Καρλ Μαρξ

του Φρίντριχ Ένγκελς
Γράφτηκε: Ιούνης 1877
Πρωτοδημοσιεύτηκε: «Λαϊκό ημερολόγιο», Μπράουνσβαϊγκ, 1878

Ο άλζξσπνο πνπ έδσζε γηα πξψηε θνξά επηζηεκνληθή βάζε ζην ζνζηαιηζκφ θαη
επομένως ζε φιν ην εξγαηηθφ θίλεκα ηεο επνρήο καο, ν Καξι Μαξμ, γελλήζεθε ζην
Σρήρ ην 1818. ΢πνχδαζε ζηε Βφλλε θαη ζην Βεξνιίλν ζηελ αξρή λνκηθέο επηζηήκεο,
αλλά ακέζσο θαηφπηλ αθηεξψζεθε απνθιεηζηηθά ζηε κειέηε ηεο ηζηνξίαο θαη ηεο
Φιλοσοφίας θαη εηνηκαδφηαλ ην 1842 λα γίλεη πθεγεηήο ηεο θηινζνθίαο, φηαλ ε
πολιτική θίλεζε πνπ δεκηνπξγήζεθε κεηά ην ζάλαην ηνπ Φξεηδεξίθνπ Γνπιηέικνπ ΙΙΙ
τον νδήγεζε ζε άιιε ζηαδηνδξνκία. Οη αξρεγνί ηεο θηιειεχζεξεο αζηηθήο ηάμεο ηεο
Ρηνανίας, νη Κακπράνπδελ, Υάλζεκαλ, θηι., ίδξπζαλ κε ηε ζπλεξγαζία ηνπ ζηελ
Κολωνία ηελ «Δθεκεξίδα ηνπ Ρήλνπ» θαη ν Μαξμ, πνπ είρε θάλεη πνιχ κεγάιε
εντύπωση κε ηελ θξηηηθή ηνπ γηα ηηο ζπδεηήζεηο ηνπ επαξρηαθνχ θνηλνβνπιίνπ ηεο
Ρηνανίας, θιήζεθε ην θζηλφπσξν ηνπ 1842 λʼ αλαιάβεη ηε δηεχζπλζε ηεο
εθεκεξίδαο. Η «Δθεκεξίδα ηνπ Ρήλνπ» έβγαηλε βέβαηα θάησ απφ ινγνθξηζία. Η
ινγνθξηζία φκσο δεν θαηάθεξλε λα ηα βγάιεη πέξα καδί ηεο. (ζ.ζ. Ο πξψηνο
ινγνθξηηήο ηεο «Εφημερίδας ηνπ Ρήλνπ» ήηαλ ν αζηπλνκηθφο ζχκβνπινο Νηφιεζαι,
ν ίδηνο πνπ άιινηε έσβηνε απφ ηελ «Δθεκεξίδα ηεο Κνισλίαο» ηελ αγγειία ηεο
κεηάθξαζεο ηεο «Θείαο Κωμωδίας» ηνπ Γάληε απφ ηνλ Φηιαιήζε (ηνλ θαηνπηλφ
βαζηιηά Ισάλλε ηεο ΢αμνλίαο) με ηελ παξαηήξεζε: Με ζεία πξάγκαηα δελ
επηηξέπεηαη λα παίδνπκε θσκσδία) Η «Εφημερίδα ηνπ Ρήλνπ» δεκνζίεπε ζρεδφλ
πάληα ηα άξζξα πνπ ρξεηάδνληαλ. ΢ηελ αξρή πρόσφεραν ζην ινγνθξηηή θαηψηεξεο
πνηφηεηαο πιηθφ γηα λα ζβήλεη, ψζπνπ υποχωρούσε είηε κφλνο ηνπ, είηε
αλαγθάδνληαλ λα ππνρσξήζεη εκπξφο ζηελ απεηιή ότι δε ζα έβγαηλε ε εθεκεξίδα
ηελ άιιε κέξα. Αλ ππήξραλ δέθα εθεκεξίδεο κε ην ίδιο ζάξξνο ζαλ ηελ
«Δθεκεξίδα ηνπ Ρήλνπ» θαη αλ νη εθδφηεο ηνπο ζπζίαδαλ μερικές εθαηνληάδεο
ηάιηξα παξαπάλσ γηα έμνδα εθηχπσζεο, ε ινγνθξηζία ζηε Γερμανία ζα είρε θηφιαο
γίλεη αδχλαηε απφ ην 1843. Όκσο νη γεξκαλνί ηδηνθηήηεο εφημερίδων ήηαλ
κηθξφινγνη, δεηινί θηιηζηαίνη θαη ε «Δθεκεξίδα ηνπ Ρήλνπ» έθαλε τον αγψλα κφλε
ηεο. Έθζεηξε ηνλ έλα ινγνθξηηή χζηεξα απφ ηνλ άιιν. Σειηθά ηελ περνούσαν απφ
δηπιή ινγνθξηζία. Ύζηεξα απφ ηελ πξψηε ινγνθξηζία ηελ έβιεπε άιιε μια θνξά θαη
ηελ ινγφθξηλε ηειηθά ν θπβεξλεηηθφο πξφεδξνο Regierungspsasident) (ζ.ζ.
Κπβεξλεηηθνχο πξνέδξνπο — Regierungspsasident — ιέγαλε ζηελ Πξσζία ηνπο

εκπροσώπους ηεο θεληξηθήο θπβέξλεζεο ζηνπο λνκνχο). Αιιά θη απηφ δελ σθέιεζε.
΢τις αξρέο ηνπ 1843 ε θπβέξλεζε δήισζε φηη δε κπνξεί λα ηα βγάιεη πέξα κʼ απηή
την εθεκεξίδα θαη ηελ απαγφξεπζε ρσξίο άιιε δηαδηθαζία.
Ο Μαξμ πνπ ζην κεηαμχ είχε παληξεπηεί ηελ αδειθή ηνπ θαηνπηλνχ αληηδξαζηηθνχ
ππνπξγνχ θνλ Βέζηθαιελ, εγκαταστάθηκε ζην Παξίζη θαη έβγαιε εθεί καδί κε ηνλ Α.
Ρνχγθε ηα «Γερμανογαλλικά Υξνληθά», φπνπ κε ηελ «Κξηηηθή ηεο ρεγθειηαλήο
θηινζνθίαο ηνπ δικαίου» άξρηζε ηε δεκνζίεπζε ηεο ζεηξάο ησλ ζνζηαιηζηηθψλ ηνπ
έξγσλ. Γεκνζίεπζε ακόμα καδί κε ηνλ Φ. Έλγθειο ηελ «Αγία νηθνγέλεηα. Δλάληηα
ζηνλ Μπξνχλν Μπάνπεξ και ΢ία». Σν έξγν απηφ ήηαλ κηα ζαηηξηθή θξηηηθή κηαο απφ
ηηο ηειεπηαίεο κνξθέο που είρε πάξεη ν ηφηε γεξκαληθφο θηινζνθηθφο ηδεαιηζκφο.
Ο Μαξμ δίπια ζηε μελέτη ηεο πνιηηηθήο νηθνλνκίαο θαη ηεο ηζηνξίαο ηεο κεγάιεο
Γαιιηθήο Επανάστασης έβξηζθε πάληα θαηξφ γηα λα ρηππάεη ζε θάζε επθαηξία ηελ
πξσζηθή κυβέρνηση. Η πξσζηθή θπβέξλεζε γηα λα εθδηθεζεί ελέξγεζε θαη πέηπρε
ηελ άλνημε του 1845 απφ ηελ θπβέξλεζε Γθηδφ ηελ απέιαζε ηνπ Μαξμ απφ ηε
Γαιιία. Φαίλεηαη ότι ν θχξηνο Αιέμαλδξνο θνλ Υνχκπνιλη έπαημε εδψ ην ξφιν ηνπ
κεζνιαβεηή. Ο Μαξμ εγκαταστάθηκε ζηηο Βξπμέιιεο θαη δεκνζίεπζε εθεί ην 1848,
(ζ.ζ. ΢ην πξσηφηππν αναφέρεται ιαζεκέλα ε ρξνλνινγία 1846) ζηα γαιιηθά ην
“Discours sur le libre ecange” («Γηαηξηβή γηα ηελ ειεχζεξε αληαιιαγή») θαη ην
1847 ηε “Misere dela philosophie” («Φηινζνθία ηεο αζιηφηεηαο») ηνπ Πξνπληφλ.
