САНХҮҮ ЭДИЙН ЗАСГИЙН ДЭЭД СУРГУУЛЬ

ЭКОНОМИКС, ЭКОНОМЕТРИКСИЙН ТЭНХИМ

Валютын ханшийн Fan chart, түүнд
үндэслэсэн шинжилгээ
Дадлагын хугацаанд хийсэн судалгаа
Удирдагч: П.Авралт–Од
Оюутан: Л.Энх–Амгалан
2/1/2010

Монголбанкны мөнгөний бодлого, судалгааны газрын мөнгөний бодлогын хэлтсийн эдийн засагч.
Санхүү эдийн засгийн дээд сургуулийн Экономикс, эконометриксийн тэнхимийн 4–р курсийн оюутан.
Энэхүү судалгаатай холбоотой санал, шүүмжлэлээ ambaga_2@yahoo.com хаягаар ирүүлнэ үү. Таны санал
шүүмжлэлийг хүлээн авахдаа би таатай байх болно.


Валютын ханшийн Fan chart, түүнд үндэслэсэн шинжилгээ

АГУУЛГА
ХУРААНГУЙ .......................................................................................................................................... 3
1. АМ.ДОЛЛАРЫН ХАНШИЙН ТААМАГЛАЛЫН FAN CHART, ТҮҮНД ҮНДЭСЛЭСЭН ШИНЖИЛГЭЭ ......... 4
1.1 Ам.долларын ханшийн таамаглалын стандарт хазайлтыг тооцох ...................................... 4
1.2 Fan chart, түүнд үндэслэсэн шинжилгээ ................................................................................. 5
2. ЮАНЫ ХАНШИЙН ТААМАГЛАЛЫН FAN CHART, ТҮҮНД ҮНДЭСЛЭСЭН ШИНЖИЛГЭЭ .................... 10
2.1 Юаны ханшийн таамаглалын стандарт хазайлтыг тооцох ................................................. 10
2.2 Fan chart, түүнд үндэслэсэн шинжилгээ ............................................................................... 11
ДҮГНЭЛТ............................................................................................................................................. 16
АШИГЛАСАН МАТЕРИАЛ .................................................................................................................... 17

2

Валютын ханшийн Fan chart, түүнд үндэслэсэн шинжилгээ

ХУРААНГУЙ
Судалгааны ажлын зорилго:
 2010 онд ам.доллар болон юаны төгрөгтэй харьцах ханшийг SARIMA загвар ашиглан
таамаглах,
 Тус хоѐр валютын ханш дээрх SARIMA загварыг алдааны шинжилгээг хийх,
 FAN

CHART

–ийг байгуулах Blix болон Sellin (1998) нарын аргачиллаар валют тус

бүрийн хувьд ирэх 12 сарын FAN CHART байгуулах,
Судалгааны ажил (1) ам.долларын ханшийн FAN
шинжилгээ, (2) юаны ханшийн FAN

CHART

CHART

байгуулах, түүнд үндэслэсэн

байгуулах, түүнд үндэслэсэн шинжилгээ (3)

дүгнэлт гэсэн гурван хэсэгтэй.

3

Валютын ханшийн Fan chart, түүнд үндэслэсэн шинжилгээ
1. АМ.ДОЛЛАРЫН ХАНШИЙН ТААМАГЛАЛЫН FAN CHART, ТҮҮНД ҮНДЭСЛЭСЭН
ШИНЖИЛГЭЭ

Ам.долларын ханш дээр SARIMA загварыг ашиглаж хийсэн 2010 оны 1–р сараас 2010 оны
12–р сарын хоорондох цэгэн таамаглалын дараах хүснэгтэд харуулав.
2010
1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

1456.84

1463.49

1470.76

1450.62

1444.42

1448.21

1449.20

1451.78

1452.85

1452.85

1461.07

1465.97

Хүснэгт 1. Ам.долларын ханшийн цэгэн таамаглал (₮), сараар
Дээрх цэгэн таамаглалаас харахад эхний гурван сард төгрөгийн ам.доллартай харьцах ханш
суларч, 4 болон 5–р саруудад чангараад үлдсэн саруудад мөн сулрахаар харагдаж байна.
1.1 Ам.долларын ханшийн таамаглалын стандарт хазайлтыг тооцох
Валютын ханшийн таамаглалын стандарт хазайлтыг тооцохын тулд SARIMA загварын
алдааны шинжилгээг хийх хэрэгтэй. Алдааны шинжилгээг хийснээр түүхэн мэдээлэл дээрх
алдааг ашиглан ирээдүйн таамаглалын стандарт хазайлтыг тодорхойлох бололцоог олгодог.
Ам.долларын ханшийн таамаглалын алдааны динамик эгнээд дараах зурагт харуулав.
400.0
300.0
200.0
1 алхам

