Gentle Teaching met handen en voeten

Geschreven door Marc Boas, medewerker thuisondersteuning. Juli 2009 Ik denk dat de houding en uitvoering van de Gentle Teaching praktisch gezien van de begeleiders en groepsleiders vraagt dat zij zich toegankelijk, dienstbaar, gelijkwaardig en responsief kunnen opstellen. Een toegankelijke gelijkwaardige en responsieve houding heeft als basis, ontspanning en aandacht. Als ik gespannen ben, heb ik minder ruimte voor de ander, voor contact, voor spontaniteit en voor improviseren. Dan handel ik eerder uit vaste patronen en heb ik meer behoefte aan controle. Ik kan me wel sterk voelen als ik gespannen ben. Ook kan ik me goed focussen op het behalen van bepaalde doelen. Vanuit mijn krachtige houding maak ik echter minder contact met de ander. In mijn gespannen houding ben ik geneigd de ruimte van de ander sterk in te vullen met mijn denkbeelden. Hoe mijn houding bij de ander overkomt, komt minder bij mij binnen. Er is minder ‘feedback’ mogelijkheid. Als ik een ontspannen en alerte, aandachtige houding aanneem kan ik aandacht hebben voor mijn eigen, gevoel, intentie en houding die ik in het contact inbreng (waardoor ik een congruente houding aan kan nemen.) én ik kan aandacht hebben voor de reactie van de ander op mijn inbreng. (Wederkerig) Dit is volgens mij eigenlijk de Gentle Teaching basishouding. Het ontspannen bij de basishouding is een ander ontspannen dan het ontspannen tijdens rusten, tv kijken of zonnen etc. Essentieel aan de basishouding is dat we ontspannen én aandachtig en alert zijn. Voor de helderheid heb ik deze gedacht in een model gezet.
Houding Slap en ontspannen (tv kijken, zonnen) Gespannen (Doel gericht, maar uit contact) Ontspannen en alert (Gentle Teaching basishouding) Concentratie Wederkerigheid/feedback -

+

-

+

+

Aandachtig, alert en ontspannen zijn, heeft een lichamelijke basis. Ontspannen doen we in eerste instantie met ons lichaam. Als we ontspannen zijn is onze adem niet snel en hoog in de borst, maar juist langzaam en in de buikstreek. Dit werkt twee kanten op. We kunnen aan onze adem herkennen of we ontspannen zijn en door onze adem in de buikstreek te brengen kunnen we makkelijker ontspannen.

Als we alert zijn, een ontspannen focus hebben en aandachtig zijn, kunnen we dat ook ervaren in ons lichaam. Ons lichaam is dan praktisch gezien meer in balans. Als we alert en ontspannen zijn kunnen we onze voeten voelen als we staan. Staan we stevig en ontspannen. En kunnen we onze balans houden als we bijvoorbeeld op één been staan. Dit komt omdat onze aandacht niet wordt afgeleidt door lichamelijk spanning. Als we bijvoorbeeld spanning in de schouders hebben, zal daar een deel van onze aandacht heengaan, waardoor je moeilijker aandacht hebt voor het gevoel in je voeten. Net als dat je minder aandacht hebt voor een ander als je zelf gespannen bent. In onderstaand model worden de gespannen en ontspannen en alerte houding tegenover elkaar gezet.
Omgangsvorm vanuit de ontspannen en alerte houding Gepaste ondersteuning (Aansluiting vinden bij
beleving en ontwikkelingsvraag. Waardoor je de cliënt ondersteunt in de ontwikkeling naar zelfredzaam- en zelfstandigheid. )

Omgangsvorm vanuit gespannen houding Beweging van cliënt overnemen. (Cliënt
te dominant benaderen. Cliënt leert handelen vanuit angst omafgewezen/gekwetst te worden. En leert de weg niet zelf afleggen.)

