You are on page 1of 128

I HC QUC GIA H NI

TRNG I HC GIO DC

NGUYN TH VN ANH
PHN LOI V GII CC BI TON HA HC LP 8 V LP 9
THEO MT PHNG PHP CHUNG GP PHN NNG CAO
HIU QU DY V HC MN HA HC TRUNG HC C S

LUN VN THC S S PHM HO HC


CHUYN NGNH: L lun v phng php dy hc
(B mn Ho hc)
M s: 60.14.10
Ngi hng dn khoa hc : PGS.TS. V Ngc Ban

H NI - 2012

DANH MC CC CH VIT TT V K HIU


LBTKL

nh lut bo ton khi lng

LBTNT

nh lut bo ton nguyn t

i chng

GV

Gio vin

HS

Hc sinh

PTHH

Phng trnh ho hc

PHH

Phn ng ha hc

SGK

Sch gio khoa

THCS

Trung hc c s

THPT

Trung hc ph thng

TN

Thc nghim

TNSP

Thc nghim s phm

MC LC
Li cm n

Dnh mc cc k hiu, ch vit tt

ii

Danh mc cc bng

Danh mc cc biu

vi

M U...............................................................................................................

1. L do chn ti................................................................................................ 1
2. Lch s nghin cu............................................................................................

3. 3. Mc tiu v nhim v ca ti....................................................................

3.1. Mc tiu ca ti.......................................................................................... 2


3.2. Nhim v ca

ti.........................................................................................

4. Phm vi nghin cu............................................................................................ 2


5. Khch th nghin cu v i tng nghin cu................................................

5.1. Khch th nghin

cu......................................................................................

5.2. i tng nghin cu.....................................................................................

6. Cu hi nghin cu............................................................................................

7. Gi thuyt nghin cu.......................................................................................

8. Phng php nghin cu.................................................................................... 3


9. ng gp mi ca ti.................................................................................... 5
10. Cu trc ca lun vn.......................................................................................
Chng 1: C S L LUN V THC TIN CA TI....................... 5
1.1. C s l lun ca vic nng cao cht lng, hiu qu qu trnh dy v hc

mn Ha hc THCS............................................................................................... 5
1.1.1. Qu trnh dy hc.........................................................................................
1.1.2. Cht lng dy hc......................................................................................

1.1.3. Mt s bin php i mi nng cao cht lng dy hc ha hc

THCS. ...................................................................................................................
1.2. Bi tp ha hc................................................................................................ 6

1.2.1. ngha, tc dng ca bi tp ha hc trong qu trnh dy v hc mn

ha hc THCS...............................................................................................

10

1.2.2. La chn v phn loi bi tp ha hc ........................................................ 11


1.2.3. Thc trng vic s dng bi ton ha hc trng THCS.........................

11

1.3. Phng php chung gii bi ton ha hc THPT...........................................

12

1.3.1. Cc cng thc cn thit khi gii bi ton ha

13

hc........................................

18

1.3.2. Quan h gia s mol cc cht phn


ng.......................................................
1.3.3. Phng php chung gii bi ton ha hc THPT........................................

19

Tiu kt chng 1..................................................................................................

19

Chng 2: LA CHN, PHN LOI CC BI TON HA HC LP

19

8, LP 9 V GII THEO PHNG PHP CHUNG GII CC BI

20

TON HA HC, THPT...................................................................................


2.1. Tng quan chng trnh mn ha hc THCS.............................................

20

2.1.1. Ni dung chng trnh ha hc THCS...................................................

21

2.1.2. Mc tiu chng trnh ha hc THCS......................................................

29

2.2. H thng cc bi ton ha hc la chn, phn loi v gii theo phng 35


php chung...................................................................................................

42

2.2.1. Oxi Khng kh.................................................................................

48

2.2.2. Hidro Nc...........................................................................................

56

2.2.3. Dung dch...................................................................................................

64

2.2.4. Cc loi hp cht v c...........................................................................

70

2.2.5. Kim loi ................................................................................................

72

2.2.6. Phi kim ....................................................................................................

75

Bi ton tng hp ha v c..............................................................................

81

2.2.7. Ha hc hu c.......................................................................................
Hidrocacbon........................................................................................................

82

Dn xut hidrocacbon....................................................................................
Bi ton tng hp ha hu c........................................................................

82

2.3. S dng h thng cc bi ton ha hc bin son trong dy hc mn ha


hc lp 8 v lp 9..........................................................................................

83

2.3.1. S dng h thng bi ton ha hc theo cc mc nhn thc v t duy


trong vic xy dng nhn thc mi, k nng mi............................................

83

2.4.2. S dng h thng bi ton ha hc theo cc mc nhn thc v t duy

84

trong vic vn dng, cng c kin thc, k nng.............................................

85

2.4.3 S dng h thng bi ton ha hc vo vic kim tra, nh gi kin thc,

85

k nng ca hc sinh..........................................................................................

85

Tiu kt chng 2...........................................................................................

85

Chng 3:THC NGHIM S PHM.......................................................

85

3.1. Mc ch, nhim v thc nghim s phm..............................................

85

3.1.1. Mc ch thc nghim s phm.............................................................

85

3.1.2. Nhim v thc nghim s phm.........................................................

87

3.2. Chun b thc nghim..............................................................................

87

3.2.1. Chn a bn, i tng thc nghim...............................................

87

3.2.2. Kim tra mu trc thc nghim..........................................................

89

3.3. Qu trnh tin hnh TNSP...................................................................

96

3.3.1.Tin hnh thc nghim..........................................................................

97

3.3.2. Kt qu thc nghim..............................................................................

98

3.3.3. X l kt qu thc nghim...................................................................

100

3.3.4. Phn tch kt qu thc nghim............................................................

102

Tiu kt chng 3...........................................................................................


KT LUN V KHUYN NGH.................................................................
TI LIU THAM KHO............................................................................
PH LC..............................................................................................................

DANH MC CC BNG
Trang
Bng 3.1. Tng hp kt qu kim tra u vo ti lp TN v C..................

88

Bng 3.2. Kim chng xc nh s tng ng ca cc nhm .................

88

Bng 3.3. Thng k im kim tra cc s 2 v s 3.....................................

90

Bng 3.4. Bng phn loi kt qu kim tra s 2...........................................

90

Bng 3.5. Bng phn loi kt qu kim tra s 3..........................................

91

Bng 3.6. Bng phn phi tn s, tn sut v tn sut lu tch kim tra s 2
-lp 8.................................................................................................................