Σαπηφρξνλα βξήθε ηελ ευκαιρία λα ηδξχζεη ζηηο Βξπμέιιεο έλα γεξκαληθφ εξγαηηθφ
ζχιινγν θαη έηζη άρχισε ηελ πξαθηηθή δχκσζε. Απηή ε δνπιεηά απφθηεζε γηʼ απηφλ
κεγαιχηεξε ζεκαζία όταν ην 1847 καδί κε ηνπο πνιηηηθνχο ηνπ θίινπο κπήθε ζηε
κπζηηθή «Έλσζε ησλ Κομμουνιστών» πνπ ππήξρε απφ θάκπνζα ρξφληα. Όιε απηή ε
νξγάλσζε άιιαμε ηψξα ριζικά. Απφ ιίγν πνιχ ζπλσκνηηθή έλσζε, κεηαηξάπεθε ζε
κηα απιή, κφλν ζηελ ανάγκη κπζηηθή, νξγάλσζε θνκκνπληζηηθήο πξνπαγάλδαο,
ζηελ πξψηε νξγάλσζε ηνπ Γερμανικού ΢νζηαιδεκνθξαηηθνχ Κφκκαηνο. Η έλσζε
ππήξρε παληνχ φπνπ ππήξραλ γερμανικοί εξγαηηθνί ζχιινγνη. ΢ρεδφλ ζʼ φινπο
απηνχο ηνπο ζπιιφγνπο ηεο Αγγλίας, ηνπ Βειγίνπ, ηεο Γαιιίαο, ηεο Διβεηίαο θαη ζε
πάξα πνιινχο ζπιιφγνπο της Γεξκαλίαο ζην αλαπηπζζφκελν γεξκαληθφ εξγαηηθφ
θίλεκα ήηαλ πνιχ ζεκαληηθή. Σαυτόχρονα ήηαλ ε έλσζή καο ε πξψηε, πνπ ηφληζε
θαη απφδεημε ζηελ πξάμε ην διεθνιστικό ραξαθηήξα φινπ ηνπ εξγαηηθνχ θηλήκαηνο,
είρε κέιε άγγινπο, βέιγνπο, Ουγγαρέζους, πνισλνχο θιπ., θαη νξγάλσλε, ηδίσο ζην
Λνλδίλν, δηεζλείο εξγαηηθέο συγκεντρώσεις.
Η κεηαηξνπή ηεο έλσζεο έγηλε ζε δχν ζπλέδξηα πνπ ζπλήιζαλ ην 1847. ΢ην
δεχηεξν απνθαζίζηεθε ε ζχληαμε θαη ε δεκνζίεπζε ησλ βαζηθψλ αξρψλ ηνπ
κόμματος ζʼ έλα καληθέζην πνπ ζα ην ζπλέηαζζαλ νη Μαξμ θαη Έλγθειο. Έηζη
γεννήθηκε ην «Μαληθέζην ηνπ Κνκκνπληζηηθνχ Κφκκαηνο», πνπ δεκνζηεχηεθε γηα
πξψηε φορά ην 1848, ιίγν πξηλ απφ ηελ επαλάζηαζε ηνπ Φιεβάξε, θαη πνπ
θαηνπηλά μεταφράστηκε ζε φιεο ζρεδφλ ηηο επξσπατθέο γιψζζεο. Η ζπκκεηνρή ηνπ
Μαξμ ζηε «Γερμανική εθεκεξίδα ησλ Βξπμειιψλ» (ζ.ζ. Η «Γεξκαληθή εθεκεξίδα

ησλ Βξπμειιψλ» ήταν φξγαλν ησλ γεξκαλψλ θπγάδσλ ζηηο Βξπμέιιεο.
Κπθινθνξνχζε απφ ην 1847 κέρξη το Φιεβάξε ηνπ 1848. Απφ ην ΢επηέκβξε ηνπ
1847 δηεχζπλαλ ηελ εθεκεξίδα ν Μαξμ και ν Έλγθειο), πνπ μεζθέπαδε ακείιηθηα
ηελ αζηπλνκηθή καθαξηφηεηα ηεο παηξίδαο του, έδσζε ηελ αθνξκή ζηελ πξσζηθή
θπβέξλεζε λα επηδηψμεη μαλά — ρσξίο φκσο λα το θαηνξζψζεη — ηελ απέιαζε ηνπ
Μαξμ. Όηαλ φκσο ε επαλάζηαζε ηνπ Φιεβάξε ξεσήκωσε ιατθά θηλήκαηα θαη ζηηο
Βξπμέιιεο θαη θαηλφηαλ φηη θαη ην Βέιγην βρισκόταν ζηηο παξακνλέο κηαο αλαηξνπήο,
ε βειγηθή θπβέξλεζε ζπλέιαβε ρσξίο προσχήματα ηνλ Μαξμ θαη ηνλ απέιαζε. ΢ην
κεηαμχ ηνλ είρε πξνζθαιέζεη ε πξνζσξηλή κυβέρνηση ηεο Γαιιίαο κέζσ ηνπ Φινθφλ
λα πάεη πάιη ζην Παξίζη θαη ν Μαξμ δέρηεθε αυτή ηελ πξφζθιεζε.
΢το Παξίζη αληηηάρζεθε πξηλ απʼ φια ζηα ηπρνδησθηηθά σχέδια πνπ είραλ επηλνήζεη
νη εθεί γεξκαλνί πνπ ζέιαλε λα ζπγθξνηήζνπλ ηνπο γερμανούς εξγάηεο ζηε Γαιιία
ζε έλνπιεο ιεγεψλεο γηα λα εηζαγάγνπλ έηζη ηελ επανάσταση θαη ηε δεκνθξαηία ζηε
Γεξκαλία. Απφ ηε κηα κεξηά, έπξεπε λα θάλεη ε Γερμανία ηελ επαλάζηαζε κνλάρε
ηεο, θαη απφ ηελ άιιε, θάζε ζρεκαηηδφκελε μέλε επαναστατική ιεγεψλα ζηε Γαιιία
ηελ πξφδηδαλ πξνθαηαβνιηθά νη Λακαξηίλνη ηεο προσωρινής θπβέξλεζεο ζηελ
θπβέξλεζε πνπ επηδίσθαλ λʼ αλαηξέςνπλ, φπσο έγηλε θαη στο Βέιγην θαη ζηε
Βάδε.