100.0

2 алхам
3 алхам
2009

2008

2007

2006

-100.0

2005

0.0

-200.0
-300.0

Зураг 1. 1, 2 болон 3–н алхамын дараах загварын алдаа
Дээрх зургаас харахд загварын алдаа нь 2008 оны сүүл үеийг хүртэл харьцангуй тогтвортой,
бага түвшинд байсан ба 2008 оны сүүл үе болон 2009 оны эхэн үеүүдэд загварын алдаа маш
өндөр байсан байна. Энэ нь дэлхийн санхүүгийн хямралтай холбоотойгоор манай улсын
эдийн засгийн тогтворгүй таагүй байдалд орсон ба мөн валютын ханш ихээр савлаж
4

Валютын ханшийн Fan chart, түүнд үндэслэсэн шинжилгээ
байсантай холбоотой юм. 2009 оны сүүл үеээс эхлэн алдаа эргээд тогтворжиж багасаж
эхэлсэн байна. Энэ нь сүүлийн саруудад SARIMA загвар нь ам.долларын ханшийг харьцангуй
сайн таамаглаж байгааг илтгэж байна.
Ам.долларын ханшийн таамаглалын алдааны шинжилгээнээс SARIMA загварын нэгээс арван
хоѐр алхамын таамаглалын баруун (ханш өсөх) зүүн (ханш буурах) талуудын цэгэн
таамаглалын боломжит алдааг ( , ) дараах хүснэгтэд харуулав.
Таамаглалын
алхам
RMSE

1

2

29.2
32.6

60.7
52.1

3
101
63.5

4

5

6

7

8

9

10

11

12

130.5
68.2

146.7
76.4

159.8
84.6

187.8
90.7

192.9
92.8

202.3
98.3

224.4
87.7

226.1
66.3

220.5
59.8

Хүснэгт 2. Ханш өсөх болон буурах үеүүдийн алдаануудын квадратуудын дундаж язгуур
(RMSE)
Дээрх хүснэгтээс таамагласан алхам тус бүр цэгэн таамаглалаасаа хэдээр алдах боломжтойг
харуулна. Жишээлбэл, нэг алхамын дараахыг таамаглахад цэгэн таамаглалаас дээшээ 29,2
төгрөгөөр өсөх, эсвэл доошоо 32,6 төгрөгөөр ханш унах боломжтой гэж харна.
Алхам тус бүрийн стандарт алдааг дээрх хүснэгтийн үр дүнгүүдээр төлөөлүүлж болдог1.
Дээрх хүснэгтээс харахад нэгдүгээр алхамаас бусад алхамуудын
> байгаа ба энэ нь
ам.долларын ханш цэгэн таамаглалаасаа өндөр байх магадлал харьцангуй өндөр байгааг
илтгэнэ. Мөн энэ нь таамаглалын тархалт ассиметрик болохыг илтгэж байна.
1.2 Fan chart, түүнд үндэслэсэн шинжилгээ
Өмнөх хэсгүүдэд тодорхойлсон ам.долларын ханшийн таамаглалын тархалтын параметрийг
ашиглан Excel программын VBA алгоритмаар таамаглалын тархалтыг байгуулав. Дараах
зурагт 2010 оны 3 дугаар сарын ам.долларын ханшийн таамаглалын тархалтын нягтын
функцыг дүрслэв.
Тус тархалтын хамгийн гүн улаан өнгөөр дүрслэгдсэн хэсэг нь 10 хувийн магадлалтайгаар
хамгийн их илрэх магадлалтай интервал юм. Хоѐр тийшээ улаан өнгө бүдгэрэх тусам
интервал өсч, тухай интервалаас илрэх магадлал өснө.
Цэгэн таамаглалын илрэх магадлагыг хамгийн өндөр гэж үздэг ба үүнийг моод гэж нэрлэдэг.
Моод нь илрэх магадлал хамгийн өндөр гэдэг утгаараа үргэлж голын интервалд байдаг.

