BLNCN ooGuu
Bilincin btn fiiliyatrruz ve dncelerimiz zerindeki denetimini
yaygnlatnnasndan nce, igdlerimizin ne kadar krelmesi ve i
leyilerinin ne kadar yumuamas gerekmitir!

Genlenen

ilk doal

tepki, yaam faaliyetindeki btn ertelemeleri. dordanlk iindeki


btn yenilgilerimizi beraberinde getinnitir. nsan -geriletilmi ar
zular olan hayvan- her eyi kapsayan ve hibir ey tarafndan kap
sanmayan, btn nesneleri gzetim altnda tutan ve hibiri zerinde
tasarrufta bulunamayan ak zihinli bir yokluktur.

RMENiN K1TABI
Bilincin ortaya kyla karlatrldnda, dier olaylar ok k
k bir nemdedir veya tamamen nemsizdir. Fakat bu ortaya k,
hayatn verileriyle eliik olarak, canl dnyann barna tehlikeli bir
eyin giriini, biyolojide bir rezaleti tekil eder. Bunun ngrlmesini
salayacak hibir ey olmamtr: Doal otomatizm, maddenin tesi
ne frlayacak: bir hayvann kabileceini hi telkin etmemitir. Klla
rn yitiren ve onlarn yerine ideallecini koyan goril; eldiven tak.an,
tanrlar uyduran, yzn gitgide daha ok buruturan ve ge tapan
goril - byle bir d karsnda tabiat kimbilir ne aclar ekmitir,
daha da ekecektir! Bilincin uzaklara gtrmesi ve her eye irnkiin
vermesindendir bu. Hayvan iin yaam bir mutlaktr; insan iinse bir
mutlak ve bir bahanedir. Evrenin evrimi iinde, bize mahsus olan o
btn nesneleri bahaneye evirme; gnlk giciimlerimizle ve son he
deflerimizle oynama; kapcisin tannlamas sayesinde bir tanr ile bir
sprgeyi ayn dzleme koyma imkinndan daha nemli bir olgu
yoktur.
nsan da ancak iindeki Kaytsz artszlk ka!ntlann tasfiye et
tii zaman atalarndan -ve tabiattan- kurtulacaktr; kendi hayat ve
tekilerin hayat ona artk sadece zamann sonunda eleniyormua
sna asld bir ip oyunu gibi grnd zaman... O zaman safvarlk
olacaktr. Bilin, grevini yerine getirni olacaktr..

DUANIN KSTAHLIGI
Monoloun snrna, yalnzln ucuna varldnda, -baka muhatap
olmadndan- en yksek diyalog bahanesi, Tanr, icat edilir. O'nun
adn andnz srece cinnetinizin klk deitirni olduu anlal
maz ve ... her ey size mubah olur. Hakiki mmini deliden ayrt etmek
gtr; fakat onun delilii yasaldr, kabul grr; saptmalar her nevi
imandan annm olsayd, sonu tmarhane olurdu. Fakat bu saptmalar
Tann'nn gvencesi ve meruiyeti altndadr. Yaratc'ya hitap eden
bir sofunun alm yannda, bir fatihin gururu bile soluk kalr. .. Nasl
bunca cret edilebilir? Sonsuz'u elinin altnda zanneden tiridi km
bir yal kadn imdiye kadar hibir tirann kalkamad bir cret
dzeyine ykselirken, tevazu nasl bir tapnak meziyeti olabilir?
Birbicine kavu.mu ellerimin, muamma ve bayalklanmzn b
yk Sorumlu'suna yakaraca tek bir an iin, dnya tahtn feda eder-

RMENiN KiTABi

87

dim. Oysa bu an herhangi bir mminin en sradan vasfn tekil eder tpk

resnf saat gibi. Fakat hakikaten mtevaz olan kii, kendi kendi

ne unlar tekrarlar: "Dua edemeyecek kadar ekingen, bir kilisenin


kapsndan giremeyecek kadar lgnm; glgeme boyun eiyor ve
Tann'nn dualarma teslim olmasn istemiyorum." Ona lmszlk
teklif edenlere de yle cevap verir: "Gururumun da bir haddi var.
Kaynaklan snrl. Siz, imannz adna berlii'nizi alt ettiinizi d
nrsnz; aslnda u sre size yetmedii iin onu ebediyete kadar
uzatmak arzusundasnz. Kendinize gveninizin incelii yzyln b
tn iddialarn aar. Sizinkiyle karlatrldnda, aldatmaca ve hava
cva olduu aa kmayan bir zafer d var mdr? mannz, cema
at tarafndan hogrlen bir azamet sayklamasndan baka bir ey de
ildir, nk arptlm yollardan gider; fakat yegane saplantnz na
anzdr: Zamandla dknsnzdr ve bu saplantnz datan
zamana zulmedersiniz. Gz koyduunuz eyler iin bir tek ahiret ye
terince genitir; yeryz ve anlan size fazla dayanksz grnr. Ma
nastrlarn megalomanisi, saraylarn atafatl ve ateli anlarnda ta
hayyl edebildikleri her eyi aar. Kendi yokluuna rza gstermeyen
kii bir ak.Jl hastasdr. Herkes iinde buna nza gstenneye en az hazr
olan da mmindir. Sregitme iradesi bu kadar uzaa vardrldnda
dehet verir bana. Snrlan belirsiz bir Benlik'in hastalkl cazibesin
den kanyorum. lmllmn iinde yan gelip yatmak istiyo
rum. Normal kalmak istiyorum."
(Tanrm, bana hi dua etmeme gc verin, her nevi tapnma sa
malndan koruyun, beni Siz'in elinize hepten teslim edecek o sevgi
eilimini benden uzak tutun. Kalbimle gkyz arasndaki boluk ge
nilesin! Isszlklanm mevcudiyetinizle doldurmanz. gecelerimi
nurunuzla hrpalamanz, Sibiryalarm gneinizle eritmenizi hi te
menni etmiyorum. Sizden de yalnz, ellerim tertemiz kalsn istiyo
rum; yeryzn yoururken ve dnya ilerine karrken hepten kirle
nen ellerinizin aksine... Sersem kadirimutlaklnzdan, yalnzlma
ve straplanma sayg istiyorum sadece. Szlerinize ihtiyacm yok;
bunlar bana dinlettirecek lgnlktan da ekiniyorum. Sizi yoklukta
bir gedik aarak u zaman panayrn balatmaya ve bylelikle beni
evrene -olutaki aalamaya ve utanca- mahkUm etmeye iten o ho
gremediiniz huzuru, ilk ann ncesinden devirilmi mucizeyi gs
terin bana.)

RMENiN KTABI

88

UZLET DKNLG
Soluk alma zorunluluundan kurtulacak gcn niye yok? Cierlerin i
ablukaya alan v e tenine dayanan bu katlcm havaya hfil. tahamml
etmek niye? K!ih bir kayann yalnzlm, kiih dnyann kenannda
donup kalm bir balgamn inzivasn taklit ederken, o donuk mitleri
ve talam fikirleri nasl alt etmeli? Kefedilmemi bir gezegen ka
dar uzaksn kendinden; mezarlklara dnk uzuvlann da, oran n dina
mizmini kskanyor. ..
Damarlarn dorayarak, seni mevsimlerin fkelendirdii gipi f
kelendiren bu kiid srlsklam etmek mi? Gln teebbs! Sabah
ladn gecelerle renksizleen kann, akna ara verdi. .. inde yllr
la yatan yaama ve lme susuzluunu hibir ey uyandnnayacak;
insanlarn ssuzluklann giderdikleri o mnltsz ve itibarsz pnarlar
bezdirdi onu. Kuru ve sedasz dudaklannla kavruk bir halde, hayatn
ve lmn grltsnn tesinde, hatta gzyalannn grllsnn
tesinde kalacaksn...
(Azizlerin hakikJ bykl, o Glnlk Korkusu'nu -en al
maz korkuyu- yenme glerindedir. Utanmadan a1ayamayz; onlar
sa, "gzyalarndaki nimet"e sanlr!ar. "Kuraklmz"daki bir sayg
deerlik kaygs, buruk ve bask sonsuzluumuzun, vuku bulmayan
akntlanmzn seyircisi gibi hareketsiz brakr bizi. Halbuki gzlerin
ilevi gnnek deil alamaktr; gerekten grmek iin de gzlerimizi
kapatmamz gerekir: Vecdin artdr bu, gnl gzyle yegane gr

zate11 grlm'n,
mi'in deheti iinde tkenir.
n; oysa ki alg,

tamiri imkansz bir hep

bilir

Dnyann yararsz ykmlann sezmi olan, bilginin de doutan


gelen bir bybozumunun teyidinden baka bir ey vermedii kiinin
alnndaki hzn yazgsn, alamasna engel olan kuruntular derinle
tirir. Azizlerin marifetlerine kar bir nevi kskanlk duyma da, ne
grnmlerden tiksindikleri ne de aknlk itahlan iindir; daha zi
yade kendini kurtaramad ve onu gzyalarnn tabiatst yakk
szhnn berisinde tutan o glnlk korkusu karsndaki zaferleri
yzndendir.)

RMENiN KiTABi

89

G NDZ L A N E T
Kendi kendine gnde bin kere "u dnyada hibir eyin kymeti yok,"
diye tekrarlamak; kendini ebediyen ayn noktada bulmak ve bn bn,
bir topa gibi fr dnmek... Zira her eyin beyhudelii fikrinde ne iler
leme vardr, ne de bir sonuca varma; bu gevi getirme iinde ne kadar
uzaa gidersek gidelim, bilgimiz hi artmaz: imdiki haliyle de, ba
lang noktasndaki kadar zengin ve o kadar hkmszdr. Devasz
lk iinde bir duru, zihnin birczzam, hayret yoluyla vanlan bir ifa
attr. Bir ilhama maruz kalan ve bundan kp bulank ve konforlu du
rumuna hibir yolla dnemeden o ilhamn iine yerleen geri zekiil
biri, bir budala; kendine ramen evrenin deersizliini idrak etme yo
luna giren kiinin durumu budur ite. Geceleri tarafndan terk edilmi
ve onu soluksuz brakan bir aydnlktan mustarip olduu iin, o bir
tUrl bitemeyen gn ne yapacan bilmez. Ik, olmu olan her eyin
ncesindeki gece dnyasnn hatrasna zarar veren nlanru gnder
meye ne zaman son verecektir? Korkun Yaratl'n ncesindeki din
lendirici ve sakin kaosun, veya daha da tatls, zihinsel yokluk kaosu
nun miad nasl da dolmutur!

YOLSUZLUGUN S A V U NULMASI
Terazinin bir kefesine, dnyaya "saflar"n yd ktlkleri, teki
kefesine de ilkesiz ve kuruntusuz insanlardan gelen ktlkleri koy
saydk, ilk kefe ar basard. Her selfunet forml, onu neren zihnin
iinde bir giyotin kurar. .. Yolsuzluk devirlerindeki ykmlar, ateli de
virlerin sebep olduu salgnlardan daha az. vahimdir; irkef kandan
daha hotur; zaafta meziyetten daha fazla tatllk, bozulmada da ba
nazlktan daha fazla insanlk vardr. Hkm sren ve hibir eye inan
mayan insan..., tarihe dair hkmran bir zmn, bir dmlk cen
netinin modeli budur ite. Halklan oportnistler kurtarm, kahra
manlar perian etmilerdir. Kendini Devrim'le veya Bonaparte ile de
il de, Fouche veya Talleyrand'la ada hissetmek: Bu ikisi, belei
liklerine bir de hzn eklemi olsalard, fiili yatlaryla bir Yaama Sa
nat telkin ederlerdi bize.
Hayatn zn nlplak ortaya koyma, bize her eyin ya aka ya

RMENiN KiTABI

burukluk olduunu,

hibir olayn da irinletinneye demediini ve

mecburen lil.netlenmeye llyk olduunu gstenne meziyeti, sefahat


devirlerinin payna dmektedir. Byk devirlerin, filanca yzyln
veya falanca kraln, veya filanca papann ssl yalan ... "Doru", an
cak yapc sayklamay ihmal eden kafalarn kendilerini ahlil.klann,
i.dealletin ve inanlann zlne blraktklan anlarda grnr. Bil
mek grmek'tir, ne mit etmektir ne de giriimde bulunmak.
Tarihin doruklarnn ayrt edici zellii olan sersemlie e.5deer
olan tek ey, bunlarn faillerinin kifayetsizliidir. ncelik noksanln
dan tr fiiller ve dnceler sonuna kadar gtrlr. Balarn ko
parp atm bir kafa trajediden ve tannlatnnadan tiksinir: Gzden
dler ve talandnnalar onu bayalk kadar rahatsz eder. Fazla
ileri gitmek, kanlmaz biimde bir zevksizlik rnei sunmaktr. s
tet kandan, ycelikten ve kahramanlardan dehet duyar... Sadece zir
zoplan beenmeye devam eder...

MODASI GEM E V R E N
Szl evrendeki eskime srecinin ritmi, maddi evr!ndekinden farkl
bir hzdadr. Ar lde tekrarlanan kelimeler bitkin der ve lr
ler; oysa yeknesaklk, maddenin yasasnn ta kendisidir. Zihne sonsuz
bir szlk gerekirdi, fakat elindeki aralar kullanla kullanla harcil.
lemlemi ba. szcklerle snrldr. Tuhaf bilimler gerektiren ye
ni, bylelikle szckleri beklenmedik ilevler yklenmeye zorlar:
zgnlk, sfata ikence edilmesinden ve metaforun tahrik edici bir
biinde yanl kullanlmasndan ibarettir. Kelimeleri yerli yerine ko
yun: Sz'n gndelik mezarl olur bu. Bir dilde benimsenen, onun
lmn tekil eder: ngrlm bir kelime, gemie karm bir
kelimedir; sadece yapay kullanm1 yeni bir dirilik verir ona; sonra o
da ounluk tarafndan benimsenir, ypratlr ve kirletilir. Zihin ya
yapmackl'dr, ya da yoktur; oysa tabiat, daima ayn kalan olanaklan
nn kolayl iinde keyfince yaylr.
Dpedz hayat na.annda,

bizim hayatnuz

diye adlandrdmz

ey, yapay bir biimde ilenen szn yardmyla dunnakszn moda


lar yaralllmasdr; uydurukluklarn bu hzl oalmas olmasa, son ne
fesimizi, iinde tarihi ve maddeyi yok edecek bir esnemeyle verme
miz gerekirdi. nsantn yeni fizikler icat etmesi, tabiata muteber bir

RMENiN KiTABI

91

aklama bulmaktan ziyade, bildik, allm, baya bir biimde alt

edilmez olan evrenin cansk:ntsndan kurtulmak iind1r. nsan, atala


rmzn ya da yakn seleflerimizin ahmak.lnca grld ve maruz
kalnd gibi grd ve maruz kald, ve bundan dolay bezginlik
duyduu cansz bir ey zerine aksettirdii sfat says kadar boyutu,
keyfince atfeder bu evrene. Bu maskaral anlam olup da ondan
uzaklaann vay haline! _Hayatiyetinin smn ayak altna alm olacak
tr- kendileri iin Yapmacklk kaynaklan kurumu olan ve yapaylk
noksanlndan ruhlar sararp solanlarn hareketsiz ve enisiz haki
katinin yanna gidecektir.
(Hayatn modasnn geecei, romantik suiistimal sonrasnda ayn
ya da veremin bana geldii gibi kullanlmaz hale gelecei fu tasar
lamak fazlasyla mrudur: Hayat bylece dmdzlak braklm sim
gelerin ve maskesi drlm hastalklarn tarihdln talandra
cakflr; yeniden

kendisi

olacaktJr: itibarsz bir dert, parltsz bir mu

kadderat. Yreklerden artk hibir midin kmayaca, yeryznn


mahlfikat kadar souklaaca, muazzam ksrl artk hibir ryann
gzelletiremeyecei o an da fazlasylangrillebilirdir. eyleri oldu
u haliyle grd z.a.man insanln ocuk yapmaktan yz kzara
caktr. Yanlglarn ve aldaamalann usaresi olmakszn

hayat. bir mo

da olmaktan km hayat, zihnin mahkemesi nnde hibir affa ura


mayacaktr. Ama sonunda. bu ruhun kendisi de ortadan ekilecektir:
Yokluk iinde bir bahanedir bu ruh, tpk hayaun da yokluk iinde bir
nyarg olmas gibi. ..
Tarih, glgesi olaylar olan geici modalarnn zerinde sabit bir
genel moda gezindii mddete ayakta kalr; ama bu sabit herkese ba
sit bir kapris gibi grnd zaman, yaama hatasnn anlalmas or
tak malmz ve herkesin kabul ettii bir doru haline geldii zaman.
reme kaynaklarn y a da bir fiilin taslan, hatta bir hareket benzeri
ni tasarlama kaynaklarn nerede arayacaz? Basiretli igdlerimiz
ve ak yreklerimiz ortadan kalktktan sonra, hangi sanatla hayatta
kalmal? Modas gemi bir evrenin iinde, mstakbel bir eilimi
hangi mucizeyle canlandnnal?)

RMENlN KtrABI

"

KURTLANMI NSAN
Artk ne kla birlikte hareket etmek, ne de hayatn dilini kullanmak
istiyorum. Artk, "ben .. .im" lafn yzm kzarmadan sylemeyece
im. Soluun edepsizlii ve nefes almann rezaleti, bir yardmc fiilin
suiistimaline baldr...
nsann afak terim1eriyle kendi zerine dnd devir gemi
tir; kan ekilmi bir maddeye dayanarak hakiki grevine hazr hale
gelmitir ite; mahvoluunu aratrma ve ona doru koma grevi
ne... ; yeni bir an eiindedir: Kerdine acma ann. Bu Acma da
onun, ilkinden daha net ve daha aalayc olan ikinci ddr:
Kefareti olmayan bir dtr bu. Ufuklan bou bouna kollar: Orada
binlerce kurtarc, kendileri de teselli bulamam sirk kurtarclar
fink atar. Ge.kin ruhunda kokumann tatllna kendini hazrlamak
iin ufuklara srt evirir... Hazannn en derin noktasna vardnda,
Grntim ile Hilik arasnda gider gelir, varln aldatc biimiyle
yokluu arasnda: ki gerekdlk arasndaki titreme...
Bilin, varoluun ruh yoluyla urad erozyonun hemen ardndan
gelen boluu igal eder. En ufak bir phe, bir olmayabilirlik kuku
su ya da bir bunalt sray -hepsi bilincin nbelirtisi olan ve geli

tiklerinde bilinci douran, tanmlayan ve azdran n kavramlar- o g


rlr grtilmez dalan "gereklik"le btitnlemek iin, bir mminin
veya bir budalann bulankl gerekir. Bu bilincin, bu devasz mev
cudiyetin etkisi altnda, insan en byk ayrcaln elde eder: Mah
volma ayrcaln. Tabiattaki ba hastadr ve tabiatn usaresini bozar;
igdtilerin soyut zaafdr, diriliklerini yok eder. Onun temasyla ev
ren kurur ve zaman pl prtsn toplar... Ancak unsurlarn ykm ze
rinde kemale erebilirdi - ve yokuu inebilirdi. Eseri bittii iin, insan
yok olacak kadar olgunlamtr artk: Hnltsn daha ka ytizyln
zerine yayacaktr?

TESADF DNR
o:les idies sont des succedanes des chagrins.

"Kederlerin yerini fikirler alr."


- MARCEL

PROUST

TESADF DNR
Fikir beklentisi iinde yaann; onu nceden hissederim, kuatrm,
ele geiririm - ve onu dile getiremem, elimden kaar, henz bana ait
deildir: Onu yokluum iinde mi tasarlammdu? Elikulanda ve
bulank olan fikri, ifadenin anlalr can ekimesi iinde nasl mevcut
ve lltl klabilirim? Almas -ve saranp solmas- iin ne gibi bir
hal mit etmeliyim?
Filozof aleyhtar olduumdan,

ilgisiz

her fikirden nefret ederin:

Her zaman hznl deilimdir, dolaysyla her zaman dnmem. Fi


kirlere baktm zaman, bana eylerden bile daha yararsz giinilrler;
ayrca sadece byk hastalarn zrvalann, uykusuzluun gevi getir
melerini, devasz bir rknttinn parltlarn ve i ekilerle dolu p
heleri sevmiimdir. Bir fikrin iinde tad kapallk tutan derinlii
nin tek gstergesidir; tpk yegfue bylenme gstergesinin neesin
deki mitsizlik vurgusu olmas gibi ... Gece gemiinizde ka uykusuz
gece sakldr? - Her dnre byle yaklamamz gerekirdi.

zaman dnenin bize syleyecek bir eyi

istedii

yoktur: Dncesinin ze

rinde -veya daha ziyade, yannda- olduu iin ondan

sarunlu deil

dir, kendini ona hasretmemitir; kendi kendinin dman olmad bir


arpmada kendini tehlikeye atmakla, ne kazanr ne kaybeder. Haki
kat'e inanmas ona hibir eye mai olmaz. Doru He yanl n artk bii.
'

tl inanlar olmaktan kt bir kafa iin ise durum ayn deildir; b


tn ltleri ykar o; sakatlar ve airler gibi

kendin.i tespit eder, kaza

en dnr: Bir rahatszln veya bir sayklamann zaferi ona yeter.


Bir hazmszlk fikir asndan bir kavramlar geidinden daha zengin
deil midir? Uzuvlarn rahatszlklar zihnin verimliliini belirler:

RMENiN KiTABi

"

Vtlcudunu hissetmeyen kii, hibir zaman canl bir dUUnce tasarlaya


mayacaktr; kack herhangi bir aksiliin elverili sUrpizini bouna
bekleyecektir...
Duygusal ilgisizlikte fikirler belirir; bununla birlikte, hibiri biim
alamaz: Onlann alacaklan iklimi sunmak hznn iidir. Titremeleri
ve panldamalar iin muayyen bir ton, muayyen bir renk gerekmekte

dir. Uzun sUre boyunca ksr olmak bunlarn yolunu g2\emektir, bun
lar birforrnnlle Jekeleyemeden arzulamaktr. Zihnin "mevsimleri " or
ganik bir ritme artlandnlmtr; safdil veya kinik olmak "bana" bal:h
deildir: Hakikatlerim cokumun veya hznmn sofizmleridir. Var
olurum, hissederim ve iinn keyfince -ve kendime ramen- dililnil
rilm. Zaman beni oluturur; beyhude yere ona kar kann - ve olu
run. Temenni edil memi olan imdiki zamanm cereyan eder, bende
cereyan eder; hUkmedemediimden, yorurnlarun onu; dnceleri
min klesi)limdir, onlarla oynann, tpk bir mukadderat soytans gi
bi.. .

S A R S A KLIGIN AVANT_AJ L A R I
Gzel bir numune, bitmi bir model olma vasfn pek amayan ve va
roluu hayattaki alnyazsyla rten birey, zihnin dna yerleir.
deal erkeklik -nanslarn aJglanmasnn nndeki engel-, sanatn
cevherini ald

gndelik tabiatst karsnda bir duyarszl bera


Ho

berinde getirir. Ne kadar tabil olunursa o kadar az sanat olunur.

mojen, farkllamam ve donuk hayatdoluluk, efsaneler dnyas ve


mitolojinin fantezileriyle iliihlatnlnutr. Yunanllar kendilerini
speklasyona verdikleri zaman, devlere tapnmann yerini solgun ten
li gzel olana tapnma a1mtr; Homeros zamannda birer yilce dan
galak olan kahramanlarn kendileri de, trajedi sayesinde, kaba saba
tabiatlaryla badamayan slraplar ve pheler tamaya balam
lardr.
zenginlik, insann kendi iinde srdrd atmalardan do
ar; oysa kendi tasarrufunu btnyle elinde bulunduran dirilik, sa
dece daryla sava, nesneye gz dnme saldnnay bilir. Bir
nebze kadnlkla asabileen erkekte iki eilim atr: indeki edil
genlik yoluyla biltUn bir vazgei dnyasn kavrar; buyurganhlyla
da iradesini yasaya evirir. gdlerine dokunulmad mddet bo-

TFSADF! DNR
yunca, sadece ttii ilgilendirir; gizli bir tatminsizlik araya girer gir
mez, birfatih haline gelir. Zihin onu hakl karr. aklar ve balar;
onu byk sersemler arasna sokarak da Tarih -hareket halindeki ap

tall aratrma-n1erakllannn eline b1rakr...


Varoluu hem salam hem de belirsiz bir dert tekil etmeyen kii
hibir zaman meselelerin ortasna yerleemeyecektir, bunlarn tehli
kelerini de bilmeyecektir. Hakikat veya ifade aray iin elverili ko
ul, erkekle kadnn tam ortasnda bulunur: "Erkeksiliin" boluklar,
zihne mekfin olur... Cinsel ya da ruhsal bir anonnallik tadndan hi

kukulanamayacamz safdii, iseJ olarak bir hayvandan daha bo


tur; eldememi erkek ise "sersemliin" tanmn tketir. - Dikkatini
zi ekmi ya da ateinizi tahrik etmi olan herhangi bir varl ele aln:
leyiinde kendi avantajna bozulmu olan ufack bir ey vardr. Ku
surlarndan yararlanamayanlar, eksikliklerinden kar salayamayan
lar ve kayplaryla zenginlemeyenleri hakl olarak horgtiirz; tpk
insan olmaktan ya da sadece olmaktan ac ekmeyen her insan hor
grdmz gibi. Bylelikle birini "mutlu" diye adlandrmaktan daha
ciddi bir hakaret, ya da ona "bir hzn temeli" atfetmekten daha b
yk pohpohlama olamaz... Neenin hibir nemli file bal olmama
sndandr bu; deliler dnda da hi kimse yalnz banayken glmez.
"sel yaam" titizlere, ne d ne salyas olan bir sarann eline
dm o titrek ccelere vergidir. Biyolojik adan tamam olan varlk
"derinlik"ten kendini saknr, elinden gelmez bu; fiiliyatn kendiliin
denliine zarar veren aibeli bir boyut grr onda. Yanlmamaktadr:
Kendi iine kapanmayla birlikte bireyin facias balar zaferi ve geri
lemesi. Anonim aktan, hayattaki yararcln sel gibi boanmasn
dan tecrit olarak

resnel amalar nazarnda serbestleir.

Bir uygarlk,

rengini titizler belirledii zaman ''bozulmu" olur; ama onlar sayesin


de tabiat nihai olarak alt etmi olur- ve ker. Ar bir incelik rne
i, takn ve sofisti kendinde bir araya getirir: Hamlelerini artk be
nimsemez, inanmadan urar onlarla; alacakaranhk dnemlerinin
her eyi bilen sarsakl, insann silinmesinin nbelirtisidir bu. Titiz
ler bize, kapclarn estetik uznan takntlaryla bitkin decekleri,
kyllerin pheler altnda kp saban smsk tutamayacaklar, ile
rigtiillk tarafndan kemirilen ve igdlerini yitiren tm varlkla
rn yanlsamalanndaki verimli geceyi zleyecek gleri olmadan s
np gidecekleri an sezinletmektedirler...

RMENiN KITAB!

A R L E R N ASALAGI
1.

