You are on page 1of 12

De vrees verstaan

Oikos Nieuws #58 / maart 2010


Pagina 2
Minder pretentie, meer ambitie
Pagina 3
Terublik op Klimaattop Kopenhagen
Pagina 4
Conferentie Fair & Green Deal
Pagina 5
Werk aan de wereld voor kerken
Pagina 6–8
De vrees verstaan
Pagina 9
Seminar over belastingheffing
Pagina 10
Moving Forward
Pagina 11
Ideeënwedstrijd 2009
2

Voorwoord
#58 / maart 2010

Thuis
In de jaren dat ik in Nicaragua in een provin- zoals internationale handel, vrede en veiligheid,
ciestadje zonder hotel woonde, intellectuele eigendomsrechten, belastingheffing en
heb ik veel gasten in huis gehad. Nederlanders -ontduiking, klimaatbeleid en migratie, zijn veel belang-
natuurlijk, maar ook onbekende Amerikanen, rijker. De Raad benadrukt het belang van mondiale
Cubanen, Peruanen, en vele anderen. Zelf ontwikkeling en coherentie in brede zin. Het gaat om
heb ik ook vaak gelogeerd bij Nicaraguaanse mondiale samenwerking waarin alle wereldbewoners
families, wanneer ik samen met Nicaragu- een rol spelen. Er is, in mijn woorden, maar één wereld
aanse collega’s cursussen gaf overal in het land en die is het (t)huis van alle mensen. De vraag is echter
en moest blijven overnachten. Beide soorten of alle mensen zich er ook echt thuis kunnen voelen.
ervaringen, te gast zijn en zelf mensen te gast De brede agenda van de WRR zal kunnen helpen om de
hebben, waren heel leerzaam. Sommige gasten mondiale condities te verbeteren. Oikos herkent daarin
waren je zo snel vertrouwd dat ze binnen en- veel van de eigen missie. Ook in ons eigen land is nog
kele uren moeiteloos inschoven in de dagelijkse veel te doen om te zorgen dat alle bewoners van dit land
huiselijke routines, andere bleven tot het einde geen vreemdelingen en gasten voor elkaar zijn, maar
van hun verblijf betrekkelijke vreemden. En omgekeerd, huisgenoten. Zeker nu het kabinet Balkenende IV geval-
bij sommige Nicaraguaanse families voelde ik mij snel len is en de kans dat partijen met een nationalistische
deel van het gezin, bij andere werd je soms zo bijzonder boodschap meer (regerings)invloed krijgen, heel groot
behandeld dat je je de hele tijd gast bleef voelen. is. Waarom worden en blijven mensen vreemden van
elkaar? In een conferentie over populisme komt ook deze
Aan deze ervaringen van te gast zijn en mensen te gast vraag aan de orde. Als organisatie die Oikos (huis) heet,
hebben moest ik denken bij het lezen van het rapport blijven we werken aan een rechtvaardig, vreedzaam en
van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid duurzaam huis voor alle mensen. Want we hebben geen
(WRR) ‘Minder pretentie, meer ambitie. Ontwikkelings- ander huis dan onze ene aarde.
hulp die verschil maakt’. De Raad wijst erop dat de
ontwikkeling van een land slechts in beperkte mate door Ineke Bakker,
ontwikkelingshulp bepaald wordt. Allerlei factoren die Directeur Oikos
buiten het domein van de ontwikkelingshulp vallen,

Minder pretentie, meer ambitie!


De laatste tijd stellen steeds meer boze Meer ambitie bete- en bedrijven, laat staan individuen, niet
burgers en kritische wetenschappers vragen kent ook een brede in staat om zelfstandig te voorzien in deze
bij ontwikkelingssamenwerking. Voor de agenda: stabiliteit en publieke goederen. Sommige nationale en
Wetenschappelijke Raad voor het Rege- veiligheid, inter- mondiale publieke goederen zijn onmisbaar
ringsbeleid (WRR) waren dergelijke vragen nationale handel, voor economische groei en ontwikkeling:
de aanleiding voor een kritische analyse van maatschappelijk klimaatbeleid, bescherming biodiversiteit,
de ontwikkelingssamenwerking. In januari verantwoord onder- veiligheid, regionale infrastructuur, hand-
verscheen het rapport Minder pretentie, nemen, intellectuele having van mensenrechten etc. Tegelijkertijd
meer ambitie. Een korte beschouwing. eigendomsrechten, heeft economische groei ook een negatieve
belastingen en invloed op sommige publieke goederen.
De WRR doet in het rapport een aantal belastingontduiking, De recente klimaattop te Kopenhagen heeft
aanbevelingen om de ontwikkelingshulp te investeringen etc. De uitdaging is om op al eens te meer laten zien hoe lastig het is
verbeteren. Uiteraard zijn de discussies over deze terreinen een ontwikkelingsperspectief om tot een gemeenschappelijke aanpak te
omvang, doeltreffendheid, doelmatigheid en in te brengen (politieke coherentie). De WRR komen.
organisatie van ontwikkelingshulp belang- noemt in dit verband de campagne van Tax
rijk. Vanuit het perspectief van Oikos is de Justice, waar Oikos initiatiefnemer van is, Oikos beschouwt het WRR rapport als een
analyse van de ontwikkelingshulp echter als goed voorbeeld. Ook andere thema’s van belangrijke steun in de rug, juist vanwege de
niet het meest interessant. Het WRR-rapport Oikos hadden hier genoemd kunnen worden: getoonde ambities m.b.t. de politieke cohe-
relativeert terecht ook de pretenties van ont- voedsel & landbouw, klimaat, handel en rentie en de publieke goederen. Deze agenda
wikkelingshulp. De WRR verwacht daarente- migratie. Maar het is ook duidelijk dat zich zien we ook terug in de eigen thema’s. Het is
gen meer ambities als het gaat om ‘mondiale hier dilemma’s voor doen: conflicterende jammer dat de discussie in politiek en media
ontwikkeling’. Het gaat daarbij volgens de belangen en botsende waarden. zich nu alweer lijkt te versmallen tot de
WRR om allerlei factoren die buiten het aanbevelingen over ontwikkelingshulp. Het
domein van de ontwikkelingshulp vallen en De WRR vraagt ook aandacht voor de publie- rapport Minder pretentie, meer ambitie heeft
die een grote invloed hebben op het leven en ke goederen. Dat zijn goederen (en diensten) veel meer te bieden.
de vrijheid van mensen. die in principe iedereen raken of die voor
iedereen beschikbaar zouden moeten zijn. David Renkema
Tegelijkertijd zijn afzonderlijke regeringen
3