Ύστερα απφ ηελ επαλάζηαζε ηνπ Μάξηε ν Μαξμ πήγε ζηελ Κολωνία θαη ίδξπζε εθεί
ηε «Νέα Δθεκεξίδα ηνπ Ρήλνπ», πνπ έβγαηλε απφ ηελ 1ε ηνπ Ιούνη 1848 έσο ηηο 19
ηνπ Μάε 1849. Ήηαλ ε κφλε εθεκεξίδα πνπ εθπξνζσπνχζε ηελ προλεταριακή
άπνςε κέζα ζην ηφηε δεκνθξαηηθφ θίλεκα. Σν γεγνλφο κάιηζηα φηη πήξε
ανεπιφύλακτα ην κέξνο ησλ επαλαζηαηψλ ηνπ Ινχλε ηνπ 1848, είρε ζαλ απνηέιεζκα
λα αποχωρήσουν φινη νη κέηνρνη ηεο εθεκεξίδαο. Μάηαηα θαηάγγειλε ε «Κξφυηο
Σσάϊτουγκ» (ζ.ζ. «Κξφυηο Σζάτηνπγθ» (δει. «Δθεκεξίδα ηνπ ΢ηαπξνχ») ιέγαλε
ηφηε την αληηδξαζηηθή κνλαξρηθή θαζεκεξηλή εθεκεξίδα «Νέα Πξσζηθή Δθεκεξίδα»
πνπ έβγαινε ζην Βεξνιίλν απφ ην 1848 θαη είρε ζηελ πξνκεησπίδα έλα ζηαπξφ) ηελ
αναίδεια Κηκπνξάζν (ζ.ζ. Κηκπνξάζν, κηα απφ ηηο πην ςειέο βνπλνθνξθέο ηεο Νφηηαο
Αμερικής) κε ηελ νπνία ε «Νέα Δθεκεξίδα ηνπ Ρήλνπ» πξφζβαιε φια ηα άγηα, απφ
ην βασιλιά θαη ηνλ αληηπξφζσπν ηνπ Ράηρ κέρξη ην ρσξνθχιαθα θαη απηφ γηλφηαλ
κέζα σʼ έλα πξσζηθφ θξνχξην πνπ είρε ηφηε κηα θξνπξά απφ 800 άληξεο. Μάηαηα
αγανακτούσαν νη θηιειεχζεξνη θηιηζηαίνη ηεο Ρελαλίαο πνπ έγηλαλ απφηνκα
αντιδραστικοί, κάηαηα κε βάζε ηελ θαηάζηαζε πνιηνξθίαο ζηελ Κνισλία ην
θζηλφπσξν του 1848 έθιεηζαλ γηα πνιχ θαηξφ ηελ εθεκεξίδα, κάηαηα θαηάγγειλε ην
αυτοκρατορικό ππνπξγείν δηθαηνζχλεο ηεο Φξαλθθνχξηεο ζηελ εηζαγγειία ηεο
Κολωνίας έλα πξνο έλα ηα άξζξα γηα δηθαζηηθή δίσμε. Σν θχιιν εμαθνινχζεζε λα
συντάσσεται θαη λα ηππψλεηαη ήζπρα εκπξφο ζηα κάηηα ηεο αζηπλνκίαο θαη φζν
οξύνονταν νη επηζέζεηο ελάληηα ζηελ θπβέξλεζε θαη ηελ αζηηθή ηάμε — ηφζν
μεγάλωνε ε θπθινθνξία θαη ε θήκε ηεο εθεκεξίδαο. Όηαλ ην Ννέκβξε ηνπ 1848
έγηλε το πξαμηθφπεκα ζηελ Πξσζία, ε «Νέα Δθεκεξίδα ηνπ Ρήλνπ» έβαδε ζηελ

επηθεθαιίδα κάθε θχιινπ ζπλζήκαηα, θαιψληαο ην ιαφ λα αξλεζεί ηελ πιεξσκή
ησλ θφξσλ θαη λα αντιμετωπίσει ηε βία κε ηε βία. Γηʼ απηφ θαζψο θαη γηα έλα άιιν
άξζξν παξάπεκςαλ τη «Νέα Δθεκεξίδα ηνπ Ρήλνπ» ηελ άλνημε ηνπ 1849 ζην
νξθσηφ δηθαζηήξην, αιιά θαη τις δχν θνξέο αζσψζεθε. Σειηθά, φηαλ θαηαπλίγεθαλ
νη εμεγέξζεηο ηνπ Μάε ηνπ 1849 στη Γξέζδε θαη ζηελ επαξρία ηνπ Ρήλνπ θαη φηαλ,
χζηεξα απφ ζπγθέληξσζε θαη κινητοποίηση κεγάισλ ζηξαηησηηθψλ δπλάκεσλ,
άξρηζε ε πξσζηθή εθζηξαηεία ελάληηα στην εμέγεξζε ηεο Βάδεο θαη ηνπ
Παιαηηλάηνπ, ε θπβέξλεζε λφκηζε φηη ήηαλ αξθεηά δυνατή γηα λʼ απαγνξεχζεη κε
ηε βία ηε «Νέα Δθεκεξίδα ηνπ Ρήλνπ». Σν ηειεπηαίν φύλλο — ηππσκέλν κε θφθθηλε
κειάλε — εθδφζεθε ζηηο 19 ηνπ Μάε. Ο Μαξμ πήγε πάιη στο Παξίζη, ιίγεο φκσο
εβδνκάδεο αξγφηεξα, χζηεξα απφ ηηο δηαδειψζεηο ζηηο 13 του Ινχλε 1849,
ππνρξεψζεθε απφ ηε γαιιηθή θπβέξλεζε λα δηαιέμεη: ή λα πάεη λα εγκατασταθεί ζηε
Βξεηάλε ή λα εγθαηαιείςεη ηε Γαιιία. Πξνηίκεζε ην δεχηεξν θαη πήγε θαη
εγθαηαζηάζεθε ζην Λνλδίλν, φπνπ κέλεη απφ ηφηε ρσξίο δηαθνπή. Μπξνζηά στην
αληίδξαζε πνπ δηαξθψο δπλάκσλε εγθαηαιείθζεθε ζε ιίγν θαηξφ ε πξνζπάζεηα λα
επανεκδοθεί (ην 1850) ε «Νέα Δθεκεξίδα ηνπ Ρήλνπ» κε ηε κνξθή επηζεψξεζεο
(ζην Αμβούργο). Ακέζσο κεηά ην πξαμηθφπεκα ζηε Γαιιία, ην Γεθέκβξε ηνπ 1851, ν
Μάξμ δημοσίευσε ηε «18ε Μπξπκαίξ ηνπ Λνπδνβίθνπ Βνλαπάξηε» (Βνζηφλε 1852,
δεχηεξε έκδοση, Ακβνχξγν 1869, ιίγν πξηλ απφ ηνλ πφιεκν). Σν 1853 έγξαςε ηηο
«Αποκαλύψεις γηα ηε δίθε ησλ Κνκκνπληζηψλ ζηελ Κνισλία» (πνπ ηππψζεθε πξψηα
ζηε Βασιλεία, αξγφηεξα ζηε Βνζηφλε, θαη ηειεπηαία πάιη ζηε Λεηςία).
Ύστερα απφ την θαηαδίθε ησλ κειψλ ηεο Έλσζεο ησλ Κνκκνπληζηψλ ζηελ Κνισλία,
ν Μαξμ αποτραβήχτηκε απφ ηελ πνιηηηθή δχκσζε θαη αθηεξψζεθε απφ ηε κηα, δέθα
νιφθιεξα χρόνια, ζηελ έξεπλα ησλ πινχζησλ ζεζαπξψλ πνπ ηνπ πξφζθεξε ε
βηβιηνζήθε ηνπ Βρετανικού Μνπζείνπ ζηνλ ηνκέα ηεο πνιηηηθήο νηθνλνκίαο, θαη απφ
ηελ άιιε ζηε συνεργασία ηνπ ζην «Βήκα ηεο Νέαο Τφξθεο», (“New York Daily
Tribune” — δημοκρατική εθεκεξίδα πνπ έβγαηλε ζηε Νέα Τφξθε απφ ην 1841 κέρξη
ην 1924. Ο Μαρξ ζπλεξγάζηεθε ζʼ απηήλ απφ ην 1851 κέρξη ην 1862») φπνπ
δεκνζίεπζε, κέρξη την έθξεμε ηνπ ακεξηθάληθνπ εκθπιίνπ πνιέκνπ, φρη κφλν
ελππφγξαθεο αληαπνθξίζεηο αλλά θαη πνιιά θχξηα άξζξα γηα επξσπατθά θαη
αζηαηηθά δεηήκαηα. ΢ην Λνλδίλν ανατυπώθηκαν ζε θπιιάδην ηα δξηκχηαηα άξζξα ηνπ
ελάληηα ζην ιφξδν Πάικεξζηνλ πνπ στηρίζονταν ζε επηζηακέλε κειέηε ησλ
επίζεκσλ αγγιηθψλ ληνθνπκέλησλ.