1

Д.Ган–Очир, П.Авралт–Од, Б.Даваадалай (2010) “Таамаглалын тодорхой бус байдал: Инфляцийн таамаглалын
Fan chart, түүнд үндэслэсэн шинжилгээ”, Монголбанк

5

Валютын ханшийн Fan chart, түүнд үндэслэсэн шинжилгээ
0.006
0.005
0.004
0.10; 0.90
0.003

0.20; 0.80
0.30; 0.70

0.002

0.40; 0.60
0.50; 0.50

0.001

1001.7
1035.0
1068.3
1101.7
1135.0
1168.3
1201.7
1235.0
1268.3
1301.7
1335.0
1368.3
1401.7
1435.0
1468.3
1501.7
1535.0
1568.3
1601.7
1635.0
1668.3
1701.7
1735.0
1768.3
1801.7

0.000

Зураг 2. Ам.долларын ханшийн тархалтын функц
Ам.долларын ханшийн үе бүрт харгалзах тархалтын моод болон стандарт хазайлтыг ашиглан
таамаглалын алхам тус бүрийн тархалтыг байгууллаа. Таамаглалын үе уртсах бүрт
таамаглалын тодорхой бус байдал нэмэгдэх ба таамаглалын тархалт илүү хэвтээ, өргөн болж
ирдэг. Таамаглалын алхам нэмэгдэх тусам тодорхой бус байдал хэрхэн өсч байгаад дараах
зургаар харууллаа.
0.014
1
0.012

2
3

0.010

4
5

0.008

6
0.006

7
8

0.004

9
10

0.002

11
0.000

12

1102 11571212 1267 1322 1377 14321487 15421597 1652 1707 1762 18171872 1927 1982

6

Валютын ханшийн Fan chart, түүнд үндэслэсэн шинжилгээ
Зураг 3. Нэгээс арван хоѐр алхамын дараах таамаглалуудын тархалтууд
Зураг 3–т дүрсэлсэн нэгээс арван хоѐр алхамын дараах таамаглалуудын тархалтуудыг Fan
chart хэлбэрээр дүрсэлснийг дараах зурагт харуулав.
2000.0
1900.0
1800.0

0.95

1700.0

0.80
0.65

1600.0

0.50
1500.0

0.35
0.20

1400.0

0.05

1300.0
1200.0
1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

Зураг 4. Ам.долларын ханшийн таамаглалын Fan chart
2010 оны нэгдүгээр сараас арван хоѐрдугаар сарын хүртэлх ам.долларын ханшийн интервал
таамаглалын дээд, доод утгыг Хүснэгт 3–т харуулав.
SARIMA загварын ам.долларын ханшийн таамаглалаас харахад 2010 оны нэгдүгээр сарын
ам.долларын ханшийн түвшин 1456,84 голчтой (цэгэн таамаглал), 60 болон 90 хувийн
магадлалын итгэх түвшинд харгалзан [1429,19-1481,41]; [1403.19-1504.85] интервалд байна.
Харин 2010 оны хоѐрдугаар сар сарын эцэст 1463,49 голчтой 60 хувийн итгэх магадлалын
түвшинд (1419,68-1514,60) интервалд байхаар байна. 2010 оны 12–р сарын ам.долларын ханш
1465,97 голчтой, 60 болон 90 хувийн итгэх магадлалын интервал нь тус тус [1415.68; 1651.53],
[1326.96; 1978.86] байхаар байна (Хүснэгт 3).

7

Валютын ханшийн Fan chart, түүнд үндэслэсэн шинжилгээ

Жил Сар

Цэгэн
таамаглал

1

1456.84

2

1463.49

3

1470.76

4

1450.62

5

1444.42

6

1448.21

7

1449.20

8

1451.78

9

1452.85

10

1452.85

11

1461.07

12

1465.97

2010

Интервалын
захын
утгууд
Доод
Дээд
Доод
Дээд
Доод
Дээд
Доод
Дээд
Доод
Дээд
Доод
Дээд
Доод
Дээд
Доод
Дээд
Доод
Дээд
Доод
Дээд
Доод
Дээд
Доод
Дээд

Итгэх магадлал
10%

20%

30%

40%

50%

60%

70%

80%

90%

99%

1452.74
1460.51
1456.95
1471.12
1462.78
1483.45
1442.05
1467.02
1434.82
1462.85
1437.58
1468.29
1437.80
1472.80
1440.11
1476.02
1440.49
1478.27
1441.83
1481.05
1452.75
1489.48
1458.47
1493.68

