Data ćwiczeń: 8 marca 2010 ĆWICZENIA PRAWO KONSTYTUCYJNE Prowadzi: Aleksandra Gołuch I.

11 maja 2005 rok – orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego K18/04. Prawo wspólnotowe, a prawo polskie. Zaskar ono traktat. TEZA: skoro Trybunał Konstytucyjny mo e badać traktat akcesyjny, to stoi on ni ej ni Konstytucja. Obawy o utratę suwerenności. Naród w Konstytucji z 1997 roku zgodził się na przekazanie kompetencji organizacjom międzynarodowym (patrz Konstytucja). Wynegocjowana umowa międzynarodowa. Trybunał Konstytucyjny stwierdził, e Unia Europejska składa z państw o podobnych porządkach konstytucyjnych, więc nie powinno być tak, e prawo Unii Europejskiej będzie sprzeczne z Konstytucją. Trybunał Konstytucyjny nie był konsekwentny. Porządek wspólnoty nie jest porządkiem zewnętrznym. Trybunał Konstytucyjny zgodził się, e Polski porządek prawny będzie odbiegał od tego porządku Unii Europejskiej, jednak e nale y zachować przychylność prawu wspólnotowemu. Jeśli prawo Unii Europejskiej naruszałoby zasady Konstytucji, nie ustalono co zrobić. Trybunał Konstytucyjny określił, co to przekazanie kompetencji: a. Zakaz przekazania ogólnych kompetencji danego organu; b. Zakaz przekazania całości kompetencji w danej dziedzinie; c. Zakaz przekazania kompetencji dotyczących istoty danego organu. Trybunał Konstytucyjny powiedział, e Konstytucja jest najwy szym prawem w Polsce, z tym e jeśli wymaga tego realizacja zobowiązań wobec Unii Europejskiej mo na ją zmienić (ENA – Art. 50). Relacje z prawem wspólnotowym są niby ustalone, ale nie wiadomo jak zachowa się Trybunał Konstytucyjny. KONSTYTUCYJNY CHARAKTER JEDNOSTKI. Renesans praw człowieka – XVIII/XIX wiek. Koncepcje pozytywistyczne (Prawa nadaje władza [Konstytucja PRL z 22 lipca 1952 roku]) i niepozytywistyczne (Prawa człowieka są wartością obiektywną, niezale ną od państwa. Ich źródeł nale y szukać w wartościach ogólnych). Koncepcje taoistyczne i inne oderwane od religii. Po II Wojnie Światowej doświadczenia umocniły koncepcje niepozytywistyczne (prawno – materialne na poziomie międzynarodowym – spisane w umowach międzynarodowych). Prawa człowieka istniały od zawsze. Trzy katalogi (etapy tworzenia praw): a. Pierwsza generacja praw człowieka – XVIII/XIX wiek, prawa dotyczące wolności, równości, nietykalności. Nie wpisano ich do katalogów pierwszych Konstytucji, eby nie posądzić państw o pozytywizm; b. Druga generacja – koniec XIX/początek XX wieku – okres konfliktu między pracą, a kapitałem. Prawa ekonomiczne, społeczne, gospodarcze.
1

II.

Ustalenie ich zale ało od sytuacji gospodarczej, politycznej, itp. Konstytucja Weimarska (1919) – Konstytucja o charakterze społecznym. Katalogi wpisywane do Konstytucji jako postulaty. c. Trzecia generacja – prawa o charakterze niejednolitym (np. prawo do ochrony środowiska, dobrej administracji, itp.). XX wiek – powstały w związku z nasilającą się globalizacją. III. Konstytucja Rzeczpospolitej Polski z 1997 roku obszernie reguluje status jednostki. Uło enie przepisów w Konstytucji wg klucza podziału na generacji (podobny jak w dokumentach ONZ). − Międzynarodowe Pakty Praw Człowieka – 1966 rok; Pakt Praw Obywatelskich (Osobistych) i Politycznych; Międzynarodowy Pakt Praw Gospodarczych. Polska Konstytucja wskazuje przewodnie zasad statusu jednostki. Wyznaczają przedmiotowy zakres praw i wolności, kluczowym zagadaniem jest godność jednostki (Art. 30 Konstytucji) Art. 30. Przyrodzona i niezbywalna godność człowieka stanowi źródło wolności i praw człowieka i obywatela. Jest ona nienaruszalna, a jej poszanowanie i ochrona jest obowiązkiem władz publicznych. Trudno znaleźć w tym przepisie coś konkretnego. Godność to źródło praw i wolności mówi nam on. Art. 30 otwiera porządek Konstytucji na poza normatywne wolności, nie wynikające z systemu prawa (Polska przyjmuje niepozytywistyczne koncepcję). Godność to kategoria, która nie mo e podlegać naruszeniu. Ma charakter niezbywalny. Organy władzy publicznej mają obowiązki względem godności. − Negatywne: zakaz ingerencji w godność; − Pozytywne: polegają na poszanowaniu godności, tworzeniu instrumentów które będą ją chronić i urzeczywistniać. Z godności wynika autonomia jednostki. Punkt wyjścia do innych praw człowieka. Kolejna zasada: wolności (Art. 31, Ust. 1 i Ust. 2 oraz Preambuła Konstytucji) Wolność – zakaz zmuszania do tego czego prawo nie nakazuje. Dotyczy podmiotów prawa prywatnego. Nie dotyczy organów władzy publicznej. Zasada legalizmu – organy działają na podstawie i w granicach prawa. Zasada wolności nie ma charakteru osobistego. Moja wolność kończy się tam, gdzie zaczyna się wolność drugiego podmiotu. Po pierwsze istnieje swoboda czynienia wszystkiego, co nie jest zakazane prawem. Po drugie nało enie na jednostkę obowiązku działania mo e nastąpić poprzez przepisy prawne. Zasada wolności mo e być połączona z wartościami, np. wolność słowa, wolność religii itp. Art. 31. 1. Wolność człowieka podlega ochronie prawnej. 2. Ka dy jest obowiązany szanować wolności i prawa innych. Nikogo nie wolno zmuszać do czynienia tego, czego prawo mu nie nakazuje.
2

3. Ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw. Rozró nienie pojęć prawo i wolność. prawo + wartość wolność – wartości od czegoś

do czegoś Prawo do czegoś ma charakter pozytywny. Ten podział krytykowany jest przez wielu przedstawicieli doktryny. Trzecia zasada: równości (Art. 32) Łączy się ją z zasadą demokratycznego państwa prawnego (Art. 2) Art. 2. Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. Zasada równości dotyczy równości wobec prawa i w prawie. Dodatkowo Ust. 2 wskazuje zakaz dyskryminacji z jakiejkolwiek przyczyny. Dwie kategorie: − Równości wobec prawa – organy władzy musza stosować zasadę równości w procesie stosowania prawa; − W prawie – nale y szanować zasadę równości przy kształtowaniu prawa. Równość nie jest absolutna. Nakaz równego traktowania dotyczy sytuacji lub przedmiotów podobnych. O podobieństwie decyduje cecha relewantna (istotna). Podobieństwo podmiotów.
2

2

1

W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego zdarza się, e Trybunał sam sobie dobiera cechę relewantną. Zasada równości nie uwzględnia sytuacji faktycznej. Czasem grupom słabszym daje się uprawnienia. Jest to dyskryminacja pozytywna, uprzywilejowanie wyrównawcze. Zasada równości nie ma charakteru bezwzględnego – mo na w ramach kategorii podmiotów podobnych dokonać zró nicowania. Muszą być spełnione trzy przesłanki: − Musi słu yć realizacji innych wartości konstytucyjnych;
3

− Musi pozostać w związku z wartościami konstytucyjnymi; − Musi mieć charakter proporcjonalny. Inna wartość musi być mniejsza ni ta, którą realizujemy. Zasad równości z Art. 32 jest konkretyzowana w innych przepisach, np. równość kobiet i mę czyzn w prawie w wyborczym, ochrona własności i prawa dziedziczności, itp. Podmioty konstytucyjnych wolności i praw. Podmiot podstawowy to człowiek niezale nie od obywatelstwa, który znajduje się pod władzą Rzeczpospolitej Polski. Niektóre prawa człowieka zarezerwowane są dla obywateli (o charakterze społecznym, politycznym [ochrona ich]). Polska Konstytucja zawiera przepisy dla obywateli. Szczególną grupą jeśli chodzi o wolności są rodzice i dzieci. Prawa człowieka mo na rozszerzyć na inne jednostki prawa prywatnego. Mają one prawo do sądów, dostępu do informacji, itp. Podmiotem nie będzie prawo, bo jest adresatem tych norm. Ma urzeczywistniać prawa człowieka. Podmioty o charakterze państwowym, samorządowym, to te którym przekazano wykonywanie funkcji publicznych. − Obowiązki negatywne: zakaz ingerencji w prawa człowieka; − Obowiązki pozytywne: tworzenie organizacji do urzeczywistniania praw człowieka. prawo podmiotowo – i polityki państwa

normy programowe

Prawo podmiotowe jest bezpośrednio stosowane. Normy programowe – wskazówki dla państwa (np. Art. 65 Ust. 5) – odpowiednie prawodawstwo; Nie jest to stosowane bezpośrednio. Mo liwość legalnego ograniczenia praw człowieka. Art. 31 Ust. 3 – zasada proporcjonalności, nadmiernej ingerencji – wskazuje jak ograniczyć prawa człowieka. Trzy elementy: − Aspekt formalny: ograniczenie wprowadzone w ustawie; − Aspekt materialny: jest konieczny dla ochrony konstytucyjnych wolności (Art. 31 Ust. 3 – to te wartości); − Aspekt trzeci: ograniczenie nie mo e polegać na naruszeniu konstytucyjnej istoty wolności. Koncepcja niemiecka: rdzeń – decyduje o istocie prawa, otoczka – mo e być modyfikowana (Art. 31 Ust. 4 – dotyczy tylko otoczki).

4

Trybunał Konstytucyjny przeprowadza test proporcjonalności: bada czy rozwiązanie jest potrzebne, czy chroni Konstytucyjne wartości. − Czy jest konieczna? Czy nie ma łatwiejszej opcji? − Proporcjonalność. Porównuje czy wartość x czy y jest wa niejsza? W domu przeczytać: Art. 233/Ustawę o rzeczniku praw obywatelskich/Z podręcznika wszystko o ograniczeniach.

5