Ο πξψηνο καρπός ησλ καθξφρξνλσλ νηθνλνκηθψλ κειεηψλ ηνπ δεκνζηεχηεθε ην
1859: «Κξηηηθή της πνιηηηθήο νηθνλνκίαο, πξψην ηεχρνο» (Βεξνιίλν, Νηνχλθεξ). Σν
έξγν απηφ περιέχει ηελ πξψηε ζπζηεκαηηθή έθζεζε ηεο ζεσξίαο ηνπ Μαξμ γηα ηελ
αμία, καδί και ηε ζεσξία ηνπ ρξήκαηνο. ΢ηε δηάξθεηα ηνπ ηηαιηθνχ πνιέκνπ, ν Μαξμ
καταπολέμησε απφ ηηο ζηήιεο ηεο γεξκαληθήο εθεκεξίδαο «ν Λαφο», (ζ.ζ. Η
γερμανική εθεκεξίδα “Das Volk” («ν Λαφο»), πνπ δξαζηήξηνο ζπλεξγάηεο ηεο ήηαλ
ν Μαρξ, έβγαηλε απφ ην Μάε κέρξη ηνλ Αχγνπζην ηνπ 1859 ζην Λνλδίλν), πνπ

έβγαηλε στο Λνλδίλν, ην βνλαπαξηηζκφ πνπ παξνπζηαδφηαλ ηφηε κε θηιειεχζεξν
ρξψκα, θέλοντας λα παξαζηήζεη ηνλ απειεπζεξσηή ησλ θαηαπηεδφκελσλ εζλνηήησλ,
θαζψο θαη την ηφηε πξσζηθή πνιηηηθή, πνπ θάησ απφ ην καλδχα ηεο νπδεηεξφηεηαο
πξνζπαζνχζε να ςαξέςεη ζηα ζνιά. Με απηή ηελ επθαηξία έπξεπε λα ρηππεζεί θαη ν
θχξηνο Κάρολος Φoγκτ πνπ κε εληνιή ηνπ πξίγθηπα Ναπνιένληα (Πινλ—Πινλ) θαη
ζαλ κηζζσηφ φξγαλν ηνπ Λνπδνβίθνπ Ναπνιένληα πξνπαγάλδηδε ηελ ουδετερότητα
θαη πξνζπαζνχζε λα θηλήζεη ηε ζπκπάζεηα ηεο Γεξκαλίαο. Ο Μαξμ απάντησε ζηηο
θαθνεζέζηαηεο, ζπλεηδεηά ςεχηηθεο ζπθνθαληίεο, κε ηηο νπνίεο ηνλ είχε πεξηινχζεη
ν Φoγκτ, ζην βηβιηαξάθη: «Ο κύριος Φόγκτ», Λονδίνο 1860. ΢ʼ απηφ μεζθεπάζηεθαλ
ν θχξηνο Φνγθη θαη νη άιινη κύριοι ηεο απηνθξαηνξηθήο ζπκκνξίαο ησλ
ςεπηνδεκνθξαηψλ θαη κε βάζε ηα ζηνηρεία από το εμσηεξηθφ θαη ην εζσηεξηθφ
απνδεηρλφηαλ φηη ν Φνγθη είρε δσξνδνθεζεί απφ τη δεθεκβξηαλή απηνθξαηνξία.
Αθξηβψο χζηεξα απφ δέθα ρξφληα ήξζε ε επηβεβαίσζε: στον θαηάινγν ησλ
αλζξψπσλ πνπ είραλ πνπιεζεί ζην βνλαπαξηηζηηθφ θαζεζηψο, πνπ βρέθηκε ζηνλ
Κεξακεηθφ ην 1870 θαη δεκνζηεχηεθε απφ ηελ θπβέξλεζε ηνπ ΢επηέκβξε, βρέθηκε
ζην γξάκκα Φ: «Φόγκτ (V: Vogt) τον Αύγοσστο τοσ 1859 τοσ δόθηκαν …40.000
υράγκα».
Σέλος εθδφζεθε ην 1867 ζην Ακβνχξγν «Σν Κεθάιαην. Κριτική ηεο Πνιηηηθήο
Οηθνλνκίαο. Σφκνο πξψηνο» — ην θχξην έξγν ηνπ Μαξμ, φπνπ εκθέτονται νη βάζεηο
ησλ νηθνλνκηθψλ — ζνζηαιηζηηθψλ απφςεψλ ηνπ θαη νη θχξηεο γραμμές ηεο θξηηηθήο
ηνπ γηα ηελ ππάξρνπζα θνηλσλία, γηα ηνλ θεθαιαηνθξαηηθφ τρόπο παξαγσγήο θαη ηηο
ζπλέπεηέο ηνπ. Η δεχηεξε έθδνζε απηνχ ηνπ έξγνπ πνπ άφησε επνρή έγηλε ην 1872.
Ο ζπγγξαθέαο αζρνιείηαη ηψξα κε ηελ επεμεξγαζία ηνπ δεύτερου ηφκνπ.
΢το κεηαμχ είρε ηφζν μαλαδπλακψζεη ζηηο δηάθνξεο επξσπατθέο χώρες ην εξγαηηθφ
θίλεκα, πνπ κπνξνχζε ν Μάξμ λα ζθεθηεί λα εθπιεξψζεη κηα επιθυμία πνπ είρε απφ
πνιχ θαηξφ: ηελ ίδξπζε κηαο εξγαηηθήο έλσζεο πνπ ζα αγκάλιαζε ηηο πην
πξνρσξεκέλεο ρψξεο ηεο Δπξψπεο θαη ηεο Ακεξηθήο. Η Έλσζε ζα έδειχνε ζα λα
πνχκε ρεηξνπηαζηά ηφζν ζηνπο εξγάηεο φζν θαη ζηελ αζηηθή ηάμε ην διεθνιστικό
ραξαθηήξα ηνπ ζνζηαιηζηηθνχ θηλήκαηνο — πξάγκα πνπ ζα ραξνπνηνχζε και ζα
δπλάκσλε ην πξνιεηαξηάην, θαη ζα θφβηδε ηνπο ερζξνχο ηνπ. Σελ αθνξκή γηα να
βάιεη ην δήηεκα ηελ έδσζε κηα ιατθή ζπγθέληξσζε, ζηηο 28 ηνπ ΢επηέκβξε 1864,
στην αίζνπζα ΢αίλη Μάξηηλ ηνπ Λνλδίλνπ ππέξ ηεο Πνισλίαο, πνπ γηα κηα αθφκα
θνξά στραγγαλιζόταν ηφηε απφ ηε Ρσζία. Η πξφηαζε έγηλε δεθηή κε ελζνπζηαζκφ.