Bir airin yaam bir yere varamaz. Gcn, girimedii her ey


den, ulalmazhkla beslenen tm anlardan almaktadr. Var olmadaki
-

mahzuru mu hissetti? Bu sayede ifade yetenei salamlar, soluu


genleir.
Bir yaamyks ancak bir yazgnn elastikliini, iinde banndr
d deikenler tutanrp biriz klarsa meru olur. Ama air, katl
hibir eyle yumuamayan bir mukadderat izgisini izler. Hayat zev
zeklerin hissesine der ve yaanmam hayatlanna telafi salamak
iin air yaamykleri icat edilmitir...
iir, ele geirilemeyenin zn ifade eder; nihai anlam her tr
"gncelliin" imkii.nszldr. Nee iirsel bir duygu deildir. (Bu
nunla birlikte, tesadf tarafndan ayn demette birletirilen alevlerle
budalalklarn lirik evreninin bir blmnnden doar.) Bir rahatsz
lk, hatta bir tiksinti duygusu uyandrmayan bir mit arks hi grl
m mdr? Bizzat mmkn de bir bayalk glgesiyle lekelenmi
ken, bir mevcudiyete nasl ark dzlr? iir ve mitlenme arasnda
tam bir badamazlk vardr; air de yaman bi.rrmenin kurbandr.
lm araclyla canl olan biri, kendine hayat nasl hissettiini sor
maya cesaret edebilir mi? Mutluluun cazibesine boyun ediinde
ise komedinin alanna girer... Ama bilakis yaralanndan alevler yay
lrsa ve byk mutluluun -mutsuzluun o haz dolu akkorlamas
nn- arksn sylerse, her tr olumlu vurgudan aynlmaz olan baya
lk nansndan kurtulur. Bir hayal Yunanistan'na snan ve akn
ehresini daha saf sarholuklarla, gerekdln sarholuklanylade
itiren Hlderlin'dirbu...
air, ka srasnda mutsuzluunu beraberinde gtilnnese, i
ren bir gerek dnei olurdu. Mistiin ya da bilgenin tersine, ne ken
dinden kurtulabilir ne de kendi saplantsnn merkezinden kaabilir:
Vecdleri bile devaszdr ve feliiket habercileridir. Kendini kurtarmay
beceremediinden, onun iin her ey mmkndr, kendi hayat ha
ri...
il. - Hakiki bir airi undan tannn: Onunla gre gre, eseri
nin mahremiyetinde uzun sre yaaynca, iimde bir eyler deiir:
eilimlerim ya da zevk.lerim filan deil, bizzat kanm; sanki iine in
ce bir dert szm, akn, kvamn ve vasfn deitirmitir. Va!Cry

TESADF! DNR

97

veya Stefan George bizi onlara yanatmz yere koyarlar, ya da zih


nin biimsel dzleminde daha talepkiir klarlar: ihtiya duymadmz
dehalardr, sadece sanatdrlar. Ama bir Shelley, bir Baudelaire, bir
Rilke, organizmamzn en derinine mdahale ederler; organizmarruz
da bir zaaf gibi benimser anlan. Onlarn yaknnda olunduunda v
cut nce kuvvetlenir, sonra yumuar ve dalr. Zira air bir tahrip et
kenidir, bir virstr, klk deitirmi bir hastalktr ve harikulade bi
imde belirsiz olmasna karn alyuvarlanmz iin en vahim tehlike
dir. Onun evresinde yaamak

m? Kannzn inceldiini hissetmektir

bu; bir kanszlk cenneti dlemek ve damarlarnzda gzyalarnn


aktn iitmektir...

111.

Msra her eye imkfu tanrken, onun zerine gzyalarnz,

utanlannz, vecdlerinizi -zellikle de yaknmalarnz- dkebilir


ken, dzyaz iinizi dkmenize ya da alamanza izin vennez: tibari
soyutluu bundan tiksinir. Baka hakikatler talep eder: denetlenebilir,
tmdengelimli, ll. Halbuki ya iirin hakikatleri elinden alnsayd,
maddesi yamalansayd ve airler kadar cretkiir olunsayd? Onlarn
edepsizlii, aalanmalar, yz burutunnalan ve i ekileri neden
szdrlmasn syleme? Neden rm, kokumu, ceset, ya da daha
kaba bir deyile, melek veya eytan olunmasn ve onca havai ve uur
suz uua duygusal olarak ihanet edilmesin? Zekann cesareti ve ken

di olma gzpeklii, filozoflarn okulundan ziyade airlerin okulunda


renilir. Onlarn "nermeleri" eski sofistlerin en tuhaf biimde ks
tah szlerini soluklatnr. Hi kimse benimsemez onlar: Baudelaire
kadar uzaa giden, Lear'n bir panltsn ya da Hamlet'in bir tiradn
sisemletinne yrekliliini gsteren tek bir dnr olmu mudur
hi? Belki sonundan nce Nietzsche, ama ne yazk ki(!) hiilii peygam
ber nakaratlannda srar ediyordu ... Azizlerin tarafnda

m aranacak

tr? Avilal Tereza'nn ya da Angele de Foligno'nun baz taknlkla


r . . . Ama orada da ok sk Tann'yla karlalr; cesaretlerini pekiti

rirken anlan vasf olarak ufaltan o

teselli edici arlanslk'Ia. Haki

katlerin ortasnda kanaatsiz ve yalnz bana dolamak ne bir insann


ne de bir azizin iidir; ama bazen bir airin ii olabilir...
Bir gurur davranyla yle haykran bir dnr tahayyl ediyo
rum: "Bir airin benim dncelerimi kendi alnyazs haline getirme
sini isterdim!" Ama bu hevesinin meru olmas iin bizzat onun da
uzun sre airlerle dp kalkmas, onlardaki leziz liinetlerle beslen
mesi ve onlara, soyut ve tamamna ermi bir halde, kendi dmlk-

98

RMENN KTABI

Jetinin ya da kendi sayklamalannn suretini vermesi gerekirdi. zel


likle de arknn eiinde pes etmesi ve ilhamn berisinde yaayan ez
gi olarak air olmamann pimanln yaamas gerekirdi - "gzya
ilmine", yrek tamalarna, biimsel sefahat alemlerine, ann ltim
szlklerine vakf olmamann pimanln. ..

...Tm azlan bilen, btn msralara ve btn ruhlara yakn ve


dnya zerinde, merhum Fars lkelerini, in'leri, Hindistan'lan ve
can ekien Avrupa'lan dolaarak zehirlerin, cokularn, vecdlerin ar
dnda koan melankolik ve mtebahhir bir canavar ka kez dledim
- airlerin hepsini, ilerinden biri olmamann mitsizliiyle yaam
bir air dostunu ka kez dledim.

B R YABANCININ SERVENLER
Bahtsz bir kabileden gelip Bat'nn bulvarlannda turalar. Mteakip
vatanlara 3.k olmutur, artk hibir vatan ummaz: Zamand bir ala
cakaranlkta donup kalmtr, dnya yurttadr -hem de-hibir dn
yann-, ie yaramazdr, isimsiz ve canszdr. Kadersiz halklar, baka
ufuklara susam, vurulmu ve sonra onlan tketerek kendileri de
hayranlklannn ve bezginliklerinin hortla haline gelmi ev13tlanna
bir kader veremezlerdi. O halklarda sevecek hibir ey olmadndan,
sevgilerini baka yere, cokularnn yerlileri artt baka diyarlara
kaydnrlar. Fazla kullanlan duygular a1nr ve deersizleirler, en
bata da hayranlk duygusu ... Onca yol zerinde dalml;i olan Ya
banc da yle hayknr: "Kendime saysz ilfil uydurdum, her tarafta
bir sr sunak diktim ve bir tanr kalabal nnde diz ktm. im
di, tapmaktan bezdim, payma den sayklama dozunu har vurup
hannan savurdum. Ancak soyumuzun mutlaklanna yetecek kaynak
lannz vardr, upk bir lke gibi bir ruh da ancak kendi snrlan iin
de serpilip geliir: O snrlar amann, Snr Belirsizlii'ni kendime
bir vatan ve yabanc tanrlar tapnma nesneleri haline getinnenin.
atalarm dlayan yzyllar nnde diz km olmann bedelini
dyorum. Nereden geldiimi artk syleyemem: tapnaklarda inan
szm; sitelerde coksuzm; hemcinslerimin yannda merakszm;
yeryznde kesinliim yok. - Bana belirgin bir arzu verin ve dnyay
alt st edeyim. Her sabah bana dirili komedisini ve her akam meza
ra giri komedisini oynatan, ikisi arasnda da callskn:s kefeninin

TE.5ADF DNR

"

azabndan baka hibir ey yaatmayan o fiiliyat utancndan kurtann


beni ... stemeyi dlyorum - ve her istediim bana paha biilmez ge
liyor. Melankoli tarafndan kemirilen bir vandal gibi, bensiz ben, he
defsiz yol alyorum, bilmem hangi keye doru... terk edilmi bir
tanr, kendisi de tannt.anmaz olan bir tann kefetmek ve onun son
phelerinin ve son mucizelerinin glgesinde uykuya dalmak iin."

FAT!HLE R i N CANSlKI NTISI


Kendisinin de itiraf ettii gibi Patis Napol6on'u "kurundan bir man
to" gibi bunaltyordu: On milyon kiinin canna mal oldu bu. Ata bin
mi bir Rene faal duruma getiinde, "a bunalm"nn bilanosu bu
oldu. l 8. yzyl salonlannda, fazla ak grl bir aristokrasinin gev
ekliindeki sefahatten doan bu bunalm, ta krlarn derinliklerinde
ykma yol at: Tabiatlanna yabanc bir hassasiyet tarznn bedelini
kanlaryla demek zorunda kald kyller, onlarla birlikte de btn
bir kta. ine Cansknts szm olan mstesna tabiatlar, her yerden
dehete kaplarak ve srekli bir baka yer saplanbsyla, halklarn ev
kini mezarlklao oaltmak iin smrrler ancak. Werther'le Ossi
an'n zerine ullanan o milis komutannn, kendi boluunu mekfua
yanstan ve Jos6phine'in dediine gre ancak birka

kendini brakma

fu yaayabilmi olan o Obermann'n, yeryzn insansz brakma gi


bi itiraf edilemez bir misyonu olmutur. Hayalci fatih insanlann ba
na gelebilecek en byk uursuzluktur; acaip tasanlardan, zararl ide
aJJerden, te.hlikeli hrslardan bylendikleri iin onu alelacele ilahla
tnrlar yine de. Hibir nakUl varlk tapnma nesnesi olmamtr; bir
isim brakmam, tek bir olaya bile damgasn vurmamtr. Belirgin
bir kavray ya da effaf bir ilah nnde soukkanl olan kalabalk,
dorulanamayann ve sahte esrann etrafnda tahrik olur.

Tutarllk

adna hi len olmu mudur ki? Her nesil kendinden nceki neslin
cellatlanna antlar diker. Bir tek ki"inin baskn kmasna, herkesin
malubiyetine, yani zafer...: inandklar andan itibaren kurbanlarn fe
da edilmeyi seve seve kabul etmi olduktan ise bir baka dorudur.

insanlk sadece kendini telef edenlere tapmtr.

Yurttalarn hu

zur iinde can verdikleri hkmdarhklar tarihte pek boy gstemez


ler; kullan tarafndan hep horgrlen bilge hkmdar da yle. nsan
da merak uyandran eylerin dokusunu ve her olayn altndaki akm

100

RMENiN KtrABI

rezalet oluturduundan, kalabalk kendi aleyhine de olsa roman se


ver. Sadakatsiz kadn ve boynuzlu koca, komediyle trajediye, hatta
destana, temalannn neredeyse tamamn salar. Drstln ne ya
amyks yazan ne de cazibesi vardr; bunun iindir ki lyada'dan
vodvile kadar sadece ayp elendirmi ve merak uyandrmtr. Dola
ysyla insanln kendini fatihlere yemlik olarak sunmas, ayaklar al
tnda inenmeyi istemesi, tiran.sz bir ulusun kendinden hi bahset
tirmemesi, bir halkln tek mevcudiyet ve hayatdoluluk gstergesinin
yapt hakszlklann tutan olmas tamamen tabiidir. Artk tecavz
etmeyen bir ulus tam bir gerileme iindedir; tecavz saysyla aa
vurur igdlerini, geleceini. O ulusun bu cinayet trn byk l
ekte uygulamay hangi savatan itibaren braktn aratnn: D
nn ilk simgesini bulursunuz. Hangi andan itibaren ak onun iin
bir seremoni unsuru, yatak da spazmn bir art haline gelmi? O noktada noksanlklarnn balangcn ve barbar rsiyetinin son buluunu
tespit edersiniz.
Dnya tarihi: Ktlk tarihi. nsani olutan ykmlar karp at
mak, mevsimleri olmayan bir tabiat tasarlamakla ayn eydir. Bir fe13.kete katkda bulunmadysanz iz brakmadan yok olacaksnzdr.
evremize satmz mutsuzlukla ilgilendiririz tekileri. "Hi kimse
ye ac ektirmedim!" etten kemikten yaplm birine hepten yabanc
bir nlem. imdiki zamandaki ya da gemiteki bir ahsiyet iin alev
lendiimizde, hilinszce u soruyu sorarz: "Ka varln bahtszl
na neden olmu?" Her birimizin hemcinslerinin hepsini ldrme ayr
calna heves edip etmediini kim bilebilir? Ama bu ayrcalk ok az
sayda kiiye verilmitir ve asla tamamen verilmez: Bu snrlama, ne
den bil yeryznde insanlarn yaamakta olduunu tek bana ak
lar. Dolayl caniler olan bizler, Zaman'n hak.iki zneleri karsnda.
amalarna ulaan byk katiller karsnda cansz bir ktle, bir nesne
yn olutururuz.
Ama avunalm: Yakn ya da uzak dllerimiz intikammz alacak
lar. Zira insanlarn kendilerinden tiksindikleri iin birbirlerini boaz
layacaklar, nyarglarnn ve tereddtlerinin hakkndan Cansknt
s'nn gelecei, kana susamlklann doyurmak iin sokaa kacak
lan ve onca nesil boyunca snn olan ykc dlerin harcfilemlee
cei 3.n tahayyl etmek zor deil...

TESADF! DNR

iDi

MZK V E KUKUCULUK
phe'yi btn sanatlarda aradm; ama sanatta onu klk deitirmi,
kaak, ilhamn duralamalanndan svm, dingin bir hamleden tre
mi halde buldum sadece; ama mzikte -bu biim altnda bile- ara
maktan vazgetim onu; onda iek aamazd: stihzadan habersiz ol
duundan, mzik, zihnin hinliklerinden deil Safdilliin mfik ya da
ateli nanslarndan doar - yceliin zrvas, sonsuzun dncesizli
i. .. Nkte'nin sesli bir edeeri olmadndan, bir mzisyeni zeki diye
adlandrmak onu karalamaktr. Bu san onu ufaltr; kr bir tann gibi ir
ticalen evrenler yaratt o baygn kozmogonide bu sann hkm de
yoktur. Yeteneinin, dehasnn bilincinde olsayd, gururdan kerdi;
ama bundan sorumlu deildir; vahiy iinde domutur, kendini anla
yamaz. Onu yorumlamak ksrlann iidir: O eletirmen deildir, tpk
Tann'nn ilfiliyat olmamas gibi.
Gerekdln ve mutlan snr-vakas, sonsuz derecede gerek
kurgu, dnyadan daha sahici yalan - mzik, kurumu ya da kararm
bir ekilde, Yaratl'tan aynldmz ve bizzat Bach'n bile bize ya
van bir uultu gibi geldii anda itibann kaybeder. - eylere katlma
ymzn, soukluumuzun ve dmlmzn en u noktasdr

Yceliin tam ortasnda kkrdamak bizi eytan'la akraba klan


znel ilke nin alayc zaferi! Mzik iin artk dkecek gzya kalma

bu.

'

yan, hiilii dkt ylann hatrasyla yaayan kimse mahvolmutur:


Ksr ilerigrllk, -iinden dnyalar fkran- vecdin hakkndan
gelmitir. ..

ROBOT
nyargylasolukalnm. Ve Boluk kendi kendine glmserken fikir
lerin spazmn seyre dalann... Mekiinda artk

ter yoktur,

hayat yok

tur; en ufak bayalk hayat yeniden ortaya karacaktr: Bir saniye


lik beklenti buna kiifidir.
Kii var olduunu algladnda, kendini lgnlk halinde yakala
yan ve bouna buna bir isim vermeye alan gzleri kamam bir l
gnn hissine kaplr. Alkanlk var olma aknlmz kprtr:
Oluruz -ve bunun zerinde durmayz, var olanlar snandaki yeri
mizi doldururuz.

!02

RMENiN KTABI
Muhafazakfinm; taklit icab, oyun kurallarna sayg icab, zgn

lkten dehet duyarak yayorum, yaamaya alyorum. Robot te


vekkl: Bir atelilik grnmne brnmek ve buna gizlice glmek;
genelgeerlere sadece gizli bir biimde bunlardan tiksinmek iin kat
lanmak; btn sicillerde belirmek ama zamanda meskeni olmamak;
rezil kepaze olmak kanlmazken grnii kurtarmak...
Her eyi horgren kii mkemmel bir asalet havas stlenmeli,
tekileri hatta kendini bile yanltmaldr: Sahte canl grevini bylece
daha rahat yerine getirecektir. Mreffeh numaras yaplabilirken d
mln sap sergilemenin ne hayr vardr? Cehennem

cilve nok

sanl ekmektedir: ten ve grgsz bir insann zvanadan km


grntsdr bu; hibir zarafet ve uygarlk taknts olmadan tasar
lannu bir yeryzdr bu.
Hayat nezaketen kabul ederim: Srekli bakaldr tpk intiharn
ycelii gibi zevksizdir. Yirmi yandayken semaya ve onun rtt
pislie kar verip veritirilir, sonra bundan bezilir. Trajik poz ancak
uzam ve gln bir ergenlie yakr; ama kaytszlk arlatanlna
ulamak iin bin bir tane badire gerekir.
Kullanmdaki btn ilkeler nazarnda serbestlemi kiide, hibir
komedyen yetenei bulunmazd; bir bahtszlk barnei, ideal bir bi
imde mutsuz varlk olurdu o. Bu itenlik modelini kurmak yararsz

Hayat ancak iine kattmz yutturmaca derecesiyle hogrii/e


bilirdir. Bir arada yaamann "tatll" sonsuz artdncelerimize or

dr:

talkta at oynattrma imkfuszlna bal olduu iin, bylesi bir mo


del toplumun ani lm olurdu. Hepimiz sahtekar olduumuz iin
birbirimize tahamml ederiz. Yalan sylemeyi kabul etmeyen birisi

biyolojik
olarak tbiyizdir. ocuksu ya da ie yaramaz, ya da gayri otantik ol

ayann altndaki topran kaydn grrd: Sahtelie

mayan hibir ahlfild kahraman yoktur; zira hakiki otantiklik hiledeki,


kamusal yaltaklanmann ve gizli karaalmann muaeretindek.i kir
lenmedir. Hemcinslerimiz onlar hakkndaki dncelerimizi gz
nnde tutabilselerdi, ak, dostluk, fedakiirlk szlklerden hepten si
linirdi. Kendimiz hakknda aklmzdan ekingenlikle geen pheler
le yzleme cesaretimiz olsayd, hibirimiz utanmadan bir "ben" sz
c sarfedemezdik. Yaayan her eyi mclskaralk srklemektedir,
maara adamndan kukucuya kadar. Bir tek grnmlere sayg bizi
lelerden ayrdna gre, eylerin ve varlklarn temeline gz dikmek
mahvolmaktr; daha ho bir yoklukla yetinelim: Teekklmzn an
cak muayyen bir hakikat dozuna tahamml vardr..

TESADFi DNR

'"

En derinlerimizde, btn dier kesinliklerden stn bir kesinlii

olanaz. rgnnediimiz
bir vahiyle bunun aksine kanaat getirseydik, kendimizi hemen o anda
muhafaza edelim: Hayatn anlam yoktur,

ldrmemiz gerekirdi. Hava bir kaybolsa hfilft soluk alrdk; ama ya


rarszln sevinci elimizden alnsa hemen soluksuz kalrdk...

M E L A N KO L Z E R N E
Kendimizden kurtulamadmz zaman, kendimizi yiyip bitirmenin
tadn kannz. Belirgin lftnetleri telafi eden Glgeler Prensi'ni istedi
imiz kadar yardma aralm: Hastalk olmadan hastayzdlr ve zaa
fmz olmadan cehennemliizdir. Melankoli

egoizrnin d halidir:

Kendinin dnda artk hibir nesne, hibir sevgi ya da nefret sebebi


yoktur; durgun irkefe ayn ekilde d, cehennemsiz bir lanetlinin
o ayn ters dn, telef olma ateinin o ayn tekrarlan vardr. Hzn
derme atma bir ereveyle yetinir; melankoliye ise, ask suratl ve
buharl ltfunu, snrlar belirsiz olan ve iyilemekten korktuu iin
dalmasna ve dalgalanmasna bir snr konmasndan ekinen derdini
samak iin bir mekan sefahati, bir sonsuzluk manzaras gerekir. iz
zetinefsin en tuhaf iei olan melankoli, kendi usaresini ve btn za
yflklannn diriliini trettii zehirlerin ortasnda serpilip geliir.
Kendini yozlatranla beslenerek, kulaa ho gelen isminin ardnda,
Ma!ubiyet'in Kibri'ni ve Kendine Acma'y gizler. ..

NE IKMA TAHI
Bir Sezar, stn bir biimde zihni ak ama hakimiyet igdsnden
yoksun olan bir zihinden ziyade, bir kasabann belediye bakanna ya
k ndr. nemli olan olgu buyurmaktr: 1nsanlan neredeyse tamam
buna heves eder. Elinizde bir imparatorluk da olsa, bir kabile, bir aile
Veya bir uak da olsa, muzafferane ya da karikatrms tiran yetene
inizi buna hasredersiniz: Btn bir dnya ya da tek bir kii emriniz
altndadr. ne kma ihtiyacndan doan bir dizi uursuzluk byle
Yerleir. .. Sadece satraplarla muhatap oluruz: Herkes -elinden geldi
ince- kendine bir sr kle arar ya da bir tanesiyle yetinir. Hi kimse

104

RMENiN KtrABl

kendine yermez: En mtevazs bile, otorite dn hayata geirebil


mek iin daima bir arkada ya da bir refika bulacaktr. taat eden sra
s geldiinde kendine itaat ettirir: Kurbanken cellat olur; herkesin en
yksek arzusudur bu. Sadece dilenciler ve bilgeler bunu hi hisset
mezler- belki de onlarn oyunlar daha incedir. ..
G itah Tarih'e kendini yenileme ve yine de temelli ayn kalma
imkan verir. Bu itah alt etmeyi dinler de denemi ve sadece onu az
dnnay baarmlardr. Hristiyanlk emeline ulasa yeryz bir l
ya da bir cennet olurdu. nsann biinebilecei biimlerin ardnda,
bir sabit, zde bir temel sakldr ve btn deiin grnmlerine
ramen neden bir ember iinde evrim geirdiimizi aklar - cana
varlk ve kuklalk vasfmz tabiatst bir mdahale sonucunda yitir
memiz durumunda, tarihin niin hemen ortadan yok olacan da...
zgr olmay deneyin: Alktan lrsnz. Kfih hizmetkar kah
despotik alnanz lsnde toplum size nsamaha gsterir; gardi
yansz bir hapishanedir bu - ama telef olmadan kalamaz ondan. An
cak sitede yaayabildiimiz ve bunun igdlerine sahip olmadmz
uman; ne orada dilencilik yapacak kadar giriimci, ne de kendimizi
bilgelie hasredecek kadar dengeli olduumuz zaman nereye gitmeli?
- Eninde sonunda, kouturuyonnu gibi yapp herkesle birlikte site
de kalnr; hayatn yaamak yerine yayormu gibi yapmak daha az
gln olduundan, yapmackln kaynaklan sayesinde o ut-a karar
klnr.
nsanlarda site tutkusu olduu mddete, klk deitirmi bir
yamyamlk hkm srecektir. Siyasi igd Gnah'n dorudan so
nucudur, D'n dolaysz maddflemesidir. Her birimiz kendi yal
nzlna memur olmaldr, ama her birimiz bakalarnn yalnzln
gzetleriz. Meleklerin ve haydutlarn balar vardr: Ortadaki yaratk
lann -insanln esas ksmnn- nasl olmasn? ilerindeki kle ya da
tiran olma arzusunu kaldrn: Gz ap kapayncaya kadar siteyi yk
m olursunuz. Maymunlar anlamas hepten onaylanmtr ve cina
yetlerle dler arasnda soluk solua kalm bir sr olan tarih, kendi
yolunda ilerlemeye devam eder. Onu hibir ey durduramaz: Lil.net
okuyanlar bile onun yarna katlrlar...

TESAOFl DNR

105

YOKSULUN KONUMU

Ma! sahipleri ve dilenciler: Her deiime, her yeniletirici kargaaya


kar kan iki kategori. Toplumsal snflarn iki ucunda yer aldkla
rndan, iyi ya da kt ynde her deiiklikten ekinirler: Benzer bi
imde yerleiktirler, birileri bolluk iindedir, tekiler yoksunluk iin
de. Onlann arasnda rpnanlar, zahme ekenler, sebat edenler ve
mit etme samaln i edinenler yer alr - anonim ter, toplumun te
meli. Devlet onlarn kanszlyla beslenir; onlar olmasayd yurtta
fikrinin ne kapsam ne gereklii olurdu; keza lksn ve sadakann
da: Zenginlerve berdular YoksuJ'un asalaklardr.

Sefaletin bin tane aresi olsa da, yoksulluun hibir aresi yoktur.
Alktan lmemekte sebat gsterenlere nasl yarcim edilebilir? Tann
bile onlarn bahtn dzeltemezdi. Talihin gzdeleriyle hrpaniler ara
snda, atafat ve paavrallar tarafndan smrlen, zahmet ekmek
ten dehet duyarak anslarna ya da istidatlarna gre salona ya da so
kaa yerleenler tarafndan yamalanan o saygdeer alar gider ge
lir. nsanlk da byle ilerler: birka zenginle, birka dilenciyle - ve
btn yciksullanyla...

GERLEMENN E H RELER

Ganz vergessener Vlker Mdigkeiren kann


ich nich abun von meinen Lidern.