1448.58
1464.24
1450.30
1478.88
1454.68
1496.34
1433.34
1483.69
1425.06
1481.58
1426.78
1488.69
1426.21
1496.78
1428.26
1500.65
1427.94
1504.10
1430.62
1509.70
1444.28
1518.34
1450.84
1521.83

1444.27
1468.09
1443.43
1486.89
1446.30
1509.66
1424.34
1500.91
1414.97
1500.94
1415.62
1509.78
1414.24
1521.56
1416.01
1526.10
1414.96
1530.80
1419.04
1539.31
1435.54
1548.18
1442.95
1550.93

1439.74
1472.15
1436.19
1495.34
1437.47
1523.71
1414.85
1519.07
1404.34
1521.34
1403.85
1532.01
1401.62
1547.68
1403.09
1552.93
1401.29
1558.94
1406.84
1570.52
1426.32
1579.61
1434.64
1581.59

1434.84
1476.53
1428.38
1504.45
1427.95
1538.86
1404.62
1538.66
1392.86
1543.35
1391.16
1555.99
1388.00
1575.87
1389.16
1581.88
1386.53
1589.30
1393.67
1604.19
1416.38
1613.54
1425.67
1614.68

1429.39
1481.41
1419.68
1514.60
1417.34
1555.74
1393.22
1560.48
1380.08
1567.86
1377.02
1582.70
1372.84
1607.26
1373.64
1614.12
1370.09
1623.11
1379.00
1641.70
1405.30
1651.32
1415.68
1651.53

1423.04
1487.10
1409.54
1526.44
1404.97
1575.41
1379.93
1585.91
1365.19
1596.43
1360.54
1613.83
1355.17
1643.84
1355.56
1651.70
1350.94
1662.52
1361.91
1685.41
1392.39
1695.36
1404.04
1694.48

1415.04
1494.25
1396.78
1541.32
1389.42
1600.16
1363.22
1617.91
1346.45
1632.38
1339.81
1653.00
1332.93
1689.87
1332.80
1698.98
1326.84
1712.11
1340.40
1740.41
1376.15
1750.77
1389.39
1748.52

1403.19
1504.85
1377.86
1563.39
1366.36
1636.84
1338.44
1665.33
1318.68
1685.67
1309.08
1711.05
1299.97
1758.10
1299.08
1769.06
1291.11
1785.61
1308.52
1821.92
1352.08
1832.90
1367.68
1828.61

1380.96
1524.75
1342.39
1604.78
1323.10
1705.65
1291.96
1754.29
1266.58
1785.62
1251.43
1819.95
1238.14
1886.09
1235.81
1900.52
1224.11
1923.48
1248.72
1974.84
1306.92
1986.95
1326.96
1978.86

Хүснэгт 3. Ам.долларын ханшийн итгэх магадлалд харгалзах интервал таамаглал

8

Валютын ханшийн Fan chart, түүнд үндэслэсэн шинжилгээ
Валютын ханшийн таамаглалын тархалтын өгдөг бас нэг чухал мэдээлэл бол ханш тодорхой
түвшинээс бага эсвэл өндөр байх магадлал ямар байгааг тодорхойлох юм. Ам.долларын
ханшийн таамаглалын тархалтын тодорхой интервалууд болон тухайн интервалд илрэх
магадлалуудыг дараах хүснэгтэд харуулав.
Илрэх интервал
1 -р сар
2 -р сар
3 -р сар
4 -р сар
5 -р сар
6 -р сар
2010
он
7 -р сар
8 -р сар
9 -р сар
10 -р сар
11 -р сар
12 -р сар

] < 1480 ]
80%
58%
43%
46%
47%
45%
41%
40%
40%
35%
28%
25%

] < 1500 ]
93%
71%
53%
54%
54%
51%
47%
46%
45%
40%
33%
31%

] < 1600 ]
100%
99%
88%
83%
81%
78%
72%
70%
69%
63%
58%
57%

] 1480 < 1500]
14%
13%
10%
8%
7%
6%
6%
5%
5%
5%
5%
6%

]1500 < 1600 ]
7%
28%
35%
30%
27%
26%
25%
24%
23%
23%
25%
26%

]1600 < ]
0%
1%
12%
17%
19%
22%
28%
30%
31%
37%
42%
43%

Хүснэгт 4. Ам.долларын ханшийн таамаглалын илрэх магадлал.
2010 оны 1–р сард ам.долларын ханш 1600–аас бага байх магадлал 100 хувь, 1500–аас бага
байх магадлал 93 хувь байгаа бол 1480–аас бага байх магадлал 80 хувь байна. Харин 1–р
сарын цэгэн таамаглал болох 1456–аас бага байх магадлал 52 хувьтай байна.
Ам.долларын ханш 2010 оны 12–р сард 1480–аас бага байх магадлал 25 хувьтай байгаа бол
1600–аас бага байх магадлал 57 хувьтай байгааг дээрх хүснэгтээс харж болохоор байна.