91

Bng 3.7. Bng phn phi tn s, tn sut v tn sut lu tch kim tra s
3-lp 8................................................................................................................

92

Bng 3.8. Bng phn phi tn s, tn sut v tn sut lu tch kim tra s
2-lp 9................................................................................................................

92

Bng 3.9. Bng phn phi tn s, tn sut v tn sut lu tch kim tra s
3-lp 9................................................................................................................

93

Bng 3.10. Gi tr ca cc tham s c trng....................................................

98

DANH MC CC BIU , TH
Trang
Hnh 3.1: th biu din ng ly tch kim tra s 2-Lp 8................

94

Hnh 3.2: th biu din ng ly tch kim tra s 3-Lp 8................

94

Hnh 3.3: th biu din ng ly tch kim tra s 2-Lp 9................

95

Hnh 3.4: th biu din ng ly tch kim tra s 3-Lp 9................

95

Hnh 3.5. Biu tng hp phn loi kt qu kim tra s 2.....................

96

Hnh 3.6. Biu tng hp phn loi kt qu kim tra s 3.....................

96

M U
1. L do chn ti
Trong dy hc ha hc, mt trong nhng hot ng ch yu pht trin nng
lc nhn thc t duy cho HS l vic gii cc bi tp ha hc. i vi HS cp THCS
th Ha hc l mn hc mi v n lp 8 cc em mi bt u tip cn vi mn hc
ny. Vn kin thc ca cc em cn t i, vic rn luyn k nng k xo v ha hc,
nht l vic gii bi ton ha hc gp nhiu kh khn. Hin nay c nhiu sch tham
kho ha hc cho HS la chn, tuy nhin s cu hi v bi ton ha hc nhiu v a
dng, cc tc gi li a ra nhiu cch gii khc nhau lm cho hc sinh v ngay c
mt s gio vin cng cm thy lng tng trong vic la chn, phn loi v nht l
trong vic gii cc bi ton ha hc. Cc gio vin cng nh hc sinh lun mong
mun c c nhng cu hi, bi ton tt vi nhng cch gii d dng, thun tin
nng cao hiu qu hc tp. Do vy, vic la chn, phn loi bi ton ha hc, v c
bit vic c mt phng php chung gii cc bi ton ha hc l thc s cn thit v
c ngha thc tin.
Gn y, trong cun sch Phng php chung gii cc bi ton ha hc trung
hc ph thng [2], tc gi h thng ha v a ra mt phng php chung gii
cc bi ton ha hc. l phng php da vo quan h gia s mol ca cc cht
phn ng v cc cng thc biu th quan h gia s mol cht vi cc i lng
thng gp nh khi lng, th tch, nng ca cht. Quan h gia s mol ca
cc cht phn ng d dng thit lp c khi hc sinh vit v cn bng cc
phng trnh ha hc cn s cng thc ha hc cn thit khi gii bi ton ha hc
khng nhiu (4 cng thc chnh), do vic gii bi ton ha hc theo phng php
trn l n gin, thun tin i vi hc sinh.
Vi mong mun vn dng phng php chung nu trn gii cc bi ton
ha hc cp THCS, chng ti la chn ti Phn loi v gii cc bi ton
ha hc lp 8 v lp 9 theo mt phng php chung gp phn nng cao hiu qu
dy v hc mn ha hc trung hc c s.
2. Lch s nghin cu.
Cho n nay, c nhiu tc gi nghin cu tm hiu cc phng php gii
cc bi ton ha hc, tuy nhin vic a ra mt phng php chung gii cc bi

ton ha hc THCS th cha c quan tm . Trong ti liu Phng php chung


gii cc bi ton ha hc THPT, tc gi h thng v a ra mt phng php gii
cc bi ton ha hc n gin v d s dng i vi hc sinh. Vic p dng phng
php chung trong vic gii cc bi ton ha hc cp THPT c trnh by mt
s lun vn thc s s phm ha hc [4, 22]. Bn lun vn ny tip tc p dng
phng php chung gii cc bi ton ha hc THPT gii cc bi ton ha hc
cp THCS.
3. Mc tiu v nhim v ca ti.
3.1. Mc tiu ca ti
Nghin cu c s la chn, phn loi cc bi ton ha hc v phng php
chung gii cc bi ton ha hc, t p dng i vi cc bi ton ha hc lp 8
v lp 9 nhm nng cao hiu qu dy v hc mn ha hc THCS.
3.2. Nhim v ca ti.
- Nghin cu c s l lun ca vic nng cao cht lng hiu qu qu trnh
dy v hc; nghin cu c s la chn v phn loi cc bi tp ha hc, ngha v
tc dng ca bi tp ha hc trong vic dy v hc mn ha hc trng THCS.
- iu tra thc trng vic s dng bi ton ha hc trng THCS.
- Nu phng php chung gii cc bi ton ha hc THPT v vn dng
phng php chung gii cc bi ton ha hc trong chng trnh ha hc lp 8
v lp 9 gip nng cao cht lng dy v hc mn Ha hc cp THCS.
- Thc nghim s phm, nh gi hiu qu v tnh kh thi ca ti.
4. Phm vi nghin cu.
Nhng bi ton ha hc thuc chng trnh THCS .
5. Khch th nghin cu v i tng nghin cu.
5.1. Khch th nghin cu.
Qu trnh dy hc mn ha hc tin hnh 2 trng:
- Trng THCS L Li- Qun Hi An - TP Hi Phng
- Trng THCS Ngc Hi- Qun Sn - TP Hi Phng
5.2. i tng nghin cu.
- Cc bi ton ha hc trong chng trnh ha hc cp THCS.

