You are on page 1of 6

NGWI PYAW SIMSA LAM HTE SENG AI KARAI MASA

(Theology of Peace)
Ga Hpaw
Shinggyim masha ni a gin shalat lu ai atsam grau grau kung jat wa ai hte maren,
tsaban 21 mungkan a sat lawat gaw hpung tang hpaji grau grau kung hpan wa nga ai prat
re. Jak hpaji ni, IT hpaji ni, sut hpaga hpaji ni, mung masa hpaji ni hkik hkam ai prat rai
nga ai hte maren, dinghkrai hku, amyu baw sang hku, wuhpawng hku, mungdan hku prat
dep hkra (sh) ban prat hpe woi ning shawng lu hkra shakut nga ra ai prat re. Akin akat rai
dakring dalang shakut nna prat pra ra ai sha n-ga; lam magup hta agung alau lam ni,
kashin kashe lam ni, n tara ai lam ni, lachyen ginhka ai lam ni, dip sha roi sha ai lam ni,
majan lam ni law la ai ban prat rai nga ai. Dai majaw, Shinggyim wuhpawng ka-ang ngwi
pyaw simsa lam hta, mang hkang lam ni grau grau she law wa nga ai. Wenyi makam
masham lam hku yu ai shaloi makam masham shagu gaw ngwi pyaw simsa lam she kaja
ai dik re ngu tsun sharin nga ai. Shinggyim masha shagu mung ngwi pyaw simsa lam hpe
kaja ai ngu tsun nga ga ai. Rai tim lahta na lam ni ding yang byin pru nga ai hte, grau
grau she sawng wa nga ai. Ndai lam ni gaw, prat hta shingrau nna ngwi pyaw simsa lam
hpe n gaw gap ai majaw (sh) ngwi pyaw simsa lam ngu ai hpe lachyum htai la ai lam hta
shut ai (sh) n hkum tsup ai majaw re ngu ai hku mu mada lu nga ga ai. Dai rai yang,
mahtai gaw tengman ai ngwi pyaw simsa lam ngu ai hpe jaw ang ai hku lachyum chye na
ai hte, shinggyim masha yawng tinang hte tinang a wuhpawng ngwi pyaw simsa nga lu
hkra, jut shara mi hku sha pyi shang lawm shakut nga ra ai ngu ai mahtai rai nga ai.
I. Ngwi pyaw simsa lam a lachyum
Dai ni law law wa ngwi pyaw simsa lam (peace) ngu ai hpe majan n byin ai,
majan sim mat ai, hpai shai ai lam, n hkrum n ra ai lam ni n nga ai lam re ngu n tsa lam
hku chye na hkam la nga ma ai. Oxford Advanced learner's dictionary hta ngwi pyaw
simsa lam (peace) ngu ai hpe (1) majan hte dawsa gum shem lam n nga ai masa (2) zim
ai, sim ai sim sa ai masa (calm & quiet) (3) ndang kalang n nga ai sha hku hkau hkat nga
ai masa ngu lachyum shaleng da nga ai. 1Sara Manam Hpang ka ai 'English-KachinMyanmar Pocket Dictionary' hta gaw ngwi pyaw simsa lam peace ngu ai hpe "nga mai
wunli lam, mahku mara lam"2 ngu lachyum hpaw da nga ai.
Chuym laika hta bai yu ai shaloi, Ga Shaka Dingsa hta ngwi pyaw simsa lam (peace) hpe
Hebre ga shalom ngu ai hte dan leng ai hku shaleng dan da nga ai. Shalom ngu ai a
1 Joanna Turnbull, eds., Oxford Advanced Learner's Dictionary, 8th edition (Oxford:
Oxford University press,2010), 1117-1118.
2 Manam Hpang, English-Kachin-Myanmar Pocket Dictionary (Myitkyina: Laika Naura,
2012), 769.