9

Валютын ханшийн Fan chart, түүнд үндэслэсэн шинжилгээ
2. ЮАНЫ ХАНШИЙН ТААМАГЛАЛЫН FAN CHART, ТҮҮНД ҮНДЭСЛЭСЭН ШИНЖИЛГЭЭ
Юаны ханш дээр SARIMA загварыг ашиглаж хийсэн 2010 оны 1–р сараас 2010 оны 12–р
сарын хоорондох цэгэн таамаглалын дараах хүснэгтэд харуулав.
2010
1
214.85

2
218.54

3
220.63

4
217.21

5
217.29

6
218.2

7
219.59

8
219.46

9
219.61

10
219.79

11
221.73

12
224.28

Хүснэгт 5. Юаны ханшийн цэгэн таамаглал (₮), сараар
Дээрх таамаглалаас харахад 2010 оны эхний 10 сарын турш харьцангуй тогтвортой байхаар
байгаа бол оны сүүлээр бага зэрэг юаны ханш чангарахаар харагдаж байна.
2.1 Юаны ханшийн таамаглалын стандарт хазайлтыг тооцох
Валютын ханшийн таамаглалын стандарт хазайлтыг тооцохын тулд SARIMA загварын
алдааны шинжилгээг хийх хэрэгтэй. Алдааны шинжилгээг хийснээр түүхэн мэдээлэл дээрх
алдааг ашиглан ирээдүйн таамаглалын стандарт хазайлтыг тодорхойлох бололцоог олгодог.
Юаны ханшийн таамаглалын алдааны динамик эгнээд дараах зурагт харуулав.
50.00
40.00
30.00
20.00

Алхам 1

10.00

Алхам 2

0.00

Алхам 3

-10.00
-20.00
-30.00

Зураг 5. 1, 2 болон 3–н алхамын дараах загварын алдаа
Дээрх зургаас харахд загварын алдаа нь 2008 оны сүүл үеийг хүртэл харьцангуй тогтвортой,
бага түвшинд байсан ба 2008 оны сүүл үе болон 2009 оны эхэн үеүүдэд загварын алдаа маш
өндөр байсан байна. Энэ нь дэлхийн санхүүгийн хямралтай холбоотойгоор манай улсын
эдийн засгийн тогтворгүй таагүй байдалд орсон ба мөн валютын ханш ихээр савлаж
байсантай холбоотой юм. 2009 оны сүүл үеээс эхлэн алдаа эргээд тогтворжиж багасаж
эхэлсэн байна. Энэ нь сүүлийн саруудад SARIMA загвар нь юаны ханшийг харьцангуй сайн
таамаглаж байгааг илтгэж байна.
10

Валютын ханшийн Fan chart, түүнд үндэслэсэн шинжилгээ
Юаны ханшийн таамаглалын алдааны шинжилгээнээс SARIMA загварын нэгээс арван хоѐр
алхамын таамаглалын алхам тус бүрийн баруун (ханш өсөх) зүүн (ханш буурах) талуудын
цэгэн таамаглалын боломжит алдааг ( , ) дараах хүснэгтэд харуулав.
Таамаглалын
алхам
RMSE