6. Cu hi nghin cu.
C s la chn, phn loi cc bi tp ha hc l g?
Phng php chung gii cc bi ton ha hc, THPT l phng php no? C
th p dng phng php gii cc bi ton ha hc THCS, gp phn nng cao
hiu qu dy v hc mn Ha hc cp THCS hay khng?
7. Gi thuyt nghin cu.
La chn, phn loi v s dng tt phng php chung gii cc bi ton ha
hc THPT gii cc bi ton ha hc lp 8 v lp 9 s gp phn nng cao hiu qu
dy v hc mn Ha hc trng THCS.
8. Phng php nghin cu.
- Nghin cu c s l lun ca vic nng cao cht lng dy v hc mn ha
hc THCS ; ngha, tc dng ca bi tp ha hc; c s la chn v phn loi cc
bi tp ha hc; phng php chung gii cc bi ton ha hc THPT.
- Nghin cu thc trng vic s dng cc bi ton ha hc trng THCS
thng qua vic ly phiu thm d kin ca gio vin v hc sinh mt s trng
THCS thnh ph Hi Phng.
- Thc nghim s phm, dng phng php thng k x l kt qu thc
nghim, nh gi hiu qu v tnh kh thi ca ti.
9. ng gp mi ca ti.
- ti tin hnh la chn, phn loi cc bi ton ha hc THCS v gii
chng theo mt phng php chung. y l ngun t liu tt cho gio vin v hc
sinh tham kho, gp phn nng cao hiu qu dy v hc mn ha hc, THCS.
10. Cu trc ca lun vn.
Ngoi phn m u, kt lun, khuyn ngh, ti liu tham kho v ph lc, ni
dung lun vn c trnh by trong 3 chng:
Chng 1: C s l lun v thc tin ca ti
Chng 2: La chn, phn loi cc bi ton ha hc lp 8, lp 9 v gii theo phng
php chung gii cc bi ton ha hc, THPT.
Chng 3: Thc nghim s phm

10

CHNG 1
C S L LUN V THC TIN CA TI
1.1. C s l lun ca vic nng cao cht lng, hiu qu qu trnh dy v hc
mn Ha hc THCS.
1.1.1. Qu trnh dy hc
Qu trnh dy hc ni chung, qu trnh dy hc ha hc ni ring gm hai hot
ng c bn, gn b cht ch v thng nht vi nhau l hot ng dy v hot ng
hc.
Hot ng dy l ton b hot ng ca thy trong qu trnh dy hc nhm
truyn th cc kin thc cho HS, lm cho HS nm vng kin thc v k nng, trn c
s pht trin nng lc nhn thc t duy hnh thnh th gii quan khoa hc cho HS.
Hot ng hc l ton b hot ng ca HS nhm tip thu cc kin thc di
s t chc, iu khin ca thy nhm tm hiu, khm ph, lnh hi kin thc, t
hnh thnh quan im duy vt bin chng, o c v nhn cch ca HS.
Qu trnh dy hc bao gm cc thnh t: mc tiu dy hc, ni dung dy hc,
phng php dy hc, phng tin dy hc v kim tra nh gi, chng c mi quan
h tc ng qua li v iu chnh ln nhau. Mun nng cao cht lng dy hc ca
mn hc th cn thit phi i mi tng thnh t ca qu trnh dy hc.
1.1.2. Cht lng dy hc
Trong gio dc, cht lng gio dc khng phi c biu hin qua vic
ngi hc c c bao nhiu quyn sch, lm c bao nhiu bi tp,..m iu
quan trng nht l thng qua qu trnh gio dc ngi hc thay i c nhng g
v mt nhn thc, v ng c hc tp, thi v hnh vi hc tp. Nh vy, cht
lng gio dc s c biu hin tp trung nht nhn cch ca ngi hc- ngi
c o to, c gio dc.
Cht lng dy hc l mt b phn hp thnh quan trng ca cht lng gio
dc. Cht lng dy hc c th hiu l cht lng ging dy ca ngi dy v cht
lng hc tp ca ngi hc, trong cht lng dy hc c biu hin tp trung
nht cht lng hc tp ca ngi hc. Ngi hc l ngi quyt nh chnh n
cht lng dy hc. Mun nng cao cht lng dy hc th ng ngha vi vic phi
nng cao cht lng hc tp ca ngi hc.

11

L lun dy hc hin i ch ra rng: Ngi hc trong qu trnh o to


khng ch l i tng ca hot ng dy m cn l ch th ca hot ng lnh hi tri
thc, k nng, k xo. Trong cc hnh thc t chc hc tp th vic t hc c mt vai
tr quan trng nh hng trc tip n cht lng dy hc. Do vy vic bi dng
ngi hc phng php lun khoa hc, phng php nghin cu v phng php t
hc s gip ngi hc pht trin nhng phm cht v nng lc hot ng tr tu sng
to, chnh l dy phng php nhn thc tm ra tri thc.
1.1.3. Mt s bin php i mi nng cao cht lng dy hc ha hc THCS.
Cht lng, hiu qu ca qu trnh dy hc ha hc ph thuc vo nhiu yu
t nh ni dung chng trnh o to, h thng sch gio khoa, iu kin c s vt
cht phc v qu trnh dy v hc, i mi phng php dy hc, kim tra nh
gi.v.v.. Trong phm vi bn lun vn ny chng ti ch cp n tm quan trng
ca bi tp ha hc trong ging dy mn ha hc, trong tp trung vo vic la
chn, phn loi v phng php gii bi ton ha hc gp phn nng cao hiu qu
ca vic dy v hc mn ha hc.
1.2. Bi tp ha hc
1.2.1. ngha, tc dng ca bi tp ha hc trong qu trnh dy v hc mn ha
hc THCS.
Bi tp ha hc c ngha, tc dng to ln, th hin cc mt sau:
- Lm chnh xc ha cc khi nim, gip hc sinh hiu su sc cc khi nim
hc. Hc sinh c th hc thuc lng cc khi nim nhng nu khng thng qua
vic gii bi tp, hc sinh cha th nm vng c cc khi nim thuc.
- Bi ton ha hc m rng s hiu bit mt cch sinh ng, phong ph v
khng lm nng n khi lng kin thc ca HS.
- n tp, cng c cc kin thc c bn mt cch thng xuyn v h thng
ha cc kin thc ha hc mt cch thun li nht.
- Thc y thng xuyn s rn luyn k nng k xo, s dng ngn ng ha
hc. Vic gii quyt cc bi tp ha hc gip hc sinh t rn luyn cc k nng vit
phng trnh ha hc, nh cc k hiu ha hc, ha tr ca cc nguyn t, k nng
tnh ton,...gp phn vo vic gio dc k thut tng hp cho HS.