lachyum gaw (1) Hkum hkrang (sh) asak hkrung lam ting hkam kaja nga ai lam hpe tsun
ai re. Shada hkrum ai shaloi (sh) hka bra ai shaloi (N.N 29:6) (sh) shaman ya ai shaloi
(Jaw Jau 6:24-25) shalom ngu shakram ma ai . (2) masha lahkawng, wuhpawng
lahkawng, amyu bawsang lahkawng a lapran tengman jaw ang ai ganawn mazum lam
(sh) myit hkrum lam lu la nga ai masa hpe tsun ai re. Kalang lang ga shaka da nna dai hpe
hkan shadik shatup ai hku gaw gap ai lam masa re (Bu hkawm 25:12-13; Esai 54:10;
Ezek 34:25-26). (3) gumring gumrat ngamu nga mai lam, awng padang ninglaw lu ai lam
(sh) dik wa ai lam (Jaw Jau 26:3-9) re. (4) hpyen wa hpe padang dip la lu ai lam (sh)
majan n nga ai lam (5) dinghpring ai hte ngwi pyaw ai buga, shim ai dum nta, myit sim
myitsa nga lu ai lam rai nga ai ( Esai 32:17-18), shada mahku mara tsaw ra myit ginlen
hkat lu ai masa ( Zahkari 3:10) re. (6) shinggyim masha hte shingra tara du sat du myeng
ni a lapran hkrit tsang hkat ai, dingbai dingna jam jau jaw hpyen hkat ai lam ni n nga ai
masa re (Esai 11:6-8). Ga shaka Dingsa hta ngwi pyaw simsa lam gaw dinghpring lam
hte tara ding ai, rap ra ai lam gaw jahka da n lu ai hku mahkri shawn nga ai (Esia 32:1617; Sh.k 85).
Ga shaka ningnan hta mung Ga Shaka Dingsa na lachyum hku sang lang dan da ai
hpe mu lu ga ai. Dai gaw Hkam kaja ai lam, gumring gumrat ngamu nga mai lam, myit
sim sa lam, myit hkrum kahkyin gumdin lam, tara rap ra lam, hku hkau ganawn mazum
lam, shinggyim nau na garum shingtau hkat ai lam, majan sim ai lam ni hkum tsup nga ai
masa hpe tsun ai rai nga ai.
II. Ngwi pyaw simsa lam a daipawt daihpang (the source of peace)
Chyum laika hta ngwi pyaw simsa lam a daipawt daihpang gaw Yehowa Karai
Kasang re ngu adang aleng tsun dan da nga ai. Ga Shaka Dingsa hta "Yehowa- shalom
(Tara Agyi 6: 24)", "Yehowa Karai Kasang a ngwi pyaw simsa lam gaw, Meshia hku nna
dik wa na ra ai ( Esai 9:6-7; Mihka 5:4-5)", "Ngwi pyaw madu ( Esia 9:6; Yer 33:8-9)"
ngu ai chyum ga ni hku nna, Yehowa Karai Kasang gaw ngwi pyaw simsa lam a madu
hte ngwi pyaw simsa lam jaw ya nga ai wa ngu ai hku sang lang dan da ai hpe mu lu ga
ai. Ga Shaka Ningnan hta gaw, Karai Kasang a ngwi pyaw simsa lam gaw Yesu Hkristu a
si hkam ai hte bai hkrung rawt ai lam hku nna shadik ya nga ai lam tsun da nga ai (Kasa
10:36; Ehp 2:14-17; Heb 13:20; Hpili 4:9: I Htes 5:23). Yesu Hkristu nan ngwi pyaw
simsa lam a madu rai nna, mungkan de du sa ai lam gaw ngwi pyaw simsa lam hpe
mungkan de la sa wa ya ai hte, Shi a ngwi pyaw ai hpe mungkan hta da ya nna,
shinggyim masha ni hpe jaw na ngu ga sadi jaw da nga ai (Yawhan 14:27).
III. Ga sadi hte ga shaka (Promise & Covenant)
Yehowa Israela ni hpe ngwipyaw simsa lam (peace) hte seng nna tsun shaga ai
shaloi ga shaka hte tsun shaga ai hpe mu lu ga ai. Israela ni Karai Kasang a ga hpe shatup
jang ngwi pyaw ai lam hka zawn, dinghpring ai lam nammukdara hka leng ni zawn tai wa

nna, shaman chyeju hte hpring na (Esai 48:18). Yehowa gaw shanhte a Karai Kasang;
shanhte gaw Yehowa a mayu tai na re (Ezek 37: 27). Ding hpring ai a akyu gaw htani
htana ngwi pyaw hpe shabyin na re ( Esai 32:17-18). Dinghpring ai hte ngwi pyaw ai gaw
shada pup nga ma ai (Sh.K 85:10). Tara n lang ai ni kaw ngwi pyaw lam n nga ai, nga nna
Yehowa tsun nga ai (Esai 48:22; 57:21).