Gericht op intrinsieke motivatie Balans ontspanning en inspanning Ontwikkelen vanuit de relatie Gezag Balans tussen kwetsbaar en kracht, is soepele kracht

Gericht op extrinsieke motivatie Gespannen Ontwikkelen vanuit vaste structuur Macht Stugge sturende kracht

Omdat wij zelf het belangrijkste instrument zijn in de Gentle Teaching aanpak, is het van belang goed met dit instrument om te gaan en er aandacht voor te hebben. Met name is het van belang dat we aandacht hebben voor onze basishouding. Zijn we ontspannen en alert zodat we ons toegankelijk, dienstbaar, gelijkwaardig en responsief kunnen opstellen? Gelukkig zijn er oefeningen die we kunnen doen om meer aandacht te krijgen voor lichamelijke signalen en sensaties, die ons kunnen leren meer ontspannen alert en aandachtig te worden. Deze oefeningen komen vanuit de Rots en Water methodiek. In deze oefeningen leren we meer aandacht te krijgen voor de mate waarin we ontspannen en alert zijn. En welke consequenties deze houding kan hebben in de omgang en communicatie met anderen. Het lijkt me dan ook zeer zinvol om een aantal oefeningen in de Gentle Teaching training in te brengen, zodat mensen de basishouding ook lichamelijk bij zichzelf, hun collega’s en de cliënten kunnen gaan ervaren en herkennen.

Leersessies Gentle Teaching ten aanzien van weerbaarheidsvergroting met kinderen met een behandelend aspect
In het contact maken met de cliënt, breng de trainer zijn eigen gevoel, intentie en houding mee en door zijn basishouding is hij zich én bewust van zijn ‘inbreng’ en van de reactie van de ander op zijn inbreng. In de meer therapeutische aanpak wordt deze basishouding door de trainer geïntensiveerd. De cliënt wordt vanuit de basishouding intensief fysiek uitgedaagd, z’n grenzen worden opgezocht, en de trainer houdt contact met de reactie van de cliënt. Bij de minst geringe reactie van de cliënt bevestigt de trainer de reactie door er energiek positief op te reageren. Als trainer en cliënt, geïnitieerd door de trainer, over en weer intensief fysiek contact gaan maken ontstaat er een ‘feedback cirkel’ tussen beide. In dit intensieve contact worden reactie patronen op spanning van de cliënt zichtbaar. In de training kan de cliënt samen met de trainer gaan onderzoeken of er andere reactiepatronen mogelijk zijn. (Bijvoorbeeld leren stop zeggen, of leren vragen).

Training leersessies Gentle Teaching ten aanzien van weerbaarheidsvergroting met kinderen
In de één op één trainingen past de trainer zich binnen de methodiek geheel aan, aan de vaardigheden en belevingswereld van de cliënt. Het doel van de training is de cliënt in z’n kracht te zetten, zodat hij beter kan ontspannen en meer aandacht krijgt voor zichzelf en anderen. Ook in de training begint zijn aanpak bij zijn grondhouding en de relatie met de cliënt. Van daaruit biedt hij de mogelijkheid aan de cliënt om de aandacht voor signalen en sensaties van het eigen lichaam te vergroten. Wanneer de aandacht voor de lichamelijke signalen en sensaties groter wordt, wordt de cliënt zich ook meer bewust van wie hij is, waar hij behoefte aan heeft en waar z’n grenzen liggen. De cliënt krijgt meer contact met z’n kracht en wordt daardoor responsiever en assertiever. De cliënt wordt uitgenodigd om meer te groeien naar de ontspannen en alerte Gentle Teaching basishouding. Afhankelijk van de fysieke en verstandelijke mogelijkheden van de cliënt bieden de trainingen de mogelijkheid om technieken aan te leren die de cliënt kan inzetten om spanning bij zichzelf te herkennen en los te laten. Deze technieken kunnen ook ingetraind worden zodat ze samen met de ouders in gezet kunnen worden.