12

- Khi gii mt bi ton ha hc bt buc hc sinh phi suy l, quy np, din
dch, loi suy, qua pht trin nng lc nhn thc, rn tr thng minh cho HS.
- Thng qua gii bi tp ha hc s rn luyn cho HS tnh kin nhn, trung
thc trong lao ng hc tp, tnh sng to khi x l cc vn t ra, qua gio dc
t tng, thi cho cc em.
- Lin h vi thc tin i sng, sn xut ha hc, qua gip HS thy c
vai tr quan trng ca ha hc i vi i sng sn xut, rn cho HS tnh chnh xc
ca khoa hc v nng cao lng yu thch mn hc.
1.2.2. La chn v phn loi bi tp ha hc
Hin nay s lng cu hi v bi ton ha hc trong sch gio khoa v cc ti
liu tham kho rt phong ph v a dng. phc v tt cho vic dy v hc mn
ha hc mn ha hc cn phi la chn nhng bi tp bm st ni dung chng
trnh, mc tiu ca mn hc, nhng bi tp c ni dung phong ph, nng v bn cht
ha hc, khng lt lo nh v mt ton hc. Bn cnh nhng bi tp c bn cn
c nhng bi tp tng hp su sc, pht trin tr thng minh, sng to, khi dy nim
say m hng th hc tp ca HS. Ngoi nhng bi tp c hng dn gii cn phi c
cc bi t luyn, gip HS t hc, pht huy tnh ch ng, sng to ca HS. Sau khi
la chn c cc bi tp th vic phn loi chng c ngha quan trng.
C nhiu cch phn loi bi tp ho hc da theo cc tiu ch khc nhau:
- Da vo khi lng kin thc hay mc n gin, phc tp c th chia
thnh: bi tp dng c bn, bi tp tng hp.
- Da vo tnh cht ca bi tp c th chia thnh: bi tp nh tnh v bi tp
nh lng.
- Da vo hnh thi hot ng ca hc sinh khi gii bi tp c th chia thnh:
bi tp l thuyt v bi tp thc nghim.
- Da vo kiu bi hoc dng bi c th chia thnh: bi tp xc nh cng thc
phn t ca hp cht; tnh thnh phn phn trm ca hn hp; nhn bit, tch cc
cht ra khi hn hp, iu ch...
- Da vo ni dung c th chia thnh: bi tp nng , in phn, p sut...
- Da vo chc nng c th chia thnh: bi tp kim tra s hiu v nh; bi tp
nh gi cc kh nng: v s , tm ti liu, tng kt...; bi tp rn luyn t duy khoa

13

hc (phn tch, tng hp, quy np, din dch...)


Trong ti ny, chng ti a ra cch phn loi bi ton ha hc theo cc
mc nhn thc, t duy ca hc sinh da trn thang bc ca nhn thc. Vic a ra
cc tiu ch nh gi qu trnh nhn thc v t duy c nhiu quan im:

nh gi trnh pht trin t duy ca hc sinh theo Bloom


Gio s Bloom a ra su mc nhn thc theo th t t n gin n
phc tp:
Bit: y l cp thp nht ca kt qu hc tp trong qu trnh nhn thc,
yu cu HS nh li nhng kin thc hc mt cch my mc v nhc li.
Hiu: L kh nng nm bt c ngha ca ti liu, kh nng din gii, gii
thch hay suy din.
Vn dng: l kh nng s dng thng tin, chuyn i kin thc t dng ny
sang dng khc, tc l s dng cc kin thc hc vo mt tnh hung, hon cnh
mi.
Phn tch: l kh nng chia nh ti liu ra thnh cc hp phn cu thnh
hiu r hn cu trc ca n.
Tng hp: l kh nng hp nht cc thnh phn to thnh mt tng th
mi. mc ny HS phi s dng nhng g hc to ra mt ci g hon
ton mi.
nh gi: l kh nng xc nh gi tr ca ti liu: bin minh, ph bnh hoc
rt ra kt lun.

nh gi trnh pht trin t duy ca hc sinh theo quan im ca gio s


Nguyn Ngc Quang
Vic nh gi trnh pht trin t duy ca HS thng qua qu trnh dy hc
mn ha hc bn cht l chng ta cn nh gi: Kh nng nm vng nhng c s
khoa hc mt cch t gic, t lc, tch cc, sng to ca HS; trnh pht trin nng
lc nhn thc v nng lc thc hnh trn c s nm vng nhng c s khoa hc.
Cn c vo cht lng ca qu trnh lnh hi v kt qu ca n, trnh nm
vng kin thc, k nng, k xo c chia thnh 4 mc :
- Trnh tm hiu: Nhn bit, xc nh, phn bit v nhn ra kin thc cn
tm hiu.

14

- Trnh ti hin: Ti hin thng bo v i tng theo tr nh hay ngha


( kin thc ti hin).
- Trnh k nng: Vn dng kin thc vo thc tin bng cch chuyn ti
chng vo nhng i tng v nhng tnh hung quen thuc ( kin thc k nng).
Nu t n mc t ng ha gi l kin thc k xo.
- Trnh bin ha: Vn dng kin thc vo thc tin bng cch chuyn ti
chng vo nhng i tng v tnh hung quen thuc nhng b bin i hoc cha
quen bit.
i chiu thy hai quan im trn c nhiu im tng ng v ph hp vi
Vit Nam, B Gio dc v o to Vit Nam ch o dy hc bm st chun kin
thc, k nng theo cc cp : Nhn bit, Thng hiu v Vn dng (vn dng mc
c bn) v Vn dng sng to ( vn dng mc nng cao).
- Nhn bit : y l mc , yu cu thp nht ca trnh nhn thc, th
hin ch HS ch cn nh hoc nhn ra khi c a ra hoc da trn nhng thng
tin c tnh c th ca mt khi nim, mt s vt, mt hin tng.
- Thng hiu : L kh nng nm c, hiu c ngha ca cc khi nim,
s vt, hin tng ; gii thch, chng minh c ngha ca cc khi nim, s vt,
hin tng ; l mc cao hn nhn bit nhng l mc thp nht ca vic thu
hiu s vt, hin tng.
- Vn dng : L kh nng s dng cc kin thc hc vo mt hon cnh c
th mi: HS phi bit vn dng kin thc, bit s dng phng php, nguyn l hay
tng gii quyt mt vn no . y l mc vn dng cao hn mc
thng hiu trn, yu cu p dng c cc quy tc, phng php, khi nim, nguyn
l, nh l, cng thc gii quyt mt vn trong hc tp hoc ca thc tin.
- Vn dng sng to): L kh nng phn tch, nh gi, tng hp, sp xp,
thit k li thng tin ; khai thc, b sung thng tin t cc ngun t liu khc sng
lp mt hnh mu mi.
Trong bn lun vn ny, chng ti s la chn cc bi ton ha hc THCS
theo cc tiu ch ra v phn loi cc bi ton ha hc la chn theo cc mc
nhn thc, B Gio dc v o to Vit Nam ch o .

15

1.2.3. Thc trng vic s dng bi ton ha hc trng THCS


tm hiu thc t qu trnh dy v hc trng THCS, chng ti tin
hnh kho st gio vin v hc sinh cc trng THCS trn a bn Qun Hi An v
Qun Sn di hnh thc pht phiu tham kho kin ca GV (Ph lc 2) v
phiu thm d kin HS (Ph lc 3).
Kt qu kho st cho thy:
- i vi GV: Ly kin tham kho ca 40 GV
+ 100% GV cho rng vic s dng bi ton ha hc trong dy hc l rt cn
thit v qua gip HS nh c kin thc l thuyt, rn k nng ha hc, vn dng
kin thc vo vic gii bi tp, gii thch cc hin tng xy ra trong i sng.
+ GV thng hng dn HS gii cc bi ton ha hc trong cc tit n tp,
luyn tp (87,5%), t s dng cc bi ton ha hc trong cc gi ln lp dy bi mi
(25%).
+ 97,5% GV s dng ngun bi tp t cc ti liu c sn nh sch gio khoa,
sch bi tp, cc ti liu tham kho khc v 80% GV s dng cc bi tp c sn li
gii hoc hng dn gii.
+ Phn ln GV khng theo mt phng php chung no m theo nhng
phng php gii khc nhau (95%).
- i vi HS: Kho st 160 HS.
Phn ln cc em (80%) khng thch gii cc bi ton ha hc v cho rng bi
ton ha hc kh, nhiu dng bi tp, nhiu cch gii khc nhau, cc em t c
luyn tp rn k nng lm bi. Trn lp thy c khng hng dn gii cc bi ton
ha hc theo mt phng php chung no m mi dng bi c cch gii khc nhau
nn cc em b lng tng, kh x l hay vn dng khi gp mt bi ton mi.
T thc trng trn chng ti nhn thy, vic la chn phn loi cc bi ton
ha hc v gii chng theo mt phng php chung l mt yu cu cn thit i vi
GV v HS trong qu trnh dy v hc mn Ha hc THCS.

1.3. Phng php chung gii bi ton ha hc THPT


gii cc bi ton ha hc, trc ht cn phn tch ni dung ca bi ton v
biu th ni dung bng cc PTHH. Khi vit v cn bng c cc PTHH, d
dng thit lp c mi quan h gia s mol ca cc cht tham gia hay hnh thnh

16

sau phn ng, nh tnh c s mol ca cc cht cn tnh ton khi bit s mol
ca cc cht c s liu cho trc. Tuy nhin, trong bi ton ha hc cc s liu cho
trc thng khng phi l s mol ca cc cht m l khi lng, th tch, nng ,...
ca cc cht v mc ch ca bi ton ha hc cng khng phi l xc nh s mol
cc cht cn tnh ton m l xc nh khi lng, th tch, nng , ca cc
cht . Nh vy, gii cc bi ton ha hc, ngoi quan h gia s mol ca cc
cht phn ng, cn cn phi da vo mt s cng thc chuyn i khi lng, th
tch, nng , v.v ca cht ra s mol v ngc li.
1.3.1. Cc cng thc cn thit khi gii bi ton ha hc
chuyn i cc i lng nh khi lng, th tch, nng ca cht ra s mol
cht, ta s dng 4 cng thc chnh:
STT

Cng thc

m=n.M

Vo = n. 22,4
CM

S mol cht
m
n
M

n ct
V

Vo
22, 4

n ct V.CM

C%

m ct
.100%
m dd

n ct

1
C%
.m dd .
M ct
100%

m ct
.100%
V.d

1
C%
.V.d.
M ct
100%

Trong , cc cng thc 1, 2, 3, 4 biu th:


+ Quan h gia khi lng (m), khi lng mol (M), s mol (n) ca cht.
+ Quan h gia th tch kh iu kin tiu chun (Vo) vi s mol kh (n).
+ Quan h gia nng mol (C M), s mol cht tan (nct), th tch dung dch (V).
+ Quan h gia nng phn trm (C%), khi lng cht tan (mct) v khi
lng hay th tch dung dch (mdd, V).
Ghi ch:
Trong cng thc (3), V tnh bng lt cn trong cng thc (4), V tnh bng ml, d
tnh bng g/ml.

17

p dng cc cng thc trn cho trng hp hn hp cc cht, v d hn hp 2


cht c khi lng l m1, m2, khi lng mol l M1, M2, s mol l n1, n2 ta c:

M hh

mhh n1.M1 n 2 .M 2

n hh
n1 n 2

1.3.2. Quan h gia s mol cc cht phn ng


V d 1: Xt phn ng: aA + bB cC + dD
Gi s mol cc cht A, B, C, D tham gia hay hnh thnh sau phn ng ln lt l
nA , nB , nC , nD . Ta c h thc:

nA nB nC nD

a
b
c
d
Da vo h thc ny ta c th xc nh c s mol ca mt cht bt k khi bit s
mol ca cc cht khc tham gia hay hnh thnh sau phn ng:

a
a
a
n A .n B .n C .n D
b
c
d

nD

d
d
d
nA nB nC
a
b
c

v.v...

V d 2: Xt mt dy bin ha sau:
2A + 5B C + 3D

(1)

3C + E 2G + 4H

(2)

2H + 3I 5K + 3M

(3)

Gi thit cc phn ng u xy ra hon ton. Hy thit lp quan h gia s mol


ca cc cht bt k tham gia phn ng, th d gia nK v nA ?
Gii
thit lp mi quan h gia n K v nA, ta xut pht t cht K v xt mi quan h
gia K v A thng qua cc cht trung gian H, C. C th theo cc phn ng (3), (2) v
(1) ta c:

5
4
1
nK nH ; nH nA ; nC nA
2
3
2

5 4 1
5
nK . . nA nA
2 3 2
3

V d 3: Ha tan hon ton 2 kim loi Mg v Al vo dung dch H2SO4 long, va


thu c mt cht kh v dung dch A. Thm dung dch NaOH vo dung dch A ti
d c kt ta B.
Thit lp quan h gia khi lng hn hp, s mol cht kh v khi lng kt ta vi
s mol cc kim loi trong hn hp u.

18

Gii Cc PTHH xy ra:


Mg +

H2SO4

MgSO4

H2

(1)

2Al + 3H2SO4 Al2(SO4)3 + 3H2

(2)

MgSO4 + 2NaOH Mg(OH)2 + Na2SO4

(3)

Al2(SO4)3 + 6NaOH 2Al(OH)3 + 3Na2SO4

(4)

Al(OH)3 + NaOH NaAlO2 + 2H2O

(5)

Cht kh sinh ra l H2 , kt ta B l Mg(OH)2 . t s mol ca Mg, Al trong


hn hp u ln lt l x, y. Ta c:
mhh = 24x + 27y
3
Theo (1) v (2): n H2 x y
2
Theo (1) v (3): n Mg(OH)2 = x

(a)
(b)
(c)

Cc phng trnh (a), (b) v (c) biu th cc quan h cn tm.


Qua cc v d trn, nhn thy khi vit v cn bng c cc PTHH th d
dng thit lp c quan h gia s mol ca cc cht phn ng. Da vo cc quan h
ny v cc cng thc nu phn 1.3.1 c th gii quyt c cc bi ton ha hc.
iu ny s c chng t mt cch r rng chi tit phn 1.3.3 tip theo.
1.3.3. Phng php chung gii bi ton ha hc THPT
T cc v d phn 1.3.2, nhn thy cc bi ton ha hc c th chia thnh hai loi:
- Cc bi ton lin quan n phn ng ca mt cht qua mt giai on hay mt
dy bin ha (v d 1, v d 2)
- Cc bi ton lin quan n phn ng ca mt hn hp cht (v d 3)
Cc bi ton lin quan n phn ng ca mt hn hp cht c gi l cc bi ton
hn hp, cn cc bi ton lin quan n mt cht c gi l cc bi ton khng hn
hp.

Loi bi ton khng hn hp


Phng php gii cc bi ton loi ny l: Lp biu thc tnh i lng m

bi ton i hi ri da vo quan h gia s mol ca cht cn tnh ton vi s


mol ca cht c s liu cho trc v da vo cc cng thc gii.
V d 1: Ha tan hon ton 2,8 g st trong axit Clohidric . Tnh th tch kh hidro thu
c ktc?

19

Gii:

Fe + 2HCl FeCl2 + H2

Theo cng thc (2): VH2 = 22,4 . n H2


S mol ca cht cn tnh ton ( n H ) c th tnh da vo s mol ca cht c s liu
2

2,8
= 0,05 mol VH = 0,05 . 22,4 = 1,12 lt
56

cho trc (nFe): n H = n Fe =

V d 2: Ha tan 4,05 g Al bng mt lng va dung dch HCl thu c kh A.


Dn ton b kh A qua bt CuO nung nng, d th thu c m g Cu. Tnh m?
Gii:
2Al + 6HCl
2AlCl3 + 3H2
t
H2 + CuO
Cu + H2O
o

(1)
(2)

mCu = 64.nCu

3
3 4,05
y, theo (1) v (2): n Cu = .n Al .
0, 225mol
2
2 27
mCu = 64.0,225= 14,4 g

Loi bi ton hn hp

Phng php gii loi bi ton ny l: t n s, lp h phng trnh v gii h


phng trnh tm ra cc yu cu bi ton.
- n s thng t l s mol ca cc cht trong hn hp.
- Cc phng trnh c thit lp bng cch biu th mi quan h gia cc s liu
cho trong bi ( sau khi quy i ra s mol cht, nu c th c) vi cc n s.
- Gii cc phng trnh xc nh cc n s, ri t suy ra cc yu cu khc
nhau ca bi ton.
V d 3: Ha tan ht 20 g hn hp CuO v Fe2O3 cn 200 ml dung dch HCl 3,5M .
Tnh khi lng ca mi oxit trong hn hp u.
Gii:

CuO + 2HCl CuCl2 + H2O


Fe2O3 + 6HCl 2FeCl3 + 3H2O

(1)
(2)

t s mol CuO v Fe2O3 trong 20 g hn hp ln lt l x v y, ta c:


mhh = 80x + 160y = 20

(a)

nHCl = 3,5. 0,2 = 0,7 = 2x + 6y

(b)

Gii (a) v (b) thu c: x = 0,05 ; y = 0,1

20

mCuO = 80. 0,05 = 4 g ;

mFe2O3 = 160. 0,1= 16 g

* Nhn xt: Qua 3 v d trn nhn thy cch gii cc bi ton hn hp v khng hn
hp c im khc nhau nhng chng u thng nht ch l u da vo quan h
gia s mol cht tham gia hay hnh thnh sau phn ng v da vo cc cng
thc biu th quan h gia s mol cht vi cc i lng thng gp nh khi
lng, th tch, nng ...ca cht gii. chnh l ni dung ca phng php
chung gii cc bi ton ha hc THPT.
Ch :
Phng php chung gii cc bi ton ha hc nu trn da vo quan h gia
s mol ca cc cht tham gia hay hnh thnh sau phn ng. y cn phn bit
s mol cht phn ng vi s mol cht c ban u. C th xy ra 3 trng hp
sau:
1. Trng hp cc phn ng xy ra hon ton v cc cht phn ng ly .
Trong trng hp ny cc cht u phn ng ht, ngha l s mol cht phn
ng bng s mol cht c ban u v vic tnh ton c th da vo s mol c ban u
ca bt k cht no.
V d 4: Ha tan 0,8 gam CuO trong 200 ml dung dch HCl 0,1M. Tnh khi lng
mui to thnh.
CuO + 2HCl CuCl2 + H2O

Gii:

mCuCl2 = 135.n CuCl2


Theo bi: nCuO = 0,01 ; nHCl = 0,02
Nh vy, theo phn ng th 2 cht ly va v cng phn ng ht. Do , n CuCl c
2

th tnh theo nCuO hoc nHCl v u bng 0,01 mol.


Suy ra

mCuCl2 = 1,35 g

2. Trng hp cc phn ng xy ra hon ton v cc cht phn ng c cht d,


cht thiu.
Trong trng hp ny ch c cht thiu phn ng ht, ngha l s mol cht
thiu phn ng chnh bng s mol ca n ban u v vic tnh ton ch c th da
vo s mol c ban u ca cht thiu.
Xt phn ng: aA + bB cC + dD

21

nA
n
> B th A cn d, B phn ng ht, vic tnh ton da vo cht B.
a
b
n
n
- Nu A < B th B cn d, A phn ng ht, vic tnh ton da vo cht A.
a
b
V d 5: t chy 6,4 g ng trong bnh cha 2,24 lt kh oxi (ktc). Tnh khi lng
- Nu

ng (II) oxit thu c.


Gii:

n Cu = 0,1mol ; n O = 0,1 mol


2

t
2Cu + O2
2CuO
o

0,1
2

<

0,1
1

Cu phn ng ht, O2 cn d, s mol CuO tnh theo s mol ban u ca Cu:


nCuO = nCu = 0,1 mol mCuO = 0,1. 80 = 8 g
3. Trng hp cc phn ng xy ra khng hon ton ( do hiu sut phn ng
khng bng 100% hoc do thi gian phn ng khng )
Trong trng hp ny, khng nhng cht d m c cht thiu cng cha phn
ng ht v vic tnh ton khng th da vo s mol c ban u ca bt k cht no.
Cn phi t s mol ca mt 1 cht no phn ng l n v vic tnh ton phi
da vo gi tr n .
V d 6: Nung 50 g CaCO3 , sau mt thi gian thu c 32,4 g cht rn. Tnh % khi
lng CaCO3 b phn hy.
Gii:

CaCO3

CaO + CO2
o

S mol CaCO3 ban u: n CaCO =


3

50
= 0,5mol
100

Nu hiu cht rn ch l CaO, c ngha l phn ng xy ra hon ton, th:


mCaO = 56 . 0,5 = 28 g mu thun vi bi
Nh vy, phi hiu cht rn gm CaO v CaCO3 d, ngha l phn ng xy ra khng
hon ton.
t s mol CaCO3 nhit phn l n, ta c:
m (cht rn) = mCaO + mCaCO

= 56n + 100(0,5-n) = 32,4 n= 0,4

Vy % lng CaCO3 b phn hy l:

0, 4
.100% 80%
0,5

22

Ghi ch: Vi bi ton cho lng c hai cht tham gia phn ng th hiu sut phn ng
tnh theo cht phn ng thiu.
*

*
Hin nay, hnh thc thi trc nghim ngy cng ph bin m c im ca loi
hnh kim tra ny l s lng cu hi nhiu v th m thi gian lm bi rt ngn.
nng cao hiu qu lm bi, hc sinh phi bit vn dng linh hot, sng to cc kin
thc hc. Ngoi vic p dng phng php chung gii cc BTHH, hc sinh cn
kt hp, vn dng hp l cc nh lut sn c trong ha hc nh: nh lut bo
ton khi lng, nh lut bo ton nguyn t,... gii nhanh cc BTHH.
* nh lut bo ton khi lng: Tng khi lng cc cht tham gia phn
ng bng tng khi lng cc cht to thnh sau phn ng.
V d 8: Cho 10,95g hn hp (Mg, Zn) vo dung dch HCl d thy thot ra 4,48 lt
kh (kc) .C cn hn hp sau phn ng thu c hn hp mui khan c khi lng
bng bao nhiu ?
Gii :

Mg + 2HCl
MgCl2 + H2
Zn + 2HCl
ZnCl2 + H2

p dng LBTKL, ta c: mKim loi + mHCl = m hh mui + mH

y : nHCl = 2 n H = 2. 0,2 = 0,4 mol


2

mhh mui = 10,95 + 0,4 . 36,5 0,2 . 2 = 25,15 g


* nh lut bo ton nguyn t: Trong cc phn ng ha hc, cc nguyn
t lun c bo ton ngha l tng s mol nguyn t ca mt nguyn t bt k trc
v sau phn ng lun bng nhau.
V d 9: Kh hon ton 24 g hn hp CuO v FeO bng H2 d nhit cao thu
c 17,6 g kim loi. Tnh khi lng nc to thnh.
Gii:

CuO
Cu
H2
+ H2 O

FeO
Fe
Gi s mol H2O to thnh l a. p dng LBTNT i vi oxi ta c:
nO (trong oxit) = n O(trong H2O) = a
hay

24 17,6
0, 4 a m H2O = 18 . 0,4 = 7,2 g
16

23

Ghi ch: Cng c th gii bi ton trn theo LBTKL: moxit mH2 = mkim loi + m H2O
hay 24 + 2a = 17,6 + 18a a = 0,4 m H2O = 18 . 0,4 = 7,2 g
Tiu kt chng 1
Trong chng 1, chng ti trnh by c s l lun v thc tin ca ti,
bao gm:
- C s l lun ca vic nng cao cht lng, hiu qu qu trnh dy v hc
mn ha hc THCS.
- ngha ca bi tp ha hc, c s la chn v phn loi bi tp ha hc.
- Thc trng ca vic s dng bi ton ha hc trng THCS.
- Phng php chung gii cc bi ton ha hc THPT.
y l nhng c s l lun v thc tin nh hng cho chng ti nghin cu, la
chn, phn loi v vn dng phng php chung gii cc bi ton ha hc THPT
gii cc bi ton ha hc THCS.

24

CHNG 2
LA CHN, PHN LOI CC BI TON HA HC LP 8, LP 9
V GII THEO PHNG PHP CHUNG GII CC BI TON
HA HC, THPT
2.1. Tng quan chng trnh mn ha hc THCS
2.1.1. Ni dung chng trnh ha hc THCS
Chng trnh ha hc THCS c dy lp 8: 2 tit/tun; lp 9: 2 tit/tun,
bao gm cc ni dung sau:
Lp 8: 2 tit/tun x 35 tun = 70 tit
Tng s
tit
1

L
thuyt
1

n,
luyn tp
0

Thc
hnh
0

Kim
tra
0

1. Cht. Nguyn t. Phn t

15

10

2. Phn ng ha hc

3. Mol v tnh ton ha hc

11

4. Oxi. Khng kh

10

5. Hidro. Nc

13

6. Dung dch

11

70

45

12

Tng s
tit
1

L
thuyt
0

n,
luyn tp
1

Thc
hnh
0

Kim
tra
0

1. Cc loi hp cht v c

19

13

2. Kim loi

3. Phi kim. S lc v bng

13

4. Hidrocacbon. Nhin liu

11

5. Dn xut ca hidrocacbon.

17

10

Chng
M u

Lp 9: 2 tit/tun x 35 tun = 70 tit


Chng
n tp u nm

tun hon cc nguyn t Ha


hc

Polime.