Ιδξχζεθε η Γηεζλήο Δξγαηηθή Έλσζε θαη ζʼ απηή ηε ζπγθέληξσζε εθιέμαλε έλα
πξνζσξηλφ Γενικό ΢πκβνχιην κε έδξα ην Λνλδίλν. Η ςπρή απηνχ ηνπ ΢πκβνπιίνπ
θαζψο θαη φισλ των άιισλ Γεληθψλ ΢πκβνπιίσλ κέρξη ην ΢πλέδξην ηεο Υάγεο ήηαλ
ν Μάξμ. Ο ίδηνο συνέταξε φια ζρεδφλ ηα έγγξαθα, πνπ έβγαιε ην Γεληθφ ΢πκβνχιην
ηεο Γηεζλνχο, απφ την Ιδξπηηθή Γηαθήξπμε, ην 1864, κέρξη ηε Γηαθήξπμε γηα ηνλ
εκθχιην πφιεκν ζηε Γαλλία ην 1871. Αλ πεξηγξάθακε ηε δξάζε ηνπ Μάξμ ζηε
Γηεζλή ζα ήηαλ ζα λα γράφαμε ηελ ίδηα ηελ ηζηνξία απηήο ηεο Έλσζεο, ηζηνξία πνπ

είλαη άιισζηε δσληαλή ακόμα ζηε κλήκε ησλ εξγαηψλ ηεο Δπξψπεο. Η πηψζε ηεο
Παξηζηλήο Κνκκνχλαο έθεξε τη Γηεζλή ζε αδηέμνδν. Πξνσζήζεθε ζην πξνζθήλην
ηεο επξσπατθήο ηζηνξίαο ζε κηα στιγμή πνπ είρε ράζεη παληνχ θάζε δπλαηφηεηα γηα
απνδνηηθή πξαθηηθή δξάζε. Σα γεγονότα πνπ ηελ αλέβαζαλ ζην επίπεδν έβδνκεο
κεγάιεο δχλακεο, ηελ εκπφδηδαλ ταυτόχρονα λα θηλεηνπνηήζεη ηηο καρεηηθέο ηεο
δπλάκεηο θαη λα ηηο ρξεζηκνπνηήζεη στην πξάμε επί πνηλή βέβαηεο ήηηαο θαη
ππνρψξεζεο ηνπ εξγαηηθνχ θηλήκαηνο γηα πολλά ρξφληα. Αθφκα απφ δηάθνξεο
πιεπξέο πξνσζνχληαλ ζηνηρεία πνπ πξνζπαζνχζαλ να εθκεηαιιεπηνχλ γηα ιφγνπο
πξνζσπηθήο θελνδνμίαο ή πξνζσπηθήο θηινδνμίαο ηε φήμη ηεο Έλσζεο πνπ είρε
ηφζν απφηνκα κεγαιψζεη. Καη ην έθαλαλ ρσξίο λα κατανοούν θαη ρσξίο λα παίξλνπλ
ππφςε ηελ πξαγκαηηθή θαηάζηαζε ηεο Γηεζλνχο. Έπρεπε λα παξζεί κηα εξσηθή
απφθαζε, θαη ήηαλ πάιη ν ίδηνο ν Μαξμ πνπ ηελ πήξε και ηελ πέξαζε ζην ΢πλέδξην
ηεο Υάγεο. Η Γηεζλήο κε κηα παλεγπξηθή απφθαζή ηεο αποκήρυξε θάζε
ππεπζπλφηεηα γηα ηηο ελέξγεηεο ησλ κπαθνπληζηψλ, πνπ απνηεινχζαλ το θέληξν
απηψλ ησλ αλφεησλ θαη φρη θαζαξψλ ζηνηρείσλ. Έπεηηα εμαηηίαο ηεο γενικής
αληίδξαζεο δε κπνξνχζε λα αληαπνθξηζεί ζηηο κεγαιχηεξεο απαηηήζεηο πνπ είχε λα
αληηκεησπίζεη θαη λα δηαηεξήζεη φιε ηε δξάζε ηεο, παξά κφλν θάλνληαο κηα σειρά
ζπζίεο πνπ ζα απνζηξάγγηδαλ ην αίκα ηνπ εξγαηηθνχ θηλήκαηνο. Δκπξφο ζʼ αυτή
ηελ θαηάζηαζε απνζχξζεθε πξνζσξηλά ε Γηεζλήο απφ ην πξνζθήλην, κεηαθέξνληαο
την έδξα ηνπ Γεληθνχ ΢πκβνπιίνπ ζηελ Ακεξηθή. Σα γεγνλφηα πνπ αθνινχζεζαλ
απόδειξαν πφζν ζσζηή ήηαλ απηή ε απφθαζε — πνπ ηελ θαηεγφξεζαλ ηφηε θαη
πνιιέο φορές αξγφηεξα. Απφ ηε κηα κεξηά ακβιχλζεθαλ φιεο νη πξνζπάζεηεο λα
θάλνπλ ζην όνομα ηεο Γηεζλνχο αλψθεια πξαμηθνπήκαηα. Απφ ηελ άιιε φκσο ε
ζπλερηδφκελε ζηελή επαφή ησλ ζνζηαιηζηηθψλ εξγαηηθψλ θνκκάησλ ησλ δηαθφξσλ
ρσξψλ απφδεημε φηη ε συνείδηση ηεο ηαπηφηεηαο ησλ ζπκθεξφλησλ θαη ηεο
αιιειεγγχεο ηνπ πξνιεηαξηάηνπ όλων ησλ ρσξψλ, πνπ είρε αθππλίζεη ε Γηεζλήο,
κπνξεί λα επηβιεζεί θαη ρσξίο ην δεσμό ηεο ηππηθήο χπαξμεο, κηαο δηεζλνχο
Έλσζεο, πνπ γηα κηα ζηηγκή κεηαηξάπεθε σε ηξνρνπέδε.
Μετά ην ΢πλέδξην ηεο Υάγεο βξήθε ν Μαξμ επηηέινπο θαηξφ θαη άνεση λα μαλαξρίζεη
ηηο ζεσξεηηθέο ηνπ εξγαζίεο θαη ειπίδνπκε φηη ζχληνκα ζα μπορέσει λα ζηείιεη ζην
ηππνγξαθείν ην δεχηεξν ηφκν ηνπ «Κεθαιαίνπ». Απφ ηηο πολλές ζπνπδαίεο
αλαθαιχςεηο, κε ηηο νπνίεο έγξαςε ν Μαξμ ην φλνκά ηνπ ζηελ ιστορία ηεο
επηζηήκεο, κπνξνχκε εδψ λα ππνγξακκίζνπκε κφλν δχν. Η πξψηε είλαη ε ριζική
αιιαγή πνπ έθεξε ζηνλ ηξφπν αληίιεςεο ηεο παγθφζκηαο ηζηνξίαο. Όιε ε μέχρι
ζήκεξα αληίιεςε ηεο ηζηνξίαο βαζηδφηαλ ζηε γλψκε φηη ηα ηειηθά αίηηα φισλ των
ηζηνξηθψλ αιιαγψλ πξέπεη λα αλαδεηεζνχλ ζηηο κεηαβαιιφκελεο ηδέεο ησλ
ανθρώπων θαη φηη απʼ φιεο ηηο ηζηνξηθέο αιιαγέο νη πνιηηηθέο είλαη νη σπουδαιότερες,
είλαη απηέο πνπ θαζνξίδνπλ ηελ πνξεία φιεο ηεο ηζηνξίαο. Απφ πνχ όμως έξρνληαη νη
ηδέεο ζηνπο αλζξψπνπο θαη πνηεο είλαη νη θηλεηήξηεο αηηίεο ησλ πολιτικών αιιαγψλ;
Γηʼ απηά δε ξσηνχζαλ. Μφλν ζηε λεφηεξε ζρνιή ησλ γάιισλ θαη εν κέξεη θαη ησλ

άγγισλ ηζηνξηθψλ γελλήζεθε ε πεπνίζεζε φηη, ηνπιάρηζηνλ απφ ηελ εποχή ηνπ
κεζαίσλα, ε θηλεηήξηα δχλακε ηεο επξσπατθήο ηζηνξίαο είλαη ν αγψλαο της
αλαπηπζζφκελεο αζηηθήο ηάμεο ελάληηα ζηε θενπδαξρηθή αξηζηνθξαηία γηα ηελ
κοινωνική θαη πνιηηηθή επηθξάηεζε. Σψξα ν Μάξμ απφδεημε φηη φιε ε πξνεγνχκελε
ιστορία είλαη ηζηνξία ηαμηθψλ αγψλσλ, φηη ζʼ φινπο ηνπο πνιιαπινχο θαη
ζχλζεηνπο πολιτικούς αγψλεο πξφθεηηαη κφλνλ γηα ηελ θνηλσληθή θαη πνιηηηθή
επηθξάηεζε κοινωνικών ηάμεσλ, γηα ηε δηαηήξεζε ηεο θπξηαξρίαο απφ ηηο παιηέο
ηάμεηο, γηα την θαηάθηεζε ηεο θπξηαξρίαο απφ ηηο θαηλνχξγηεο ηάμεηο πνπ
αλεβαίλνπλ. Απφ πνχ όμως πάιη ζρεκαηίδνληαη θαη ππάξρνπλ απηέο νη ηάμεηο; Απφ
ηνπο θάζε θνξά χειροπιαστούς πιηθνχο φξνπο, θάησ απφ ηνπο νπνίνπο, ζε θάζε
δνζκέλε ζηηγκή, παράγει θαη αληαιιάζζεη ε θνηλσλία ηα κέζα ζπληήξεζήο ηεο. Η
θενπδαξρία ηνπ μεσαίωνα ζηεξηδφηαλε ζηελ απηάξθε νηθνλνκία κηθξψλ αγξνηηθψλ
θνηλνηήησλ πνπ ικανοποιούσε κφλε θαη ζρεδφλ ρσξίο θακηά αληαιιαγή φιεο ζρεδφλ
ηηο αλάγθεο ηνπο, και πνπ ε ζηξαηησηηθή αξηζηνθξαηία ηηο πξνζηάηεπε απφ
εμσηεξηθνχο θηλδχλνπο θαη τους εμαζθάιηδε εζληθή ή ηνπιάρηζηνλ πνιηηηθή ζπλνρή.