#58 / maart 2010


Kopenhagen 2009: wat nu?
In december vond in Kopenhagen de lage, (fossiele) energiegebruik per hoofd van pelijke organisaties ervoor hun energie maar
klimaattop plaats. Het zal u niet zijn de bevolking minstens met eenzelfde percen- te steken in lokale campagnes en alterna-
ontgaan. In het vorige nummer schreven tage omlaag zouden moeten brengen als de tieven, waar misschien meer resultaat is te
we: “De inzet is hoog. Wat zal de uitkomst rijke landen. Dat zou vooral de minst ontwik- boeken. Om het VN-proces op deze manier
zijn?” Daarover kunnen we kort zijn: kelde landen geen enkele ruimte laten voor op te geven, zou een vergissing zijn. Want de
eigenlijk is er geen uitkomst. ontwikkeling. grootste winst van Kopenhagen is misschien
Toch zijn er ook wel positieve dingen te wel dat niet alleen China maar alle ontwik-
Het zogenaamde Kopenhagen Akkoord is melden. De Verenigde Staten spreken weer kelingslanden zich daar krachtiger hebben
slechts een verklaring van vijf landen (China, min of meer constructief mee over het gemanifesteerd dan ooit tevoren. Hoe dan
India, Brazilië, Zuid-Afrika en de VS), die niet klimaatbeleid. Er is nu enige officiële, poli- ook zal in de opzet van klimaatonderhande-
is aangenomen door de volledige vergadering tieke erkenning dat de temperatuurstijging lingen rekening gehouden moeten worden
van 193 landen in Kopenhagen. tot 2˚C beperkt moet blijven. Er is ontwik- met deze emancipatie en veranderde interna-
kelingslanden een forse som geld toegezegd tionale machtsverhoudingen en de daardoor
De maatschappelijke organisaties, waaronder voor aanpassing aan klimaatverandering. veranderende onderhandelingscultuur. Die
ICCO en de Wereldraad van Kerken, wilden Ook op andere punten is er voorzichtige was tot nu toe erg westers of zelfs Angelsak-
een Fair, Ambitious and Binding Deal. Het niet- vooruitgang geboekt, zij het vooral in de sisch. Ook de lengte en massaliteit van de
geaccepteerde akkoord is echter noch fair, weken vóór Kopenhagen. In feite moeten conferenties verdient reflectie.
noch ambitieus, noch bindend. Er zijn we constateren dat het werk van talloze Maatschappelijke organisaties hebben zich
slechts vrijwillige toezeggingen gedaan voor onderhandelaars in Kopenhagen nog niet af in Kopenhagen sterker en massaler dan ooit
emissiebeperking. Als we die optellen koersen was, zoals Yvo de Boer van de UNFCCC stelde. geroerd. Daarin werd een grote rol gespeeld
we eerder af op een temperatuurstijging van Het was beter geweest dat te erkennen en het door Countdown to Copenhagen van APRODEV
3,5 oC dan de vereiste 2 of zelfs 1,5 oC. En werk in 2010 af te maken dan dit te maskeren en ICCO en met name de Global Campaign
goed beschouwd voldoen de toezeggingen met een zeer gebrekkig Kopenhagen Akkoord. on Climate Action, waarin Oikos met steun van
van ontwikkelingslanden méér aan wat van Het geforceerde streven daarnaar leidde in ICCO de Wereldraad van Kerken vertegen-
hen verwacht wordt, dan de toezeggingen Kopenhagen eerder tot een pas op de plaats woordigt. Dat gaf een krachtig maatschappe-
van de rijke landen. dan tot vooruitgang. lijk signaal. Toch moeten we ons afvragen of
Er is inmiddels een forse discussie ontstaan Het gevaar dreigt nu dat de onvrede over dit datzelfde signaal niet op een andere manier
over wie voor dit ‘non-resultaat’ verantwoor- akkoord de verdere onderhandelingen in is te geven, met een minder massale afvaardi-
delijk is. Velen wijzen in de richting van het kader van de VN frustreert. Sommigen ging van over de hele wereld naar een derge-
China en India. China en India hebben verwachten dat de eigenlijke onderhande- lijke klimaattop en alle kosten, CO2-uitstoot
echter terecht verderstrekkende voorstellen lingen in het beperkte circuit van de G20 en organisatorische perikelen van dien.
die in Kopenhagen op tafel werden gelegd, zullen worden voortgezet, waardoor de
afgewezen. Deze zouden ertoe leiden dat ont- kleinere ontwikkelingslanden het nakijken Christiaan Hogenhuis
wikkelingslanden voor 2050 hun, nog steeds hebben. Tegelijk kiezen sommige maatschap-
4

verslag conferentie fair & green deal. wie biedt?

Goed nieuws over ‘echte welvaart’


#58 / maart 2010

De aarde biedt genoeg voor een mens- fetisjisme. Daartoe mikt Korten op een drie- Diverse organisaties lieten in een tiental
waardig bestaan dat voldoende ruimte voudige aanpak: verander de verhalen over workshops zien hoe ze momenteel werken
laat voor iedereen, inclusief de generaties welvaart, realiseer nieuwe realiteiten van aan een Fair Green Deal. In de slotdiscussie
na ons en de natuur. Al doen de klimaat- onderop en herzie de regels van het econo- benadrukten vertegenwoordigers van de
crisis, de wijkende Millenniumdoelen en misch spel. vakbonden, milieu- en ontwikkelingsorga-
de huidige economische crisis anders ver- nisaties en beleggers dat de boodschap van
moeden, toch kan ieders ‘echte welvaart’ In de paneldiscussie was er veel waardering deze nieuwe deal positief moet zijn. Ook zal
er op vooruitgaan. Mits we in flexibele voor Korten, maar werd zijn nadruk op duidelijk moeten worden aangeven welke
én overtuigde samenwerking het econo- lokale economieën ook als erg Amerikaans effectieve bijdrage burgers en bedrijven
mische roer omgooien. Die ambitie stond gekenschetst. De Duitse milieueconoom kunnen leveren, rekening houdend met
centraal tijdens de Vlaams-Nederlandse Joachim Spangenberg bepleitte net als Hans verschillende doelgroepen. Tegelijk werd
conferentie Fair & Green Deal: wie biedt? Opschoor voor het dichtbevolkte en verstede- gewaarschuwd dat een koerswending van de
lijkte Nederland een veel grotere rol voor de economie een zaak van lange adem is waarin
De conferentie werd gehouden op 21 januari overheid. Die zou dan wel veel participatie- vooral samenwerking van groot belang is.
2010 in Tilburg en was georganiseerd door ver moeten zijn. De Belgische ontwikkelings-
het Platform Duurzame en Solidaire Econo- econome Francine Mestrum benadrukte dat Die samenwerking op basis van een gemeen-
mie, waarvan Oikos deel uitmaakt. Centraal de overheid cruciaal is voor het garanderen schappelijke visie van een faire en groene
stond daarbij de Fair & Green Deal, een van de sociale zekerheid. Volgens Mestrum economie is het hoofddoel van de Alliantie
manifest met voorstellen voor economische is sociale zekerheid als vorm van ‘solidariteit voor een Fair & Green Deal. Oikos is hier
heroriëntatie dat is opgesteld door een brede zonder aanziens des persoons’ superieur aan één van de initiatiefnemers van, ondermeer
alliantie van maatschappelijke organisaties de solidariteit binnen families en lokale in het kader van het project Werk aan de
en inmiddels brede steun heeft gekregen. gemeenschappen. De Belg Peter Tom Jones Wereld! Binnen deze samenwerking is er
koos voor een XL-variant van de Fair Green ruimte voor diversiteit, aansluitend bij de
De hoofdspreker, de Amerikaanse politiek Deal, die niet alleen de structuur- en produc- eigen prioriteiten en werkterreinen van de
econoom David Korten, zette de noodzaak tiekant van de economie aanpakt, maar deelnemende organisaties en bedrijven. Een
van een koerswijziging stevig neer. Hij pleitte ook de kant van consumptie- en gedragsver- dergelijke werkwijze bepleitte Jones met zijn
niet zozeer voor een vergroening van de andering. Wiert Wiertsema van BothENDS voorstel voor transitiearena’s in Vlaanderen.
huidige geglobaliseerde economie, maar voor benadrukte samen met Spangenberg dat Het hoopgevende feit is dat niet alleen in
het opbouwen van een alternatieve economie maatschappelijke organisaties en politieke België en Nederland, maar wereldwijd derge-
vanuit lokale en regionale initiatieven zoals partijen een veel betere analyse moeten lijke initiatieven genomen worden.
Transition Towns. Daarin kunnen beslissingen maken van wat er bijvoorbeeld in de huidige
veel beter democratisch genomen en verant- financiële crisis gaande is, hoe de machts- Voor een uitgebreid verslag en meer
woord worden. Dat zorgt volgens Korten voor verhoudingen liggen, wat de directe voordelen informatie: www.platformdse.org en
een ‘echte welvaart’ van land, kennis, een van een Fair Green Deal zijn, maar ook wat www.alliantiefairgreendeal.org
gelukkig kind, voeding en dergelijke, in de superrijken van nu bij die deal zullen
plaats van de ‘fantoomwelvaart’ van flitskapi- verliezen. Christiaan Hogenhuis
taal, ontspoorde kredietverlening en bonus-

De hoofdspreker van de
conferentie in Tilburg,
de Amerikaanse politiek
econoom David Korten
5

Er is werk aan de wereld voor kerken!

#58 / maart 2010


Toekomstbeeld
Het is 2030. Rond de kerk is het gezellig druk,
want het is oogsttijd. In de boomgaard staan
vrijwilligers uit het inloophuis rond de gast-
vrouw van de hoveniersgroep. Ze laat zien hoe
je handig appels plukt. De moesappels gaan
meteen naar de keuken. Daar heeft de gastheer
van de kookgroep extra stoelen aangedragen
voor de baksters van de dag. De Wijze Vrouwen
uit de synagoge, de moskee en de kerk hebben
al recepten vergeleken. Hun keuze is gevallen
op een appeltaart met kardemom, een gift van
hun FairClimate partners uit India.
Het schillen kan wel een paar uur gaan duren,
want er wordt voor drie geloofsgemeenschap-
pen gebakken. Maar wie kijkt er op een uurtje
als het gezellig is en er FairTrade Koffie gezet
wordt? De voorzitter van de kerkrentmeesters
komt ook even een kijkje nemen. Hij krijgt twee
kannen koffie mee, voor het Transition Town
overleg over de uitbreiding van de zonnecentrale,
die de groeiende ChurchWheels vervoersvloot
oplaadt. Terwijl hij weer de deur uitloopt,
glippen een paar peuters vóór hun leidster
de keuken binnen, om bij hun oma’s een glas
limonade te drinken.

Een romantisch droombeeld? Niet als het FairTrade activiteiten. De ecologische kant van De toekomstbeelden uit de eerste bijeen-
ligt aan een aantal gemeenteleden uit duurzaam leven komt steeds meer tot uiting komsten op locatie vormen de basis voor het
heel Nederland die deelnemen aan het in creatieve acties. In Delft organiseert de verdere coachingstraject van Kerken – Werk
coachingstraject van Kerken – Werk aan de Vierhovenkerk bijvoorbeeld een duurzame aan de Wereld. In elk van de tien gemeentes
Wereld. Het traject is begonnen met een modeshow. En in Dieren konden gemeente- helpt het team van coaches met het verder
Startdag op 19 november in de houtzaag- leden van de Ontmoetingskerk ideeën op verwoorden, afstemmen én waarmaken van
molen ‘De Ster’ in Utrecht. Momenteel een ‘klimaatzuil’ plaatsen. Dat leidde tot het gedeelde verhaal. Tijdens het traject
vinden door heel Nederland de eerste acties. Mensen reageerden enthousiast: wordt steeds opnieuw ‘vanuit’ de toekomstvi-
bijeenkomsten plaats. Het team van douchezandlopers vonden gretig aftrek en sie ‘teruggekeken’. Wat heeft deze duurzame
coaches is al langs geweest in Dieren, er werden veel lege printercartridges en ontwikkeling de afgelopen twintig jaar
Leeuwarden en Delft. Nog zeven andere mobiele telefoons ingezameld. mogelijk gemaakt in onze kerk? Wie heeft er
plaatselijke kerken krijgen binnenkort allemaal meegedaan? Welke stappen hebben
bezoek. Samen wordt gekeken welke Tijdens de eerste bijkomst met de coaches mensen gezet, die uiteindelijk nieuwe wegen
nieuwe stappen op weg naar ‘fair en groen van Kerken – Werk aan de Wereld visualiseren bleken te banen? Zo leiden incidentele
leven’ zouden passen bij de gemeente. de betrokkenen hoe ‘fair en groen leven in duurzaamheidsacties uit het verleden en het
onze gemeente’ er over twintig jaar uit zou heden er toe dat er écht koers gezet wordt
Met behulp van een ‘nulmeting’ inventari- kunnen zien. Zo ontstaan gedetailleerde naar een fair en groen leven.
seren de betrokkenen wat er in hun kerk al toekomstbeelden die bij de eigen gemeente
gebeurt op het gebied van duurzaamheid. passen, beelden die de hoop van de betrok- Louke van Wensveen
Dat varieert sterk van plek tot plek. Som- kenen weergeven. Daardoor verschijnt een
mige gemeentes doen vooral waar kerken gedeeld verhaal: het verhaal van de eigen
traditioneel al goed in zijn: ze ondersteunen kerk als koinonia, een gemeenschap die zelf
de sociale kant van fair en groen leven via duurzaam blijkt, omdat ze duurzaam in
woordverkondiging, viering, diakonaat en de wereld staat. Dit kan tot verwonderde
groepsactiviteiten. Andere gemeentes geven reacties leiden en tegelijkertijd heel prak-
ook concreet aandacht aan de economische tische vragen oproepen.
kant van duurzaam leven, bijvoorbeeld via
6
#58 / maart 2010

De vrees verstaa
Pastoraat in een tijd van maatschappelijke onzekerheid en populisme
7

Nederland kampt met een toenemende maatschappelijke onzekerheid en onduide-


lijkheid over de nationale identiteit. Ook onder kerkgangers groeien deze gevoelens,
merken predikanten en pastores in hun pastorale werk. In de omgang met zulke
gevoelens, komen zij een aantal dilemma’s tegen. Als oecumenische organisatie

#58 / maart 2010


vindt Oikos het belangrijk om deze dilemma’s bespreekbaar te maken. Oikos wil
predikanten, pastores en kerkelijk werkers reflectiemogelijkheden en handelings-
perspectieven aanreiken.

Onlangs woedde in dagblad Trouw een Juist voor dominees en priesters is deze

an
discussie over de vraag hoe christelijk het is thematiek urgent. Vanuit de kerken zijn zij
om zich achter de PVV van Geert Wilders te de eersten die de angsten en de zorgen van
scharen. Uit onderzoek blijkt dat er nogal de gelovigen tegenkomen. Daarbij lopen
wat christenen bij de Europese verkiezingen de meeste voorgangers tegen een aantal
in juni 2009 op de PVV stemden. In overwe- dilemma’s aan.
gend christelijke dorpen als Urk en Volen-
dam haalde de PVV tussen de 12 en 40% Het eerste dilemma heeft te maken met de
van de stemmen. Wilders lijkt hiermee de vraag waar de angst en maatschappelijke
belangrijkste concurrent voor het CDA te zijn onzekerheid vandaan komen. Vaak wordt
geworden, concludeerde historicus Jan Dirk dan gewezen op de islam. De angst voor de
Snel. Ook de SGP zal zich in de aanloop naar islam ontstond bij veel mensen na de aan-
de vervroegde Tweede Kamerverkiezingen slagen in New York en werd versterkt door
electoraal schrap moeten zetten, want een de aanslagen in 2004 (Madrid en Theo van
deel van de doorgaans zo trouwe achterban Gogh) en 2005 (Londen). De PVV heeft van
overweegt op de PVV te stemmen. deze angst zijn electorale kernpunt gemaakt.
Ook sommige dominees en pastores lijken
Politieke analisten zoeken naar verklaringen beducht voor de islam. Het is echter de vraag
voor dit fenomeen. Ziet een bepaalde groep of de islam de oorzaak is van de huidige
christenen de PVV als een antwoord op maatschappelijke onzekerheid (de islam
de gevreesde teloorgang van de door hen als gewelddadige religie die buitenshuis
gekoesterde ideologie van God, Nederland gehouden moet worden), of dat de maat-
en Oranje? Of biedt de PVV een nieuwe schappelijke onzekerheid er de oorzaak van
mogelijkheid om zich vanuit christelijke is dat de islam wordt gevreesd (de moslims
hoek teweer te stellen tegen de islam, als als zondebok).
aartsrivaal van het christendom? Er kunnen
allerlei redenen zijn om voor deze partij te Dan komt het tweede dilemma op. Want
kiezen. Wezenlijk is dat voor veel kiezers aan waar de politieke boosheid van sommige
hun keuze voor populistische partijen een christenen zich keert tegen ‘vreemden’, in
‘zinderend gevoel van onvrede’ ten grond- de praktijk moslims, roept de Bijbel juist op
slag ligt. Maar ook de ‘hang naar nationale tot het opnemen van ‘vreemden’. De pastor
eigenheid’ en de wens dat ‘de stem van het heeft enerzijds de verantwoordelijkheid om
volk’ gehoord wordt, spelen daarbij een rol. open te staan voor de zorg van de gelovigen
Volgens socioloog Anton Zijderveld zijn dit (of hij of zij die nu deelt of niet), maar draagt
de belangrijkste kenmerken van populisme. anderzijds ook de Bijbelse moraal met zich
Het is aan alle politieke partijen om met mee.
zulke gevoelens om te gaan.
In het verlengde hiervan ligt het derde di-
Maar het is niet alleen aan de politici. De lemma. Een dominee die niet meegaat in de
samenleving kent méér kanalen voor de boosheid, zal door sommige gemeenteleden
omgang met maatschappelijke onvrede en ervan beticht worden dat hij de zorgen om
gevoelens van onmacht. Van oudsher is de de multiculturele samenleving wegwimpelt.
kerk een instituut dat inzet op zorg voor de Maar een dominee die fel ageert tegen ‘de
naaste en oproept tot solidariteit en barm- buitenlanders’ of ‘de moslims’, zal andere
hartigheid, over grenzen van etniciteit en gemeenteleden tegen zich in het harnas
religie heen. Wie kent niet het verhaal van jagen. Welke opstelling ook gekozen wordt,
de barmhartige Samaritaan? Dit verhaal over de politieke visie van de pastor speelt mee in
een vreemdeling die zich bekommert om de manier waarop hij of zij de zorgen van de
een gewonde man, waar eerder de priester gelovigen benadert.
en de Leviet voorbij liepen, beschrijft de
kernwaarden van de christelijke moraal: Oikos vindt het belangrijk om pastores hand-
verbondenheid door solidariteit en begrip reikingen te doen om met deze dilemma’s
voor de ander. om te gaan. Dialoogtechnieken kunnen de
Lees verder >
8

pastor praktisch voorbereiden op een gesprek verslag werkconferentie op 15 februari 2010


#58 / maart 2010

Pastor: wees authentiek!


met de gemeente over politieke vraagstukken.
Via uitleg van het project Werk aan de
Wereld kan Oikos laten zien dat kerken veel
kunnen bieden op lokaal niveau. Om tegen- Zo’n vijftig pastores zijn op 15 februari naar het Landelijk Diensten-
wicht te bieden tegen onvrede, hang naar centrum gekomen: protestant (PKN), katholiek, oud-katholiek,
isolatie en doorgeschoten individualisering, gereformeerd-vrijgemaakt en doopsgezind. De vraag hoe ze de
moeten mensen gehoord worden, juist in vrees van gelovigen dienen te verstaan, was voor geen van de
hun eigen buurt. Kleinschalige initiatieven aanwezigen een eenvoudige vraag. “Als je de bijbel uitlegt, ben je
op gemeenschapsniveau moeten op hun altijd bezig met politiek”.
waarde worden geschat en zijn een belang-
rijk onderdeel voor het herstel van basisver- Een pastoraal werker schetste de problematiek als volgt: “Het aller-
trouwen. moeilijkste van mijn werk als pastor vind ik het praten met mensen
die zeggen ‘die buitenlanders moeten zich maar aanpassen of
Respect is belangrijk. Voor de onzekerheid anders oprotten’. Wat kan ik in zo’n situatie doen?” De aanwezige
van de gelovige, voor andersgelovigen, maar pastores herkenden haar probleem. Als een pastor het eerderge-
ook respect voor de moeilijke positie waarin noemde gemeentelid antwoordt dat er toch veel wel goed gaat in
de voorganger zich kan bevinden. Het is de multiculturele samenleving, dan komt dat niet aan. Bestaande
belangrijk om de vrees van gelovigen te ver- beelden en ervaringen krijg je daar niet mee ‘weggepraat’. Zomaar
staan. Daarbij is het van belang te realiseren meegaan met de klacht is voor veel pastores echter ook geen optie.
dat een (pastorale) discussie over het gevaar Maar door een tegenvraag te stellen (‘wat bedoel je nu eigenlijk
van de islam al snel in een ‘welles-nietes- als je dat zegt?’), komt er wellicht ruimte voor nuancering en een
sfeer’ terechtkomt. Belangrijker is het om gesprek over de achterliggende redenen.
de oorsprong van de angst te begrijpen. Die
kan wel eens op een ander vlak liggen dan Hoe je zo’n situatie ook aanpakt, het verwijt dat je het niet goed
islamofobie. Een pastor kan proberen daar doet ligt altijd op de loer en kan uit verschillende hoeken komen.
achter te komen. Maar dan moet hij of zij Ten eerste kan je makkelijk in botsing komen met andere gemeente-
wel bij zichzelf te rade gaan wat zijn eigen leden: “Als je politieke uitspraken doet, loop je heel snel het risico
positie is ten opzichte van de angst en hoe om een deel van je gehoor in de kerk kwijt te raken”. Ten tweede
politiek de pastor zichzelf wil opstellen in kan je ook verwijten van collega’s op de hals halen. De strategie
het pastoraat. Een pastoraal gesprek kan een van de pastor die ervoor koos om tijdens een preek op 4 mei een
plek zijn om na te gaan wat een gelovige als concrete vergelijking te trekken tussen de PVV en de NSB, werd
bedreigend ervaart, van waaruit, vrij van bekritiseerd door een aantal collega’s, die zich afvroegen wat voor
vrees, het gesprek en de ontmoeting met de effect zo’n vergelijking heeft. Ten derde maak je je al snel zelf
ander, de ‘vreemde’, verder aangegaan kan verwijten: “Verplaats ik me wel écht in de zorgen die mensen
worden. uiten?” Om geloofwaardig te zijn als pastor zal je voor jezelf moeten
nadenken over je eigen positie: “waar ligt mijn eigen vrees?”.
Onderzoekers van het SCP wijzen erop dat de
gemiddelde Nederlander, ook de potentiële Tijdens de werkconferentie kwam één aanbeveling telkens weer
PVV-stemmer, tevreden is over zijn eigen bovendrijven: wees als pastor authentiek. Dit devies geldt voor de
leefomstandigheden, maar ontevreden over pastor in de oude wijken van de grote steden, maar evenzeer voor
de maatschappij als geheel. Het is aan de de pastor in de ‘witte wijken’. Jurjen Beumer, pastor en directeur van
pastor om aan hen, die onder de loodgrijze Stem in de Stad, raadde aan om dicht bij je spirituele zelf te blijven,
Hollandse wolkenhemel hun weg zoeken, dan kom je ook bij de spirituele ander. Beumer: “Mensen weten van
vertrouwen te bieden. mij hoe ik politiek gezien over bepaalde dingen denk. Ik leer uit
ontmoetingen met anderen, ik betrek ze op mezelf, maar ik wijs ook
Welmoet Boender af en oordeel ook.” Bram Grandia van het IKON pastoraat wees op
de aanbeveling van buurtpastor Titus Schlatman om permanent
aanwezig te zijn in de wijk en te luisteren naar de klachten. “Geef
inhoud aan je eigen overtuiging en zet je niet alleen maar af tegen
iets”. Trouw-journalist Willem Breedveld benadrukte tot besluit dat
de kerk de kracht heeft om met het verschil om te gaan: “De velerlei
verschijningsvormen van Gods Geest geven kleur en vorm aan Gods
pluriformiteit”.

Welmoet Boender
9

tax justice nl denkt mee met ministeries

Ontwikkelingssamenwerking op Zet je
het gebied van belastingheffing spaargeld op

#58 / maart 2010


In de plenaire ses- de juiste plek
sies en tijdens de
workshops vonden
levendige discussies
plaats. Ten aanzien
van technische assi-
stentie aan ontwikke-
lingslanden werd be-
nadrukt dat de vraag
moet komen uit de
ontwikkelingslanden
zelf. Bij assistentie zal
vooral rekening moet
worden gehouden
met de specifieke
omstandig-
Minister Koenders heeft in de beleidsagenda heden in een land. Een one-size-fits-all oplos- ‘Put your money where your
voor 2010 aangekondigd dat Nederland de sing bestaat niet. mouth is’ is de Engelse uitdruk-
systemen voor het innen van nationale en Het vergroten van inkomsten uit belasting- king die weergeeft dat je je geld
lokale belastingen wil verbeteren. heffing kan landen minder afhankelijk maken in overeenstemming met je
Op Koenders’ initiatief is een intentiever- van hulp en de mondigheid van burgers idealen moet uitgeven. Er zijn
klaring getekend tussen de ministeries van versterken. Daarbij wordt echter impliciet ook banken met fondsen die
Financiën en Buitenlandse Zaken om samen aangenomen dat extra belastinginkomsten alleen investeren in bonafide,
te werken op dit onderwerp. Momenteel inderdaad ten bate van armoedebestrijding en duurzame of innovatieve
werken de ministeries aan de invulling van gezondheidszorg worden aangewend en dat bedrijven. Op die manier helpen
dit beleid. Tax Justice NL is gevraagd mee de stem van de burgers voldoende zal zijn om zij de armoede in de wereld te
te denken over de invulling. Een eerste stap dit zonodig af te dwingen. In de praktijk kost bestrijden.
hiertoe is gezet tijdens een seminar in het het echter veel moeite om de invloedrijke elite
kader van het Development Policy Review te overtuigen dat de extra inkomsten moeten Actietip!
Network. worden besteed in het publieke domein. Met de Eerlijke Bankwijzer kun
De deelnemers onderstreepten daarom ook je zien wat jouw bank doet.
Het seminar dat op 2 december 2009 plaats- de noodzaak om technische assistentie op het En je kunt banken met elkaar
vond, hoort bij het proces Supporting develo- gebied van belastingen te laten samengaan vergelijken. De Bankwijzer geeft
ping countries’ ability to raise tax revenues, met een focus op de uitgaven van overheden. aan hoe banken scoren op
waaraan Tax Justice NL meewerkte. Het doel natuur, klimaat, mensenrechten,
van dit seminar was het verbeteren van de Deze en andere aanbevelingen zijn aan het wapens, corruptie en betrouw-
informatie- en kennisuitwisseling tussen be- Ministerie van Buitenlandse Zaken gedaan. baarheid. Vraag je bank om meer
leidsmakers, academici en NGO’s. De gedachte In de loop van dit jaar organiseert Tax Justice verantwoord te investeren.
hierachter was dat deze partijen gezamenlijk NL expertbijeenkomsten om de aanbevelingen Stuur ze een ‘gele kaart’ of stap
concrete beleidsaanbevelingen kunnen doen verder te uit te werken. over naar een andere bank.
om de mogelijkheden van ontwikkelingslan- Kijk op eerlijkebankwijzer.nl
den om belastinginkomsten te genereren te Andrina Sol
verbeteren. Dit is Tip 7 uit het boekje
52 Simpele manieren om
armoede de wereld uit te hel-
pen van Fons en Jacqui Burger,
uitgegeven door Brighter World
in samenwerking met EEN. In de
komende periode verschijnt in
Oikos Nieuws telkens één tip uit
deze uitgave. Lezers van Oikos
Nieuws kunnen nu met korting 52
simpele manieren om armoede
de wereld uit te helpen bestel-
len. Geef uw bestelling op via het
bestelformulier op pagina 11 en
ontvang het boekje voor € 10 i.p.v.
de standaardprijs € 14,90.
10

nieuwe publicatie over de rol van migranten bij ontwikkeling

Moving Forward
#58 / maart 2010

Van een overdekte markt op de Fillipijnen Migranten kunnen de kennis die ze in organisaties voor migranten uit Afrika en
tot een middelbare school in Zuid Sudan Nederland hebben opgedaan vaak inzetten Azië. We moeten richting de politiek en de
en van onderwijs voor kinderen op de bij ontwikkelingsprojecten. Zo ondersteunt Nederlandse maatschappij een gezicht geven
Molukken tot het bespreekbaar maken Stichting Pasali boeren in de Filippijnen niet aan de vele migranten die hier zijn.’
van vrouwenbesnijdenis in Somalië; alleen met geld, maar ook met kennis. Nonoy
allemaal voorbeelden van projecten die Ty van Pasali: ‘Door het werk van onze leden Onmisbare bijdrage
door migranten in hun landen van her- hier in Nederland, maar ook door contacten De belangrijke bijdrage die migranten
komst zijn opgezet. Migranten vormen met Nederlandse ondernemingen, neemt leveren aan de opbouw van hun landen van
een stille maar indrukwekkende kracht onze kennis verder toe. Die kennis zetten we herkomst werd in 2006 bevestigd door een
achter de ontwikkeling van hun landen vervolgens in bij ons project in de Filippijnen’. rapport van de Wereldbank over de bijdrage
van herkomst. De band met hun land van van remittances aan de ontwikkeling van
herkomst maakt dat vele migranten zich Meerwaarde landen in het Zuiden. De onderzoekers con-
betrokken voelen en willen bijdragen aan Ontwikkelingsprojecten die door migranten cludeerden dat die bijdrage aan armoedebe-
duurzame ontwikkeling. worden opgezet, hebben een meerwaarde. strijding groter is dan alle initiatieven op het
Migranten kennen het land en de gebruiken, gebied van ontwikkelingssamenwerking van
In de publicatie Moving Forward, van Oikos waardoor projecten die zij opzetten, vaker westerse landen bij elkaar. Radj Bhondoe van
en SMS, delen migrantenorganisaties hun succesvol zijn. Kon Kelei, voormalig kind- de SEVA Network Foundation vindt dat dit
visie op en ervaringen met ontwikkelings- soldaat in Zuid Sudan, ging terug naar zijn ook in Nederland meer erkend zou moeten
samenwerking. Wat uit veel verhalen van geboortedorp met een plan om een middel- worden. ‘Migranten waren niet betrokken
migranten en migrantenorganisaties naar bare school te bouwen. ‘Ik heb het plan aan bij de formulering van de millenniumdoelen
voren komt, is de meerwaarde van hun dub- de dorpsoudsten voorgelegd en hun gevraagd en zijn ook niet betrokken bij de uitvoering
bele loyaliteit aan Nederland en aan het land of zij dit een goed idee vinden, of dat zij daarvan. Terwijl migranten een heel belang-
van herkomst. Als je het gevoel hebt dat je andere dingen harder nodig hebben. Zij rijk instrument vormen voor de realisatie
niet bezig mag zijn met je land van her- gaven aan dat dit precies is wat zij nodig van die doelen!’ Met de publicatie Moving
komst, staat dat integratie en participatie in hebben.’ Binnen Nederland bundelen Forward en door middel van de Ideeënwed-
de Nederlandse samenleving in de weg’, stelt verschillende migrantenorganisaties steeds strijd voor migrantenorganisaties hopen
Zeki Shehu van SMS. Volgens Shehu zou het meer hun krachten. Zo vinden Latijns-Ameri- Oikos en SMS een bijdrage te leveren aan het
veel beter zijn als nieuwe Nederlanders kaanse migrantenorganisaties elkaar in het zichtbaar maken van die onmisbare bijdrage
ervaren dat die betrokkenheid er mag Platform van Latijns-Amerikaanse Organisa- van migranten.
zijn. Vervolgens kunnen zij zelf vorm geven ties in Nederland (POLH). ‘We moeten niet
aan die betrokkenheid door bijvoorbeeld een als latino’s in een hoek gaan staan’, vindt
ontwikkelings-project op te zetten in het Lourdes Villamil van POLH. ‘We zijn ook
land van herkomst. steeds meer bezig met samenwerking met
11

‘House of Hope in Serbia’ wint eerste prijs


Ideeënwedstrijd 2009

#58 / maart 2010


Op 18 december (Internationale Migran- De eerste prijs, die 10.000 euro bedraagt, is De Jongerenprijs van 2.500 euro is uitgereikt
tendag) werden in het Buitenpaviljoen uitgereikt aan het project ‘House of Hope in aan Stichting ‘Elk leven telt’, die met hun
in Den Haag de prijzen uitgereikt van de Serbia’. Verslaving komt veel voor in Servië. project ‘Parallelle werelden’ jongeren in
Ideeënwedstrijd Migranten en Ontwik- Vaak wordt verslavingszorg georganiseerd Nederland en Colombia met elkaar in
kelingssamenwerking 2009. SMS en Oikos vanuit de Servisch-Orthodoxe kerk, waardoor contact wil brengen. Beide groepen jongeren
organiseerden met steun van Cordaid deze andere bevolkingsgroepen geen toegang wonen in achterstandwijken en bevinden
Ideeënwedstrijd voor migranten die een hebben tot deze zorg. Daarnaast wordt de so- zich in een kansarme positie waarin de kans
ontwikkelingsproject willen opstarten in ciaal-psychologische context van verslaafden op uitbuiting en gewelddadige situaties
hun land van herkomst. De eerste prijs is vaak genegeerd, terwijl juist deze context groot is. Het doel is het verhogen van de
dit jaar uitgereikt aan het project ‘House een belangrijke rol speelt in het behandelen eigenwaarde en het verbeteren van sociale
of Hope in Serbia’, dat de verslavingszorg van verslaafden. Darko Cvetic, zelf ex-drug- vaardigheden en mondigheid van jongeren
in Servië wil verbeteren met kennis en verslaafde, wil met dit project zijn expertise in beide ‘werelden’.
ervaring uit de Nederlandse zorg. op het gebied van verslavingszorg delen met
zijn geboorteland. De aanmoedigingsprijs ging dit jaar naar
De Ideeënwedstrijd werd dit jaar voor de de ‘Irakese Democratische Jongeren Unie’.
zesde keer georganiseerd. Met deze wedstrijd De tweede prijs, ter waarde van 5.000 euro, De jongeren van dit project willen kinderen
willen SMS, Cordaid en Oikos migranten met is uitgereikt aan de Werkgroep Duurzame helpen die het slachtoffer zijn van oor-
inspirerende ideeën voor ontwikkelingspro- Energie die meer bekendheid wil geven logsgeweld in Irak. Deze jongeren krijgen
jecten in hun herkomstland ondersteunen. aan de toepassing van biogas op een aantal een trainingsweekend aangeboden. In de
Tweede Kamerlid Kathleen Ferrier (CDA) Molukse eilanden. Momenteel gebruiken veel training ‘Van idee naar project’ leren ze hoe
reikte als juryvoorzitter de vier geldprijzen Molukse gezinnen op het platteland hout en een project succesvol opgezet en uitgevoerd
uit aan de vier prijswinnaars. petroleum als brandstof. Door het gebruiken kan worden.
van koeienmest wordt het kappen van
bomen en de uitstoot van CO2 tegengegaan. Nina de Roo
Ook worden boerenfamilies in staat gesteld
zelfstandig duurzame energie op te wekken.

Over Oikos
Oikos
Stichting Oikos is een oecumenische organisatie die
Bestelformulier
ik bestel:
Algemene folder Oikos (gratis) nederlands english

‘Oikos zoekt vrienden’ Wervingsfolder Vrienden van Oikos (gratis)


zich sterk maakt voor armoedebestrijding en duur- Oikos Jaarverslag 2008 (gratis)
zame ontwikkeling. Oikos spoort politici én burgers Publicatie ‘De Omgekeerde Wereld’ ( 6,95)*
in Nederland aan om actie te ondernemen tegen
Praktijkboek Geloofwaardige Globalisering ( 2,50)
armoede en onrecht in de wereld. Oikos doet dit door
campagnes, lobby, workshops en diverse activiteiten ‘Globaliseren en belijden’, het Accra-document in discussie ( 2,50)*
uit te voeren rond verschillende thema’s. Oikos doet Boek ‘Economie van de eerbied’ door Roelf Haan ( 14,50)*
ook onderzoek naar de oorzaken van armoede en hoe Boek ‘Van grenzen weten’ onder redactie van Koo van der Wal en Bob Goudzwaard ( 17,90)*
deze het beste kan worden bestreden.
Boek ‘Leven alsof ’t niet op kan’ door Christiaan Hogenhuis ( 14,90)*

Vrienden van Oikos Oikos Nieuws Kwartaalblad (gratis) per e-mail (pdf) per post

Oikos krijgt al vanaf de oprichting financiële steun Informatiefolder Kenniscentrum Religie & Ontwikkeling (gratis) nederlands english
van de Vrienden van Oikos. Zij maken een deel van het DVD ‘Ons IJs Smelt’ ( 7,50)*
werk van Oikos financieel mogelijk. Met de bijdragen
‘Moving Forward’ Publicatie Migranten en Ontwikkelingssamenwerking (gratis)
worden nieuwe thema’s opgepakt en projecten
geïnitieerd. Nog geen Vriend van Oikos? Vraag dan de Informatiefolder Dialogue for Peaceful Change (gratis)
folder aan via het bestelformulier. Maar u kunt ook Publicatie ‘52 simpele manieren om armoede de wereld uit te helpen’, uitgave van Brighter World ( 10,–)*
rechtstreeks een gift overmaken op giro 2324411 t.n.v. Voor een volledig overzicht van publicaties kunt u contact opnemen met het secretariaat van Oikos of raadpleeg de
Stichting Vrienden van Oikos. Wij stellen uw betrok- website.
kenheid zeer op prijs. *excl. verzendkosten
naam

adres

postcode
stuur het bestelformulier naar:
oikos
antwoordnummer 51008 woonplaats
3501 vb utrecht
u kunt uw bestelling ook via e-mail versturen: telefoon
oikos@stichtingoikos.nl
email