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

4.41
3.99

8.66
5.70

12.00
6.41

14.31
6.87

15.81
8.11

16.55
10.37

17.96
11.30

18.67
12.77

19.55
14.25

20.18
16.37

22.13
4.97

22.80
5.30

Хүснэгт 6. Ханш өсөх болон буурах үеүүдийн алдаануудын квадратуудын дундаж язгуур
(RMSE)
Дээрх хүснэгтээс таамагласан алхам тус бүр цэгэн таамаглалаасаа хэдээр алдах боломжтойг
харуулна. Жишээлбэл, нэг алхамын дараахыг таамаглахад цэгэн таамаглалаас дээшээ 4,41
төгрөгөөр өсөх, эсвэл доошоо 3,99 төгрөгөөр ханш унах боломжтой гэж харна.
Алхам тус бүрийн стандарт алдааг дээрх хүснэгтийн үр дүнгүүдээр төлөөлүүлж болдог2.
Дээрх хүснэгтээс харахад алхамуудын
>
байгаа ба энэ нь юаны ханш цэгэн
таамаглалаасаа өндөр байх магадлал харьцангуй өндөр байгааг илтгэж байна. Энэ нь мөн
таамаглалын тархалт ассиметрик болохыг илтгэж байна.
2.2 Fan chart, түүнд үндэслэсэн шинжилгээ
Өмнөх хэсгүүдэд тодорхойлсон юаны ханшийн таамаглалын тархалтын параметрийг ашиглан
Excel программын VBA алгоритмаар таамаглалын тархалтыг байгуулав. Дараах зурагт 2010
оны 3 дугаар сарын ам.долларын ханшийн таамаглалын тархалтын нягтын функцыг дүрслэв.
Тус тархалтын хамгийн гүн улаан өнгөөр дүрслэгдсэн хэсэг нь 10 хувийн магадлалтайгаар
хамгийн их илрэх магадлалтай интервал юм. Хоѐр тийшээ улаан өнгө бүдгэрэх тусам
интервал өсч, тухай интервалаас илрэх магадлал өснө.
Цэгэн таамаглалын илрэх магадлагыг хамгийн өндөр гэж үздэг ба үүнийг моод гэж нэрлэдэг.
Моод нь илрэх магадлал хамгийн өндөр гэдэг утгаараа үргэлж голын интервалд байдаг.

2

Д.Ган–Очир, П.Авралт–Од, Б.Даваадалай (2010) “Таамаглалын тодорхой бус байдал: Инфляцийн таамаглалын
Fan chart, түүнд үндэслэсэн шинжилгээ”, Монголбанк

11

Валютын ханшийн Fan chart, түүнд үндэслэсэн шинжилгээ
0.050
0.045
0.040
0.035
0.030

0.10; 0.90

0.025

0.20; 0.80

0.020

0.30; 0.70
0.40; 0.60

0.015

0.50; 0.50

0.010
0.005
150.3
155.3
160.3
165.3
170.3
175.3
180.3
185.3
190.3
195.3
200.3
205.3
210.3
215.3
220.3
225.3
230.3
235.3
240.3
245.3
250.3
255.3
260.3
265.3
270.3

0.000

Зураг 6. Юаны ханшийн тархалтын функц
Юаны ханшийн үе бүрт харгалзах тархалтын моод болон стандарт хазайлтыг ашиглан
таамаглалын алхам тус бүрийн тархалтыг байгууллаа. Таамаглалын үе уртсах бүрт
таамаглалын тодорхой бус байдал нэмэгдэх ба таамаглалын тархалт илүү хэвтээ, өргөн болж
ирдэг. Таамаглалын алхам нэмэгдэх тусам тодорхой бус байдал хэрхэн өсч байгаад дараах
зургаар харууллаа.
0.100
1

0.090

2
0.080

3

0.070

4

0.060

5

0.050

6

0.040

7

0.030

8

0.020

9
10

0.010

11

0.000
160 168 176 184 192 200 208 216 224 232 240 248 256 264 272 280 288

12

12

Валютын ханшийн Fan chart, түүнд үндэслэсэн шинжилгээ
Зураг 7. Нэгээс арван хоѐр алхамын дараах таамаглалуудын тархалтууд
Зураг 3–т дүрсэлсэн нэгээс арван хоѐр алхамын дараах таамаглалуудын тархалтуудыг Fan
chart хэлбэрээр дүрсэлснийг дараах зурагт харуулав.
290
270

0.95
0.85

250

0.75
0.65

230

0.55
0.50

210

0.45
0.35

190

0.25
170

0.15
0.05

150
1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

Зураг 8. Юаны ханшийн таамаглалын Fan chart
2010 оны нэгдүгээр сараас арван хоѐрдугаар сарын хүртэлх юаны ханшийн интервал
таамаглалын дээд, доод утгыг Хүснэгт 7–т харуулав.
SARIMA загварын юаны ханшийн таамаглалаас харахад 2010 оны нэгдүгээр сарын юаны
ханш 214,85 голчтой (цэгэн таамаглал), 60 болон 90 хувийн магадлалын итгэх түвшинд
харгалзан [211,49-218,56]; [208,28-222,10] интервалд тус тус байгааг харж болохоор байна.
(Хүснэгт 7).