Όηαλ εκθαλίζηεθαλ νη πόλεις θαη καδί ηνπο ε μερσξηζηή ρεηξνηερληθή βηνκεραλία θαη
ε εκπνξηθή κυκλοφορία, αξρηθά ζην εζσηεξηθφ ηεο ρψξαο θαη αξγφηεξα δηεζλψο,
δεκηνπξγήζεθε ε αστική ηάμε ησλ πφιεσλ πνπ παιεχνληαο ελάληηα ζηελ
αξηζηνθξαηία επέβαιε απφ ην μεσαίωνα θηφιαο ηελ έληαμή ηεο, ζαλ εμίζνπ
πξνλνκηνχρα ηάμε, ζην θενπδαξρηθφ καθεστώς. Με ηελ αλαθάιπςε φκσο ηεο
εμσεπξσπατθήο πδξνγείνπ απφ ηα κέζα ηνπ XV αιώνα, ε αζηηθή ηάμε απφθηεζε έλα
πνιχ επξχηεξν εκπνξηθφ πεδίν θαη έλα λέν κίνητρο γηα ηε βηνκεραλία ηεο. ΢ηνπο
ζπνπδαηφηεξνπο θιάδνπο εθηνπίζηεθε ε χειροτεχνία απφ ηελ εξγνζηαζηαθή
καληθαθηνχξα θαη απηή πάιη απφ ηε κεγάιε βιομηχανία, πνπ κπφξεζε λα
δεκηνπξγεζεί χζηεξα απφ ηηο αλαθαιχςεηο ηνπ περασμένου αηψλα, ηδίσο ηεο
αηκνθίλεηεο κεραλήο. Η κεγάιε βηνκεραλία επέδξαζε κε τη ζεηξά ηεο πάλσ ζην
εκπφξην παξακεξίδνληαο ζηηο θαζπζηεξεκέλεο ρψξεο ηελ παιηά χειροτεχνία θαη
δεκηνπξγψληαο ζηηο πην αλαπηπγκέλεο ηα ζεκεξηλά θαηλνχξγηα κέζα συγκοινωνίας,
αηκνθίλεηεο κεραλέο, ζηδεξνδξφκνπο, ειεθηξηθνχο ηειέγξαθνπο. Έηζη η αζηηθή
ηάμε ζπγθέληξσλε ζηα ρέξηα ηεο φιν θαη πην πνιχ ηνλ θνηλσληθφ πινχην και ηελ
θνηλσληθή δχλακε, ελψ γηα πνιχ θαηξφ αθφκα έκελε απνθιεηζκέλε απφ ηελ πολιτική
εμνπζία πνπ βξηζθφηαλ ζηα ρέξηα ηεο αξηζηνθξαηίαο θαη ηεο κνλαξρίαο πνπ
στηριζόταν ζηελ αξηζηνθξαηία. ΢ε κηαλ νξηζκέλε βαζκίδα ηεο εμέιημεο — ζηε Γαιιία
ύστερα απφ ηε κεγάιε Δπαλάζηαζε — ε αζηηθή ηάμε θαηάθηεζε θαη ηελ πνιηηηθή
εξουσία θαη έγηλε έηζη κε ηε ζεηξά ηεο θπξίαξρε ηάμε απέλαληη ζην πξνιεηαξηάην και
ηνπο κηθξνρσξηθνχο. Με βάζε απηή ηελ άπνςε θαη κε ηελ απαξαίηεηε γλψζε ηεο
κάθε θνξά νηθνλνκηθήο θαηάζηαζεο ηεο θνηλσλίαο — θάηη πνπ ιείπεη νιφηεια απφ
τους εηδηθνχο ηζηνξηνγξάθνπο καο — εξηγούνται, κε ηνλ πην απιφ ηξφπν, φια ηα
ιστορικά θαηλφκελα. Έηζη, επίζεο κε ηνλ πην απιφ ηξφπν, εμεγνχληαη νη παραστάσεις
θαη νη ηδέεο, πνπ επηθξαηνχζαλ ζε θάζε ηζηνξηθή πεξίνδν, απφ ηνπο οικονομικούς

φξνπο δσήο θαη απφ ηηο θνηλσληθέο θαη πνιηηηθέο ζρέζεηο απηήο ηεο περιόδου πνπ
θαζνξίδνληαη απφ ηνπο φξνπο απηνχο. Γηα πξψηε θνξά ε ηζηνξία τοποθετήθηκε ζηε
ζσζηή ηεο βάζε. Σν ρεηξνπηαζηφ γεγνλφο, πνπ φκσο κέρξη ηψξα ην είχαν εληειψο
παξαβιέςεη, φηη νη άλζξσπνη πξηλ απʼ φια πξέπεη λα ηξψλε, λα πίνουν, λα έρνπλ
θαηνηθία θαη λα ληχλνληαη, φηη πξέπεη επνκέλσο λα εξγάδνληαη, πριν αξρίζνπλ λα
παιεχνπλ γηα ηελ θπξηαξρία, πξηλ αξρίζνπλ λα αζρνινχληαη κε ηελ πολιτική, ηε
ζξεζθεία, ηε θηινζνθία θηι. — απηφ ην ρεηξνπηαζηφ γεγνλφο απφθηεζε επιτέλους
ηελ ηζηνξηθή ηνπ δηθαίσζε.
Αυτός ν λένο ηξφπνο αληίιεςεο ηεο ιστορίας είρε ηελ πην κεγάιε ζεκαζία γηα ηε
ζνζηαιηζηηθή άπνςε. Απφδεημε φηη φιε η κέρξη ζήκεξα ηζηνξία θηλείηαη κέζα ζε
ηαμηθέο αληηζέζεηο θαη ηαμηθνχο αγψλεο, ότι πάληα ππήξραλ θπξίαξρεο θαη
ππφδνπιεο, εθκεηαιιεχηξηεο θαη εθκεηαιιεπφκελεο τάξεις θαη φηη ε κεγάιε
πιεηνςεθία ησλ αλζξψπσλ ήηαλ πάληα θαηαδηθαζκέλε ζε σκληρή δνπιεηά θαη ιίγε
απφιαπζε. Γηαηί απηφ; Απινχζηαηα, γηαηί ζʼ φιεο ηηο προηγούμενες βαζκίδεο
εμέιημεο ηεο αλζξσπφηεηαο ε παξαγσγή ήηαλ αθφκα ηφζν ιίγν αναπτυγμένη, πνπ ε
ηζηνξηθή εμέιημε δε κπνξνχζε λα γίλεη παξά κφλν κʼ απηή ηελ ανταγωνιστική
κνξθή. Η ηζηνξηθή πξφνδνο είρε αλαηεζεί γεληθά ζηε δξάζε κηαο μικρής
πξνλνκηνχραο κεηνςεθίαο, ελψ ε κεγάιε κάδα έκελε θαηαδηθαζκέλε λα βγάδεη με
ηε δνπιεηά ηεο ηα πεληρξά κέζα ζπληήξεζεο γηα ηνλ εαπηφ ηεο θαη επηπξφζζεηα να
κεγαιψλεη αδηάθνπα ηα πινχηνη ησλ πξνλνκηνχρσλ. Απηφο ν ίδηνο ηξφπνο εμέηαζεο
της ηζηνξίαο πνπ εμεγεί έηζη θπζηθά θαη ινγηθά ηελ ησξηλή ηαμηθή θπξηαξρία πνπ την
απφδηδαλ πξηλ ζηελ θαθία ησλ αλζξψπσλ, νδεγεί επίζεο θαη ζηελ θαηαλφεζε φηη
εξαιτίας ηεο ηφζν ηεξάζηηαο αχμεζεο ησλ παξαγσγηθψλ δπλάκεσλ ηεο ζεκεξηλήο
εποχής, ηνπιάρηζηνλ ζηηο πην πξνεγκέλεο ρψξεο, εμαθαλίζηεθε θαη ε ηειεπηαία
δικαιολογία γηα ην ρσξηζκφ ησλ αλζξψπσλ ζε θπξίαξρνπο θαη ππφδνπινπο, ζε
εκμεταλλευτές θαη εθκεηαιιεπφκελνπο. Όηη ε θπξίαξρε κεγαιναζηηθή ηάμε
εθπιήξσζε την ηζηνξηθή ηεο απνζηνιή, φηη δελ είλαη πηα ζε ζέζε λα θαζνδεγεί ηελ
θνηλσλία και φηη κάιηζηα γίλεηαη εκπφδην ζηελ αλάπηπμε ηεο παξαγσγήο, φπσο ην
απνδείρλνπλ οι θξίζεηο ζην εκπφξην θαη ηδίσο ε ηειεπηαία κεγάιε θξίζε θαη ε
αζθπθηηθή κατάσταση ηεο βηνκεραλίαο ζʼ φιεο ηηο ρψξεο. Όηη ε ηζηνξηθή
θαζνδήγεζε πέξαζε στα ρέξηα ηνπ πξνιεηαξηάηνπ, ηεο ηάμεο πνπ ζχκθσλα κε φιε
ηελ θνηλσληθή ηεο θέση, κπνξεί λα απειεπζεξσζεί κφλν κε ηελ θαηάξγεζε θάζε
ηαμηθήο θπξηαξρίαο, κάθε δνπιείαο θαη θάζε εθκεηάιιεπζεο γεληθά. Όηη νη
θνηλσληθέο παξαγσγηθέο δυνάμεις, πνπ κε ηελ αλάπηπμή ηνπο μέθπγαλ απφ ηα ρέξηα
ηεο αζηηθήο ηάμεο, περιμένουν κφλν ηε ζηηγκή λα ηηο πάξεη ζηελ θαηνρή ηνπ ην
νξγαλσκέλν προλεταριάτο γηα λα δεκηνπξγήζεη κηα θαηάζηαζε, πνπ ζα επηηξέςεη ζε
θάζε κέινο της θνηλσλίαο φρη κφλν ηε ζπκκεηνρή ζηελ παξαγσγή, αιιά θαη ζηελ
θαηαλνκή θαη διαχείριση ηνπ θνηλσληθνχ πινχηνπ, θαη πνπ κε κηα ζρεδηαζκέλε
νξγάλσζε φιεο ηεο παραγωγής ζα αλεβάζεη ζε ηέηνην ζεκείν ηηο θνηλσληθέο
παξαγσγηθέο δπλάκεηο θαη την απφδνζή ηνπο πνπ ζα εμαζθαιίδνπλ ζηνλ θαζέλα θαη

ζε φιν θαη κεγαιχηεξν βαζκφ την ηθαλνπνίεζε φισλ ησλ ινγηθψλ αλαγθψλ ηνπ.
Η δεχηεξε ζπνπδαία αλαθάιπςε του Μάξμ είλαη φηη εμήγεζε επηηέινπο ηε ζρέζε
αλάκεζα ζην θεθάιαην θαη ζηελ εργασία, κε άιια ιφγηα φηη απφδεημε πσο γίλεηαη ε
εθκεηάιιεπζε ηνπ εξγάηε απφ τον θεθαιαηνθξάηε κέζα ζηελ ησξηλή θνηλσλία, ζην
ζεκεξηλφ θεθαιαηνθξαηηθφ ηξφπν παραγωγής. Απφ ηφηε πνπ ε πνιηηηθή νηθνλνκία
δηαηχπσζε ηε ζέζε φηη ε εξγαζία είναι ε πεγή θάζε πινχηνπ θαη θάζε αμίαο, έγηλε
αλαπφθεπθην ην εξψηεκα: Πσο λοιπόν ζπκβηβάδεηαη λα κελ παίξλεη ν κηζζσηφο
εξγάηεο ην ζπλνιηθφ πνζφ ηεο αμίαο που παξάγεηαη κε ηελ εξγαζία ηνπ, αιιά λα
είλαη ππνρξεσκέλνο λα δίλεη έλα κέξνο αυτής ηεο αμίαο ζηνλ θεθαιαηνθξάηε; Σφζν
νη αζηνί νηθνλνκνιφγνη, φζν θαη νη σοσιαλιστές κάηαηα πξνζπαζνχζαλ λα δψζνπλ
ζην εξψηεκα κηα επηζηεκνληθά θεμελιωμένη απάληεζε, ψζπνπ ζην ηέινο
παξνπζηάζηεθε ν Μαξμ κε ηε ιχζε ηνπ. Η λύση απηή είλαη ε αθφινπζε: Ο
ζεκεξηλφο θεθαιαηνθξαηηθφο ηξφπνο παξαγσγήο προϋποθέτει ηελ χπαξμε δχν
θνηλσληθψλ ηάμεσλ: απφ ηε κηα κεξηά ησλ κεφαλαιοκρατών πνπ έρνπλ ζηελ
θπξηφηεηά ηνπο ηα κέζα παξαγσγήο θαη ηα κέζα συντήρησης, θαη απφ ηελ άιιε κεξηά
ησλ πξνιεηάξησλ πνπ έρνπλ απνθιεηζηεί απʼ αυτή ηελ θπξηφηεηα θαη έρνπλ κφλν
έλα εκπφξεπκα γηα πνχιεκα: ηελ εξγαηηθή ηνπο δύναμη θαη πνπ αλαγθάδνληαη λα