De doelen van de leersessies Gentle Teaching
Kinderen zitten soms als het ware in zichzelf opgesloten. Dit kan het gevolg zijn van een onveilige opvoedingsomgeving, een verstandelijke beperking, door ASS of door een combinatie van beide. De kinderen hebben dan geen idee hoe ze zichzelf en de ander kunnen vertrouwen en hoe ze met hun kracht om kunnen gaan; hoe ze de kracht op een constructieve wijze kunnen inzetten. Bijvoorbeeld: hoe ze om iets kunnen vragen, voor hun mening/behoefte kunnen opkomen, of hoe ze adequaat nee kunnen zeggen etc. Het gevolg hiervan kan zijn dat ze of te passief worden of juist te agressief. Deze kinderen hebben eerder een instrumentele en doelgerichte houding dan een expressieve, spontane en gevoelsmatige.

In de leersessies Gentle Teaching ten aanzien van weerbaarheidsvergroting leren kinderen:
Meer aandacht krijgen voor signalen en sensaties van hun lichaam Hun eigen kracht kennen Leren aanraken en aangeraakt worden Omgaan met tastverhoudingen (hard en zacht aanraken) Hun kracht te doseren In verbondenheid (in communicatie) hun kracht te gebruiken Zich bewust worden van het effect van het eigen gedrag en de eigen houding op de ander Tegen een stootje te kunnen Meer zelfvertrouwen te krijgen en eigen waarde Nee te zeggen en congruent grenzen aangeven Te ontspannen Om te gaan met hun boosheid

Training leersessies Gentle Teaching ten aanzien van weerbaarheidsvergroting voor ouder/verzorger en kind
Als ouder/verzorger en kind samen getraind worden, begint de trainer meestal eerst een paar keer met de ouder. Hij neemt met de ouder een aantal oefeningen door die de ouder leert aandacht te hebben voor de rol die de adem en lichamelijke balans spelen in de (congruente)communicatie en het eigen welbevinden. Ook hierin is het uiteindelijke doel de ouders te ondersteunen in de groei naar de Gentle Teaching basishouding. Afhankelijk van de vraag kan de trainer met de ouder rollenspelen doen, om zo een leerproces in gang te zetten, waarin de ouder meer aandacht gaat krijgen vanuit welke motivatie hij (wanneer er hij staat wordt hij/zij bedoeld) handelt en hoe dat bij de ander overkomt. In deze oefeningen leert de ouder/verzorger zich op een alerte manier ontspannen, krijgt hij meer aandacht voor signalen en sensaties van het eigen lichaam, krijgt hij meer aandacht voor de eigen grenzen en adequate, congruente communicatie. Als de ouder/verzorger blijk geeft van genoeg vaardigheden en zelfvertrouwen, komen ouder en kind samen naar de training. Wanneer ouder en kind samen trainen leren ze oefeningen aan die passen bij de belevingswereld van het kind en die ook in de thuissituatie te doen zijn. Het samen trainen versterkt de band en vergroot het onderling vertrouwen. Uitgangspunt is dat de oefeningen en de basishouding zo veel mogelijk in het alledaagse leven geïntegreerd kunnen worden.

Training leersessies Gentle Teaching ten aanzien van weerbaarheidsvergroting schematisch weergegeven
Het probleem
Te gespannen of juist te slap Weinig zelfbeheersing Weinig zelfvertrouwen Beperkt contact met eigen kracht Weinig responsief/assertief. Of juist agressief. Weinig spontaan/expressief. Meer instrumentele houding/ sociaal wenselijke houding.

Leersessie\ training

Effect van de leersessies
Gentle Teaching basishouding kunnen aannemen

Contact laten maken met eigen kracht.

Leren alert te ontspannen. (Eigen kracht leren beheersen)

Zelfvertrouwen en vertrouwen in anderen vergroten Grenzen voelen en aangeven Meer wezenlijk doorvoeld contact leren maken met zichzelf en de ander

Aanpak trainer
1. Met behandelend karakter: Ontspannen en alert, intensief, lichamelijk, uitdagend contact maken. 2. Met train karakter: De vaardigheden aanleren om alert te ontspannen. Aandacht krijgen voor van de rol van de ademhaling en de balans.