Yesu shangai wa ai shaloi lamu kasa ni shakawn ai ga hta "ga ningtsa e ngwi
pyaw ai a nga nga nu ga law (Lk 2:14)" ngu nna Yesu a chyeju hte mungkan hta ngwi
pyaw simsa na re ngu tsun ai re. Yesu mung Shi a ngwi pyaw ai hpe ndai dinghta
mungkan hta tawn da ya na lam hte, shinggyim masha yawng hpe jaw nga ai lam ga sadi
jaw da ai re (Yawhan 14:27)
IV. Tengman ai ngwi pyaw simsa lam gaw gap ai lam (Building the True peace)
Ngwi pyaw simsa lam gaw n dai Karai Kasang hpan da ai ninggawn tawa ting a
matu ahkyak dik rai nga ai. Tengman ai ngwi pyaw simsa lam ngu ai gaw, shinggyim
masha ni a chye chyang ai nyan yawng hta grau lai ai, Karai Kasang a ngwi pyaw ai hpe
myit masin hte myit mang ai lam ni hta lu la nga ai masa rai nga ai (Hpili 4: 7). Yesu
mung " Ngwi pyaw ai gaw ngai nanhte hta da ya ma sade ai; nye a ngwi pyaw ai nanhte
hpe ngai jaw made ai; mungkan ga na ni jaw ai zawn, ngai nanhte hpe jaw made ai n rai
(Yawhan 14:27)" ngu nna tsun dan da ai re.
Yesu jaw ya ai ngwi pyaw simsa lam gaw, mungkan ga na ni jaw ai ngwi pyaw
simsa lam hte shai ai hpe tsun shadum da nga ai hpe mung mu lu ga ai. Mungkan ga na ni
jaw ai ngwi pyaw simsa lam gaw ru yak jam jau mang hkang hpe koi nna lu la ai (sh) yak
hkak ai lam ni, ningdat ai lam ni (challenges) hpe hparan na ningdang ai hku nna lu la ai
ngwi pyaw lam rai nga ai. Rai tim Yesu jaw ya ai ngwi pyaw simsa lam gaw yawng
mayawng hpe awng padang lu ai lam re. Dai gaw, kaning re ai byin da masa hta rai tim,
hkam la lu ai ngwi pyaw simsa lam re. Ru yak jam jau mang hkang lam ni (sh) yak hkak
lam ni, ningdat lam ni (challenges) hpe tsaw ra myit hte hparan ra ai aten hta rai tim
myitmu myit hkut myit dik myit pyaw lu nga ai lam re. Yesu jaw ya ai ngwi pyaw simsa
lam ngu ai gaw, sut gan langai zawn tinang a prat hta madu la lu ai sha n rai, nga yawng
danghta hte jaw ang ai hku prinen hkra mahkri shawn nna nga pra ai lam mung lawm ai
re. Dai hta mungkan nga yawng danghta ngwi pyaw simsa na matu ap nawng yu gawn
lajang ai lit mung lawm ai re. Hpa majaw nga yang shinggyim masha gaw Karai Kasang
hpan da ai nga yawng dang hta hte mahkri shawn nna, sak hkrung nga pra nga ai majaw,
lama ma hta ra rawng mat wa jang, shinggyim masha hta mung hkra machyi wa ai re.
Yesu gaw, Shi jaw ya ai ngwi pyaw simsa lam hpe masha hkum shagu hkap la na
ra sharawng ai hte, dai hpe asak hkrung lam hku ta tut hkrang shapraw let mungkan de
len shalai jaw na matu sharawng awng nga ai. Dai majaw, Chyum laika hta a lu ai ngu
tsun ai lam gaw mungkan hta byin hkrum hkra chye ai mang hkang ni hpe koi ai ni hpe

tsun ai n rai, dai hpe tsawra myit hte masa lam jaw ang ai hku pri nen hkra hparan nna,
awng padang lu hkra shakut ai ni hpe tsun ai re. Dai rai nna, Yesu gaw Mahte 5:9 hta
"ngwi pyaw lam hpe gaw gap chye ai ni a lu ma ai, kaning rai nme law, shanhte hpe
Karai Kasang a kasha ni ngu nna shamying na" ngu tsun da ai re. Dai ni mungkan hta
masha n kau mi ngwi pyaw simsa lam hpe n jaw ai lam hku tinggyeng akyu matu sha
machyu nna gaw gap ai majaw ngwi pyaw wa na malai mang hkang she grau grau shalaw