13

Валютын ханшийн Fan chart, түүнд үндэслэсэн шинжилгээ

Жил

Сар

Цэгэн
таамаглал

1

214.85

2

218.54

3

220.63

4

217.21

5

217.29

6

218.20

7

219.59

8

219.46

9

219.61

10

219.79

11

221.73

12

224.28

2010

Интервалын
захын
утгууд
Доод
Дээд
Доод
Дээд
Доод
Дээд
Доод
Дээд
Доод
Дээд
Доод
Дээд
Доод
Дээд
Доод
Дээд
Доод
Дээд
Доод
Дээд
Доод
Дээд
Доод
Дээд

Итгэх магадлал
10%

20%

30%

40%

50%

60%

70%

80%

90%

99%

214.35
215.40
217.82
219.63
219.82
222.14
216.35
219.01
216.27
219.28
216.90
220.28
218.17
221.85
217.85
221.81
217.82
222.07
217.73
222.33
221.11
224.51
223.61
227.14

213.84
215.97
217.10
220.73
219.01
223.67
215.47
220.83
215.24
221.30
215.57
222.39
216.73
224.14
216.22
224.19
216.00
224.56
215.64
224.90
220.47
227.34
222.94
230.06

213.31
216.55
216.34
221.88
218.16
225.25
214.56
222.72
214.17
223.38
214.21
224.58
215.23
226.51
214.54
226.65
214.12
227.14
213.48
227.57
219.82
230.26
222.24
233.06

212.76
217.16
215.55
223.08
217.27
226.92
213.60
224.71
213.04
225.58
212.76
226.88
213.66
229.01
212.76
229.25
212.14
229.86
211.21
230.37
219.13
233.33
221.50
236.24

212.16
217.82
214.69
224.38
216.31
228.72
212.57
226.86
211.82
227.96
211.21
229.36
211.97
231.70
210.84
232.05
210.00
232.80
208.75
233.40
218.38
236.65
220.71
239.66

211.49
218.56
213.74
225.83
215.24
230.73
211.42
229.25
210.47
230.60
209.48
232.13
210.08
234.70
208.71
235.17
207.62
236.07
206.01
236.77
217.55
240.35
219.82
243.47

210.71
219.42
212.63
227.51
213.99
233.06
210.08
232.04
208.89
233.68
207.46
235.35
207.88
238.20
206.22
238.81
204.85
239.88
202.82
240.71
216.58
244.66
218.79
247.91

209.73
220.50
211.23
229.64
212.42
236.00
208.40
235.54
206.90
237.56
204.92
239.41
205.10
242.60
203.09
243.38
201.35
244.67
198.81
245.65
215.37
250.09
217.49
253.50

208.28
222.10
209.16
232.78
210.09
240.36
205.90
240.74
203.95
243.30
201.15
245.42
201.00
249.12
198.45
250.17
196.18
251.77
192.86
252.99
213.56
258.12
215.57
261.78

205.56
225.10
205.28
238.68
205.72
248.54
201.22
250.49
198.43
254.08
194.09
256.70
193.30
261.36
189.74
262.89
186.47
265.10
181.71
266.74
210.18
273.20
211.96
277.32

Хүснэгт 7. Юаны ханшийн итгэх магадлалд харгалзах интервал таамаглал

14

Валютын ханшийн Fan chart, түүнд үндэслэсэн шинжилгээ
Валютын ханшийн таамаглалын тархалтаас авч болох бас нэг чухал мэдээлэл бол ханш
тодорхой түвшинээс бага эсвэл өндөр байх магадлал ямар байгааг тодорхойлох юм. юаны
ханшийн таамаглалын тархалтын тодорхой интервалууд болон тухайн интервалд илрэх
магадлалуудыг дараах хүснэгтэд харуулав.
Илрэх интервал
1 -р сар
2 -р сар
3 -р сар
4 -р сар
5 -р сар
6 -р сар
2010
7 -р сар
8 -р сар
9 -р сар
10 -р сар
11 -р сар
12 -р сар

] < 230 ]
100%
89%
72%
75%
72%
71%
66%
66%
66%
66%
42%
35%

] < 240 ]
100%
99%
93%
92%
90%
88%
84%
84%
83%
83%
67%
60%

] < 250 ]
100%
100%
99%
99%
97%
97%
94%
94%
93%
93%
84%
79%

] 230 < 240 ]
0%
10%
21%
18%
18%
18%
19%
18%
17%
16%
24%
25%

] 240 < 250]
0%
1%
6%
6%
7%
8%
10%
10%
10%
10%
17%
19%

]250 < ]
0%
0%
1%
1%
3%
3%
6%
6%
7%
7%
16%
21%

Хүснэгт 8. Юаны ханшийн таамаглалын илрэх магадлал.
2010 оны 1–р сард юаны ханш 230–аас бага байх магадлал 100 хувь байгаа бол цэгэн
таамаглал болох 214–аас бага байх магадлал 40 хувьтай байна.
Юаны ханш 2010 оны 12–р сард 230–аас бага байх магадлал 35 хувьтай байгаа бол 250–аас
бага байх магадлал 79 хувьтай байгааг дээрх хүснэгтээс харж болохоор байна.