πνπινχλ απηή ηελ εξγαηηθή δχλακε γηα λα αποκτήσουν ηα απαξαίηεηα κέζα
ζπληήξεζεο. Η αμία φκσο ελφο εκπνξεχκαηνο καθορίζεται απφ ην θνηλσληθά
αλαγθαίν πνζφ ηεο εξγαζίαο πνπ είλαη ελζσκαησκέλε (verkorpert) ζηελ παξαγσγή
ηνπ, επνκέλσο θαη ζηελ αλαπαξαγσγή ηνπ. Δπνκέλσο θαη η αμία ηεο εξγαηηθήο
δχλακεο ηνπ κέζνπ αλζξψπνπ γηα ην δηάζηεκα κηαο εκέξαο, ενός κήλα ή ελφο
ρξφλνπ θαζνξίδεηαη απφ ην πνζφ ηεο εξγαζίαο πνπ είλαη ενσωματωμένη ζηελ
πνζφηεηα ησλ κέζσλ ζπληήξεζεο πνπ είλαη αλαγθαία γηα ηε διατήρηση απηήο ηεο
εξγαηηθήο δχλακεο, κηα κέξα, έλα κήλα ή έλα ρξφλν. Αλ υποθέσουμε φηη γηα λα
παξαρζνχλ ηα κέζα ζπληήξεζεο ελφο εξγάηε ρξεηάδνληαη έμη ώρες εξγαζία ή,
πξάγκα πνπ είλαη ην ίδην, ε εξγαζία πνπ πεξηέρεηαη ζʼ απηά ηα μέσα ζπληήξεζεο
ηζνδπλακεί κε πνζφηεηα εξγαζίαο έμη σξψλ, ηφηε ε αμία ηεο εργατικής δχλακεο κηαο
εκέξαο ζα εθθξάδεηαη κε έλα ρξεκαηηθφ πνζφ, φπνπ είλαη ενσωματωμένες επίζεο έμη
ψξεο εξγαζίαο. Αο ππνζέζνπκε αθφκα, φηη ν κεφαλαιοκράτης, πνπ απαζρνιεί ηνλ
εξγάηε ηνπ παξαδείγκαηφο καο, ηνπ δίλεη απηφ το πνζφ, δειαδή φιε ηελ αμία ηεο
εξγαηηθήο ηνπ δχλακεο. Αλ ηψξα ν εξγάηεο εργασθεί έμη ψξεο γηα ηνλ
θεθαιαηνθξάηε, ηφηε μεπιεξψλεη ζηνλ θεθαιαηνθξάηε ζην ακέραιο φια ηα έμνδά
ηνπ: έμη ψξεο εξγαζία γηα έμη ψξεο εξγαζίαο. Έηζη βέβαηα δε θα πεξίζζεπε ηίπνηα
γηα ηνλ θεθαιαηνθξάηε θαη γηʼ απηφ ην ιφγν ν θεθαιαηνθξάηεο αντιλαμβάνεται ην
δήηεκα εληειψο δηαθνξεηηθά: εγψ, ιέεη, δελ αγφξαζα ηελ εργατική δχλακε απηνχ
ηνπ εξγάηε γηα 6 ψξεο, αιιά γηα κηα νιφθιεξε κέξα θαη κε βάση απηφ ην
ζπιινγηζκφ βάδεη ηνλ εξγάηε λα δνπιέςεη 8,10,12,14 ψξεο θαη αθφκα περισσότερο
αλάινγα κε ηηο ζπλζήθεο. Έηζη ην πξντφλ ηεο εξγαζίαο απφ ηελ έβδνκε, όγδοη ψξα
θαη πέξα είλαη πξντφλ απιήξσηεο εξγαζίαο πνπ πάεη θαηεπζείαλ ζηελ τσέπη ηνπ

θεθαιαηνθξάηε. Έηζη ν εξγάηεο ζηελ ππεξεζία ηνπ θεθαιαηνθξάηε δελ αναπαράγει
κφλν ηελ αμία ηεο εξγαηηθήο ηνπ δχλακεο, πνπ ηελ πιεξψλεηαη, αιιά παράγει
αθφκα θαη πάλσ απʼ απηή κηαλ ππεξαμία, πνπ ηελ ηδηνπνηείηαη πξψηα ν
κεφαλαιοκράτης, θαη πνπ ζηελ παξαπέξα πνξεία, ζχκθσλα κε νξηζκέλνπο
νηθνλνκηθνχο νόμους, κνηξάδεηαη ζε φιε ηελ ηάμε ησλ θεθαιαηνθξαηψλ θαη απνηειεί
έηζη ην βασικό απφζεκα, απʼ φπνπ πεγάδνπλ ε γαηνπξφζνδνο, ην θέξδνο, ε
ζπζζψξεπζε ηνπ κεφαλαίου, κε ιίγα ιφγηα φια ηα πινχηε πνπ θαηαβξνρζίδνληαη ή
ζπζζσξεχνληαη απφ τις κε εξγαδφκελεο ηάμεηο. Έηζη φκσο απνδείρηεθε φηη νη
ζεκεξηλνί θεθαιαηνθξάηεο αποκτούν ηα πινχηε ηνπο κε ηελ ίδηα κέζνδν ηεο
ηδηνπνίεζεο μέλεο απιήξσηεο εργασίας, φπσο νη δνπινθηήηεο ή νη θενπδάξρεο πνπ
εθκεηαιιεχνληαλ ηηο αγγαξείεο των δνπινπάξνηθσλ, θαη φηη φιεο απηέο νη κνξθέο
εθκεηάιιεπζεο δηαθέξνπλ κφλν απφ το δηαθνξεηηθφ ηξφπν θαη κέζνδν πνπ γίλεηαη ε
ηδηνπνίεζε ηεο απιήξσηεο εξγαζίαο. Έτσι φκσο έθπγε νιφηεια ην έδαθνο θάησ απφ
ηα πφδηα φιεο απηήο ηεο ππνθξηηηθήο φρασεολογίας ησλ ηδηνθηεηξηψλ ηάμεσλ, φηη
επηθξαηεί ηάρα δίθαην θαη δηθαηνζχλε στο ζεκεξηλφ θνηλσληθφ θαζεζηψο, ηζφηεηα
ησλ δηθαησκάησλ θαη ππνρξεψζεσλ θαη γενική αξκνλία ησλ ζπκθεξφλησλ. Καη
μεζθεπάζηεθε θαη ε ζεκεξηλή αζηηθή θνηλσλία, όχι ιηγφηεξν απφ ηηο πξνεγνχκελεο,
ζαλ έλα κεγαιφπξεπν ίδξπκα γηα ηελ εκμετάλλευση ηεο απέξαληεο πιεηνςεθίαο ηνπ
ιανχ απφ κηαλ αζήκαληε κεηνςεθία πνπ όσο πάεη θαη ιηγνζηεχεη.
΢ʼ απηά ηα δχν βαζηθά γεγνλφηα ζηεξίδεηαη ν σύγχρονος επηζηεκνληθφο
ζνζηαιηζκφο. ΢ην δεχηεξν ηφκν ηνπ «Κεθαιαίνπ» ζα αναπτυχθούν πάξα πέξα απηέο,
θαζψο θαη άιιεο εμίζνπ ζπνπδαίεο επηζηεκνληθέο ανακαλύψεις ζην πεδίν ηεο έξεπλαο
ηνπ θεθαιαηνθξαηηθνχ θνηλσληθνχ ζπζηήκαηνο, και έηζη ζα αλαηξαπνχλ ξηδηθά θαη νη
πιεπξέο εθείλεο ηεο πνιηηηθήο νηθνλνκίαο που δελ εμεηάζηεθαλ ζηνλ πξψην ηφκν.
Αο επρεζνχκε φηη ζα κπνξέζεη ν Μάξμ λα δώσει γξήγνξα ην δεχηεξν ηφκν γηα
εθηχπσζε.
Πηγή: Εκδόζειρ «Γνώζειρ»

΢ύνταξη: Π. Βήχορ
HTML Markup: Ανηώνηρ Μεγρέμης για ηο Ελληνικό Απχείο Καπλ Μαπξ-Φ. Ένγκελρ, Μάηρ
2004