ya nga ai. N kau mi gaw shanhte hkum shanhte ngwi pyaw lam hpe tsaw ra ai ni re ngu
tsun tim, teng man ai ngwi pyaw simsa lam lam yan hpe n kam hkap la ai ni, ningdang ai
ni law law rai nga ai. N kau mi ngwi pyaw lam (peace) hpe n gup aga hte grai tsun tim
shanhte hkan ai lam gaw n hkru n kaja ai lam she rai nga ma ai. Dai majaw Esaia 48:22;
57:21 hta "tara nlang ai ni kaw ngwi pyaw lam n nga ai, nga nna Yehowa tsun nga ai" ngu
tsun shadum da ai re. Ngwi pyaw simsa lam hpe gaw gap ai ni gaw Karai Kasng galaw ai
amu bungli hpe galaw ai, Karai sharawng awng ai lam mungkan hta dik tup wa hkra ap
nawng daw jau nga ai ni re. Karai Kasang a mungdan a manu rai nga ai love, justice,
freedom and peace ni ndai mungkan hta hkam sha lu nna, shinggyim masha hte Karai
Kasang , shinggyim masha shada, shinggyim masha hte nga yawng dang hta lapran pri
nen ai ganawn mazum lam lu la hkra shakut ai ni rai ma ai. Karai Kasang gaw Yesu
Hkrist a marang e shinggyim masha ni hpe ngwi pyaw simsa lam hpe jaw ai sha n rai,
ngwi pyaw simsa lam hpe gaw gap ai ni rai na hpe sharawng awng nga ai. Dai gaw, Yesu
Hkristu a marang e Karai Kasang hte htinglu htinglai lu nna Karai Kasang jaw ai ngwi
pyaw simsa lam hpe hkam la lu ai sha n rai; dai hpe mungkan hta grin nga lu hkra ap
nawng daw jau ai lam mung rai nga ai.

IV. Tengman ai ngwi pyaw simsa lam a matu Shingran
Karai Kasang gaw yubak a majaw hkrat sum mat ai mungkan hpe bai gram lajang
la, mye shading la nga ai Karai Kasang re. Chyum laika hta ngwi pyaw simsa lam hte
seng nna, Karai Kasang a yaw shada da ai lam ni hpe shingran ga ni hku lawu na chyum
ga ni hta mu lu nga ga ai.
Yerimia 6: 14-15 - "Ngwi pyaw n nga ti mung, ngwi pyaw nga ai, ngwi pyaw nga
ai, nga nna tsun let, shanhte gaw nye a amyu masha ni a nma hpe, loi mi sha shamai masu
nga ma ai. Shanhte gaw matsat shabat amu galaw nhtawm, kaya nga ma ni? kaja wa n
kaya nga ma ai, myi man mung n sum ma ai; dai rai nna shanhte gaw kataw ai ni hte rau
kataw na mara ai, ngai shanhte hpe kawan katsan yu ai aten e, shanhte jahkrat kau ai
hkrum na mara ai, nga nna Yehowa tsun ai".
Esaia 11:6-8 - " Shingrai chyahkyawn gaw sagu kasha hte rau shanu nga nna,
rawng gawk gaw bainam kasha hte rau hpum nga na ra ai; dumsu kasha, hkanghkyi
hkalung hte hpum sau ai yam nga gaw, rau hkawm sa nna, ma kaji shanhte hpe dun woi

na ra ai Dumsu hte tsap rau ushat sha nna, de a hkalung ni rau hpum nga na mara ai;
hkanghkyi gaw dumsu zawn yi hku sha na ra ai. Chyu chyu ai ma gaw, pu htum a tsip
ntsa e ginsup lu nna, chyu hka ai ma gaw, pu hkram hku hta shi a lata manaw bang lu na
ra ai".
Esaia 29:18-21- " Dai aten e na lahpang ai ni gaw chyum laika ga na lu na mara
ai; myit kyaw ai ni gaw nsin e pyi mu lu na mara ai. Myit kyip ia ni gaw, Yehowa hta hpa
let kabu gara shalaw na mara ai; ga ningtsa na matsan mayan ni gaw, Israela a chyoi pra
ai Wa hta awng sharawng na mara ai. Kaning rai nme law, gum shem ai wa gaw thum mat
nna, jahpoi ai wa gaw n nga sai. Tara lam manai nna, chyinghka lam e sa shawk ai wa
hpe mahkam hkam ai hte, ding hpring ai wa hpe pagawn gang kau let, n hkru b hkra
galaw maw ai ni yawng, shamyit kau ai hkrum ma ai".