15

Валютын ханшийн Fan chart, түүнд үндэслэсэн шинжилгээ

ДҮГНЭЛТ


2010 онд ам.долларын ханшийн цэгэн таамаглалаас харахад эхний гурван сард
төгрөгийн ам.доллартай харьцах ханш суларч, 4 болон 5–р саруудад чангараад үлдсэн
саруудад мөн сулрахаар харагдаж байна (Хүснэгт 1).
SARIMA загварын ам.долларын ханшийн таамаглалаас харахад 2010 оны нэгдүгээр
сарын ам.долларын ханшийн түвшин 1456,84 голчтой (цэгэн таамаглал), 60 болон 90
хувийн магадлалын итгэх түвшинд харгалзан [1429,19-1481,41]; [1403.19-1504.85]
интервалд байна. (Хүснэгт 3).
2010 оны 1–р сард ам.долларын ханш 1600–аас бага байх магадлал 100 хувь, 1500–аас
бага байх магадлал 93 хувь байгаа бол 1480–аас бага байх магадлал 80 хувь байна.
Харин 1–р сарын цэгэн таамаглал болох 1456–аас бага байх магадлал 52 хувьтай
байна.
Юаны ханш 2010 оны эхний 10 сарын турш харьцангуй тогтвортой байхаар байгаа бол
оны сүүлээр бага зэрэг юаны ханш чангарахаар харагдаж байна.
SARIMA загварын юаны ханшийн таамаглалаас харахад 2010 оны нэгдүгээр сарын
юаны ханш 214,85 голчтой (цэгэн таамаглал), 60 болон 90 хувийн магадлалын итгэх
түвшинд харгалзан [211,49-218,56]; [208,28-222,10] интервалд тус тус байгааг харж
болохоор байна. (Хүснэгт 7).
2010 оны 1–р сард юаны ханш 230–аас бага байх магадлал 100 хувь байгаа бол цэгэн
таамаглал болох 214–аас бага байх магадлал 40 хувьтай байна. Юаны ханш 2010 оны
12–р сард 230–аас бага байх магадлал 35 хувьтай байгаа бол 250–аас бага байх
магадлал 79 хувьтай байгааг дээрх хүснэгтээс харж болохоор байна.
Валютын ханшийн SARIMA загварын алдаа нь 2008 оны сүүл үеийг хүртэл
харьцангуй тогтвортой, бага түвшинд байсан ба 2008 оны сүүл үе болон 2009 оны эхэн
үеүүдэд загварын алдаа маш өндөр байсан байна. 2009 оны сүүл үеээс эхлэн алдаа
эргээд тогтворжиж багасаж эхэлсэн байна. Энэ нь сүүлийн саруудад SARIMA загвар
нь ам.долларын ханшийг харьцангуй сайн тайлбарлаж байгааг илтгэж байна.
> гэдгээс валютын ханш цэгэн таамаглалаасаа өндөр байх магадлал харьцангуй
өндөр ба таамаглалын тархалт ассиметрик болохыг илтгэж байна.

16

Валютын ханшийн Fan chart, түүнд үндэслэсэн шинжилгээ

АШИГЛАСАН МАТЕРИАЛ
[1]

Д.Ган–Очир, П.Авралт–Од, Б.Даваадалай (2010) “Таамаглалын тодорхой бус байдал:
Инфляцийн таамаглалын Fan chart, түүнд үндэслэсэн шинжилгээ”, Монголбанк

[2] Б.Даваадалай (2009) “Эдийн засгийн үзүүлэлтүүдийн улирлын зохицуулалт: Х-12-ARIMA
загвар”, Монгол банк
[2] Г.Ган-Эрдэнэ, Л.Энх-Амгалан (2009) “Ам.долларын төгрөгтэй харьцах ханшийн
судалгаа”, СЭЗДС

17

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful