Data wykładu: 4 marca 2010 Wykładowca: prof.

Feliks Prusak Organy ochrony prawnej Sądy administracyjne – ustawa z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dziennik Ustaw 153), czym się zajmują sądy administracyjne i jaki jest ich wymiar? Co to wymiar sprawiedliwości? Czy jest on w administracji? Konstytucja tłumaczy, definiuje e to jest wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wymiar sprawiedliwości to nie tylko rozstrzyganie sporów, ale tak e kontrola w administracji. Jak wyglądało sądownictwo administracyjne wcześniej w Polsce? Kolebką sądownictwa administracyjnego jest Francja w XVIII wieku. Napoleon powołał rady prefekturalne, Księstwo Warszawskie wiele z tego czerpało. Dwa modele: angielski i kontynentalny. Angielski – w sprawach administracyjnych przez sądy powszechne; Kontynentalny – wyodrębnienie sądownictwa administracyjnego (taki jak w Polsce). Konstytucja marcowa powiedziała, e legalność decyzji administracyjnych będzie kontrolowana przez sądy administracyjne. W 1922 roku powołano sądy administracyjne, powołano Najwy szy Trybunał Administracyjny, orzekał on dla całej Polski w sprawach kontroli administracji. Orzekał w sprawach zawodowych, jego skład to w 1/3 zawodowi sędziowie, reszta nie musiała być sędziami, ale musiała mieć wykształcenie prawnicze. NTA zajmował się zarówno sprawami kontroli jak i sprawami kasacji orzeczeń (było to w latach 1922 – 1932). W 1932 roku zniesiono to, e sądzą z zastrze eniem czynnika obywatelskiego, ławników. W 1935 roku powołano Inwalidzki Sąd Administracyjny, orzekał w sprawach rent, emerytur inwalidów wojennych. Jego skład to dwóch ławników, jeden urzędnik i inwalida wojenny. Trybunał Kompetencyjny – powołano w 1925 roku. Tak dotrwało to do Konstytucji Kwietniowej w 1935 roku, (dziś Art. 173 Konstytucji) Art. 173. Sądy i Trybunały są władzą odrębną i niezale ną od innych władz.

Były sądy powszechne, NTA i Trybunał Konstytucyjny. Wojna przerwała i uchyliło działalność wszystkiego, co związane było z Konstytucją kwietniową. Po wojnie powołano Sądy Ubezpieczeń Społecznych, w drugiej instancji był Trybunał Ubezpieczeń Społecznych – to było w latach 1947 – 1974. Skład jego to sędzia zawodowy i dwóch ławników. Do roku 1974 po zniesieniu TUS Izba Ubezpieczeń Społecznych. W 1974 roku sprawy przeszły do działania sądów powszechnych. Sąd administracyjne powstały w 1980 roku. SĄDOWNICTWO ADMINISTRACYJNE W POLSCE

Ustawa przewiduje, e sądy administracyjne sprawują kontrolę poprzez nadzór działalności administracji publicznej. Ustawa o działach administracji rządowej. Sądy wojewódzkie i Naczelny Sąd Administracyjny tak w ustawie, w Konstytucji: NSA i inne sądy
1

administracyjne. W 2002 roku powołano Wojewódzkie Sądy Administracyjne (Rozporządzenie Prezydenta z roku 2003, Dziennik Ustaw 72), np. w Białymstoku, Bydgoszczy, Gliwicach, Opolu, Szczecinie, Warszawie, Wrocławiu itp. Sądy wojewódzkie – rozstrzygają sprawy wedle siedziby. NSA ma nadzór nad sądami wojewódzkimi, rozpoznaje środki rozpoznawcze, kasacje. Trzecia magistratura to Trybunał Konstytucyjny. Wymagania: 35 lat, 10 lat sta u na stanowiskach związanych z tworzeniem prawa administracyjnego – sędzia administracyjny. Wojewódzki Sąd Administracyjny posiada wydziały rzeczowe. W NSA podział na izby. Izba Finansowa, Izba Gospodarcza, Izba Ogólno administracyjna (Art. 39 Prawo o ustroju sądów administracyjnych). Izba Finansowa – podatki i egzekucje finansowe; Izba Gospodarcza – sprawy gospodarcze, patenty, własność finansową, dewizy, banki, ubezpieczenia, cła; Izba Ogólno administracyjna – wszystkie sprawy z administracji, budownictwo, gospodarka przestrzenna, wodna, samorząd, prywatyzacja mienia, opłaty, taryfy. Prezes NSA – na równi z Prezesem Sądu Najwy szego. Ustawa 25 lipiec 2002 – Prawo o ustroju; Ustawa 30 sierpień 2002 – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Właściwość oraz organizacja NSA Do zakresu właściwości rzeczowej Naczelnego Sądu Administracyjnego w myśl Art.15 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm., oprócz rozpoznawania środków odwoławczych od orzeczeń wydawanych przez wojewódzkie sądy administracyjne, nale ą: 1. Rozpoznawanie sporów o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, miedzy samorządowymi kolegiami odwoławczymi, je eli odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz sporów kompetencyjnych miedzy organami jednostek samorządu terytorialnego a organami administracji rządowej; 2. Podejmowanie uchwał mających na celu wyjaśnienie przepisów prawnych, których stosowanie wywołało rozbie ności w orzecznictwie sądów administracyjnych; 3. Podejmowanie uchwał zawierających rozstrzygnięcia zagadnień prawnych budzących powa ne wątpliwości w konkretnej sprawie sądowo-administracyjnej; 4. Rozpoznawanie innych spraw nale ących do właściwości Naczelnego Sądu Administracyjnego na mocy odrębnych ustaw, w tym skarg na przewlekłość postępowań sądowo-administracyjnych, w rozumieniu ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki, Dz. U. Nr 179, poz. 1843. W tym zakresie NSA przysługują kompetencje sądu I instancji. NSA jest tak e sądem dyscyplinarnym w stosunku do sędziów sądów administracyjnych, zaś rzecznikiem dyscyplinarnym w tych sprawach jest Rzecznik Dyscyplinarny Naczelnego Sądu Administracyjnego. Ustawa prawo o postępowaniu normuje postępowanie sądowe w sprawach z zakresu kontroli. Trzecia kategoria sądów – Sądy wojskowe. Konstytucja przewiduje jaka jest organizacja sądów. Sady wojskowe są unormowane
2

w Ustawie Prawo o ustroju sądów wojskowych (Dziennik Ustaw 117). Sądy wojskowe nale ą do sądów szczególnych. Do ich zadań nale y sprawowanie wymiaru sprawiedliwości w siłach zbrojnych. Są powołane do orzekania w sprawach karnych oraz rozpatrują przestępstwa, które popełnili ołnierze w słu bie czynnej, a tak e niektóre popełnione przez cywilnych pracowników wojska. Nadzór w zakresie orzekania sprawuje nad nimi Sąd Najwy szy, natomiast nadzór organizacyjny i administracyjny nale y do ministra sprawiedliwości. Sądy wojskowe działają równie w oparciu o zasadę instancyjności. Wojskowe sądy garnizonowe (I instancja) orzekają w większości spraw, podlegających sądom wojskowych. Wojskowe sądy okręgowe (II instancja) pełnią rolę sądów odwoławczych w stosunku do sądów garnizonowych. Mają prawo do orzekania jako sądy I instancji w sprawach najwa niejszych. W tej sytuacji sądem odwoławczym od ich wyroku jest Izba Wojskowa Sądu Najwy szego.

3