Esaia 65:21-25 –"Shanhte gaw tinang galaw ai nta hta shanu nga nna, tinang hkai
ai tsabyi sun na asi, sha na mara ai. Shanhte nta galaw nna, masha kaga rawng na, n rai;
shanhte tsabyi sun hkai nna, masha kaga sha lu na, n rai: nye a amyu masha ni a asak gaw
hpun a asak zawn rai wa nna, ngai lata la ai amyu gaw, tianang lata amu a akyu, na na wa
hkam la na mara ai. Shanhte gaw be be kaman sha amu galaw na nrai; shamyit kau ai
hkrum na matu kasha shaprat na nrai; shanhte gaw Yehowa kaw na shaman lu la ai nli rai
nga nna, shanhte a matu mara ni shanhte hte rau rai nga ma ai. Shanhte garai n shaga
yang, ngai than na nngai; ga naw tsun nga yang pyi, ngai madat na nngai. Chyahkyawn
the sagu kasha rau sha lu nna, hkanghkyi gaw dumsu zawn yi hku sha na ra ai; lapu a
shahpa gaw, ga nhpu tai na ra ai; nye a chyoipra ai bum ting hta e, shada da hkala nba ai
hte jahten shabyak kau ai gaw, n nga na sai, nga Yehowa tsun ai".
Zehkaria 3:10 - "Dai shani e nanhte langai hte langai, tinang a tsabyi ru hte lakum
hpun npu e, htingbu htingpyen ni hpe shaga na myit dai, nga nna zaw nawng zaw wa up
ai Yehowa tsun ai".
America mung na shanchyang ni a ningbaw, Dr. Martin Luther King Junior wa
1963 ning August shata 28 ya shani Washinton mare, USA hta masha 200000 a man e
shai a yup man shingran tsun ai hta " ya anhte hkrum kadup nga ai yak hkak lam ni, n ni
n kri lam ni a lapran hta nye a myit hta shingran langai mi naw nga ai. dai gaw, lani mi na
nhtoi hta Goegia ginra na bum hkyeng ni a n tsa hta, moi kalang mi mayam ni rai ma ai
ngu ai masha ni a kashu kasha ni hte, moi kalang mi hta mayam madu ni ngu ai masha ni
a kashu kasha ni langai hte langai kahpu kanau shinggyim nauna myit hte hku hkau tsaw
ra hkat let ginsup pa hta rau dung na mara ai. Lani mi hta n tara ai lam, zingri zingrat lam,
dip lu dip sha lam amyu myu a npu e nni nkri hkam sha ra nna hkun hkraw nga ai
Missispi ginra hkan, shang lawt ai lam, tara rap ra lam,shada myit tau ai lam, hku hkau
tsaw ra ai lam ni shinggrup ka-up wa ai majaw, shingni maka ni yawng galai mat wa nna,
ngwi pyaw simsa lam, tsawm htap ai zai bru jang na hka hpawk zawn, lwi pru na ra ai.

Lani mi hta shanhte a shan ahpraw nsam hpe n mada ai sha, shanhte a lai
kyang shingni hte nga sat nga sa lam ntsa kaw sha mada nna tara jeyang daw dan ai
mungdan hta nye a kashu kasha marai 4 nga pra lu nga a hka ngu ai yup mang shingran re
ngu tsun ndau, let tara rap ra lam hte ngwi pyaw simsa lam a matu dakring dalang shakut
lai wa sai re.
Dai ni America mungdan hta Dr. Martin Luther King Junior a shingran dik tup wa
ai adan aleng rai nga ai hpe chye lu ga ai. Dr. Martin King Junior tsun ai "Ngwi pyaw
simsa lam gaw patamya lung seng hta mung, gum hpraw hta mung, ja hta mung grau
manu dan nga ai".
Ga Hpungdim
Anhte Hkristan ni yawng gaw mungga a laika hkum ni rai nga ga ai hte maren n
dai mungkan hta ngwi pyaw simsa lam tut nawng nga nga hkra shakut shaja ra ga ai.
Ngwi pyaw simsa lam a madu Karai Kasang a kashu kasha ni anhte rai ga ai hte maren,
ngwi pyaw simsa lam a matu asak hkrung let, anhte tut nawng daw jau ra ga ai. Tengman
ding hpring lam, tara rap ra lam, shinggyim sari sadang makawp maga gaw gap lam,
shinggyim masha shada tsaw ra, hkungga, manu shadan chye ai lam, makau grup yin
shingra tara yu gawn makawp maga lam, ni hte seng nna shingran kaja tawn let ap nawng
daw jau ai, a lu ai ni tai nga ga!