Hepten unutulmu halklarn yorgunluunu


gzkapaklanmdan atamyorum.
- HUGO VON HOFMANNSTHAL

Hayat bir uygarln yegane saplants haline geldiinde, o uygarlk


de geer. Doruk devirleri, deerleri kendileri iin ilerler: Hayat,
bu deerleri gerekletirmek iin sadece bir vastadr; birey yaamay

bilnez, yaar

dnyaya getirdii, ihtimam gsterdii ve tapnd bi

imlerin mutlu klesidir. Duygusallk ona hkmeder ve iini doldu


rur. "Duygu"nun g kaynaklar olmadan hjbir ey yaratlamaz;
bunlar da snrldr. Oysa bunun sadece zenginliini duyan kiiye bit
mez tkenmez grnrler: Bu yanlsama tarihi

iiretir. Gerileme sra

sndaki duygusal kuruma, hissennenin ve anlamann sadece iki tarz


na imkiin tanr: ihsas ve fikir. yle olunca, kendimizi duygusallk ara
clyla deerler dnyasna veririz, kategorilere ve kurallara bir diri
lii yanstrz. Bir uygarln verimli anlarndaki faaliyeti, fikirleri so
yut yolJuklanndan kannaktan, kavranlar

mitoslara dntrnek

ten ibarettir. Anonim bireyden bilinli

bireye gei henz tamamlan


mamtr: Oysa bu gei kanlmazdr. lnz: Eski Yunan'da, Ho
meros'tan sofistlere; Roma'da, arbal Eski Cumhuriyet'ten mpara
torluun "bilgelikleri"ne; modem dnyada, katedrallerden 18. yzy
ln dantellerine...
Bir ulus srekli olarak yaratamaz. Kendini meydana getiren ruhla
birlikte tkenen bir deerler toplamna ifade ve anlam vermesi gerek
mektedir. Yurtta, retken bir hipnozdan uyanr. Zihin aklnn
.
saltanat balar; Kitleler artk sadece bo kategoriler kullanrlar. Mi
toslaryeniden kavramlar haline gelir: Gerilemedir bu. Bunun sonu
lan da kendini hissettirir: Birey yaamak ister, hayat ereklie dnd
rr, kendini ufak bir istisna mertebesine ykseltir. Bu istisnalarn bi-

107

GERLEMENiN EHREURI

Ianosu bir uygarln an oluturduundan, onun silinmesinin


ekl- emailini gsterir. ncelie herkes ular - ama byk devirle
rin eserlerini tamamna erdiren, tam da kandnlmlann gz kamat
rc alkl deil midir?

Montesquieu, mparatorluun sonunda Roma ordusunun sadece s


vari snfndan olutuunu ileri srer. Ama bize bunun nedenini belirt
meyi ihmal eder. Saysz diyarlarda dolap onca tapnak ve zaafla te
mas iinde inancn ve gcn kaybettikten sonra, zafere, zenginlie
ve sefahate doymu lejyoneri dleyelim; onu

yaya

olarak dleye

lim! Dnyay piyade olarak fethetmitir; svari olarak kaybedecektic


- Her gevemede, sitenin mitoslann hftlft benimsemeyi engelleyen
fizyolojik bir yetersizlik ortaya kar. Balarn koparm asker ve g
z ak yurtta, barbann altnda ezilirler. Hayat'n kefi, hayat yok
eder.
Ne zaman ki btn bir halk, nadir hisler iin farkl derecelerde fr
sat kollar; ne zaman ki zevk incelikleriyle reflekslerini zora sokar; o
zaman o halk, uursuz bir stnlk dzeyine ulam olur. Gerileme,
bilincin etkisi altnda murdar olmu igdden baka bir ey deildir.
Nitekim bir insan topluluunun varoluunda gastrononinin nemi ne
kadar beJirtilse azdr. Bilinli yemek yeme eylemi, bir an incelik ol
gusudur; barbar ise beslenir. Zihinsel ve dini semecilik, duyusal us
talk, estetizm - bilgi bir gzel yemek yeme saplants- ayn zihniye
tin farkl iaretleridir. Gabius Apicius, Afrika sahillerinde stakoz bul
mak iin dolarken ve zevkine gre bir yer bulamad iin de hibir
yerde karar klamazken, yabanc tanrlar ynna taparak ne taunin ne
huzur bulabilen endieli ruhlann adayd.

Nadir hisler - eitli

tann.lar, ayn kurakln, isel gc olmayan ayn meraklln paralel


rnleridir. Sonra ortaya Hristiyanlk kt: Tek bir
Bylece bir harc.lemlik ve yi.lcelik a balad ...

Tanr - ve oru.

Bir halk baka tannlar, baka mitoslar, baka samalklar icat et


me gc olmad zaman lr; ilhlan solgunlar ve ortadan yok
olur; baka yerlerden beslenir ve bilinmedik canavarlar nnde kendi
ni yalnz hisseder. H:ll gerilemedir bu. Ama o canavarlarn biri bas
kc karsa; bu canavar tannsn tketip ondan kurtulana kadar, silik,
karanlk ve hogrsz baka bir dnya sarslr; zira insan ancak tan
nlann ld aralkta zgrdr -ve ksrdr-; ve ancak tanrlarn tiranlarn- artp oald aralkta kledir - ve yarancdr.

108

RMENiN KtrABI

Hislerimiz zerine derin derin dnmek -yemek yediimizi bilmek,


onun sayesinde basit bir fiilin dorudan hedefini at bir bilinlen
medi r. Zihinsel tiksintinin yannda daha derin ve daha tehlikeli baka
bir tiksinti geliir: Banmzdan yaylarak en vahim nihilizm biimi
ne, tkabasa doymuluk nihilizmine varr. En buruk deerlendinneler

bile, etkilerine bakldnda, bolluk iinde bir ziyafeti izleyen manza


rayla mukayese edilemez. Sre olarak birka dakikay, yiyeek ola
rak da elzemi aan her yemek, kesinliklerimizi datr. Alk suiisti
mali ve doygunluk, lmparatorluu, iyi hazmedilmemi Dou mez

heplerinin ve Yunan retilerinin yaptndan daha acmaszca yok

etmitir. Ancak drt drtlk bir sofra karsnda sahici bir kukuculuk
Urpertisi hissedilir. "Gk Hkmdarl

"

bunca anlktan sonra bir

eilim gi.bi sunmalyd kendini ya da haz.mn yekncsakhnn lez.iz.ce


kt niyetli bir slirprizi gibi ... Alk dinck bir selimet yolu, doygun
luksa bir zehir arar. Virslerle. ya da dualann ve zaaflarn ayrt edil
mezlii iinde "selimeteermek; dnyadan kamak ve ayn hareketle
grtlana kadar onun iine gmlmek.. .. kl krk yaran davranlarda
ki burukluk tutan da wn budur.

Fazla olgun olan her uygarlkta bir eksilme dolgunluu vadr. ig


dler esnekleir; zevkler genleir ve artk biyolojik ilevlerine teka

bl etmezler; hazzn kendisi bal bana bir ama. 07.atlmas bir sa


nat, orgazrrun es geilmesi bir teknik. cinsellik de bir bilim haline ge
lir. Arzu yollan iin kitabi uslller ve ilhanlar; boalma hazsrlklann
eillendinnek iin ikence edilen muhayyile; bizzat zihnin bile, tabi
atna yabanc ve ank pek bir etki yapmamas gereken bir konuya ka
rmas - kann yoksullamasnn ve tenin hast.aJkl zihinselletiril
JllCSinin birtakm belirtileridirbunlar. Bir IJyin gibi tasarlanan ak. h

kmran zekiy aptalln imparatorluuna teslim eder. Bunun cezas


n hazrtepkiJcr eker; nleri kesilince, itiraf edilemez bir burkulmay
balatma sahlrs.ln yitirirler; sinirler Heri grl rahatszlklara
ve rpertilere sahne olur; en sonunda ihsas da. incelenmi hazzn iki
ikencecisinin mahareti sayesinde ham sresinin tesinde devam
eder. Tr aldata11 birey'dir bu; zPni hfili sersemletiremeyccek ka
dar lklaan kandr; fikirler tarafndan soutulmu ve inceltilmi kan
dr: Aklc kan ...

GER!LEMENlN EHRELERl

109

Sohbet tarafndan kemirilen igdler...


Diyalogdan asla abidevf, patlayJc, "byk" bir ey kmanutr.
nsanlk kendi kuvvetleri zerine didimeyle elenmi olmasayd, Ho
meros'un bakn ve modellerini hi amazd. Ama diyalektik, ref
lekslerin kendiliindenliini ve mitoslarn tazeliini harap ederek,
sallantda olan bir misale indirgemitir kahraman. Bugnk Akhille
us'lann saknacak zayf yanlan birden fazladr... Vaktiyle ksrrU ve
nemsiz olar krlganlk, her varln !.netli ayrcal, z haline gel
mitir. Bilin her tarafa szmtr ve iliimizde bile yeri vardr; insan
da ank varolu iinde deil varolu

teorisi iinde yaar...

Zihni ak olup kendini anlayan, kendini izah eden, hakl karan


ve fiiliyatna hiikim olan kii, asla hatrda kalacak bir hareket yapma
yacaktr.

Psikoloji

kahramann mezardr. Dinle ve akl yrtmeyle

geen birka bin yl, kaslar, kararll ve macera itkisini zayflatm


tr. Zaferin giriimlerini horgrmemek mmkn mdr? Zihnin l
l llineti tarafndan yrtlmeyen her fiil, atadan kalma alkln bir
kalntsn temsil eder, deolojiler, yzyllar boyunca ayakta duran
barbarlk temeline bir cila ekmek iin, btn insanlarn paylat ca
niyane eilimleri rtmek iin icat edilmilerdir sadece. Bugn cinayet
bir ey adna ilenmektedir; bunu kendiliinden yapmaya artk cesa
ret edilememektedir; yle ki bizzat cellatlar bile sebepler zikretmek
zorundadrlar; kahramanln da miad dolmu olduundan, bunun
ekimine kaplan kii bir fedakirl yerine getirmekten ziyade bir
mesele zmektedir. Hayata ve lme soyutlama szmtr; kkleri
de bykleri de "kompleksler" ele geirnektedir. llyada 'dan psikopa

tolojiye

ama insann katettii yolun tamamdr bu...

Geriye dn yaayan uygarlklarda, gurup vakti soylu bir cezann


iaretidir. Yzyllar boyunca iktidann kurallarn ve zevkin kstaslar
n tespit etmi olduktan sonra, olutan dlandklann grnce ne ka
dar leziz bir istihza hissetmilerdir kimbilir! Onlarn her biriyle birlik
te bti.ln bir dnya sner. Son Yunanl'nn, son Romal'nn hissettikle
ri! Byk gnbatmlanna nasl vurulunmaz? Btn meseleleri ele al
dktan ve onlan harikullide bir biimde saptrdktan sonra bir uygarl
evreleyen canekime bysnn, balangcndaki tecavze ura
mam cehaletinden daha fazla cazibesi vardr.

RMENiN KTABI
Her uygarllk, evrenin yol at sorulara bir cevab simgeler, ama

esrar eldenemi bir halde kalr; brujka uygarlklar yeni ilginliklerle


orada bahtlarn denemeye gelirler; ilerinden her biri, bir yanl an

lamalar sistemi'nden baka bir ey olmad iin, dierleri kadar bey


hudedir.
Doruk anda deerler dourulur; gurup vaktinde, anm ve ye
nilgiye uram olduklarndan, ortadan kaldnlrlar. Gerilem:nin bi.1yleyicilii - dorularda artk hayat kalmad... dnceli ve kuru
ruhun iinde, dlerin kemiklerinin yatu yerde iskeletler gibi st s
te yldklan dnemler...

Apisler Mezarl'nda bir sesin Al1eluia arksn sylediinl iittiin


de lkesini ilelebet terk eden Olimpius adndaki o skenderiyeli filo
zofu ne ok severim! 4. yzyln sonuna doru olmutu bu: Ha'n i
karartc sersemlii Zihnin zerine glgelerini drmeye balamt
bile.
Ayn dneme doru, Palladas, birdilbilgisi uzman yle yazabili
yordu: "Biz Yunanllar artk klden baka bir ey deiliz. mitleri
miz de llerimiz gibi toprak altnda." O zamanki btn zekfilar iin
de dorudur bu.
Celsus'lar, Porphyius'lar, Julianus Apostata'lar, yeralt gmtlk
lerinden taan o bulank yceliin istilasn durdurmak iin beyhude
yere inat ederler: Havariler ruhlara damgalarn vurmu ve sitelerdeki
hasan oaltmlardr. Byk irkinlik a balamaktadr: Vasfsz
bir histeri yaylr dnya zerinde. Aziz Paulus, tm zamanlann en dik
kat ekici seim kampanyacs, turnelerini yaparak antik gurup vakti
ni niimeleriyle istila etmitir. Bir niime yazan be yz yllk felsefeyi
alt etmitir! Akl'a Kilise Babalan tarafndan el konulmutur!
Zihnin gururu iin en kltc tarihi ararsam, hogrszlkler
dkmn gzden geirirsem, Justini8.nus'un emriyle Atina Okulu'
nun kapatld o 529 ylyla mukayese edilebilir hibir ey bulamam.
Gerileme hakk resmi olarak ortadan kaldnldnda, inanmak bir
mecburiyet haline gelir... phe tarihindeki en acl andr bu.

Bir halkn kannda hibir nyarg kalmadnda, elinde kaynak olarak


artk sadece kendini datma iradesi kalr. Mzii, o zlme disipli
nini taklit ederek, tutkulara, lirik israfa, duygusalla, krlemeye ve-

GERiLEMENiN EHRELER!

111

d a eder. Bundan sonra artk istihzasz tapnmayacaktr: Bundan byle


hissesine

mesafe duygusu decektir hep.

nyarg,

kendi iinde y.anl, ama nesjJJer

tarafndan biriktirilmi

ve aktarlm olan organik bir hakikattir: Zarara uramakszn bunu


bamzdan atamazdk. Bundan kuruntusuzca vazgeen halk, artk in
kr edecek hibir eyinin kalmayaca ana kadar srekli kendini inkiir
eder. Bir topluluun snnesi ve dayankll, nyarglannn srmesi
ve dayankllyla akr. Dou halk.lan kalclklarn kendi kendi
lerine sadk kalmalarna borludurlar: Pek evrim geirmemi oldukla
rndan, kendilerine ihanet etmemilerdir; tarihin tek ilgilendii uygar
lklar olan hzlandrlm ritimli uygarlklarn kavrad anlamda ya

amamlardr; zira soluk solua afaklann ve can ekimelerinre


tisi olan tarih, tutarllk iddiasnda ve malzemesini kann arivlerinde
bulan bir romandr...

Kl krk yarnaclk, bilgi bir yadsmalar dnemidir, bir yararszlk


ve red sl'lbudur, tebahtn ve kinayenin deerler ve inanlar kar
m zerinde gezinmesidir. Vaktiyle bunun ideal mekn He/Jas ile Pa
ris'in kesime noktasnda bulunuyordu; agorayla salonun karltk
lan yerde... Bir uygarlk tarmdan paradoksa doru evrim geirir. Bu
iki ucun arasnda, barbarlkla nevrozun kavgas yaanr: Yaratc d
nemlerin kararsz dengesi bunun sonucudur. Bu kavgann sonunayak

laddrrda btn ufuklar alr; ama hibiri, hem bezmi hem uyank
bir merak tahrik edemez.

O zaman. yanlglarndan kurtulmu bireye

boluk iinde serpilmek; entelektel vampire de uygarlklarn kirlen


mi kanlanyla susuzluunu gidermek der.
Tarih ciddiye alnmal mdr? Yoksa ona seyirci gibi mi kanlmal
dr? Onda bir hedefe doru bir aba m, yoksa lzumsuz ve nedensiz
yere harlanan ve solukla.an bir n enlii mi grlmelidir? Bunun
cevab, insan hakkndaki yanlsama derecemize, onun oluunu tekil
ve tevik eden o vals ve mezbaha karmnn hangi biimde zlece
ini tahmin etme merakmza baldr.

Bir

Weltschmerz, bir a bunalm

vardr ki bir neslin hastalndan

baka bir ey deildir; bir dieri de vardr ki her tr tarihi tecrbeden


kurtulur ve gelecek zamanlarn tek sonucu olarak kendini dayatr.
"Nedensiz bunalma"dr bu; "dnyann sonu" melankolisidir. Her ey

RMENiN KiTABI

112

grnm deitirir, gn bile; her ey eskir, mutsuzluk bile...

Bel3.gatte yeteneksiz olan bizler aikilr hayal krkl romantikle


riyiz. Gnmzde Werther, Manfred, Rene, dertlerini bilir ve atafat
.

sz bir biimde sergilerlerdi. Biyoloji, fizyoloji, psikoloji - mitsizli


imizdeki safl ortadan kaldrarak ve ezgilerimize tahlil kartrarak
atp tutmay bize horgrdren gln isimler! Kitaplar'n elinden ge
tikten sonra, ukal burukluumuz utanlarmz aklar ve taknlkJa
rmz snflandrr.
Bilin ne zaman btn srlarmza yukardan bakabilecektir? Mut
suzlumuzdaki son esrar kalnts ne zaman atlacaktr? Varoluun
ve iirin ykmn seyreyleyecek kadar coku ve taknlk kalnts h3a olacak mdr iimizde?

Tarihin arln, oluun ykn ve miad dolmu ya da muhtemel


olaylarn klliyatn ve bounaln gz nnde bulundurduu za
man bilincin karsnda boyun edii o bezginlii hissetmek... Nos
talji, olmu olan her eyden kan dersleri gz ard ederek bir atlm
zikreder bou bouna. Bizzat gelecei bir mezarlk gibi, olmay bek
leyen her eyin potansiyel mezarl gibi gren kiiyi bezginlik bekle
mektedir. YzyLilar arlamtr ve fun zerine yk olurlar. - Btn
alardan daha kokumuuzdur, btn inparatorluklardan daha r
mzdr. Tkeniimiz tarihi yorumlar, soluk solua kahmz bize
uluslarn hnltlann duyurur. Kan ekilmi aktrler olarak, aza sa
kz olmu zamann iinde iirme roller oynamaya hazrlanrz: Evre
nin perdesi gvelenmitir ve deliklerinden artk sadece maskeler ve
hayaletler grlr...

Gerilemeyi kavrayanlarn hatas, onunla dvilmeleridir; oysa cesa


retlendinnek gerekirdi: Geliirken tkenir o, baka biimlerin ortaya
kna da imk.1i.n verir. Hakiki haberci, kimse istemedii zaman bir
sistem neren deil, bilfilcis, daha ziyade Kaos'u hzlandrandir; onun
etkeni ve dalkavuu olandr. Btn gelecek dlerinin sayklama ya
da sahtekarlk gibi gilnd can km alar ortasnda dogmala
rn borazanln yapmak bayalktr. Yakasnda bir iekle tarihin
sonuna doru yol almak - zamann ak iinde tek onurlu tutumdur
bu. Bir Yarg Gn olmamas, byk bir iddialama frsatmzn ol
mamas ne yazktr\ nananlar. Ebediyet soytanian. man: Zamand

GERILEMFNIN EHRELER!
bir

sahne

113

ihtiyac... - Ama biz inanmayanlar dekorlanmzla lrz;

cesetlerimize vaat edilen debdebeye aldanamayacak kadar da yorgu


nuzdur...

stad Eckhart'a gre,

tanrsallk Tann'dan nce gelir, O'nun zdr,

dipsiz temelidir. nsann aslnn en derininde, onun cevherini tannsal


ze kart olarak tanmlayan ne bulabiliriz? Sinir zayfl; Tanr iin
tanrsallk neyse, insan iin bu odur.
Bir tkeni ikliminde yaarz: Yaratma, uydurma, imal etme fiili,
kendi bana deil kendini takip eden bolukla, dle anlamldr.
Daima ve kanlmaz olarak baarszla mahkGm olan abalarmz
gsterebileceimiz tanrsal ve tketilemez zemin, kavramlanmzn ve
ihsasmzn alanlar dnda yer alr. - nsan yorgunluk eilimiyle
domutur: Dikey konumu benimsediinde ve bylelikle

dayanak

imkiinlarn azalunda, olmu olduu hayvann bilmedii zayflkla


ra mahk1m etmitir kendini. ki bacan zerinde onca malzemeyi ve
buna bal tm tiksintileri tamak ! Nesiller yorgunluu biriktirir ve
aktarrlar; babalarmz bize bir kanszlk miras, bir ylgnlk yedei,
bir rme kayna ve yaam igdlerimizden daha gl bir hale
gelen bir lme enerjisi brakrrulardr. Bezginlik sermayemize yasla
nan yok olma alkanl da sinir zayfln -zmz- dalm ten
de hayata geirmemize byle imkan verecektir...

Her ilkenin kantlanabilir ve her olayn meru olmasndan ttii, bir


doruyu desteklemek iin ona inanmann hi gerei yoktur; bir devri
hakl karmak iin onu sevmenin de gerekmemesi gibi. Olgularn ta
mam -aynm gzetmeksizin zihnin ya da zamann rnleri- o andaki
halet-i ruhiyemize gre benimsenebilir ya da yadsnabilir: Tutarll
mzdan ya da kaprislerimizden doan gerekeler her noktada birbiri
ne denktir. Hibir ey savunulmaz deildir - en sama nermeden en
hunhar cinayete kadar. Fikirler tarihi de tpk vakalar tarihi gibi an
lamsz bir iklim iinde cereyan eder: O kansz ya da kan dkc goril
ler arasndaki ihtilaflar zecek bir hakemi, temizyreklilikle kim
bulabilirdi? u yeryz, benzer bir geree yaknlkla her eyin teyit
edilebildii bir yerdir: Aksiyomlar ve sayklamalar burada birbirinin
yerine geebilmektedir; burada hamleler ve kntler birbirine ka
rmaktadr; ykseliler de alalmalar da ayn hareketin parasdrlar

114

RMENiN KiTABI

burada. Kendisine dayanak olarak hibir ey bulunamayacak tek bir

vaka gsterin

bana. Cehennemin avukatlar hakikat zerinde gky

znn avukatlanndan daba az hak sahibi deildir - bilgenin ve lg


nn davalarn da ayn cokunlukla savunurdum. Zaman, kendini belli
eden ve harekete geen her eyi bozulmaya t:lbi tutar: Bir fikir ya da
bir olay, gncelleirken bir ehreye brnr ve deer kaybeder. Nite
kim varlklar gruhu sarsldnda, bundan Tarih tremitir; onunla
birlikte de, esinledii tek taf arzu: Bitsin de nasl biterse bitsjn.
Baka afaklar iin fazla yalanm olduumuzdan, yeni yzylla
r arzulamayacak kadar fazla yzyl anladmzdan, grtlamza ka
dar uygarlklarn dknts iine gmlmekten bruka yolumuz kal
maz. Zamann seyri artk sadece tyszleri ve fanatikleri cezbeder...
Eski dlerle bunalan koca tiritleriz, topyaya hepten elverisiz
bezginlik teknisyenleriyiz, koca Adem'in servenlerinden dehete ka
plan gelecek gmcleriyiz. Hayat Aac artk hi ilkbahar grme
yecektir: Kuru odundur; onunla kemiklerimize, dlerimize ve acla
nmza tabutlar yapacaz. Tenimize, binyllara dalan gzel lelerin
pis kokulan miras kalmtr. Onlann zaferi bizi bylemitir: Tket
miizdir onlan. Zihin mezarlnda ilkeler ve formller yatar: Gzel,
tanmlanmtr, oraya gmlmtr. Onun gibi Doru da, yi de, Bil
gi de, Tannlar da... Hepsi orada kokumaktadr. (Tarih: inde byk
harflilerin, onlarla birlikte de anlan tahayyl edip el stnde tutanla
rn rd ereve.)
...Orada gezinirim. u han altnda Hakikat son uykusuna yat
mtr; yannda, Cazibe vardr; az uzak.ta Tutarllk; sayklamalarla
varsaymlar rten kapak talannn stnde de Mutlak'n mozolesi:
Ruhun sahte tesellileriyle aldatc doruklan da orada yatmaktadr.
Ama daha da yukarda, bu sessizlii talandran Hata szlr ve
kasvetli sofistin admJann durdurur.

nsann varoluu tabiatn yaad en kaydadeer ve en tuhaf macera


olduuna gre, en ksa olmas da kanlmazdr; sonu ngrlebilir
ve temenni edilebilirdir: Onu sonsuza dek uzatmak edepsizlik olurdu.
stisnasnn risklerine girmi olan paradoksal hayvan, yzyllar bo
yunca, hatta binyllar boyunca hiilfi. son kartn oynayacaktr. Yakn
mak m gerekir bundan? mkiinlaryla bir gn Bach'a ya da Shakespe
are'e bir rakip kartacann hibir belirtisi grlmezken, gemi za
ferlerini asla yenileyemeyecei barizdir. Gerileme ilk nce sanatlarda

GERlLEMENlN EHRBLE!U

"'

gsterir kendini: "Uygarlk" bunlarn rmesine bir sure dayanr. n


san iin de byle olacaktlr: Efelenmelerine devam edecek, ama mane

vi kaynaklan kurumu olacaktr; tpk ilhamnn tazelii gibi. GUce ve


hakimiyete susamlk ruhunu fazla igal etmitir: Her eyin efendisi

olduu vakit, artk kendi sonunun efen disi olmayacaktr. Yok etme

nin ve kendini yok etmenin tm yollarna f:enz rntlik olmadndan,


o kadar erken telef olmayacaktr; ama her derde deva bir ilac kefet

meden nce kendine toptan bir ortadan yok olu aleti yapaca kesin
dir; Ustelik grnd kadaryla o ila, tabiatn imk6.nlan arasnda da
deildir. Yaratclk vasfyla hileecektir: Yeryznden btn insan
lann yok olaca sonucunu mu karmak gerekir bundan? eyleri hi
pembe grmemek lazmdr. nsanlarn byk bir blUmU, hayatta ka
lanlar, alt-insanlar soyu, kyamet beleiler:i srneceklerdir orada...
Mahvolmamak insann elinde olan bir ey deildir. Fetih ve tahlil

igdsU hkmdarln geniletir, sonra da bulduunu datr; haya


ta katt eyler kendi hkmdarlna kar dner. Yarattklannn k
lesidir, -yaratclk vasf itibaryla- bir Kfitlk etkenidir. Elinden her
trl ufak tefek i gelen bir kimse iin de bir bilgin iin de dorudur

bu: -mutlak dzeyde de- en ufak haere iin -ve Tann iin... nsanlk,
hdklerden ve kukuculardan olumu olmasa, dngunluk iinde kal
m ve mrn uzan olurdu; ama ieyararla vurgun olduundan,

zahmet ve merak raz asndan ykma mahkmolan o soluk solua kal

m ve olumlu kalabal terfi ettirmitir. Kendi kaluusna hasret ol


duundan, sonunu hazrlamtr ve hergn hazrlamaktadr. Bylelik
le balangcndan ziyade zlmesine yakn olduundan, evlStlanna

sadece kyamet karsndaklyutmaz bir atelilii uygun grr...

Muhayyile, insanlann yle haykracat bir gelecei zahmetsizce


kavrar: "Biz sonunculanz: Gelecekten, daha fazla da kendimizden
beulik; topran suyunu sktk ve gkleri soyup soana evirdik. Ar

bk dlerimizi madde de ruh da besleyemez: Bu evren yrekJerimiz


karla- krunu. Artk hibir yerde cevher yok: Atalannuz bize paav
raya dnm rohlann ve kurtlanm iliklerini brakh. Macera son bu
luyor; bilin can ekiiyor; ezgilerimiz uup gitti; lenlerin gnei
parlyor ile!

Tesadf veya mucle eseri

kelimeler uup giseydi ,

tahamml edil

mez bir burulh ve bir sersemlik iine derdik. Bu ini sessizlik bizi
en zalim azaplara maruz brakrd. Bizi rkUntlerimizin erendisi k-

RMENiN KiTABI

J 16

lan ey, kavram kullanmdr. lm deriz - ve bu soyutlama onun

sonsuzluunu

ve dehetini hissetmekten muaf tutar biri.

eylere

ve

olaylara ad vererek Aklanamaz'dan yan izeriz: Zihin faaliyeti kur


tarc bir sahtekiirlktr, bir es geme altrmasdr; yumuatlm, ra
hat ve yanl bir gereklikte gidip gelmemize imkfu verir. Kavranla
n ekip evinneyi renmek - eylere bakmay unutmak... Dn

bir firar gnnde domutur; bunun sonucu olarak szel tumturak


gelmitir. Ama kendimize dndmzde ve yalnz olduumuzda kelimeler elik etmeden- vasflandnlmarn evren, saf nesne, plak
olay kefedilir: Onlarla yz yze gelme creti nerede bulunur? Artk
lm zerine kurgulara dalnmaz, lm

olunur;

hayat si.islemek ve

ona hedefler tespit etmek yerine, zrh kaldrlr ve doru anlamna in


dirgenir:

Ktlk iin bir hsntabir. Byk laflar: kader, bahtszlk,

talihsizlik panltlanndan mahrum kalr; yaratn km uzuvlarla


kapma halinde olduu, bitkin ve alanlktan serseme dnm bir
madde tarafndan alt edildii de o zaman idrak edilir. nsann elinden
Mutsuzluk yalann aln, ona bu szcn altna bakma gcn verin:

Kendi mutsuzluuna tek bir an dayanamazd. Onun kmesine engel


olan, soyutlamadr; ieriksiz, sap savurulmu ve ikinlemi ses
lerdir; dinler ve igdler deil.
Adem cennetten kovulduu vakit, kendine zulmedene verip veri
tirmek yerine, eylere ad koymaya girimitir: Onlara rza gsterme
nin ve onlar unutmann yegane yoluydu bu; - bylece idealizmin te
melleri atlm oldu_. lk kem krn edenlerin aznda sadece bir hare
ket olan ey de Platon, Kant ve Hegel'de teori haline geldi.
Bamza gelen kazaya fazla taklp kalmamak iin, ismimize ka
dar her eyi zatiyete dndrrz: sminiz Paul veya Pierre iken nasl
lnr? Her birimiz, varlmzn krlganlndan ziyade ismimizin
sarslmaz grnmne dikkat ederiz, bir lmszlk yanlsamasna
braknz kendimizi; bunun tel.fi.ffuzu ortadan ekilse btnyle yalnz
olurduk; sessizlii benimseyen mistik, yaratklk durumundan vaz
gemitir. Onu bir de imansz-nihilist mistik- olarak tahayyl ede
lim; yeryz macerasnn felaketle talanm hali gelir karmza.
... nsann kelimelerden bezerek, zamanlan yineleyip durmaya son
vererek, eylerin isimlerini geri alacan; isimleri ve kendi ismini,
mitlerinin gmlecei byk bir atete yakma trenine atacan d
nmek fazlaca tabiidir. Hepimiz bu son modele doru koanz, dilsiz
ve plak insana doru...

GERlLEMENIN EHRELERi

117

Hayat'n yan hissederim; yalln, tiritliini... Hesaplanamaz a


lardan beri, canszlk denen o sahte lmszln mucizesi sayesinde
yerkrenin zerinde yuvarlanp gitmektedir. Hfili Zaman'n romatiz
malarnda, o kendinden daha eski zamanda oyalanr; bunak saykla
masndan, anlarn kafasndan geirip durmaktan, samalayan md
detinden soluu tkanmtr.
Ve trn tm arln hissederim ve bunun tm yalnzln st
Jenmiimdir. Ortadan bir yok olsa! - Ama can ekimesi kokumu
bir ebediyete doru uzar. Her ana beni yok etme serbestliini brak
rm: Soluk almaktan yz kzarmamak edepsizliktir. Artk hayatla an
lama yok, artk lmle anlama yok: Olnay unuttuumdan, silinme
ye razym. Olu- ne cinayet!
Btn cierlerden gemi olan hava artk kendini yenilemez. Her
gn yarnn kusar ve tek bir arzu hayalleyebilmek iin bouna abala
nn. Her ey bana yktr: Srtna Madde vurulmu bir yk hayvan gi

bi ayaklarm tutulmu, gezegenleri srklerim.


Ya bana baka bir evren sunulsun - ya da pes ediyorum.

Ben sadece eylerin infilakn ve kn, bunlara yol aan, sonra da

yalayp yutan atei severim. Dnyann mr beni ileden kanr; do


uu ve dalp gibnesi sevindirir beni. Bikir gnele tirit gnein b
ys altnda yaamak; zamann nabzn atlayp ilk ve en u olanm
kavramak... yldzlarn irticalen yaratln ve inceltilmelerini dle
mek; olma rutinine burun kvrmak ve onu tehdit eden iki uuruma
doru atlmak; anlarn banda ve sonunda tkenmek. . .
. . .Bylelikle kendi iindeki Vahi v e Gerileyen kefedilir; nce
den belli ve elikili bir ortak varolutur bu:

Gei'in ayn ekiciliine

maruz kalan iki ahsiyet; biri hiliin dnyaya doru ekiliidir, die
ri dnyann hilie doru ekilii:

Metafizik lekte,

ikili bir ihtila

ihtiyacdr bu. Bu ihtiya, tarih leinde, cennetten atlan, yeryzn


den de atlacak olan Adem'in saplantsnda tercmesini bulur: nsann

imkiinszlnn iki ucu.

imizde "derin olan ey"den dolay btn dertlere maruz haldeyizdir:


Varlmza uygun olma halini muhafaza ettike hibir selamet mm

RMENN KlTABI

118

kn

deildir. Teekklmilzden bir ey yok oJmaldu, uursuz bir

kaynak da kurumaldr; ayrca tek bir k varlr: zlemleri ve sa


malklaryla

ruhu ykmak;

dlerimiz bununla zehirlenmitir; tpk

"derinlik" ihtiyac gibi, "isel" verimliliini ve dier samalklann

da skp atmak gerekir ondan.

Zihi1t ve ihsas yetecektir bize; onlarn

birlemesinden, bizi cokulardan ve bunaltlardan esirgeyecek bir k

srlk disiplini kacaktr. Artk kafamz hibir "duygu" kartrmasn


ve "ruh" en gln antika haline gelsin...

AZZLK VE MUTLAGIN
YZ BURUTURMALARI

Evet, aslnda iblisler ruhumla top oynuyor


gibi geliyor bana...
- A V I L A L I TEREZA

D N Y A Y A OCUK G E T R M E N N R E D D
tahn kreltmi olan ve kaytszln $tnr biimine yaklaan kii ar
tk kendini srdnnek istemez; stelik aktaracak hibir eyinin de ol
mayaca bir brukasnda yaamaktan tiksinir; onu

tr rktr;

bir ca

navar'dr o -ve canavarlar dl vennez. "Ak" onu hfil3 bylemekte


dir: Dncelerinin ortasndaki saptmadr o. Herkesle ayn olaca
duruma dnmenin bahanesini arar akta; ama

ocuu

akl almaz

onun, tpk aileyi, irsiyeti, tabiat kanunlann almad gibi. Mesleksiz


ve evlltsz, kendi sonucunu -son cevherini- gerekletirir. Fakat do
urtkanlktan ne kadar uzak olursa olsun, baka ekilde cretkr bir
canavar onu amaktadr: Aziz- nazarnda hep yan yolda ve yanl bir
konumda olduumuz hem bi.lyleyici hem itici mlsal. Onun konumu
en azndan meydandadr: artk oyun yok, artk maymun itahllk yok.
Tiksintilerinin yaldzl zirvelerine ve Yaratl'n kar kutbuna ula
m, yokluundan bir hfile yapmtr. Tabiat byle bir musibeti hi
grmemitir: Kendini srdnne asndan, mutlak bir sonun, kkl
bir zmn iaretidir. Uon Bloy'nn yapt gibi aziz olmadna
zlmek, insanln yok oluunu arzulamaktr . iman adna! Buna
..

karlk, eytan ne kadar olumlu grnr, bizi kusurlarmza perinle


mekle yetinerek -kendine ramen, zne de ihanet ederek- koruma
ya alr bizi! Gnahlan kklerinden skn: Hayat fuiden solar.
Dnyaya ocuk getirme lgnlklar bir gn yok olacaktr - azizlikten
ziyade bezg.inliken. nsan, kusursuzlua yneldii jin deil, kendini
heder ettii iin tkenecektir; o zaman

bo bir aziz'e benzeyecek ve

tabiatn dourganlna, o tamamlanmlk ve ksrlk rnei kadar


uzak olacaktr.

120

RMENlN KTABI

nsan ancak genel yazgya sadk kalarak dl tutar. blisin ya da mele


in zne yaklarsa, ya ksrlar ya da eci bc evlatlar olur. Ras
kolnikov iin, van Karamazov ya da Stavrogin iin k. kayplarn
hzlandrmann bir bahanesidir sadece; Kirilov'la bu bahane bile orta
dan kalkar: Artk insanlarla deil, Tann'yla boy lmektedir. Buda
la ile Alyoa'ya gelince, birinin sa'y, dierinin melekleri taklit edi
yor olmas, anlan hemen gszler ara.<>na yerletirir...
Ama varlklar zincirinden kopmak ve soy sop fikrini reddetmek,
kibriyle yeryznn tm boyutlarn aan azize rakip olmak deildir
yine de. Nitekim, her eyden feragat etme kararnn altnda, o lsz
tevazu marifetinin altnda, iblis.ine bir kprme yatmaktadr: Azizli
in balama ve harekete geme noktas, insan trne meydan okun
mas grnmn almaktadr - sonra, aziz kusursuzluk merdiveninin
basamaklann tnnanr; aktan, Tann'dan sz etmeye balar, mteva
zlara doru dner, kalabalklann kafasn kantnr - ve sinirimizi
bozar. Ama bizi delloya armtr artk...

"Tr''e ve onun "dehas"na kar duyulan nefret sizi canilere, lgnla


ra, taplanlara ve btn byk ksrlara akraba yapar. Yalnzln mu
ayyen bir derecesinden itibaren, sevmeye ve iftlemenin o byleyi
ci kirlenmesine son vermek gerekir. Ne pahasna olursa olsun soyunu
srdrmek isteyen kii, kpekten zor ayrt edilir: Hfilii tabiidir; hem
igdlerin hiikimiyeti altna girip hem onlara isyan edilebileceini,
hem trn avantajlarndan yararlanp hem de bunlarn horgrlebile
ceini asla anlamayacaktr: itahlan olan rkn sonu... Hem kadna ta
pan hem de ona kt gzle bakan, kadnn uyandrd cazibeyle tik
sinti arasnda son derece kararsz olan kiinin elikisi de buradadr.
Tr tamamyla inkiir edemedii iin de, gslerin zerinde l d
leri kurarak ve fazlaca somut terlere bir manastr kokusu kartrarak
bu elikiyi zer. Tenin sanimiyetsizlikleri onu azizlere yaklatrr.. .

Nefretin yalnzl. .. Tahribe dnk, kreleri ayaklar altna alan, g


n mavisi ve takmyldzlar zerine salya aktan bir tanrnn... , sa
yklayan, edepsiz ve kirli bir tanrnn ihsas - uzaya, cennet ve ayak
yolu frlatan bir evren yaratma faaliyeti;

deliriun rrenens kozmogo-

AZIZLlKVEMUTLAGINYZ BURUTURMAlARI

t2

nisi; unsurlar hnla lalanan ihtilal kutsama... Yaratklar bir irkin


lik ilkmeine doru atlrlar ve bir biimsizlik idealinin ardndan ko
arlar. .. Yz burutunna filemi; kstebein, srtlann ve bitin sevinci...
Canavarlar ve haerat dnda kimse iin ufuk yoktur. Her ey gudu
betlie ve kangrene doru yol alr: Canllar apak kemirgen hastal
n nlan altnda yaralann sergilerken irinlenen u yerkre...

AZZ YAAMI YAZARI ESTET


Azizlerin varlnn banuza musallat olmu olmas bir ltuf iareti
deildir. Bu musallat fikirle birlikte, hastalklara dknlk ve sapk
la doymazlk gelir. Ancak yeryz paradokslarndan hayal krkl
na uraynca azizlik dert edilir; o zaman, kapsam daha tuhaf olan, bi
linmeyen hakikatler ve kokular sinmi olan bakalar aranr; gndelik
titremelerde bulunmayan lgnlklara, semavi bir egzotizmi olan ar
lgnlklara bel bulanr - bylece azizlerle, onlarn davranlar, g
zpek:lik:leri ve evrenleriyle karlalr. Acaip gsteri! Tm yaam
boyunca buna asl kalmaya, haz dolu bir ballkla bunu incelemeye,
nihayet hakiki ve olaanst eilimle karlalm olunduu iin di
er eilimlerden kopmaya sz verilir. te aziz yaam yazanna dn
en, bilgi bir hac yolculuuna dnk estet... Bunun bir gezintiden
ibaret olduundan ve bu dnyada her eyin, azizliin bile hayal krk
lna urattndan kuku etmeden girer bu yola...

AZZELE RN MEZ
Bir azizenin

isnini telaffuz etmenin

bile iimi zevklerle doldurduu,

bunca dile gelmez histeriyle, bunca ilAhi ilham ve solgunlukla ili d


l olan manastr vakanvislerine gpta ettiim bir zaman olmutu. Be
nim gzmde bir lmlnn stlenebilecei en yce kariyer, bir azi
zenin

sekreteri

olmakt. Bu alevlenmi sevgili kullann gnah kar

dk.lan papazn yerinde kendimi hayal ediyordum ve bir Pierre d'Al


vastra'nn Azize Brigitte zerine, bir Henri de Salle'in Mechtilde de
Magdebourg, Raymond de Capoue'nun Caterina da Siena, Birader
Arnold'un Angela de Foligno, Jean de Marienwerder'in Dorothee de
Montau, Brentano'nun Catherine Emmerich zerine gizledikleri tm

RMENiN KITABI

122

ayrntlar, tm srlan dnyordum... Bir Diodata degli Ademari,


ya da bir Diana d'Andolo, sadece adlannn itibaryla ge ykselmi
ler gibi geliyordu: Baka bir.Iemin

nefs zevkini veriyorlard bana.

Rose de Lima'nn, Lydwine de Schiedam'n, Catherine de Ric


ci'nin ve onca bakalarnn atlattklar badireleri gzmde bir canlan
drdm zaman, kendilerine kar zalimliklerindeki incelii, kendi
kendine ikence eden kiinin azaplarn, kendi cazibeleri ve gzellik
lerini seve seve ayaklar altna almalarn dndm zaman - bou
cu skntlarndaki asalaktan, teklifsiz Nianl'dan, gnllerinin ilk sa
hibi olan o gz doymaz semavi Don Juan'dan nefret ediyordum.
Yeryz aknn i ekileri ve terlerinden usanyor, sadece baka bir
sevme biimi araylarndan da olsa azizelere doru dnyordum.
"Cehennem'e benim hissettiimin bir damlas hile dse," diyordu
Cenoval Caterina, "onu o an Cennet'e evirirdi." Dnn sonun
da bana deecek o damlay bekliyordum...
Avilal Tereza'nn hayknlarn iimde tekrar ederken, onun alt
yanda yle bardn gryordum: "Ebediyet, ebediyet"; sonra
sayklamalannn, parlamalannn ve kuraklklannn evrimini izliyor
dum. Dogmalan alt st eden ve Kilise'yi g duruma dren zel if
aattan daha ekici bir ey yoktur.. ki anlama da gelen o itiraflarn
.

bekisi olmak. btn o aibeli zlemlerle beslenmek houma gider


di ... Zevkin doruklanna vanlan yer bir yatan ii deildir: Azizelerin
kendinden geilerinde size sezdirdikleri, mehtap altnda yaanan bir
vecdde nasl bulunur? Srl.annn kalitesini. Bemini'nin Roma'daki
heykelinden renmiizdir; bizi spanyol azizenin kntletindeki
mulaklk zerine nice mlihazaya srkler...
Tutkunun arln, en bulank titremelerin en saf olduklann, ve
gecelerin alev ald, en ufak ot sapnn yldzlarla beraber, en ak
raklk ve hiddet belirtisi bir ses iinde kaynat o baygnlk trn mutlu ve lgn bir tanrnn tasarlayabilecei anlk, akkor halinde ve
sesli sonsuzu- tasavvur edebilmemi kime borlu olduumu dnd
m zaman, btn bunlar tekrar dndm zaman, tek bir isim ak
lma gelir: Avilal Tereza - onun tek bir ifaatndaki szlerini her gn
tekrar ediyordum kendime: "Artk insanlarla deil meleklerle konu
malsn."
Yllarca azizelerin glgesinde, air, bilge ya da delilerin onlara as
la eriemeyeceine inanarak yaadm. Onlara kar duyduum bu
ateli ilgide, tilm tapma gcm, arzulanmdaki hayatdolluu, dle
rimdeki cokuyu sarfettim. Ve sonra. .. onlar sevmeyi braktm.

AZIZUK VEMlITU.GTN YZ BURUTURMAL\RI

123

B L G E L K V E A Z ZL K
B.tn byk hastalar arasnda, dertlerinden en iyi yarar salayabilen
ler azizlerdir_ Gnll ve dizginsiz tabiatlar sayesinde kendi denge
sizliklerini maharet ve iddetle kullanrlar. Modelleri olan Kurtarc,
bir hrs ve gzpek1ik rnei rakipsiz bi r fafih olmutur: Nfuz etme
,

kuvveti, ruhun yetersizlikleri ve kusurlaryla z.deleebilme kudreti,


hibir klcn dleyemeyecei bir hkmdarlk kurmasn mmkn
k.lmbr. Yiirtemi olan bir tutku;dur aziz: Onu kendine ideal alanla
rn taklit ettii de bu ustalktr.
Ama faciay ve atafat kmseyen bilge, kendini azizden de
zevk dknnden de ayn lde uzak hisseder. romandan habersiz

dir ve kendine klyutmazlkla merakszhk arasnda bir denge olutu


rur. - Pascal, ateli olmayan bir azizdir: Hastalk onu, bilgeden biraz
fazla, azizden biraz az biri haline getinnitir. Cokulann izleyen ku

kucu glgeyi ve kararnzlklann aklamaktadr bu. Devaszlk iin

deki bir gzel ruh ...


Bilge asndan bakldnda, azizden daha murdar bir varlk ola
maz; aziz asndan bakldndaysa, bilgeden daha bo bir varlk ola
maz. Anlayan insan ile talip o!an insan arasndaki bUttn fark buradadr.

KADIN VE MUTLAK
"sa peygamberimiz benimle konutuunda, ve onun harikulide gUzel
liini seyrettiim zaman, o gzel ve ilfilli azdan kan szlerin ne ka
dar tatl ve bazen ne kadar sert olduunu fark ediyordum. Gzlerinin
renginin ne olduunu ve boyunun Jlerini bilm eyi, bundan sz ede
bilmek iin, an arzuluyordum: Bunu renme liyakatine hi erieme
dim. Bunun iin btn abalar tamamyla yararsz" (Azize Tereza).
Gzlerinin rengi... Kadn azizliinin iffetsizlikleri! Cinsiyetinin
boboazln semaya kadar tamak, iliihi macerann berisinde kal
m herkesi --zellikle de kadnlan- teselli ve teflfi edici bir mahiyet
tedir. lk erkek, ilk kadn: te hibir eyin, dehann da azizliin de as
la kefaretini deyemeyecei D'iln daimi temeli. Ondan tamamy
la stn, tek bir yeni insan grlm mdr? Bizzat Isa iin bie..
lmden sonra grnmesi belki de gelip geici bir olay, zerinde du-

'"

RMENiN KTABI

rulmaya demez bir aamadr. .


Demek ki Azize Tereza'yla dier kadnla .rasnda, sadece sayk
lama yeteneinde bir fark, bir kapris younluu ve dorultusu mese
lesi olabilir. Ak -insani veya ilfilll- varlk.lan bir hizaya getirir: bir
yosmay veya Tann'y sevmek, ayn hareketin nceden kabuldr: ki
durumda da bir yaratk itkisini izliyorsunuzdur. Yalnzca nesne dei
mektedir; ama tapnma ihtiyacnn bir bahanesi olduu ve onca kurtu
lu yolundan birinin de Tanr olduu anda, bu ne nem arzeder ki?

SP ANYA
Her halk il fili sfatlar kendince hayata geirir; lspanya'nn atelilii
ise yine de tektir; dnyann geri kalan ksm tarafndan benimsense,
Tanr tkenir, elindekileri kaybeder ve Kendi'nden mahrum kalrd.
Tann'nn kendi lkelerinde tanrtanmazl yaygnlatrmas da orta
dan yok olmamak iindir - kendini savunmak iin. lham kayna ol
duu alevlerden korkarak kendi ev\iit\anna kar, onu ufaltan takn
lklarna kar tepki gsterir; onlarn ak iktidarn ve otoritesini sar
sar; sadece inanszlk onu el dememi brakr; onu

cindran,

ku

kular deil inandr. Yzyllardan beri Kilise onun itibann bayala


trarak ve onu ulalr klarak ilahiyat sayesinde muammasz bir
lm, yorumlanm .ve aydnlatlm bir can ekime hazrlar ona:
Dualardan gna getirir de, aklamalardan nasl gna getirmesin? s
panya'dan da Rusya'dan ekindii gibi ekinir: Orada tanntanmazla
r oaltr. Hi deilse onlarn saldrlar, kadirimutlaklk yanlsama
sn muhafaza ettirir kendisine: En azndan bu vasfn kurtann olur!
Amaya inananlar! Dostoyevski, El Greco: Daha ateli dmanlar ol
mu mudur hi? Baudelaire'i Jean de la Croix'ya nasl tercih etmesin?
Kendini grenlerden ve araclklaryla Kendi'ni grmesini salayan
lardan ekinir.
Her azizlik az veya ok spanyol'dur: Tann tek gzl bir ejder ol
sayd, spanya onun gz olurdu.

AZtzLlK VE MUTLAGIN YOZ BURUTIJRMAIARI

125

S O N S U ZL U K H STE R S
sa'nn armha gerilmesine dkn olunmasn anlarm, ama Ha'taki
Can ekime'yi her gn yeniden retmek - harikuliide, anlamsz ve
aptalca bir eydir bu. Zira en nihayetinde Kurtarc da, itibar ktye
kullanlrsa herkes kadar usan vericidir.
Azizler ok sapkn kiiler olmutur, azizeler de muhteem haz
dknleri ... Hem birileri hem tekiler -tek bir fikrin delisi olup-ha
zaaf haline getirmilerdir. "Derinlik", dncelerini ve itahlarn e
itlendiremeyen ve zevkle acnn ayn blgesinde kefe kanlarn bo
yutudur.
Anlann alkantsna dikkat gsteren bizler, mutlak bir olay kabul
edemeyiz: Ne sa tarihi ikiye ayrabilirdi, ne de han devreye girmesi
zamann tarafsz ak.Jna son verebilirdi. Dini dnce -dncenin
saplantl biimi- olaylarn btnnden bir zaman paras karr ve
onu kaytsz artszln tm vasflanyla kuatr. Tannlar ve evlfitlan
byle mmkn olmutur. ..
Hayat hayranlklar duyduum yerdir: lgisizliin elinden kurtard
lm ve neredeyse hemen iade ettiim her ey. Azizlerin usillyse by

le deildir: lelebet geerli kalmak zere bir kez seerler. Ben sevdi
im her eyden yakay kurtarmak iin yaann; onlarsa tek bir konuya
tutulmak iin. Ben sonsuzluun tadna bakann, onlarsa sonsuzluk
iinde yok olurlar.
Yeryznn harikalar -ve bundan da fazla semann harikalan
kalc bir histerinin sonucudur. Azizlik: gnl depremi, inana inana
hi olma, fanatik duyarlnn en st ifadesi, akn biimsizlik ... Bir
meczupla bir mankafa arasnda, bir kukucuyla bir meczup arasnda
kinden de fazla uygunluk vardr. man ilmitiz bilgiden,

sonusuz va

rolutan ayran btitn mesafe de buradadr.

G U R U R U N S A FI-l A L A R I
Azizlerin lgnlyla de kalka, snrlarnz, zincirlerinizi, ykleri
nizi unuttuunuz ve yle haykrdnz olur: "Ben dnyann ruhu
yum; kainat alevlerimle kzllatnyorum. Artk hi gece olmayacak:
Yldzlarn ebedi enliini hazrladm; gnee lzum yok: Her ey

126

RMENiN KTABI

ldyor, talar da melek kanatlanndan daha hafif."


Sonra, taknlk ve ie dal arasnda: "O Ruh deilsem de, hi de
ilse o olmaya heves ediyorum. Btn nesnelere hep ismimi venne
dirn mi? Sprntlerden kubbelere, her ey beni hayknyor: sessizlik
ve eylerin patrts deil miyim ben?"
...Ve sarholuk getiinde, en aada: "Kvlcmlarn mezar, so
lucann alay konusu, gkmavisini rahatsz eden bir le, gklerin kar
navalms bir dengi, bugne dek bir Hi ve kokuma imtiyaz bile ol
mam biriyim. Nasl bir uurum kusursuzluuna ulamm ki de
cek yerim bile kalmam?"

SEMA VE SIHHAT
Azizlik: Hastaln en yce rn; afiyet yerinde olduunda canava
rms, anlalmaz ve en st derecede marazi grnr o. Ama semala
rn ekillenmesi ve endienin erevesini olutunnas iin, otonatik
bir Ham\etilik olan o Nevroz'un hakkn talep etmesi yeterlidir.
Azizlie kar kendimizi tedavi ederek savunuruz: Vcudun ve ruhun
zel bir kirlenmesinden ileri gelir. Hristiyanlk, TeyitEdilemeyen'in
yerine shhati nermi olsayd, tarihinde tek bir azizi bile bouna arar
dk; fakat yaralarmz ve pasamz desteklemitir; esas olan ve fos
for gibi parlayan bir pasa. ..
Salk: Dine kar kesin silah. lmszlk iksirini icat edin: Geri
dnsz bir biimde ortadan yok olurdu sema. nsan baka idealler
le batan karmak yararszdr: Hastalklardan daha zayf kacaklar
dr. Tanr bizim pasmzdr, cevherimize kar duyarsz bozulmamz
dr: imize girdii zaman ylikselmeyi dlinriiz, ama gitgide daha
fazla ineriz; sonumuza vardmzda Tanr dknlmz talan
drr ve ite o an hepten "seliimete ermi"izdir. Uursuz hurafe, ayla
larla kapl olan ve yeryzn binyllardrkemiren kanser...
Btn tannlardan nefret ederim; onlar horgrecek kadar salkl
deilim. 1Jgisiz'in en byk aalanmas da budur.

AZiZLK VE MUTLACIN YOZ BURUTURMALARJ

127

BAZI YALNIZLIKLAR ZERNE

Tann'nn bile masumiyetini kaybetmeden bakamayaca kalpler var


dr. Hzn yarabl ncesinde balamtr: Yaradan, dnyaya daha
fazla nfuz etmi olsa, dengesini bozard. Bir de lmek var diye d
nen kii, baz yalnzlklar yaamamtr; bazt uurumlarda idrak edi
len lmszln kanlmazln da...
Cehenneme kendi iinde yer bulmak, biz modemlere nasip olmu
tur: Onun eski ehresini muhafaza etmi olsak, iki bin yllk tehditler
le desteklenen korku bizi taa evirirdi. Balam znel olarak deiti
rilmemi tek bir dehet yoktur artk: Sel:lmeti ve kaamak yolunu psi

koloji'de

buluruz. Vak.tiyle bu dnyann eytann bir esnemesinden

km olduu kabul edilmiti; bugnse duyulann hatas, zihnin n


yargs, duygunun zaafdr sadece. Azize Hildegarde'n Hkm, ya da
Azize Tereza'nn cehennem anlayna ne gibi bir muamele yapaca
mz biliriz: Ycelik -tpk ykselme gibi, dehetteki ycelik de- b
tn zihinsel hastalk kitaplarnda snflandrlmtr. Dertlerimizi bil
memize ramen hayaUer grmekten hi muaf deilizdir, ama artk
bunlara inanmayz. Esrarn kimyasna kaplm olan bizler, gzyala
rmza kadar her eyi

izah ederiz.

Oysa u izah edilmez: Eer ruh o

kadar az bir eyse, yalnzlk duygumuz nereden gelmektedir? Hangi


mekiin igal etmektedir? Ve nasl bir hamlede, yitip giden mazzam
gerekliin yerini almaktadr?

GELGT
Varlklar arasnda bo yere kendine model ararstn: senden uzaa gi
denlerin sadece lekeleyici ve zararl vehelerini edinmisindir: bilge
nin tembelliini, azizin tutarszln, estetin ekiliini, airin edepsiz
liini - ve hepsinde bulunan kendiyle geimsizlii, gndelik eyler
deki kaypakl, sadece yaamak iin yaayandan nefret etmeyi. Saf
san, irkefin pimanln ekersin, kirliysen edebin, hayalperestsen
kabaln. Olmadtn gibi hi olmayacaksn; ya olduun gibi olmann
hzn... Cevherin hangi aykrlklara batm ve dnyaya slirlmende
hangi kark deha ar basm? Kendini ufaltmadaki srarn, tekiler
deki d itahn benimsettirmi sana: filan mzisyenin falan hasta-

RMENiN KlTABJ

12'

l; filan peygamberin falan kusuru; kadnlann -air, hovarda veya

azizC-'- melankolileri, bozulmu usareleri, ten ve d rmeleri. Ka


rarllnn ba ilkesi, harekete gei ve anlay biimin olan buruk
luk, dnyadan tiksinmenle kendine acman arasndaki gelgitin tek sa
bit noktasdr.

AZZLK TEHDD
Hayatn ancak berisinde ya da tesinde yaayabilen insan iki eilime
maruz kalr: avanaklk ve azizlik: alt-insan da st-insan da olsa, asla

kendisi deildir. Olduundan az olma korkusundan pek ekmese de,


olduundan fazla olma perspektifi onu dehete drr. Acl yola
girmitir, bunun varaca yerden ekinir: Azizlik denen o mkemme
liyet uurumunda kaybolup gitmeyi ve orada, kendi zerindeki dene
timini yitirmeyi nasl kabul edecektir-? Avanak.la ya da azizlie do
ru kaymak, kendini, kendinin

dna sri.lklenmeye brakmaktr. Oysa

budalaln yaklamasyla gelen bilin kaybndan rklmez, halbuki


mkemmeliyet perspektifi badnmesinden ayrlamaz. Kusurlu oldu
umuz iin Tann'dan stnzdr; bizi azizlikten kauan da, kusurlar
kaybetme kaygsdr! Artk mitsiz olmayacamz; ykrnlanrnzn
sonunda, temenni edilmemi baka bir ykmn belirecei bir gelece
in deheti..., seliimetin deheti, bir aziz haline gelmenin deheti...
Kusurlarna baylan kii, straplarnn ona hazrlayabilecei bir
ehre deiikliinden kaygya der. Akn bir k iinde yok olmak
tan... yleyse karanlklann mutlana doru, avanakln tatllklan
na doru yollanmak yedir. ..

EGK HA
Yce Salmigondis, Hristiyanlk ayakta kalmaya devam edemeyecek
kadar derindir- zellikle de fazla murdardr: Yzyllar sayldr. sa
gnden gne yavanlar, buyruk.lan da yumuakl da rahatsz eder,
mucizeleri ve tannsall tebessmlere yol aar. Ha eilir: simgey
ken tekrar madde haline gelir. .. ve aalk ya da saygdeer fark ol
makszn her eyin ilri.ld ayrma dzenine girer. ki bin yllk bir

AZiZLiK VE MlJflAC!N YZ BURUTURMAlARI

129

baar! En kprdak hayvann muazzam tevekkl... Ama sabnmz


tama noktasna gelmitir. Bir saniyeliine bile olsa-herkes gibi- sa
mimi bir biimde Hristiyan olabilmi olmam fikri beni hayrete d
rmektedir. Kurtarc canm skyor. Senavi zehirlenmelerden arn
m bir evren dlyorum, hasz ve imansz bir evren.
Artk dinin olmayaca, berrak ve bo insann elinde uurumlarna
iaret eunek iin artk hibir kelimenin ka!n1ayaca in ngrmemek
mmkn m? - Bilinmeyen bilinen kadar soluk olacaktr; her eyde
bir ilgi ve lezzet noksanl ekilecektir. Bilgi'nin ykntlan zerinde,
bir mezarlk rehaveti bizi hayaletlere evirecektir, aydan gelme Me
rakszlk kahramanlarna...

L A H Y AT
Keyfim yerinde: Tanr iyi. Alamaklym: Tann kt. lgisizim: Tan
r tarafsz. ine girdiim haller O'na mtekabil sfatlar verir; bilgiyi
sevdiimde O her eyi bilir, kuvvete taptmda da O her eye k:ldir
dir. eyler bana var gibi mi grnmektedir? Var olurlar. Bana yanlsa
ma gibi mi grnmektedirler? Buharlarlar. Bin gereke O'nu destek
ler. bin gereke de yok eder; cokulanmla canlanyorsa da hrnlkla
nmla soluksuz kalr. Bundan daha deiken bir suret yaratamazdk:
O'ndan bir canavann gibi ekiniriz ve O'nu bir haere gibi ezeriz;
iliihlatnrz O'nu: varlk O olur. O'nu reddederiz: hilik O olur. Dua,
Yerekimi'nin yerini bile alsa O'na evrensel bir sre temin edemezdi:
Daima anlarmzn keyfine kalrd. O'nun alnyazs, ancak saflann ya
da geri zekiillann gznde deimez olmaktr. Tek bir kez incelendi
inde ne olduu aa kmaktadr: yararsz dava, anlamsz mutlak,
dangalaklarn patronu, yalnzlarn elencesi, ruhumuzu elendirip e
lendirmemesine ya

da cokularmza musallat olup olmamasna gre

saman p ya da hayalet.
Cmert olduum zaman: sfatlarla ier. Aclatmda: yokluu
ar gelir. Onu btn biimleriyle yaadm: ne meraka ne aratnnaya

dayar:

esrar, sonsuzu deer kaybeder; panlts solar; itibar ufalr.

zerinden kannak gereken lime lime bir kostmdr: Paavralar


iindeki bir tanryla nasl hil.lii rtnlr? Yoksunluu, can ekimesi
yzyllara yaylarak uzar; ama bizden sonra hayatta kalmayacaktr,
yalanmaktadr: Onun iniltileri bizden nce duyulacaktr. Sfatlar t-

130

R.IBNIN KlTABJ

kendiinde artk kimsenin ona yeni sfatlar uydurmaya takati kalma


yacaktr: bu sfatlar

zmsemi ve

sonra atm olan yaratk da hilik

iinde en byk icadna kavuacakbr: Yaratcsna.

METAFZK HAYVAN
Nevrozun ruha ve kalbe soktuu her eyi, orada brakt btn mara
zi izleri, beraberinde getirdii btn murdar glgeleri silebilseydik
keke! Yzeysel olmayan ey kirlidir. Tanr: Barsaklanmzdaki endi
enin ve fikirlerimizdeki guruldamann rn... nanma fiili denen o
kirlenme taliminden, bir tek Boluk zlemi korur bizi. Grnm Sa
nat'nda, hedeflerimize ve feHiketlerimize ilgisiz olmada, ne biim bir
duruluk vardr! Tann'y dnmek, zikretmek, O'na ynelmek ya da
maruz kalmak, - kak bir vcudun ve bozum olmu bir ruhun hare
ketleri! Asil bir biimde yzeysel devirler-Rnesans, 18. yzyl-di
ni parmaklarnda oynattlar, onun giri taksimlerini kmsediler.
Ama heyhat! Cokularmz ve kavramlarmz karartan bir ayaktak
m hzn vardr iimizde. Beyhude yere dantel gibi bir evren dle
riz; derinliklerimizden gelen, kangrenimizden gelen Tanr - bu gzel
lik dn ktye kullanr.
imizde barndrdmz kokumuluk yoluyla metafizik hayvan
oluruz. Dnce tarihi: Dknlklerimizin geit resmi. Ruh'un yaa
m:

Art arda gelen badnmeleri. Salmz m bozuluyormu? Bu

nun acsn evren eker ve hayatdoluluumuzun d izgisini izler.


"Niin"ini "nasl"n geveleyip dunnak; ikide bir Sebep'e -ve b
tn sebeplere- kadar gitmek, ilevlerde ve melekelerde bir karklk
olduunun gstergesidir; bunun da sonucunda "metafizik sayklama"
gelir - uurum bunakl, bunalt iinde yuvarlanma, esrarn nihaf ir
kinlii ...

H z N O N o o G- u u
Dini tabiatta olmayan hibir derin tatminsizlik yoktur: Dknlkle
rimiz, cenneti kavrama ve ona ynelmedeki yetersizliimizden, ra
hatszhklarmz da mutlakla olan ilikilerimizin krlganlndan ge
lir. "Tamamlanmam bir dini hayvanm, btn dertleri iki misli fazla

AZlZL!K VE MUTlACIN YZ BURUTURMAlARI

131

ekiyorum" - insann kendini teselli etmek iin tekrarlad, D'n


ba sz. Ancak D' hi baaramadndan, gliln olma pahas
na. aydnlatc tavsiyesini izlemeye kararl bir biimde ahliika bavu
rur. "Artk hznl olmamaya

karar ver,"

cevabn alr. Ve yi'yle

mit'in evrenine girmeye abalar ... Ama abalan etkisizdir ve tabiata

aykr'dr: Hzn mahvoluumuzun kkne kadar dayanr... hzn ilk


gnah iiridir...

B R MANASTIRDAN SAYIKLAMA LAR


srafa ve bozguna 11.k olan imansz iin, bu mutlak geviilerinin g
rntsnden daha artc bir ey olamaz ... Teyit edilemeyende by
lesine sebat gstermeyi, bulankla onca dikkat ve bunu kavrama
iin onca cokuyu nereden bulurlar? Onlann kesinliklerinden de hu
zurlanndan da hibir ey anlamam. Mutludurlar ve yle olduklar iin
sitem ederim onlara. Bari birbirlerinden nefret etselerdi! Ama "ruh"
lanna k.inattan da fazla deer verirler - bu yanl deerlendirme mu
azzam bir samalktaki fedakrlklann ve feragatlerin kaynadr. Biz
tesadflerin ve .sabmzn keyfince devamsz ve sistemsiz tecrbeler
de bulunurken, onlar sadece bir tecrbede, usandnc bir yeknesaklk
ve derinlikteki hep ayn tecrbede bulunurlar. Bunun konusunun Tan
a olduu dorudur; ama buna hlii nasl bir ilgi duyabilirler? Hep

kendinin benzeri olan ayn tabiattaki sonsuz, kendini pek yenilemez;

yle bir geerken dnebilirdim onu, ama saatleri bununla doldur


mak!
... Daha henz gn domad. Hcremden sesler iitiyorum, sradan
bir Latin semasna sunulan yzyllk nakaratlar. Gecenin daha erken
saatlerinde Kilise'ye doru teliil admlar duyuluyordu. Sabah anla
r! Bizzat Tann bile kendi ayinine katlsa, byle bir soukta aa in
mezdim! Ama her halkirda olmas

gerek;

yoksa O'na tapmak iin

tembelliklerinden silkinen bu etten yaratklarn fedakrlklan ylesi


ne bouna olurdu ki, akl bunun dncesine tahamml edemezdi.
nanmayan hayretlere dren ve onca abaya bir anlam ve bir yarar
llk atfetmeye onu mecbur eden bu srmenajla mukayese edildiin
de, il.hiyattn delilleri koftur. Bu gnll uykusuzluklar zerine este
tik bir bak asna boyun emezse ve bu uykusuz gecelerin bounah
nda, devasa bir maceray, bir anlamszlk ve rknt Giizellii'ne

RMENiN KtfABI
doru bir giriimi grmezse tabii... Hi kimseye ynelik olmayan bir

duann ihtiam! Ama bir ey olmak zorundadr: O Muhtemel kesinli

e dnt zaman, byk mutluluk artk sadece basit bir kelime de


ildir; her ne kadar yoklua kar tek cevabn yanlsamada bulunduu

doruysa da. Mutlak dzlemde

ltuf olarak adlandrlan

bu yanlsa

nay nasl elde etmilerdir? Dnyadaki hibir midin bize grdrme


dii eyi hangi ayrcalkla mit etmektedirler? Her eyin bize vermeyi

reddettii ebediyete hangi hakla yerlemektedirler? Bu mal sahipleri

- imdiye kadar rastladm tek hakiki mal sahipleri- hangi ince kaa
man yardmyla esran kendilerine mal edip bundan yararlanmakta

drlar? Tanr onlara aittir: Ellerinden kapmay denemek bouna olur

du: Onu ele geirme yrtenleri'ni kendileri de hi bilmezler. Gnler


den bir gn inanmlardr. Biri, basit bir davetle kabul etmitir: Bilin
cinde olmadan da inanyordur zaten. Bilincine vardnda ise giysiyi

kuanmtr. Bir dieri ise straplar yaamtr: Ani bir kla kesil

mitir bu straplar. man istenemez; tpk bir hastalk gibi iinize szar
ya da yakalar sizi; hi kimse ona sz geiremezdi; buna yazgl deil

sek temenni etmek de samadr. Ya mmiizdir ya deil, tpk ya deli


ya noniaJ olduumuz gibi. - Ne inanabilirim ne de inanmay arzula

yabilirim: Hi znesi olamadm sayklama biimidir iman... nan


mayann konumu da mmininki kadar akl sr almazdr. Kendimi

yal krklna urama zevki ne


'

veriyorum:

Yzyln

ha

tam da zdr

bu; phe'nin zerine sadece ondan doan holuu koyarm...

Btn bu pembe veya kansz keilere yle cevap veririm: "Bou

bouna srar ediyorsunuz. Ben de semaya doru baktm, ama hibir


ey grmedim orada. Beni ikna etmekten vazgein: Baz defalarTan
r'y tmdenge!im yoluyla bulabilsem de, O'nu yreimde hi bula

madm: Bulabilseydim de, sizi yolunuzda ya da yz buruturmalar

nzda, hele o .yin ve akam duas balelerinizde izleyemezdim. Eser

sizliin nefasetini hibir ey aamaz: Dnyann sonu bile gelse uy


gunsuz bir saatte yatamdan kmazdm: O zaman gecenin ortasnda
uykumu Belirsiz'in sunanda feda etmeye nasl koarm? Ltuf beni
bulandrsa ve vecdler beni durmadan titretse bile, birka kinaye e
lenmeme yeterdi. Yok hayr, gryorsunuz ya, dualanmda kkrda

maktan ve iman yoluyla kendimi inanmazlktan da fazla l!inete urat


maktan korkardm. Bu aba fazlasn benden esirgeyin: Her halkiir
da on1uzlarm g kaldramayacak. kadar bezginler...

"

AZIZL!K VE MUTIACIN YZ BURUTURMALARI

133

TAATSZLK ALITIRMALARI
Tannn, eserinin bayalndan, seni ttsleyen ve sana benzeyen o
mayk kurtuklardan nasl tiksiniyorum! Senden nefret ederek kral
lnn ekerlemelerinden, kuklalannn bo laflanndan kurtuldum.
Kvlcmlanmz ve isyanlarmz bastran, alevlenmelerimizi snd
ren itfaiyeci, bunaklklanmzn memuru sensin. Seni bir formle sr
mekten de evvel, pf noktalarn ayaklar altna aldm, dmenlerini ve
sana bir Aklanamaz kl oluturan btn o hnerleri horgrdm.
Balayclnn klelerinden esirgedii hnc bana bol bol verdin.
Sadece senin hiliinin glgesinde dinlenmek mmknken, bir hd
n selamete varmak iin kendini senin ya da taklitlerinin eline brak
mas yeter. Hempalarndan m ikayet edeyim, kendimden mi? Hepi
miz dosdoru senin beceriksizliinden geliriz: bir tutam, azck,
nemsiz Yaratl'n, senin bocalamann szckleri ...
Yokluun berisinde denenmi olan her ey arasnda, u dilnyadan
daha acnas bir ey var mdr? Onu tasarlayan fikir haricinde. Bir e
yin soluk ald her yerde fazladan bir sakatlk olur: Olma dezavanta
jm teyit etmeyen hibir arpnt yoktur; ten beni dehete dilrr: u
adamlar, u kadnlar, spazmlar sayesinde homurdanan sakatat. .. ; artk
gezegenle akrabalk yoktur: Her

an,

mitsizliimin sandna atlan

bir oydur sadece.


Eserin ister bitsin ister uzasn. ne nemi var! Beceriksizce girimi
olduun eyi astlarn bitiremezlerdi. Onlan daldrdn krlkten
kacaklardr yine de, ama intikam alacak kuvvetleri olacak mdr? Ya
senin kendini savunacak kudretin? Bu soy pa5lanmtr, sen daha da
paslanmsndr. Dman'na doru dnerek, onun sen.in gneini a
lp baka bir evrene asaca gnil bekliyorum.

B LG N N DEKORU

Dorulanmz atalanmznk.ilerden daha de.erli deildir. Onlarn mi


toslannn ve simgelerinin yerine kavramlar koymu olmakla kendi
mizi ilerlemi zannederiz; ama bu mitoslar ve simgeler, bfzim k.av
ramlanmulan daha az ey ifade emez.ler. Hayat Aac. Ylan, Havva
ve Cennet, tpk Hayat, Bilgi, Eilim ve Bilinsizlik kadar anlamldr
lar. Ktillk.le iyiliin mitolojideki somut tasvirleri, ahlak ilminin K
t ve lyi'si kadar ileri gider. Bilgi -derininde- hibir zaman dei
mez: Yalnzca dekoru eit arzeder. Ak Vens'sz, sava Mars'sz
devam eder; tannlar artk olaylara mdahale enniyorlarsa da, bu olay
lar ne daha fazla aklanabilir, ne de daha az arlc olurlar: Yalnz
ca, eski efsanelerin atafatnn yerini bir fonnl takm alr; insan ha
yatnn sabit nitelikleri bilim tarafndan nakli manzum anlatlardan

daha derin bir biimde kavranlmad iin, bu sabitler deiiklie u


ramaz...
Modem kendini-beenmiliin haddi hududu yoktur: Kendimizi
btn gemi yzyllardan daha aydnlanm ve daha derin zannede

riz; bir Buda'nn retisinin binlerce varl yokluk meselesinin kar

sna getirdiini unutarak, bu m eseleyj bizim kefettiimizi hayal ede


riz; nk terimlerini deitinni ve iine bir parack teferruatl bilgi
katmzdr. Fakat hangi Batl dnr bir Budist rahiple mukayeseyi
kaldrabilir ki? Kendim.izi metinlerin ve tenninolojilerin iinde kay
bederiz:

Tefekkr, modem felsefede bilinmeyen bir veridir. Eer en

telektel bir edebi muhafaza etmek istersek, uygarhk hayranlJn


zihnimizden defetmemiz gerekir, Tarih batl inancn da... Byk me
seleler konus.unda, atalannuzn ya da daha yakn seleflerimizin kar
snda hibir stnlmz yoktur: Her ey dalna bilimnitir. en azn

dan &as1a ilgili olarak: modem felsefe in. Hindu ya da Yunan fel-

BiLGiNiN DEKORU

135

sefelerine hibir ey katmaz. Zaten yeni mesele olamazd; bizi bunun


aksine inandrmak isteyen saflmza ya da iinmemize ramen..

Fikirler oyunu nda, inli ya da Yunanl bir sofistle denk olabilen k


'

m mdr hi? Soyutlamada gzpeklii onlardan daha uzaa kim


vardnntr? Dncenin btn u noktalarna hepten varlmtr hem de btn uygarlklarda. Yepyenilik iblisinin batan kard biz
ler, dnmeye kalkan ilk maymunun takipileri olduumuzu ok
abuk unuturuz.

Modern iyimserliin byk sorumlusu Hegel'dir. Bilincin sadece bi


im ve tar. deitirdiini, ama hi ilerlemediini nasl grmemitir?
Olu, mutlak bir tamama ermeyi, bir hedefi dlar: Zaman maceras,
kendi dnda bir maksad olmadan akar ve yol alma imk3.nlan tken
diinde bitecektir, Bilin derecesi devirlerle eitlenir; ama devirlerin
art arda gelmesiyle bu bilin bymez. Helen-Roma .leminden. R
nesans'tan ya da 18. yzyldan daha bilinli deiliz; her devir kendi
iinde mkemmeldir -

kalnszdrda.

Bilincin azd mtiyazl anlar

vardr, ama insann ze ilikin meselelere yanaamayacak halde kal


d bir zihin tutulmas hibir zaman olmamtr; zira tarih, srekli bir
buhrandr, hatta safdilliin iflasdr. Negatifhaller -tam da bilinci az
dran hallerdir bunlar- eitli ekillerde dalr; bununla birlikte, b
tn tarihi devirlerde mevcuttur; dengeli ve "mutlu" olduklannda, ha
yatlarna Cansknts -mutluluun tabii sonu- girer; rndan kan
patrtl devirlerde mitsizlie maruz kalrlar ve buradan dini buhran
lar kar. Yeryz Cenneti fikri, Tarih'Ie, negatif hallerin iek at
alanla badamayan btn unsurlardan oluturulmutur.

Bilmenin btn yollan, btn usfilleri muteberdir: akl yrnne, sez


gi, tiksinti, coku, inilti. Kavramlarla desteklenen bir dnya gr,
gzyalarndan kan bir dierinden daha meru deildir: gerekeler
ya da i ekmeler - birbirine benzer ekilde msbit ve hkmsz k
lar. Bir evren biimi ina ederim: Bunr inanrm ve evren bu olur; bu
nunla birlikte, baka bir kesinlik ya da phenin saldrs karsnda
bu evren ker. Cahilin cahili biri ile Ar:istoteles ayn ekilde rtill
mezdirler - krlgandrlar da. Mutlaklk ve hkmszlk, iinn ltfu
olarak. iek veren iir gibi yllarla olgunlam bir eserin ayrt edici
zellikleridir.

Tini Fenomenolojisi'nde, Epipsychidion'dan daha m

RMENiN KlTABI

136

fazla doru vardJr? Tpk zahmetli bir derinletirme abas gibi, panl
tyla akan ilham da bize nihai -ve alayl- sonular sunar. Bugn, bir
yazan bir bakasna tercih ederim; yann, vaktiyle fena gzle bakt
m bir eserin sras gelecektir. Zihnin yarattk.lan -ve bun lan ynlen
diren ilkeler-:isabmzn, yamzn, ateli anlanmzn ve hayal krk
lklanmzn kaderini takip eder. Vaktiyle sevdiimiz her eyi soru ko
nusu ederiz; daima hem haklyzdr hem haksz.zdr; zira her ey mu
teberdir - ve hibir eyin herhangi bir nemi yoktur. Glmserim:
Bir dnya doar. im kararr: O dnya ortadan yok olur ve bir baka
s belirir. Ayn anda hem doru hem sama olmayan hibir gr, sis
tem ve inan yoktur; bu durum, o gre katlmamza ya da ondan
kopmamza baldr ...
Felsefede iirdekinden daha fazla kesinlik bulunmaz, zihinde de
kalptekinden fazla; kesinlik ancak, yanalan ya da maruz kalnan il
ke ya da eyle zdeleildii lde var olur; dardan her ey keyfi
dir: sebepler ve duygular. Doru diye adlandrlan ey, yetersiz bir e
kilde yaanm, henz ii boaltlamam, ama eskimesi kanlmaz
olan ve yeniliini tehlikeye sokmay bekleyen bir yeni hatadr. Bilgi,
duygulannzla birlikte alr ve birlikte kurur. Ve btn dorular
gzden geirmemiz de hep beraber tkenmi olmamzdandr - v e ii
mizde, dorulardakinden fazla usare kalmamasndandr. Tarih, hayal
krklna uratan ey olmadan kavranlamaz. Kendimizi melankoli
ye brakma ve melankoliden lme arzusu da byle sarih\eir.

Hakiki bilgi, karanlklar iinde uykusuz beklemekten ibarettir: Bizi


hayvanlardan ve hemcinslerimizden ayrt eden sadece bu uykusuz ge
celerimizin toplamdr. Hangi zengin ya da tuhaf fikir, bir uykucunun
rn olmutur? Uykunuz iyi mi? Ryalarnz klfetsiz mi? Anonim
gruhu kalabalklatrrsnz. Gndz, dncelere dmandr; gne:j
karartr onlar; ancak gecenin ortasnda alrlar. .. Gece bilgisi, sonu
cu yle balar; Herhangi bir konuda rahatlatc bir sonuca ulaan her
insan, avanaklnn ya da sahte hayrseverliinin kantn gstenni
olur. Muteber olan tek bir neeli doru bulan km mdr hi? drak
melekemizin erefin i gndz lfilardlanyla kim kurtarmtr? Kendi
kendine, "bildiklerim hzn verici," diyebilen kii ne nutludur.

137

BILGtNIN DEKORU
Tarih,

ilerlemekte olan

istihzadr. Zihnin insanlar ve olaylar zerin

den kkrdamasdr. Bugn u inan zafer kazanr, yann, yenilgiye


uradnda kendisine linet okunacak ve yerine baka bir ey kona
caktr: nanm olanlar onu yenilgisinde takip edeceklerdir. Bunu ta
kiben baka bir nesil gelir: Eski inan yeniden yrrle girer; ykl
m antlar yeniden dikilir..., bir kez daha telef olmadan evvel.. Bah
.

tn ltuflarn ve sertliklerini kurala balayan hibir deimez ilke


yoktur: Bunlann art arda gelmesi, Zihnin usuz bucaksz gldrs
nn tabiatna uyar; bu oyunda sahtek.rlarla gayretliler, kurnazlkla
yamanlk birbirine girer. Her yzyln polemiklerine baknz: Ne hak
l, ne de elzem grnrler. Halbuki o yzyln hayat olmulardr. Cal
vincilik, kiyetizm: Port-Roya1: Ansiklopedi, Devrim, pozitivizm,
vs... nasl bir samalk zinciridir, ne biim bir israf, ama ne kadar da
mukadder! Piskopos meclislerinden ada politika tartmalarna ka
dar ortodoksluk!ar ve sapkn mezhepler, dayanlmaz anlamszlkla
nyla insann merakn tedirgin etmilerdir. eitli klklar altnda dai
ma anti'ler ve taraftarlar olacaktr; ister Sema hususunda olsun, ister
Genelev hususunda. . . Bakire ve Olu'na dair titizlikler adna binlerce
insan ac ekmitir; daha az ucuz, ama bunun kadar gayri muhtemel
dogmalar adna da binlerce baka insan strap iinde kalmtr. Btn
dorular, kaderi Port-Royal'inkine benzeyen, zulme urayp yok edil
mekle son bulan mrit topluluklar kurarlar; sonra, harabeleri deerle

nip maruz kaldklan hakszhn halesiyle talandklarnda, hac yerine


dnrler. ..
Demokrasi ve demokrasinin biimleri etrafndaki tartmalara, Or
taa'da olan adclk ve gerekilik tartmalanndan fazla ilgi gster
mek, daha az aklszca deildir: Her devir, bir mutlakla zehirler kendi
ni; kk ve usandrc, ama hep yeginelik grnmnde; bir imanla,
bir sistemle, bir ideolojiyle, ksacas zamanyla ada olmaktan ka
nlamaz. Buna kar serbestleebilmek iin, bir horgr tanrs nn so
'

ukluunda olmak gerekirdi. ..

Dllnyadan el etek ekmeyi. kendini kaytsz j.filtsz Tanr iradesine brakmay ng


rendyn gril. (.n.)
Saie-Beuve'iin 17, yzylda Paris'teki entelektel yaamn birtablosunu izen alt
ciltlik eseri. (.n.)

138

RMENiN KtrABI

Tarih'in hibir anlam olmamas bizi sevindirebilecek bir eydir. Olu


un hayrl bir zme ulamas iin, bedeli sadece dktmz terler
ve fel.ketlerimizle denecek son bir enlik iin, ve zntUlerimize
ok sevinen, kemiklerimizin zerinde zplayan gelecein budalalan
iin strap eker miydik? Cennetvftri bir mkemmele erime hayali,
samalyla midin en beter avareliklerini aar. Zaman affettirmek
iin bulunabilecek tek mazeret, iinde dierlerinden daha faydal an
larn, hogrlmesi mmkn olmayan akn bir yeknesaklk iinde
nemsiz kazalann bulunmasdr. Evren her bireyle balar ve biter,
Shakespeare de olsa, Koca Jean da olsa; zira her birey, liyakatini ve
hkmszln mutlakta yaar...
Oluyor gibi grnen ey, olmayann denetiminden hangi hnerle
kurtulmutur? Hiliin barnda bir anlk dikkatsizlik, bir anlk ku
sur: Kurtuklar bundan faydalanmlardr. Uyanklnda bir boluk:
Ve ite biz. Yokluun yerini hayatn almas gibi, hayatn yerini de ta
rih almtr: Bylelikle varolu, yokluun ortodoksluunu ndran
bir sapkn mezhepler dngsne balanmtr.

E L ETEK EKME

P
Nasl oldu hatrlamyorum, yle bir sr devinnitim: "Halsiz ve sh
hatsiz, tasarsz ve hatrasz, zerinde gnei ve i ekileri unuttu
um bir kuru dekten baka eyim olmadan, gelecei ve bilgiyi ken
dimden uzaklatrdm. O dekte uzank kalr ve saatleri sayarm; et
rafta, kendimi mahvetmeye aran aletler, nesneler. ivi fsldyor
bana: Kalbini del, kacak azck kan seni rktmemeli. - Bak laf
dokunduruyor: Azm amazdr: Bir saniyede verecein kararla se
faleti de utanc da alt edersin. Pencere, sessizliin iinde gcrdayarak
tek bana alyor: Yoksullarla sitenin tepelerini paylayorsun; atl
sana, almamn deerini bil: Gz ap kapayncaya kadar, kaldrm
tann zerinde, hayatn anlamyla ve anlamszlyla beraber pesti
lin kacak. - Bir ip de ideal boynu bulmu gibi, yalvanc bir gcn
tonuna brnerek dolanyor: Seni daima bekledim; senin korkulanna,
ylgnlklanna ve hrnlklanna ahitoldum; burumu rtlerini, ku
dunnuluunla srdn yast grdm; tannlar taltif ettiin svg
leri iittim. Merhametli olduumdan senin iin zlyorum ve sana
hizmetlerimi sunuyorum. Zira phelerine bir cevap ve mitsizlikle
rinden bir ka bulmaya burun bken herkes gibi, sen de kendini as
mak iin domusun."

B R S A P L A N 1. I N I N Y Z
Yokluk fikri, emek veren insanla zg bir ey deildir: Zahmet e
kenlerin, kalntlarn tartmaya ne zananlan ne de istekleri vardr; ta
lihin sertliklerine ya da bnlklerine boyun eerler; mit ederler:
mit bir kle meziyetidir.

140

RMENlN KiTABi
Ak dm salardan, knklardan ve hnldamalardan dleri pat

layarak, gnlk mnhalliklerini kendi

lelerinin suretiyle dolduranlar

ise, kibirliler, kendini beenmiler ve ss merakllandr: Kendilerini


ok severler ve mitsizlik ekerler; dnceleri aynayla mezarhk ara
snda uuur ve ehrelerinin tehdit altndaki hatlarnda, dinlerinki ka
dar ciddi hakikatler kefederler. Her metafizik, vcuda ilikin bir
kaygyla balar ve bu kayg evrensel bir hale gelir; yle ki. havalfikle

rinden tr endie duyanlar. hakikaten strap eken ruhlarn haber


cisidirler. Yalanma hayaletinin musallat olduu yzeysel aylak, Pas
cal, Bossuet ya da Chateaubriand'a, kendini dert etmeyen bir bilim
adamndan daha yakndr. Kibire bir nebze deha: lme pek uyama
yan ve onu ahsna bir hakaret gibi hisseden o koca gururlu kar kar
nza. Btn bilgelerden stn olan Buda bile, iliihi lekte bir ken
dini beenmiten baka bir ey olmamtr. lm,

kendi lmn

kefetmi ve bundan yara alarak her eyden el ekmitir ve kendi im


tinasn dier insanlara dayatmtr. - Yoklua kar koymak iin, c
alma duygusuyla Yokluu Yasa'ya dntren o incinmi gururdan,
bylelikle en korkun ve en nafile straplar doar.

M E Z A R T A I K T AB E S
"Asla ynetmeme, elinde hibir eyi ve hi kimseyi bulundurmama
kibrinde oldu. Astsz, efendisiz, ne emir verdi ne emir ald. Yasalarn
hkmdarlndan karak ve iyilikle ktln ncesindeymi gibi,
hibir canlya ac ektirmedi. Hafzasndan eylerin adlar silindi; aJ
glamadan bakmt, iitmeden dinlemiti: Burun deliklerine ve da
mana yaklatrd kokular ya da trlar dalmt. Duyulan ve ar
zulan onun tek kleleri oldu: Pek hissetmediler, arzulamadlar. Mut
luluu ve mutsuzluu, susaml ve rkntleri unuttu; hatrlad
zamanlar olduunda da, bunlar adlandrmay ve. bylelikle mide ve
pinanla kadar dmeyi horgnnt. En ufak hareket bile, bir in1paratorluk kuranlann ya da ykanlann gsterdii aba gibi bir aba
gerektirmiti onun iin. Domaktan bezmi olarak doduu iin, gl
ge olmak istedi: Peki ne zaman ve hangi doumun kusuruyla yaad?
Canlyken kefenini tamsa da, hangi mucizeyle lmeyi baard?"

EL ETEK EKME

141

G Z Y A L A R I N I N DN D E N B AG I M S I ZL A M A S t
Mzik sadece Beethoven'dan beri insanlara hitap etmektedir: Ondan
nce sadece Tann'yla konumutur. Bach ve Byk talyanlar, insani
ye doru bu kaymay, Sar'dan beri ea saf sanat bozan o sahte titan
c l hi yaamadlar. steme aqkl holuklarn yerini ald; duy
gularn elikisi safdil atlmn; taknlk da disiplinli i ekiin:

Sema

mzikten yok olduundan, oraya insan yerlemitir. nceden gnah


tatl alaylarla yaygnlayordu; sonra yere serildii

an

geldi: Atp

tutma duann hakkndan geldi, D'n romantizmi de dmln


uyumlu yasn alt etti. ..
Bach: kozmogoninin lgnl; Tanr'ya ynelik arzularmzn
trmand gzya merdiveni; knlganlklanmzn mimarisi, irademi
zin olumlu -ve en yksek-zlmesi; mit iinde semavi ykm; bi
zim iin kmeden mahvolmann ve lmeden yok olmann tek yolu...
Bu baygnlklklan tekrar renmek iin ok mu getir? Ve orgun
akarlar dnda tkenmeye devam etmemiz mi gerekmektedir?

i R A D E NN ALKANTILA R I
Arzularnza hibir eyin direnmedii, mukadderatla yerekiminin
hkmdarlklarn kaybettikleri ve iktidarnzn bys nnde uup
gittikleri o yakc iradeyi bilir misiniz? Baknzla bir ly diriltece
inizden, elinizi zerine koysanz maddeyi titreteceinizden, sizinle
temasa geseler talarn rpnacandan, btn mezarlklarn bir
lmszlk tebessmyle l l olacandan eminsinizdir - kendi
kendinize yle tekrarlarsnz: "Bundan sonra sadece ebedi bir ilkba
har olacak; bir mucizeler dans ve tm uykularn sonu. Baka bir ate
getirdim: Tannlar soluklayor ve yaratklarn az kulaklarna var
yor; kubbeleri i acs ele geirdi ve amata mezarlara kadar indi."
... Soluk solua kalm olan doruk dkn, sustuktan sonra, bir
dingincilik vurgusuyla terk szleri etmeye balar yeniden:
"eylere aktarlan o uyuukluu, usareleri kanszlatran ve onlara
dier mevsimleri alt eden bir sonbahar dleten o geveklii hissetti
niz mi hi? Benim getiim yerdeki limitler uykuya dalar, iekler so
lar; her ey, istemi olmann pimanln eker. Ve her varlk bana f

142

RMENiN KiTABi

sldar: 'ster Tanr olsun, ister smsn teki, benim hayatm baka

snn yaamasn dilerdim. Bir eylemsizlik iradesi iin, balaulmarru


bir sonsuzluk iin, unsurlarn vecdi bir tonsuzluu iin, domuzdan
kzbceine kadar her eyi gevetecek bir gnein tam altnda bir k
uykusu iin can atyorum ... "

YL K T E O R S
"Sizin iin ne nihai bir lt, ne de bozulmaz bir ilke bulunduuna, ve
hibir tana olmadna gre, btn cinayetleri ilemenize m.nj olan
nedir?"
- "Kendimde, herhangi birindeki kadar ktlk olduunu fark
ediyorum, ama eylemden -btn kusurlarn anasndan- tik.sindiim
den, hi kimse iin ac nedeni deilim. Zararsz ve tokgzl olduum,
tekilere meydan okuyacak enerji ve patavatszlkta da olmadm
iin, dnyay bulduum halde brakyorum. almak, her an uyank
olmay ve sistemli bir zihni, pahalya mal olan bir devamll gerek
tirir; oysa balamann ve horgrnn ilgisizlii, saatleri ho bir e
kilde bo klar. Btn ahlliklar iyilik iin birer tehlikedir; iyilii yal
nzca ihmal kurtanr. Avanan arkanlln ve melein ihtirasszh
n tercih ederek kendimi fiillerin dna kardm; iyilik de hayatla
badamadndan, iyi olmak iin kendimi ayntrdm."

EYLERN PAYLARI
Bir artdncesi olmadan kendini herhangi bir eye vermek iin hatr
saylr lde bilinsizlik gerekir. nananlar, liklar ve mritler tann
larnn, illihlannn ve ustalarnn sadece bir yznn farkndadrlar.
Ateli taraftar, syrlamayaca biimde safdil kalr. inde zarafet ve
avanaklk karmnn srtmad bir saf duygu var mdr? Bir zekli
tutulmasna uramadan az ak hayran olmak mmkn mdr pe
ki? Bir varln veya bir eyin btn vehelerini ayn anda sezinleyen
kii, hamle yapmayla hayrete dme arasnda hepten kararsz kalr.
Herhangi bir inanc derinlemesine inceleyin: Ne biim bir gnl ata
fatdr - altnda da ne ok rezillik vardr!

Bir

liimn iinde dlen

mi sonsuzluktur bu; izini ve le gibi kokusunu da silinmez bir ekil-

EL ETEK EKME

t43

de muhafaza etmektedir. Her azizin iinde bir noter vardr, her kahra
manda bir bakkal, her ehitte de bir kapc. .. ekilerin dibinde bir
yapmack gizlenmektedir; kendini adamalara ve sofulua, yeryz
genelevinin ate basmalar karmaktadr. - Ak seyreyleyin: Ondan
daha soylu bir i dkme yolu, daha az phe uyandran bir nbet var
nudr? Titremeleri mzikle yarr, yalnzln ve vecdin gzyalany
la rekabete girer: Yceliktir bu; fakat idrar yollarndan ayrlmaz bir
yceliktir: dklarn komusu, salgbezleri semas, deliklerin iini
azizlii ... Silkinen bu sarholuun sizi fizyolojinin pislikleri iine fr
lannas iin bir dikkat iia kiifdir; ya da, bu kadar ateliliin sadece bir
smk eitlilii rettiini saptamak iin bir bkknlk iin. .. Sarho ol
duumuz zamanlardaki uykusuz bekleme hali sarholuun tadn ka
rr ve buna maruz kalani., gnl gzyle gren ve dile gelmez baha
neleri ayaklar altna alan bir kiiye dntrr. Ayn zamanda hem se
vip hem bilmek olmaz; ak da bundan zarar grr, zihnin baklar al
tnda miadn doldurur... Hayranlklannz eeleyin, tapndnz ey
den istifade edenleri, vazgetiklerinizden faydalananlar dikkatle in
celeyin: En kar gzetmeyen dncelerinin altnda kendini sevmeyi,
hret drtsn, nfuza ve iktidara susaml kefedeceksiniz. B
tn dnrler eylem ratesidirler ve kavramlar araya sokarak baan
szlklannn intikamn alrlar. Fiilin

berisinde

domulardr ve onu

gklere karr ya da yererler; insanlar tarafndan tannmaya, ya da di


er hret biimi olan nefret edilmeye zenmelerine baldr bu...
Kendi yetersizliklerini, kendi sefaletlerini yasa mertebesine, kendi na
fileliklerini bir ilke dzeyine ykseltirler yersizce. Tpk ak veya
inan gibi dnce de bir yalandr. Zira do.rular birer hile, birer ihtiras
kokusudur; eniade sonunda da yalan syleyen ile kt kokan arasnda
bir tercih yapmaktan baka yolumuz yoktur.

ZAAFIN H ARKALARI
Bir dnre kendini dnyadan ayrt etmek iin muazzam bir sor
gulama zahmeti gerekirken, bir kusurun ayrcal, tekil bir alnyazs
n hemen vermesidir. Zaaf -yalnzln telafisi. onun damgasn ye
mi kiiye ayrk bir koulun yetkinliini sunar. Ecinsele baknz:

1ki

eliik duygu esinler: Tiksinti ve hayranlk. iine dt durum onu


bakalarndan hem aa hem stn klar; kendini kabul etmez, her an

144

RMENiN KiTABi

kendini hakl gsterir, kendine nedenler icat eder, utanla gurur ara

snda kalmtr; bununla birlikte, dnyaya ocuk getinne aptallklan


nn ateli taraftarlar olan bizler, sryle birlikte yrrz. Hi cinsel
sm olmayanlann vay haline! Sapknlklarn pis kokulu avantajlarn
nasl tahmin edebilirdik? lelebet tabiatn dlleri, yasalarnn kurban
lar, en nihayetinde de insani aalaro!arak m kalacaz?
Bireyin yetersizlikleri bir uygarln esneklik ve incelik derecesi
ni belirler. Nadir duygular zihne yneltir ve onu harlandrr: Yolunu
yitinni igd barbarln kar ucunda yer alr. Bunun sonucu ola
rak da gsz biri, sarslmaz reflekslere sahip bir hdkten daha kar
maktr; insann, o zooloji kakn hayvann zn herkesten daha
iyi hayata geirir; btn kifayetsizlikleriyle, btn imkfulszlklanyla
zenginleir. Kusurlar ve zaaftan ortadan bertaraf edin,

leri

ortadan kaldnn, artk hibir

ruhla

tensel keder

karlamaz olursunuz; zira

byle adlandnlan ey, isel rezaletlerin bir rndr sadece; esraren


giz utanlarn tespiti, tiksinliin lkselletirilmesidir. ..
Dilnr, safdilliinin derinliklerinde, tabiata zt her eyin elinde
olan bilme imkfullann kskanr; "canavarlar"n ayncalklanna inanr
- irenmeden de olmaz bu ... Zaaf bir strap olduundan ve zahmete
deen tek hret biimi olduundan, zaaf dkn kii zorunlu olarak
sradan insanlardan daha derin "olmaldr", nk szle anlatlmaya
cak kadar ayn!mtr hepsinden; tekilerin bittii yerden balar o ...
Apak gereklikten alnan tabii bir zevk kendi kendini iptal eder,
kendi yo!lannda tketir kendini, gncellii iinde miad dolar; oysa
uygunsuz ihsas dnlm ihsastr, reflekslerde bir yansmadr. Zaaf
en yksek

bilin derecesine ular - araya felsefe ginneden; ama d


duygusal zihin akl

nre, yoldan km kiinin ie balad o

'na ulamak iin btn bir hayat gerekmektedir. Halbuki tekiler


den kopma eilimlerinde birbirlerine benzerler; ama biri kendini te
fekkrle snrl tutarken, dieri sadece eiliminin harikalarn izler.

YOZLAT I R IC I
"Nerede tkettin mtiin? Bir hareketin hatras, bir tutkunun iareti,
bir macerann parlts, gzel ve firari bir cinnet - gemiinde bunla
rn hibiri yok; hibir sayklama senin ismini tamyor, seni hibir
zaaf onurlandrmyor. z brakmadan kayp gittin; senin ryan neydi
peki?"

EL ETEK EKiv!E

145

- "phe'yi yerkrenin derinliklerine kadar ekmek isterdim;


onun maddeye nfuz etmesini salamak, zihnin hi ginnedii yerde
onun hkmdarln kurmak ve varlklarn iliine ulamadan nce de
talarn huzurunu sarsmak, oraya gvensizlii ve yrek kusurlarn
sokmak. Mimar olsam, Ykm'a bir tapnak ina ederdim; vaiz olsam,
duann glnln aa vururdum; kral olsam, bakaldnnn amb
lemini dikerdim. nsanlar gizliden gizliye birbirlerinden tiksinmeye
heves ettiklerine gre, her tarafta kendine sadakatsizlii tahrik eder
dim, masuniyeti hayrete drrdm, kendine ihanet edenleri oal
trdm, kesinliklerin rme yerinde ounluun kokuup gitmesine
engel olurdum."

MAGARALARIN MMARI
lfihiyat, ahlik, tarih ve her gnk tecrbemiz bize, dengeye ulamak
iin sonsuz sayda sr olmadn retirler; tek bir sr vardr: itaat et

mek.

"Bir boyunduruu kabullenin," diye tekrarlarlar bize, "ve mutlu

olursunuz; bir ey olun ve aclarnzdan kurtulursunuz." Gerekten de


u dnyada her ey meslek'tir: zamann profesyonelleri, soluk alma
nn memurlar, mit etmenin asilzadeleri olan bizleri domadan nce
bir makam beklemektedir: Kariyerlerimiz annelerimizin karnnday
ken hazrlanr. Resmi bir evrenin yeleri olarak, sadece delilerin lehi
ne yumuayan kat bir kader mekanizmasyla bir yer igal etmek zo
rundayzdr orada; hi deilse deliler bir inan sahibi olmakla, bir ku
rumu benimsemekle, bir fikri desteklemekle, bir giriimi srdrmekle
ykml deildirler. Toplum olutuundan beri, ondan kamay iste
mi olanlar zulme uramtr ya da eneleri kapatlmtr. Her eyiniz
affedilir, yeter ki bir mesleiniz, isminizin bir alt-bal, yokluunu
zun zerinde bir damga olsun. "Hibir ey yapmak istemiyorum," di
ye barma creti kimsede yoktur - bir cani karsnda, fiiliyattan aza
de olmu biri karsnda olduumuzdan daha fazla balaycyzdr.
taat etme imkfulann oaltmak, zgrlnden feragat etmek, iin
deki serseriyi ldnnek ... insan esaretini byle inceletinni ve haya
letlere balanmtr. Horgrlerini ve bakaldnlann bile, tavrlar
nn, hareketlerinin ve ruh hallerinin rgat olduundan, onlarn haki
miyeti altna ginnek iin gelitirmitir. Maaralardan kp oradaki
biitl inanlann muhafaza etmitir; onlann tutsayken, miman hali
ne gelmitir. lk bataki koullarn daha fazla yaratclk ve incelikle

RMENiN KiTABI

146

srdrr; ama aslnda, karikatrn bylterek veya ufaltarak, yz

szce armaktadr. pin ucundaki arlatandr; burkulmalar ve yz


buruturmalan bfil.11 yanlsamaya yol amaktadr...

ATALETN D S PLN
Gndzleyin gne marifetiyle bir balmumu gibi eriyorum ve gecele
yin katlyorum; beni parampara eden ve beni kendime iade eden
art ardalk; canszlk ve miskinlik iindeki bakalam ... Btn oku

duklanm ve rendiklerim buna m varmalyd? Uykusuz geceleri


min sonu bu mu? Tembellik cokulanm kprtt, itahlanm krelt
ti, kzgnlklanm kudurttu. Kendini brakmayan kii bana bir canavar
gibi grnyor: Brakmay renirken kuvvetlerimi andryorum ve
delice heveslerim.in kar.sna bir Kokuma Sanat'nn paragraflarn
kararak megalesizlik iinde talim ediyorum.
Her tarafta

isteyen

insanlar... , apsz. ya da esrarengiz hedeflere

doru kouturan admlarn maskaral, akan iradeler, herkes bir


ey istiyor, kalabalk bir ey istiyor, bilmem neye doru ynelmi
binlerce insan. Onlar izleyemezdim, hele onlara hi meydan okuya
mazdm. arp kalnn : Onlara bunca canll hangi mucize ver
mitir? Olaanst hareketlilik: Bu kadar az ette bunca hayatdoluluk
ve histeri! Hibir kuruntunun teskin etmedii, hibir bilgeliin yat
trmad, hibir burukluun keyfini bozmad o telae mdrleri...
Tehlikelere kahramanlardan daha rahat bir biimde meydan okurlar:
ieyararln bilinsiz havarileridir bunlar; Dorudanln aziz.leri
dir. .. zamann panayrlarndaki tanrlardr...
Bunlardan yz eviririm ve dnyann kaldrmlarn terk ederim...
- Bununla birlikte, fatihlere ve arlara hayranlk duyduum, az kalsn
mitleneceim bir zaman da oldu; ama imdi, hareket beni akna
eviriyor ve enerji beni hznlendiriyor. Kendini dalgalara brak
makta, onlara kar koymaktan daha ok bilgelik var. Kendimden ye
tim kalm bir halde, Zaman' bir ocuksuluk ya da bir zevk noksanl
gibi hatrlyorum. Arzusuz, arzulan atracak mrden yoksun, her
zaman iin kendimden sonra hayatta kalm olmann eminlii var
bende yalnzca; daha gzkapaklar almadan her yerde mevcut bir
budalaln kemirdii, zihin aklyla l domu bir cenin...

147

EL ETEK EKME

NHA YIPRANMA
En tiksin sokak orospusuyla yanan bir ey vardr; pis, anrn, sk
lm pklm olan ve kzgnl tahrik edip huzuru bozan bir ey - f
kelenmenin bir doruk noktas ve her an kullanlan bir mal:
bu; daha ak olarak da yararlandmz kelime.

Kelime'dir
Aa derim, ev, ben,

harika, aptal derim; herhangi bir ey diyebilirdim; btn isimlerin

ve

btn sfatlarn, btn bu saygdeer geirtilerin katili olacak birini


dlerim. Bazen bana, lmler de hi kimse onlan gmmek istemi
yonnu gibi gelir. Korkaklktan, onlara hili canl nazaryla bakarz
ve burnumuzu tkamadan kokularna tahamml etmeyi srdrrz.
Haibuk.i yokturlar, artk hibir ey de ifade etmemektedirler. Kullanl
dklan tm azlan, onlar yozlatran tm soluklan, tm sarfedilme
frsatlarn dndmzde, onunla kirlenmeksizin hfilil. tek bir keli
me kullanabilir miyiz?
Hepsi azlarda inendikten sonra atlr bizim nmze: Halbuki
bakalan tarafndan inenmi bir yiyecei yutmaya cesaret edemez
dik: Sz kullanmna tekabl eden maddi fiil yreimizi kaldrr; yine
de herhangi bir szn altnda yabanc bir tkrn tadn alglama
mz iin bir hrnlk fu kil.fi gelir.
Dili tazelemek iin insanln konumay brakmas gerekirdi: a
retlerden yararlanr, ya da daha etkili bir biimde sessizlie bavurur
du. Kelime fuhuu. onun aalklamasnn en giinr belirtisidir;
artk ne eldememi bir szck vardr, ne de saf bir dillendirme; hatta
anlamlandnlan eyler de dahil, tekrarlana tekrarlana deer kaybeder
her ey. Hi deilse nesnelere baka bir usare vermek iin, neden her
nesil yeni bir az renmesin? Kan ek.ilmi simgelerle.nasl sevilir
ve nefret edilir? Nasl elenilir ve ac ekilir? "Yaam", "lm" - me
tafizik basmakalplar, geersizlemi muammalar... nsan kendine ye
ni bir gereklik yanlsamas yarannal ve bu amala baka kelimeler
icat etmeliydi; nk elindekiler kanszlamttr ve canekime saf
halannda artk aktanm mmkn deildir.

ARZUNUN C ENAZE MERASMNDE


Her hcrede kck bir maara alm durmaktadr... Hastahklann
nereye yerletiklerini, mahallerini, uzuvlarn tanmlanm yetersizlik-

148

RMENN K!TABI

!erini biliriz. Ya o merkezi belli olmayan illet peki? .. Ya bin okyanu


sun arl altndaki o bask? Ya o uursuzun uursuzu zehre ynelik
arzusu?..
Yenilenmenin bayalk.lan; gnein, yeilliin, usarenin kkrtmalan ... Tomurcuklar atnda, kula hayvan ferahladnda, kanm
dalr ... Zrdeliye, tarla sannn mahmurluuna, aynn klarna,
bilgenin kuruluuna imrenirim; onlarn uyuukluuna karlk, kann
berisinde cinayetler dleyen szde-cani hareketliliimi verirdim.
Onlardan da fazla, cinayetlerinin tam ortasnda baklanan o somurt
kan ve zalim gerileme devri hkmdarlann ne ok kskanrm!
Kendimi mekB.na, bir krn gzya gibi brakrm. Ben kimin ira
desiyimdir? imdeki isteyen, kimdir? Bir iblisin insana kar bir fesat
tasarlamasn isten:lim: Katlrdm buna. Arzularmn cenaze merasi
minde kafamn karmasndan bezmi bir halde, nihayet ideal bir ba
hanem olurdu;

zira Cansknts, hibir inan adna yaamayp, hibir

inan adna lmeyenlerin ektikleri azabn addr.

R T L E M E Z H A Y A L K I R J K L I Ci I
Her ey ona doru bollar, onu besler ve pekitirir; olaylar, duygula
n, dnceleri talandrr -bilgitir, sz gtnnezdir-; onu kutsama

yan hibir an, belirginletinneyen hibir atlm ve dorulamayan hi


bir dnce yoktur. Krallnn snn olmayan ilahtr, ona hizmet
eden ve n kazandran mukadderattan gldr; yaamla lm ara
sndaki birleme izgisidir, anlan bir araya toplar, birbirine kartnr
ve bununla beslenir. Onun gerekelerinin ve dorulamalarnn yann
da, bilimler bir delice hevesler yn gibi grnr. Tiksintilerinin
cokusunu hibir ey azaltamazd: Bir nermeler baharnda iekle
nen ve onun hayalci dogmatizmine, kibirli zrvalarna meydan okuya
bilecek dorular var mdr'? Onun kesinlikleri karsnda hibir gen
lik atei, hatta hibir zihin zr direnemez; zaferleri de hem bilgeli
in hem cinnetin oybirliiyle ilan edilir. Onun gedik venneyen impa
ratorluu, snrsz hkmranl nnde dizlerimiz bklr; ondan
habersiz olmayla balar her ey; her ey ona boyun eilmesiyle biter;
ondan kaan ve ona indirgenmeyen hibir fiil yoktur. u dnyadaki
son

kelime'dir; bir tek o, hi hayal krklna uratmaz...

EL ETEK EKME

1'9

AHLAKILARIN YZ
Evreni hznle tka basa doldurduumuz zaman, zihni alevlendirmek
iin tek bir nee kalr bize; imkansz olan ve nadir grlen o badn
drc nee... nidin bysne de artk Umit etmediimiz zaman
maruz kalnz: Hayat - kafay lme takanlar tarafndan canllara su
nulan hediye ... Dncelerimizin yn yreklerimizinkiyle ayn ol
madndan, ayak altna aldmz her eye gizliden gizliye bir eilim
besleriz. Filanca, dnya makinasnn gcrtsn kaydeder: Kubbeler'in
nlamasn fazla dlemi olmasndandr bu - bunlar duyamadn
dan, sadece etraftaki patrty dinleyerek alalr. Buruk laflar incinmi
bir hassasiyetten, zedetenmi bir incelikten gelir. Bir La Rochefouca
uld'nun, bir Chamfort'un zehri, hdkler iin yontulmu bir dnyadan
aldklan rvan olmutur. Her burukluk bir kini saklar ve bir sistemle
tercme olunur: Ktmserlik-beklentilerini boa karmasndan t
r hayat affedemeyen

maluplarn o zalimlii .

lmcl darbeler vuran neelilik... bir tebessmn ardnda haner


gizleyen sevimlilik... Voltaire'in kimi kinayelerini dnyorum; Ri
varol'un iyi oturtmu olduu kimi cevaplarn, Madam du Deffand'n
kam gibi yz hatlann, onca zarafetin ardnda kendini gsteren k
krdamay, salonlann saldrgan hafifliini, elendiren ve ldren nk
teleri, ar bir medeniliin ierdii acl dnyorum... Ve lirik ka

ideal bir ahldk dnyorum takn ve


Yalnz Gezerin Hayalleri'ne olduu kadar

natlanmayla kinizm kanm


buz gibi, yaygn ve keskin,

Tehlikeli likiler'e

de yakn, ya da iinde Vauvenargues ile Sade',

kendi ze
rinde gzlemlediinden, danya bavurmaya pek ihtiyac olmadn

davran inceliiyle cehennemi birletiren... Grenekleri

dan, kendine gsterecei en ufak dikkat ona yaamn elikilerini gs

terirdi; bunlann tm vehelerini ylesine iyi yanstrd ki, o dikkat ge

reksiz yinelene yapmaktan utanarak dalrd ...


Bir hileme fiiline gtrmeyen hibir dikkat yoktur: Klasik ahlak
dan Proust'a kadar, gzlemciye getirdii btn sakncalarla birlikte,
gzlemin mukadderatdr bu. nceden inceye izleyen gzn altnda
her ey dalr: tutkular, her tr bldireye balanmalar, cokunluklar,
bakalanna ve kendilerine sadk kalan basit zihinlere vergidir. "Y

rek"teki azck zihin akl, onu -m gibi yaan fikirlerin merkezi

RMENtN KiTABI

150

haline getirir ve . Adolphe'a, tatminsizi Rene'ye evirir. Seven ki


i ak incelemez, harekete geen kii eylem zerine hi dnmez:
nsanolunu aratnyorolmam, olmaktan kt iindir; kendi kendi
mi incelemem de artk "ben" olmadmdan: Tpk dierleri gibi

ne

nes

haline gelirim. mann tartan mmin sonunda terazinin zerine

Tanr'y koyar ve ancak yitirme korkusuyla cokusunu ayakta tutar.


Safdilliin, btnsel ve otantik varoluun tam zddnda yer alan ah
liik, kendisiyle ve tekilerle

kar karyalk iinde tketir kendini:

Soytardr, artdnceler mikrokozmosudur, insanlarn yaamak iin

kendiliinden kabullendilderi ve tabiatlanna kattk.lan

yapayla kat
lanamaz: Duygularn ve fiillerin nedenlerini dillendirir, uygarln

benzetirimlerinin maskesini drr: Onlan sezinlemi ve am ol


mann acsn ekmesindendir bu; zira bu benzetirimler yaatrlar,

yaam' drlar; halbuki onun varoluu, bunlar seyre dalarken, var olma
yan ve var olmu olsa bile kendisine eklenen yapaylklar kadar uzak
olacak bir "tabiat" aray iinde yolunu yitirir. Her psikolojik karma
klk, unsurlarna indirgendiinde, aklandnda ve terihe yatrl
dnda, kurbanndan fazla ilemcisine zarar veren bir ilem barnd
rr. Duygular dolambalar izlenerek tasfiye edilir, tpk erisi dikkat
le izlendiinde atlmlarn tasfiye edilmesi gibi... tekilerin hareket
leri ayrntlandrld zaman da, ilerleme iinde akl karan onlar ol
maz... Hi katlmadmz her ey gayri makill grnr; ama hareket
edenler ilerlemeden yapamazlar; gzlemci ise ne tarafa dnerse dn
sn, ancak kendi yenilgisine mazeret bulmak iin onlarn beyhude za
ferlerini kaydeder. Sadece hayata kar dikkatsiz kalmada hayat ol
masndandr bu.

MANASTIR FANTEZS
Yalarnn ilerlediini, parltlarnn sndn, ekiciliklerinin uup
gittiini dnyadan ve sanki kendilerinden gizlemek iin kadnlarn
arafa girdikleri o devirler. .. ErkekJerin, zafer ve ihtiamdan bkm
bir halde, Saray' terk ederek sofulua sndklar devirler. .. Edep y

ziitden

dine dnme modas Byk Asr'la ortadan kalkmtr: Pas

cal'in glgesiyle Jacqueline'in aksi, grnmez bir cazibe merkezi ola


rak, en ufak saray soylusunun, en havai gzelliin zerinde yayl
maktaydlar. Fakat Pon-Royal'ler hepten ykldlar ve onlarla birlikte,
ketum ve yalnz can ekimelere elverili yerler de... Manastrlarn

EL ETEK EKME

ss merak yok artk: Dknlklerimizi ksmak iin hem donuk, hem


atafatl bir ereve baka nerede aranabilir? Saint-Evremond gibi bir
Epikurosu, kendi zevkine uygun, kendi muaeret fu:ib kadar sakin
letirici ve gevek olan bir ereve tahayyl ediyordu. O zamanlar,
Tann'y hfil gz nnde bulundunnak, O'nu inanszla uydunnak
ve yalnzlkla sannalamak gerekiyordu. aresiz bir ekilde devrini
kapatm olan, ho eylerle dolu bir anl0_ma! Bizlere, ruhlanmz ka
dar bo ve mlksz dehlizler gerekirdi, semann yardm olmadan na
mevcut bir idealin temizlii iinde mahvolmamz iin; yanlsamalar
knla knla, dlerinde hI lekelenmemi kalan, gnn geinni
meleklere yakr manastr dehlizleri... Ve bir de, imansz bir ebediye
te ekilmenin rabet grmesini, hilik iinde hrka giyilmesini mit
etmek; hibir "birader" in, kendi sel.metini de tekilerin selametini de
kmseyerek hibir ey adna konumad, srlardan kurtulmu bir
Tarikat', imknszsel.metin Tarikat'n. .
.

ILGINLIGIN ER EFNE
"Berter l were distract:
So should my thoughts be sever'dfrom my griefs. "
"Keke dalgn olabilsern,
O zaman dncelerim keder/erimden kopard. "
Kral Lear'n lgnlnn Gloster'a ettirdii feryat ... Kederlerimizden

aynlmak iin sayklama son aremizdir; o bize yolumuzu kaybettirdi


inde, artk kederlerimizle karrlamayz: Aclanmza paralel ve h
znlerimizin yanndadrlar, kurtarc bir karanln iinde dolarnz.
u yaam denilen uyuzlua lnet okuduumuz ve mddetin kantla
nrdan bezdiimiz zaman, bunalmlar ortasndaki delinin kendinden
eminlii bir cazibe merkezi ve model haline gelir: Yce gnll bir
baht bizi aklmzdan muaf tutsa! Zihin kalbin hareketlerine dikkat et
tike, bu alkanlktan kurtulmadka hibir k olamaz! Budalann
gecelerine, mineral aclarna, sanki bir bakas inliyormu gibi inleme
mutluluuna; kiinin kendine yabanc olduu, kendi lklarnn ba
ka yerden geldii bir azaba; birbirini yok ederek dansedilen ve kkr
danan anonim bir cehenneme hevesleniyorum. nc ahsta yaa-

152

RMENiN KITABI

mak ve lmek... iimde srgn olmak, olmu olduum eye hep ka


ytsz kalan ismimden ayn dum1ak... -madem ki hayata tahamml
edebilmenin bedeli budur- nihayet cinnetin bilgeliine ulamak...

K A H RAMANLA R I M
nsan genken kendine kahramanlar arar: Benimkiler de oldu: Hein
rich von Kleist, Caroline de Guenderode, Gerard de Nerval, Otto We
ininger... ntiharlarndan sarho bir halde, sadece onlann sonuna ka
dar gitmi olduklarndan, karlksz veya doyasya yaadklar akla
rnn, delimen bilinlerinin ya da felsefi' sabrszlanmalannn doru
sonucunu lmle kardklarndan emindim. Bir insann ihtirasndan
fazla yaamas, onu benim gzi.lmde horgrlmeye liiyk ve iren
klmaya yetiyordu: nsanln bana fazla geldii de sylenebilir: On
da az sayda byk karar ve yle bir yalanmaya tenelik gryordum
ki yz eviriyordum; otuzuma gelmeden bu ii bitirmeye karar ver
mitim. Fakat yllar getiinden, genliimin gururunu kaybediyor
dum: Her gn, bir tevazu dersi gibi, hiilii hayatta olduumu, hayatn
rtt insanlarn arasnda ryalanma ihanet ettiimi"hatrlatyor
du bana. Artk var olmama beklentisinden bitkin dmtm, bir ak
gecesinin zerinde afak skt zaman vcudumu ortasndan ayr
may bir grev, ve i geirmelerdeki lszl hafzayla be para
lk etmeyi tarifsiz bir kabalk addediyordum. Ya da baka anlarda, gu
ruru gn tahtna karan bir ferahlama iinde her ey kavranldn
da, mevcudiyetiyle zamana hfilii nasl hakaret edilebilirdi? O zaman
da bir insann utanmadan yerine getirebilecei tek iin hayatna son
vermek olduunu; kendini, gnlerin birbirini izleyii ve mutsuzluun
lgnl iinde kltme hakk olmadn dnyordum. lm
seenler dnda hi kimsenin Tann'nn sevgili kulu olamayacan
tekrarlyordum kendime. imdi bile, kendini asan bir kapc yaayan
bir airden daha deerlidir gzmde. nsan, intihar ertelenmi birisi
dir: te zaferi, tek mazereti. Ama bunun bilincinde deildir ve lm
yoluyla kendilerinin zerine kmaya cret edenlerin cesaretine kor
kaklk yaftasn yaptnr. Son nefese kadar gitme konusunda sessiz
bir anlmayla birbirimize balyzdr: Dayanmamzn harc olan
bu anlama yine de bizi mahki.lm eder: Bundan dolay btn rkmz
alakln damgasn yemitir. ntiharn dnda hibir seliimet yok-

153

EL ETEK EKM"E

tur. Tuhaf ey! lm, ezeli olmasna ramen alkanlklar arasna gir
memitir:

Yegilne gereklik olduundan, rabet edilen bir ey haline


geri kalmlar'z...

gelemezdi. O halde, canllar olarak hepimiz

BNLER
Bir adamn azndan "doru" kelimesinin nasl bir vurguyla ktna,
iine katt eminlik veya ihtiyat tonuna, inanma ya da kukulanma
havasna dikkat edin; grlerinin tabiat ve zihninin kalitesi konu
sunda aydnlanm olursunuz. Bundan daha bo bir sz yoktur; - hal
buki insanlar bunu bir iliih haline getirirler ve bunun anlamszln
hem bir kstasa hem de bir dnce hedefine dntrrler. Avam
mazur gsteren, filozofun da itibann dren bu biltl inan, midin
mant gaspetmesinin sonucudur. yle tekrarlanr size: Doru ula
lmazdr; yine de aranmas, ona ynelinmesi, onun iin yrtnlmas
gerekir. - te sizi, onu bulduunu iddia edenlerden pek ayrmayan bir
kstlama:

nemli olan, on.un mmkn olduuna inanmaktr: Ona sa

hip olmak veya ona heveslenmek, taknlan ayn tavrdan gelen iki ay
n fiildir. u veya bu kelime bir istisna haline getirilir: Dile yaplan

korkun tecavz! Doru'dan

kanaatle sz

eden her insan bn diye

adlandnnm. Yedekte byk harfli kelimeleri olmasndan ve bunlan


safa, hilesiz ve horgrsz kullanmasndandr bu. Filozofa gelince,
bu putperestlie gsterdii en ufak kibarlk onun maskesini drr:
indeki yurtta, iindeki yalnz alt etmitir. Bir dncede su yzne
kan mit, hznlendirir ya da glmsetir. . . Byk szlere fazla i
tenlik katmada bir edepsizlik vardr: Bilgiye ynelik her cokunun o
cuksuluu... Ve felsefenin, Doru'yu gzden drerek tm byiik
harfli kelimelerden kurtulmasnn vaktidir.

SEFALET: ZHNN UYARICISI


Zihni uyank tutmak iin sadece kahve, hastalk, uykusuzluk ya da
lm saplants yoktur; sefalet de en az bunlar kadar katkda bulunur:
Tpk ebediyet deheti gibi yarn deheti de, aynen metatizik rknt
ler gibi para sknulan da, istirahati ve kiinin kendini brakmasn

RMENiN KTABJ

154

mmkn klmaz.

Btn aalanmalarmz alktan lmeye karar ve


remememiz.den gelir. Bu dlekliin bedelini pahalya deriz. insanla
ra bal olarak, dilencilik kabiliyeti olmadan yaamak! iinen ansl
lar, u giyimli maymunlar nnde alalmak! Yazgnzn horgrlme

ye bile 18.yk olmayan u karikatrlerin insafna kalmas ! inde bann


drd hiyerarileri ve seviye dmeleriyle u gezegeni yok etme he
vesini tahrik eden herhangi bir eyi dilemenin utancdr bu. Toplum
bir dert deil bir fel.kettir; inde yaayabilmemiz ne enayi bir muci
ze! Onu kzgnlkla kaytszlk arasnda kalarak seyreylediimizde,
yapsn hi kimsenin ykamam olmas, iyilik yanls mitsiz ve
edepli zihinlerin imdiye kadar onu kazyp temizlememi ve izini sil
memi olmas aklanamaz bir eydir.
Sitede bir metetik aranmakla evrenin sessizliinden bir cevap
beklemek arasnda birden fazla benzerlik vardr. Yrekleri ve madde
yi cimrilik ynetir. Bu pinti varolua kulak asmaz! Paralan ve srlan
biriktirir: Keseler, Bilinmeyen'in derinlikleri kadar ulalmazdr.
Ama kimbilir? Belki de bir gn bu Bilinmeyen alacak ve hazineleri
ni sergileyecektir; Zengin, damarlarnda kan kaldka, asla mangrla
rn topraktan karmayacaktr. .. Utanlann, zaaflarn, sulann iti
raf edecektir size: Serveti hak.knda yalan syleyecektir. Her konuda

iini aacaktr, yaamn elinizde tutacak:snzdr: Ancak son smn,


parasal smn paylamayacaksnzdr...
Sefalet geici bir durum deildir: Her halkrda asla hibir eyini
zin olmayaca; mal dolamnn berisinde olduunuz; soluk almak
iin mcadele etmek zorunda olduunuz; havay bile, midi bile, uy
kuyu bile fethetmenin gerektii; toplum ortadan kalksa bile tabiatn
ne daha az yce gnll ne daha az bozulmu olaca kesinliiyle a
kmaktadr. Yaratl'a hibir babacan ilke gz kulak olmamtr:
Her tarafta sakl hazineler vardr: te evren yaratcs Harpagon, eli
sk ve gizleme merakls En Yksek. inize yarn korkusunu yerle
tiren O'dur: Bizzat dinin de bu terrn bir biimi olmasna hi ama
mak gerekir.
Hep yoksun olanlar iin sefalet, ilk ve son defa aldklar bir uyar
c gibidir, etkisini iptal etmeleri de mmkn deildir; ya da, yaam
zerine her tr bilgiden nce cehennemi tasvir edebilecek, ana kar

nndan gelenbir bi1im gibidir. ..

EL ETEK EKME

155

U Y K U S U ZL U G A Y A K A R I
On yedi yandaydm ve felsefeye inanyordum. Onunla ilikili olma
yan eyler bana gnah ya da edepsizlik gibi grnyorlard: airler
mi? Nanemollalar elendinneye yakr cambazlar. Eylem mi? Ken
dinden gemi avanaklk. Ak m? lm m? Kavram olma erefin
den yan izen ayak.takm bahaneleri. Ruhun gzel rayihasna !yk
olmayan bir evrenin i bulandnc kokusu... Somutluk: Ne i! Zevk
almak ya da strap ekmek: Ne utan ! Bir tek, soyutlamann yrei
atyormu gibi grnyordu: Kendimi hizmeti kadn hamaratlklan
na brabyordum; daha asil bir nesnen.in bana ilkelerimi ihl! ettinnesi
ve beni gnl dknlklerinin eline teslim etmesi korkusuyla... ken
di kendime tekrarlyordum: Metafizikle bir tek genelev badaabilir;
ve - iirden kamak iin- hizmeti kzlarn gzleriyle sokak orospu
larnn i ekilerini kovalyordum .
... Uykusuzluk, sen gelip de vcudumu ve gururumu sarsnca; sen
ki toy hoyrau deitirir, igdlerini aynntlandrr, ryalarn krk
lersin; sen ki istirahatia sonulanm gnlerden fazla bilgi saarsn ve
szlayan gzkapaklarnda isimsiz hastalklardan veya zamann feli
ketlerinden daha nemli bir olay gibi alrsn. Sen bana saln ho
rultusunu, sesli unutkanlk iine dalm insanlan iittirdin. O srada
yalnzlm da etraftaki karanl iine aJyor, ondan daha geni bir
hale geliyordu. Her ey uyuyordu, her ey her zaman iin uyuyordu.
Artk afak yoktu: Btn zamanlarn sonuna kadar uykusuz kalaca
m: Beni bekleyecekler, ryalarmn ak alanlarnn hesabn sor
mak iin... Her gece dierlerinin benzeriydi, her gece sonsuzdu. Ve
kendimi btn uyuyamayanlarla, btn o mehul kardelerle dayan
ma iinde hissediyordum. Kt yola dmler ve banazlar gibi, bir
smm vard; onlar gibi her eyin balanr, verilebilir ve feda edilebi
lir olduu bir topluluk oluturabilirdim. Gzkapaklar yorgunluktan
arlam halde grdm ilk kiiye deha payesi veriyordum ve uyu
yabilen bir zihne hi hayranlk duymuyordum; ister Devlet, ister Sa
nat, ister Edebiyat hreti olsun. Gecelerinin intikamn almak iin is
tirahati yasaklayan, unutkanl cezalandran, mutsuzluk ve atei ya
salatran bir tirana tapabilirdim.
te o zaman felsefeye bavurdum: Fakat karanlkta teselli eden
hibir fikir, uykusuz bekleyilere de direnebilen hibir sistem yok
tur... Uykusuzluun tahlilleri kesinlikleri datr. Bylesi bir imhadan

156

ROMENtN KtrABI

bitap dp kendi kendime syleniyordum: Uyumak ya da lmek...

uykuyu yeniden fethetmek ya da yok olmak...

Fakat bu yeniden fetih kolay bir i deildir: Buna yaklald va

kit, gecelerin damgasn nasl yemi olduumuun farkna varrz. Se


ver misiniz?.. Atlmlarnz hepten bayalaacaktr; her "vecd"den,
zevklerle dolu bir dehetten kar gibi kacaksnz; fazla teklifsiz

komunuzun baklarn bir cani suratyla karlayacaksnz; samimi


oynamalarna, azm bir ehvetin tedirginliiyle karlk vereceksi
niz; masumiyetine ise bir sulu iirselliiyle; zira sizin iin her ey i

i.r hali.ne gelecektir, ama kabahatin iiri olacaktr bu... Billur gibi tik.ir
ler mi? Dncelerin hayrl bir biimde balanmas m? Artk dn

meyeceksinizdir: Bir tama olacakbr; kvamsz ve devamsz bir kav

ramlar lav, kusulmu ve saldrganlam, bardan km kavramlar;

ruh, &ahn kurban ve konud olduundan, tenin kendini arptrd

cezalar... Her eyden strap ekeceksinizdir, hem de lszce: Esin

tiler size bora gibi grnecektir. dokunular haner gibi. tebessmler

tokat, vr zvr kyamet gibi. .. - u ki, uykusuz geceler bitebilir, ama

sizde brak.tklan k snmez: Karanlklarda cezasz kalmadan grl

mez, bunun rettikleri tehlikesiz bir ekilde derlenemez, gneten

artk hibir ey renemeyecek gzler varclr, gecelere hasta olan ve

bundan hi iyilmeyecek ruhlar da ...

KTNN PROFL
Gerektiince ktlk yapmam, daha ince cinayetler ve intikamlar
gerekletirmemi olmasn, tepesine frlayan kann buyruklarna ita

at etmemi olmasn neye borludur? Asabna m? Terbiyesine mi?

Muhakkak ki hayr, hele doutan gelen bir iyilie hi borlu deildir


bunu; bir tek lm fikrinin mevcudiyetine borludur. Hi kimsenin

hibir eyini balam:.maya meyilli olduundan herkesi balar, en

ufak kfr igdlerini tahrik eder, bir sonraki anda da unutur onlar.

Kendi cesetini tahayyl etmek ve bu usGl tekilere uygulamak, fui

den yatmas iin yeter ona: rmekte olan eyin ehresi onu iyi -

ve dlek- klar. karartc saplantllar olmakszn hibir bilgelik (ne


de hayrseverlik) olmaz. Var olduundan dolay gurur dolu olan sa

lkl insan alr, kann ve sinirlerini dinler, nyarglan zmler,

karlk verir, tokat atar ve ldrr. Ama lm rkntsyle harap ol-

EL ETEK EKME

157

mu zihin, dardan gelen dileklere artk tepki vermez: Fiilleri taslak


halinde ve yanm brakr; onuru dnr ve yitirir onu... tutkularda de
ner kendini ve onlar teri.he yatrr. .. Hareketlerine elik eden bu r
knt diriliklerini zayflatr; arzulan evrensel anlamszln grnt
s altnda son nefeslerini verir. Bir kanaatten dolay deil de zoraki
kinci olduu iin, entrikalar ve cinayetleri infaz esnasnda durmu
tur; btn insanlar gibi o da iinde bir cani saklamaktadr, ama iine
tevekkl ilemi bir canidir bu ve dmanlarn vuramayacak ya da
kendine yeni dmanlar edinemeyecek kadar bezgindir. Alnn hane
re yaslayp dnr ve tecrbe etmeden btn cinayetlerden hayal k
rklna uram gibidir; herkes tarafndan iyi olduuna hkmedildi
inden, yle olmak ona beyhude grnmese kt olurdu.

HOGR ZERNE DNCELER


Yaam iaretleri: zalimlik. fanatizm, hogrszlk. Gerileme iaret
leri: canayaknlk, anlayllk, balayclk ... Bir kurum kuvvetli i
gdlere dayand mddete ne dman ne ayrlk kabul eder: Kat
leder onlar, yakar ya da ieri kapatr. Odun ynlar, idam sehpalan,
hapishaneler! Bunlar fenalk deil kanaat icat etmitir, herhangi bir
tam kanaat. Bir inan m. yerlemektedir? Er veya ge bunun "doru
luu"nu polis temin edecektir. sa'nn -insanlar arasnda zafere ula
mak istedii andan itibaren- Torquemada'y ngrm olmas gerek
mitir - Hristiyanln tarihe tercme edilni kanlmaz sonucu. Ve
Tann Kuzusu sa. mstakbel savunucusunu. armhnn ikencecisini
ngnnemise, o zaman lakabn hak eunektedir, Kilise Engizisyon
araclyla hilii byk bir hayatdolulukta olduunu ispat eunitir,
krallar da keyifleri araclyla ... Btn otoritelerin kendi Bastille'leri
vardr: Bir kurum ne kadar glenirse, insanilikten de o kadar uzakla
r. Bir devrin enerjisi, iinde ac eken varlklarla llr; zaman
iinde her baarnn ilk zellii de hayvansthk olduundan, dini ya da
siyasi bir inan, o enerjinin yaratt kurbanlarla kendini gsterir. Bir
fikrin baskn ktl yerde kafalar kesilir; ancak baka fikirlerin ve bu
fikirleri tasarlam ya da savunmu olan kafa!ann hilifna baskn
kabilir o.
Tarih kukuculuu dorular; bununla birlikte, ancak kukuculuu
ayaklar altna alarak

olur

ve

yaar;

pheden hibir olay domaz,

158

RMENiN KITABI

ama olaylarn btn deerlendinneleri pheye yneltir ve pheyi


hakl karr. Yeryznn en yce ltfu olan hogrnn, ayn za
manda onun en byk derdi de olmas demektir bu. Btn bak ala
rnn, en uyumsuz inanlarn, en eliik dncelerin kabul edilmesi,
peinen genel bir bezginlik ve ksrlk halini varsayar. u mucizeye
varlr: Rakipler bir arada yaar ama tam da artk rakip olamamala
nndandr bu; zt doktrinler birbirlerine meziyetler atfederler, nk
hibirinde kendini gsterecek dirilik yoktur. Bir din, kendini dlayan
dorular hogrd zaman tkenir; artk adna ldrlmeyen bir
tanr da gerekten lm demektir. Bir mutlak dalr gider: Yeryz
cennetinin hayal meyal bir parlts belirir. .. firari parlt, zira hog
rszlk insani eylerin yasasn tekil eder. Topluluklar ancak tiran
lklar altnda salamlar, yce gnll bir rejimde de zlp dalr
- o zaman, bir enerji sramasyla zgrlklerini bomaya ve kaba ya
da ta giymi gardiyanlarna tapmaya koyulurlar.
rknt devirleri skiinet devirlerini bastrr; insan, olay bollu
undan ziyade olay yokluundan rahatsz olur; Tarih de onun cans
kntsn reddetmesinin kanl rndr.

G Y M K U A M F E LS E F E S
Dncelerim nasl bir efkat ve nasl bir kskanlkla ldeki kei
lere ve kiniklere dnyor! En ufak nesneye bile sahip olmaktan tik
sinmek: u masa, u yatak, u plprt. .. Giysi bizimle hilik arasna
girer. Vcudunuza bir aynada bakn: lml olduunuzu anlayacak
snz. Parmaklarnz kaburga kemiklerinizin zerinde bir mandoline
dokunur gibi gezdirin: Mezara ne kadar yakn olduunuzu greceksi
niz. Giyimli olduumuz iindir ki lmszlkle bbrleniriz: Bir kra
vat takldnda nasl lnebilir? Giyinip sslenen ceset kendini iyi
tanmamaktadr ve ebediyeti hayal ederek bunun yanlsamasn sahip
lenmektedir. Et iskeleti rter, giysi eti rter: Tabiatn ve insann ince
kaamaklar, igdsel ve itibari aldatmacalar: Bir

beyefendi amur

dan ve tozdan yorulmu olamazd ... tibar, saygdeerlik, kibarlk aresizlik karsnda bir sr ka yolu. Bir apka taktnzda, ana
kamnda gnler geirdiiniz ya da solucanlarn yalarnz tka basa
yiyecekleri kimin aklna gelir?
...u ullar bunun iin brakacam ve mrmn maskelerini ata-

EL ETEK EKME

"'

rak, tekilerle birlikte kendime ihanet etmekten canmn kt bu za


mandan kaacam. Vaktiyle, kendi kendileriyle zdelemek iin
yalnzlar her eyden yz eviriyorlard: lde ya da sokakta, yoksun
luklarndan benzer biimde haz alarak en yce servete ulayorlard:
llere denk oluyorlard. ..

U YUZLAR A R A S I N D A
Tembelliin vicdan azaplarn yattnnak iin, alalmaya ve baya
lamaya sabrszlk duyarak kenar mahallelere saparm. Cafcafl, pis
kokulu, kkrdayan o baldrplaklan tanrm; onlarn pisliklerine ba
tarak, alenelikleri kadar, tiksin az kokularnn da tadn kar
nn. Baaranlara kar acmaszdrlar, dnyann en hazin gsterisini
sunsalar bile, hibir ey yapmamadaki dehalar zorla hayran brakr:
yeteneksiz airler, mterisiz kzlar, meteliksiz i adanlan, salg bez
leri olmayan aklar, hi kimse tarafndan istenmeyen kadnlar cehen
nemi... te nihayet insann negatif bitii, derim kendime; ite tanryla
akrabalk iddiasnda olan o varln plak hali; acnacak durumda bir
mutlak kalpazan. .. Buraya vannalyd, kendine benzeyen bu surete,
tanrnn hi el srmedii amura. huyunu suyunu hibir melein de
itiremedii hayvana, homurdanmalar arasnda dourulmu sonsuz
bir spazmdan kan cana... Sonlarna gelmi spermlerin o sar mit
sizliklerine, trn o kasvetli ehrelerine bakarm. Kendimi temin ede
rim: Katedecek yolum vardr daha... Sonra, korkarm: Ben de bu ka
dar aa decek miyim? u dileri dklm kocakardan nefret
ederim, u msrasz kafyeciden, u akta ve ite kifayetsizlerden, ru
hun ve tenin u onursuzluk rneklerinden... nsann gzleri beni yerle
bir eder - o enkazlarla temas iinde bir kibir yenilenmesi bulmak iste
rim: lmediine sevinmek iin tabut iinde alm satan bir canlnn
hissedebileceine benzer bir rpertiyi gtrrm beraberimde...

B R K R Y AT I R I M C I S I Z E R N E
Her eye el atar, her ey de ona iyi gelir; ada olmad hibir ey
yoktur. Zihnin hnerlerinde bunca dirilik, ruhun ve modann tm sek
trlerine -metafizikten sinemaya kadar- yanamada bunca rahatlk

160

RMENlN KtfABI

gz kamatrr, gz kamatmaldr. Ona hibir mesele dayanmaz,


hibir olgu yabanc deildir; onu ilgisiz brakan hibir eilim yoktur.
Tek bir sm olan bir fatihtir:

Heyecan noksanl.

Her ne olursa ol

sun, hibir vurgu eklemedii iin yz yze gelmek hi koymaz ona.


na ettikleri harikadr, ama tad tuzu yoktur: Onlarda kategorilerle
mahrem tecrbeler sk ttktrlar; bir feliiket fileme kutusu ya da bir
endie katalou gibi yerletirilmilerdir. Orada insann servenleri,
paralanmasnn iiriyle birlikte snflandnlmtr. Devaszlk orada
sistem haline gelmitir, hatta geit yapmaktadr, hakiki bir bunalt
imalathanesi olarak aleliide bir dolam nesnesi gibi sergilenmekte
dir. Halk onu kefil gsterir; bulvar nihilizmiyle isiz gsz takm
ondan beslenir.
Sonsuz derecede bo ve harikuliide bir biimde gi.ir olan bahtsz
dnrdr; dncesini smrr, onun btn dudaklarda olmasn
ister. Onun peinde hibir mukadderat yoktur: Materyalizm dnemin
de domu olsa, onun basitliini izler ve ona akla hayale gelmez bir
yaygnlk kazandnrd; romantizmden bir hayaller klliyat oluturur
du; iliihiyat dneminin tam ortasnda ortaya km olsa, Tann'y her
hangi bir kavram kadar iyi evirir evirirdi. Byk meselelere .cephe
den yaklamadaki ustal akna evirir: Bunda her ey dikkat eki
cidir, otantiklik hari her ey. Temelden air-kart olduundan, hi
likten sz ederse bunun rpertisini tamaz; tiksintileri dnlm
tr; azgnlklar denetim altndachr ve sanki sonradan icat edilmi gi
bidir - ama tabiatst bir biimde etkili iradesi ayn zamanda o kadar
ak zihinlic.lir ki

isteseydi air olabilirdi; unu ekleyeyim ki ok

srar

etse aziz de olurdu ... Ne tercihi ne pein hkm olduundan, fikirleri


kazaen ortaya karlar; bunlara inanmasna hayflanlr: Dncesi
nin sadece seyri ilgi ekicidir. Onu krsde vaaz verirken iitsem a
mazdm, o kadar hakikidir ki tm dorularn tesine yerleir, onlara
hkim olur ve hibiri onun iin elzem ya da organik deildir...
Bir kiiif gibi ilerleyerek alan stne alan fetheder; en az dnce
leri kadar admlan da birer yatrmdr; beyni igdlerine hi dman
deildir; arzulan fel eden o nefret dolu nefs kreltmeyi de bezginlii
de hi hissetmediinden, tekilerin zerinde ykselir. Bir devrin ev13.ddr ve onun elik.ilerini, bouna kaynamasn davurur; o devri
fethetmek iin atldnda da buna onca sebat ve inat katar ki baars
ve hreti yataannkilerle denk olur; ve imdiye kadar zihnin tiksin
dii ya da tanmad yollarla itibann iade eder ona.

EL ETEK EKM"E

161

MZA G E R E K L E R
Duygusallk, karakter ve younluktan yoksun olan ve zamanlarnn
kalbna gre biimlenen dnrlerin karsna. ne zaman ortaya
karsa ksn kendi kendisine benzeyen, dnemini kafasna takmayan,
dncelerini kendi zeminlerinden, kusurlarna zg ebediyetten
karttklar hissedilen bakalar dikilir. Ortamlannn sadece dn, ba
z slp zelliklerini, verili bir evrimin hususi mahiyetlerini alrlar.
Mukadderatlarna dkndrler, kyamete ve psikiyatriye yakn trajik
ve yalnz kaynamalar, infliiklan artrrlar. Bir Kierkegaard, bir
Nietzsche - en sradan dnemde bile ortaya km olsalar, ilhamlar
daha az titretici ya da daha az alevlendirici olmazd. Kendi alevleri
iinde can verdiler; birka yzyl erken gelseler, meydanda yaklrlar
d: Genel gerekler karsnda ayrlkla yazglydlar. nsann ken
di ateine batmas yada kendisi iin hazrlanan bir atete yanmas pek
nemli deildir:

Miza gerekleri'nin bedeli u veya bu ekilde den

melidir. Bar, kan, rahatszlklar ve zaaflar bu gerekleri dourmak


iin el ele verirler. znelliin damgasn yiyen tm bu gereklerin ar
dnda bir

benlik olduu

alglanr: Her ey itiraf haline gelir: En sra

dan bir nlemin kkeninde tenin bir l bulunur; grnrde gayri


ahsi bir teori bile ancak yazarna, onun srlarna ve straplarna iha
net etmeye yarar: Onun maskesi olan hibir evrensellik yoktur: Man
tta varncaya kadar her ey onun otobiyografisine mazeret olur;
''benlii " fikirleri pisletmitir, bunalts kstas, yegiine gereklik hali
ne dnmtr.

DERS YZLM
Ona kalan yaarr, aklnn kalann yok eder. Ivr zvr da iifetler de bir sinein gemesi ya da gezegenin kramplar-benzer biimde telAa
di.ir onu. Alev alev sinirleriyle, yeryznn camdan olmasn ve
pararrpara edilmesini istemitir; yldzlan da tek tek toz haline getir
mek iin nasl bir susamlkla atlmtr... Gzbebeklerinde cinayet
parlts vardr; elleri bomak iin bouna kaslr: Hayat bir czzam
gibi aktarlr: tek bir cani iin fazla yaratk vardr. Var olmaktan ho
lanan her eyden intikam almak istediinden, kendini ldremeyen
kiinin tabiatna sahiptir o. Bunu hi baaramad iin de imkiinsz

162

RMENiN KlTABJ

yok oluun tedirgin ettii bir liinetli gibi skntdan patlar. eytan s
kartaya kt iin, alar, gsn dver, ban rter; dkmek istedi
i kan, ilerlemekte olan rklar tarafndan retilen o mit salgsndan
tiksintisini yanstan yanaklarn pek kzartmaz. Yaratl'n mrne
suikastte bulunmak en byk d olmutur... Bundan vazgeer, ken
di iinde harap olur v e baanszlnn adna brakr kendini: Baka
bir anlk dzeni gelir bundan. Derisi yanar: Evreni bir ate kateder;
beyni tutuur: Hava yancdr. Dertleri yldzlara kadar yaylr; keder
leri kutuplar titretir. Varoluu antran her ey, en ufak yaam solu
u bile, krelerin uyun1lann ve dnyalarn hareketini tehlikeye atan
bir feryat koparr ondan.

K E N D N E K A R I
Bir zihin bizi ancak badamazlklanyla, hareketlerinin gerilimiyle,
fikirlerinin eilimlerine ters dmesiyle eker. Uzun seferlere kan
Marcus Aurelius, mparatorluk fikrinden ziyade lm fikri zerine
eilir; Julianus, imparator olduunda tefekkr yaamn zler, bilge
lere zenir ve gecelerini Hristiyanlar'a kar yazlar yazmakla gei
rir; Luther, bir vandal hayatdoluluuyla gnah saplantsna dalar ve
skntdan patlar, incelikleriyle kabal arasnda bir denge de kura
maz; kendi igdleri hakknda yanlan Rousseau ise sadece itenli
inin fikriyle yaar; tm eseri kuvvet iin yazlm bir gfte olan Ni
etzsche, dokunakl bir yeknesaklktaki silik bir varolu srdrr...
Zira bir zihin ancak istedikleri hakknda, sevdii ya da nefret et
tikleri hakknda yanld lde nemli olur; birok olduu iin,

dini seemez.

ken

Sarholua kaplmayan bir karamsar, aclk tamayan

bir mit propagandacs ancak horgrye !&yk olur. Gemiine, gr


gillle, manta ya

da dikkatlilie hi ilgi gstermeyen kii, kendi

sine balanllmasna liiyktr sadece: Olaylara bir baarszlk artd


ncesiyle dalan bir fatih, ya da iindeki var kalma igdsn yen
memi bir dnr nasl sevilir? Kendi yararszlna saplanp kalm
kii, artk bir hayat olmasn arzulamaz... Bir hayatnn olup olmama
s bakalann ilgilendirecektir. .. Kendi alkantlannn havarisidir, ar
tk ideal bir zatiyetle kendini megul etmez; tek doktrini mizacdr,
tek bilgisi de mrnn kaprisi. ..

163

ELETEK EKlvlE

B R T A P I N M A USLNN Y E N D E N CANLANMASI
nsanlk vasfm

andrm olduumdan,

artk hibir ey bana yara

maz. Her tarafta, mitlerini mel-emek iin toplan ideal sahibi hay
vanlar fark ediyorum... Hi beraber yaamam alanlan bile hayalet
ler gibi buna mecbur ediyorlar, yoksa azizlerin "ruh birlii" hangi
amala tasarlanm olabilir? . . Hakiki bir yalnzn peinde alan gz
den geiriyorum ve orada tbiis'ten baka kimseye rastlamyorum ve
bir tek blis'i kskanyorum ... Yalan Ruhu, Karanlklar Prensi, Lanetli,
Hasm - yalnzlna glge dren isimleri hatrma getirmek nasl
houma gidiyor! Gn be gn srldnden beri de ona nasl candan
balanyorum! Onu ilk haline getirebilseydim keke1 Tm inanma ye
teneksizliimle O'na inanyorum. Meclisi elzem bana: Yalnz varlk

en yalnz'a, Yalnz'a doru gider. .. Ona ynelmeye zorunluyum: Hay


ran olma gcm -megalesiz kalma korkusundan- beni buna mecbur
ediyor. Modelimin karsndaym ite: Ona balanarak, yalnzlma
hi tam olmamasnn cezasn veriyorum, onu aan baka bir yalnzlk
youruyorum: Benim

mtevaz olma tarzm da bu...

Elden geldiince Tanr ikame edilir; zira her tanr iyidir, yeter ki
byk bir yalnzlk arzumuzu ebediyet iinde srdrsn ...

B Z , M A C. A R A A D A M L A R I .
Deerler hi birikmezler: Bir nesil ancak nceki nesilde yegane olan
eyi ayakJar altna alarak yenilik getirir. Devirlerin birbirini izlemesi
sz konusu olduunda daha da dorudur bu: Rnesans Ortaa'n de
rinliini, kuruntularn, vahet tarzn "kurtaramamtr"; Aydnlanma
a da Rnesans'tan, ekl emailine damgasn vuran duygusallk
olmadan sadece evrensellik duygusunu korumutur. Modem yanlsa
ma, oluun baygnlklanna daldnntr insan: Ebediyet iindeki da
yanaklarn, "cevheri"ni kaybetmitir orada. Her fetih -manevl veya
siyasi- bir kayp icap ettirir; her fetih... lmcl bir

tasdik'tir.

Sanat

alannda -zihin yaam'ndan bahsedilebilen tek alanda- bir "ideal"


ancak kendinden nce gelenin ykm zerinde kurulur: Her hakiki sa
nat seleflerine ihanet eder... Tarihte

stnlk yoktur hi:

cumhuri

yet-monari; romantizm-klasisizm; liberalizm-gdmclk; doalc-

164

RMENiN KiTABI

!k-soyut sanat; akldclk-entelektalizm; - tpk dnce ve duy


gu akmlar gibi kurumlar da edeerdedir. Bir zihin biimi baka bi
rinin ykn stlenemez; ancak

dla"a yoluyla bir ey olunur:

Hi

kimse dzenle dzensizlii, soyutlamayla dorudanl, atlmla mu


kadderat badatramaz. Sentez dnemleri hi yaratc deildir: Ba

zetler/er; bulank ve kaosvil.ri bir zenir bu son alii.metidir.


Her ileri admn ardndan bir geri adm gelir: Tarihin ksr kpr

kalarnn cokularn

zira her tr semecilik bir

dakldr bu ...duraklamal olu. nsann kendini lerleme'nin serap


laryla oyalam olmas onu11 incelik iddialarn glnletirmektedir.
lerleme mi? Belki shhatte buluruz bunu ... Ama ya baka yerde? Bi
limsel keiflerde mi? Uursuz bir zaferler klliyatndan baka ey de
illerdir... Ta .ayla modern aralar a arasnda, kim ternizyrek

lilikle tercih yapabilirdi?

kisinde de maymuna ayn derecede yak

nzdr, vaktiyle aalara tnmandmz sebeplerle bulutlan ayoruz:

Merakllmzn

aralar -saf veya cinai- deimitir sadece; daha

eitli biimlerde yrt:clamzdr da - dnm reflekslerle. Bir


dnemi kabul veya reddetmek salt kapristir: Tarihi

yekpare olarak

kabul veya reddetmek gerekir. lerleme fikri bizi zamann doruklar


zerinde kendini beenmilere evirir; ama o doruklar hi yoktur:
ninde rkntyle titreyen maara adam, gkdelenlerde de hala titre
mektedir. Mutsuzluk sermayemiz alar boyunca el demeden kalr;
bununla birlikte atalarmz karsnda bir avantajmz vardr: Ykm
mz daha iyi dzenlemi olduumuz iin bu sermayeyi daha iyi bir

yatrnuia kullanm olma avantaj.

B R B A A R I S I ZL I G I N E K L E M A L
Bakkallar ve !dl iseler canavarms dlerle doludur: Oralarda saykla
masz yaayan hi kimseye denk gelmedim. En ufak arzunun ardnda
bir zrva kayna bulunduundan, tmarhaneyi hak etmek iin kendini
hayatta kalma igdsne uydurmak kiifidir. Hayat - maddeyi sarsan
cinnet krizi. .. Soluk a!Jrm: eri kapatlmam iin yeter bu. lmn
berraklklanna ulaamadmdan, gnlerin glgesinde srnrm ve
ancak artk olmama iradesiyle

olurum.

Vaktiyle mekan bir yumrukta un ufak edebilmeyi, yldzlarla oy


nayabilmeyi, mddeti durdurabilmeyi ya da nazlanma gre ekip e-

EL ETEK EKME

165

virebj\meyi dlyordum. Byk kaptanlar bana byk utangalar gi


bi grnyordu, airler de zavall kekemeler gibi; eylerin, insanlann
ve szcklerin bize kar gsterdii direnci hi bilmediimden ve ev
renin mmkn kldndan fazlasn hissettiimi zannettiimden, ken
dimi aibeli bir sonsuzun, sonuca balanamayan bir ergenlikten kan
bir kozmogoninin insafna brakyordum... Kendini can gnlden bir
tann hissetmek ne zahmetsiz bir itir; ruhen yle olmak da ne zordur!
Ve ne miktarda bir yanlsamayla domu olmalym ki her gn bir ta
nesini yitirebiliyorum ! Hayat, burukluun tahrip ettii bir mucizedir.
Beni cesedimden ayran mesafe, benim iin bir yaradr; bununla
birlikte yine de mezarn cazibesine hevesleniyorum bouna: Elden
hibir eyi karamadmdan ve debelenmeyi brakamadmdan,
iimdeki her ey solucanlann igdlerim nezdinde isiz kalacaklar
na temin ediyor beni. Hayatta da lmdeki kadar yeteneksiz olduum
dan, kendimden nefret ediyorum, bu nefret iinde de baka bir hayat,
baJika bir lm dlyorum. Hi grlmedii gibi bir bilge olmay is
temi olduum iin, deliler arasnda bir deliyim sadece...

ALT- NSANLAR G E D
Yollarnn dna, igdlerinin dna ktndan, insan sonunda bir
amaza dmtr. Merhaleleri ap gemitir... sonunu yakalamak
iin; geleceksiz hayvandr, idealine batmtr, kendi oyununda kay
bolmutur. Durmadan kendini amak istediinden, donup kalmtr;
elinde de kaynak olarak sadece lgnlklann zetlemek, onlarn ke
faretini demek ve onlardan hfilii baka lgnlklar karmak kalmak
tadr...
Bununla birlikte, kendine bu kaynak bile yasak olanlar vardr: "n
san olma alkanln kaybettiimizden," d!!rler, "hfil bir kabileye,
bir rka, herhangi bir soya ait miyiz? Hayat nyargmz olduu md
dete, bizi tekilerle ayn dzeye koyan bir hatay benimsiyorduk...
Fakat trden firar ettik... Zihin aklmz, kemik yapmz krarak
bizi prsk bir varolua indirgedi - madenin zerinde gerinerek onu
salyasyla kirleten omurgasz ayaktakm. Uyuuklar arasna geldik
ite; melekelerimizi ve dlerimizi fena andrmamzn bedelini de
diimiz o gln sona vardk ite... Hayat bize hi nasip olmad:
Onun sarhou olduumuz arlarda bile btn sevinlerimiz onun ze-

RMENiN KiTABi

166

rinden tamalanmzdan geliyordu; intikam alarak bizi alt tabakalan


na doru srklyor: bir alt-yaama doru giden alt-insanlarn geit
trenine...

"

QUOUSQUE EADEM?
Altnda doduum yldza hepten 13.net olsun; onu hibir gkyz ko
rumasn, erefsiz bir toz yn gibi mekinn iinde ufalansn! Beni
yaratklann arasna iten hain an da Zaman'n listesinden ilelebet silin
sin! Arzularm, ebediyetin gndelik olarak alald bu yaam ve
lm karmyla uyuamaz artk. Gelecekten bez!niim, onun gnle
rini katetmi ve ona kar kabmdan tanm, yanlsamalanm h
kmsilzletirmem anlan daha iyi tahrik etmek iindir. ngrlemez
-ve halbuki her eyin kendini tekrar ettii- bir evrendeki o azgnla
mann sonu hi gelmeyecek mi yani? Daha ne kadar zaman kendimi
ze, "lfilllatrdm bu yaamdan tiksiniyorum," diyeceiz. Saykla

malanmzn boluu hepimizi yavan bir mukadderata boyun een


tanrlara eviriyor. Bizzat Kaos bile ancak bir kargaa sistemi-olabi
lirken, u dnyann simetrisine niin hiil. bakaldryoruz? Alnyaz
mz ktalar ve yldzlarla rmek olduundan, mtevekkil hastalar
gibi ve alarn sonuna kadar, ngrlm, rktc ve beyhude bir
merakll peimiz sra srkleyeceiz.

METS YAYINLARI

Jacques Rancif:re

FLOZOF VE YOKSULLARI
eviren:Aziz Ufuk Kl
iler ne zaman dnecek? "Hayat gailesiyle" gn kurtar
maya alan yoksullar nasl zaman bulup da dnecek? Tarih
boyunca filozoflarn yazlarnda ii, emeki, zanaatkar birok
yoksul, bazen alayclkla bazen de yceltilerek neden srarla
boy gstermi, nasl bir ilev grmtr?
19. yzyl proleter kltr zerine birok nemli alma
yaymlam olan Ranci!:re, Bat'nn felsefi ve siyasal dnce

geleneine ok sert blr eieliri getiriyor: Sol fkrlyalll Marx,


Sartre ve Bourdieu gibi nemli isminin bile, felsefenin k

rucus denebilecek P!aon'la artc bir biimde payl3.t


nkabulleri sorgluyor. Eitsizlii doallatran bu nkabulle
rin en belirleyici olan, iilerin kendi ilerinden "baka hibir
9ey" yapmamalar gerektii. Felsefe en b3.tan beri sahici d
nce ilretmeye muktedir olan insanlarla, sal ekononik me
guliyetlerine gre tanmlanan, dnce iin gereken yetenek
ve bo zamandan yoksun olan dierleri arasndaki ayrma da
yal olmutur, diyor Rmc-iere; ilcr sadece alp retim
yapmal {iji kalmal) dnme ijini buna zaman olanlara b
rakmaldr (filozof onlar adna da dnecektir). Ak.'li halde
''haddini am", dzeni bozmu olur, glnleir.
RanciCre kitap boyunca rtk olarak, sonradan yazm ol
duu sonszde ise aka, unu savunur: Yoksullar ancak bu
szde iblmUnil (yazarn deyimiyle "duyulur olann bu bl
m"n) reddettikleri, yani tam da hadlerini ap dnme
konusunda da eitlik talep ettikleri srece siyasal bir r.ne ola

rak sahneye kabilmilerdir.

Sol siyaset geleneinin sorunlaryla ilgilenenler bata ol


mak zere bUln felsefe okurlarnn okumas gereken bir kitap.

ME1iS YAYINLARl

Carla Ginzburg

TAHTA GZLER
Mesafe zerine Dok.z Diince
eviren: Aysun iik
"Ben, Katolik bir lkede doup bym bir Yahudiyim, hi
din eitimi almadm, Yahudi kimliim daha ok bask sonucu
ortaya km."
Car!o Ginzburg'un bu ksa otobiyografik. ifadesi, Ta/ra
Gzler'deki "mesafe" kavramn anlayabilmemiz asndan
byk nem tayor. Kitapta yer alan dokuz denemeyi birbiri
ne balayan u sorudur: "eyleri olduu gibi gnnemize ola
nak salayan mesafe tam olarak ne kadardr?" Yazara gre, bir
eye ok yakn olduumuzda ainalk bak amz arptr,
ok uzak olduumuzda ise bak amzdaki arpkln kay
na mesafenin ta kendisidir; dolaysyla, iinde yaadmz
dnyay anlamak iin uzaklkla yaknlk arasnda bir denge
tutunnak gerekir.
te Ginzburg'un Tahta Gzler'de yapt da bu deilgeyi tut
turmak. Yazar, yaknlk konusunda bir defa dala ortaya kan
Yahudi-Hristiyan k3.1itln, hem !erden hem dardan bir
bakla-bir yandan bask sonucu ortaya kanYahudi kimlii
nin bakyla, dier yandan iinde yetitii Hristiyan kllre
imkan birinin gfuyle- deerlendiriyor. Ainalk ve yadrgat
clktan yola karak perspektif. temsil, imge ve mil kavramla
nn

inceliyor. Aristoteles'tcn Marcus Aure!is'a, Montaigne'

denVoltaire'e ilerlerken felsefe, tarih, filoloji ve etik gibi alan


lara yaylan ve gnmz popler kltriinden rnekler sunan
Tahta Gzler, ayrnt zenginlii ve bu aynntlar ilikilen<liri
indeki dehasyla okurlarn artacak bir kitap.

E. M. Cioran

rmen i n Kitab
"Nerede tkettin mrn? Bir hareketin hatras, bir tutkunun ia
reti, bir macerann parlts, gzel ve firari bir cinnet - gemiinde
bunlarn hibiri yok; hibir sayklama senin ismini tamyor, seni
hibir zaaf onurlandrmyor. iz brakmadan kavp gittin; senin r
yan neydi peki?
"Kkeninde aldatc ve ykma mahkum olmayan hibir 'yeni' ha
yat grmedim imdiye kadar. Her insann zaman inde ilerleyip
bunaltl bir gevi gtirmeyle kendini tecrit ettiini, yenilenme ni
yetine de mitlerinin beklenmedik yz buruturmasyla karlap
kendi iine dtn grdm.. "
.

- E. M. Cioran

ISBN-13; 978-975-342-266-6

Mets Yaynlan
www.metskftao rom