25

70

47

10

2.1.2. Mc tiu chng trnh ha hc THCS


Mn Ha hc trng THCS c vai tr quan trng trong vic thc hin mc
tiu o to ca nh trng. Hc sinh cn t c cc mc tiu c th sau:
Kin thc: HS c c h thng kin thc c bn ban u v ha hc, gm:
- Cc khi nim ha hc c bn, hc thuyt, nh lut ha hc: nguyn t,
phn t, n cht, hp cht, nh lut bo ton khi lng,..
- Mt s cht quan trng, gn gi: Oxi, Hidro, Nc, Kim loi, Phi kim,
Hidrocacbon, Dn xut hidrocacbon, polime,..
- Kin thc c bn v k thut tng hp, nguyn liu, sn phm, qu trnh ha
hc, thit b sn xut ha cht v mi trng.
K nng:
- Hnh thnh mt s k nng thao tc vi cht ha hc, vi thit b th nghim
ha hc n gin.
- Bit quan st v vn dng kin thc gii thch mt s hin tng ha hc
thng thng trong cuc sng.
- Bit gii cc bi ton ha hc theo cng thc ha hc v phng trnh ha
hc.
Thi : HS c nim tin v s tn ti v s bin i ca vt cht; bit cch
lm vic khoa hc, hng hi hot ng chim lnh kin thc.
2.2. H thng cc bi ton ha hc la chn, phn loi v gii theo phng php
chung gii cc bi ton ha hc, THPT.
Chng ti la chn mt h thng bi ton ha hc lp 8 v lp 9 theo cc tiu
ch ra, phn loi cc bi ton theo cc mc nhn thc t duy: bit, hiu, vn
dng, vn dng sng to vi c hai hnh thc t lun v trc nghim khch quan theo
tng chng c th:
Chng trnh Ha hc 8: Ni dung kin thc chng 1 v chng 2 cung cp
cho HS mt s khi nim c bn v ha hc, ch yu rn cho cc em v ngn ng
ha hc - l c s ban u gip HS pht trin t duy ha hc. Bi tp trong hai
chng ny gm cc bi tp nh tnh rn k nng vit k hiu ha hc, cng thc ha
hc, phn ng ha hc v cch lp PTHH...

26

Trong chng 3, HS c lm quen vi cng thc (1) v (2) phn 1.3.2 ;


phng php gii cc bi ton ha hc c bn- loi bi ton khng hn hp qua
mt giai on phn ng. Tuy nhin vi cch trnh by trong SGK cn di, ngn
gn hn trong lun vn ny chng ti bt u hng dn HS cch gii bi ton ha
hc theo phng php chung gii cc bi ton ha hc THPT .
V d: Ha tan hon ton 9,75 g Zn vo dung dch HCl va . Cho ton b kh sinh
ra qua Fe2O3 nung nng, d. Tnh khi lng Fe to ra.
Gii:

nZn = 0,15 mol


Zn

Fe2O3 +

2HCl

t
3H2

ZnCl2 + H2
2Fe

3H2O

(1)
(2)

Theo hng dn SGK:


Theo PTHH (1) c 1 mol Zn tham gia phn ng s to ra 1 mol H 2
Vy 0,15 mol Zn.........................................0,15 mol H 2
Theo PTHH (2) c 3 mol H2 tham gia phn ng s to ra 2 mol Fe
Vy 0,15 mol H2 .........................................0,1 mol Fe
Vy mFe = 0,1 . 56 = 5,6 g
Gii theo phng php chung:

mFe = 56 . nFe

2
2
Theo (1) v (2): n Fe .n Zn .0,15 0,1 mFe = 0,1 . 56 = 5,6 g
3
3
Trong chng 4 v chng 5, HS c nghin cu cc cht c th, t
vit c cc PTHH da vo tnh cht ha hc v phng trnh iu ch cht. Cc
em tip tc p dng phng php chung gii cc bi ton ha hc. n chng 6,
HS c lm quen vi cng thc (3), (4) phn 1.3.2. T y HS c th s dng y
cc cng thc cn thit gii cc bi ton theo phng php chung gii cc bi
ton ha hc THPT.
Di y l h thng cc bi ton ha hc c la chn, phn loi v gii
theo phng php chung, bt u t chng 4 (Oxi Khng kh). Chng ti s trnh
by theo cu trc: tm tt kin thc c bn v trng tm ca chng; h thng cc bi
ton phn loi theo mc nhn thc t duy v gii theo phng php chung; cc
bi ton t luyn.

27

2.2.1. Oxi Khng kh


A. Kin thc c bn v trng tm
Tnh cht ha hc ca Oxi: C tnh oxi ha
t
- Vi n cht: 3Fe + 2O2
Fe3O4
o

t
+ O2
SO2
o

t
- Vi hp cht: CH4 + 2O2
CO2 + 2H2O
o

iu ch:
t
- Trong phng th nghim: 2KClO3
2KCl + 3O2
o

t
2KMnO4
K2MnO4 + MnO2 + O2
o

dpnc
2H2O

- Trong cng nghip:

2H2 + O2

B. Bi ton theo mc nhn thc t duy v gii theo phng php chung.
Dng bit
Phn t lun
Bi 1: t chy hon ton mt lng kim loi nhm trong oxi thu c 10,2 g nhm
oxit. Tnh khi lng nhm phn ng v th tch oxi cn dng (ktc)?
Gii:

n Al2O3
4Al

10, 2
0,1
102
t

2Al2O3
o

+ 3O2

0,2

0,15

0,1

mAl = 27 . 0,2 = 5,4 g


VO2 = 0,15 . 22,4 = 3,36 lt
Bi 2: Tnh khi lng cht rn thu c khi t chy hon ton 18,6 g photpho?
Gii:

nP

18,6
0,6
31

4P

+ 5O2

2P2O5
o

n P2O5 = nP = 0,3 m P2O5 = 142 . 0,3 = 42,6 g


Bi 3: Tnh khi lng Oxi thu c khi phn hy 36,75 g kaliclorat KClO 3 trong
phng th nghim?
Gii:

n KClO = 0,3mol
3

28

t
2KClO3
2KCl + 3O2
o

0,3

0,45

mO = 0,45 . 32 = 14,4 g
2

Phn trc nghim


Cu 1: t chy mt lng lu hunh cn dng bao nhiu lt kh oxi thu c
1,12 lt kh sunfur ? (Cc kh o ktc)
A. 22,4 lt
Gii:

B. 1,12 lt

C. 2,24 lt

D. 1,12 lt

n SO2 = 0,05
t
O2
SO2
o

S +

0,05

0,05

VO = 22,4. 0,05 = 1,12 lt p n D.


2

Cu 2. Khi t chy st trong oxi c oxit st t (Fe3O4) nhit cao. S gam st


v th tch kh oxi cn dng (ktc) iu ch 2,32 gam Fe3O4 ln lt l:
A. 0,84g v 0,448 lt

B. 1,68g v 0,224 lt

C. 1,68g v 0,448 lt

D. 0,95g v 0,672 lt

Gii:

n Fe O = 0,01 mol
3

t
3Fe + 2O2
Fe3O4
o

0,03 0,02

0,01

mFe = 1,68 g ; VO = 22,4 . 0,02 = 0,448 lt p n C


2

Cu 3: iu ch c 6,72 lt kh oxi iu kin tiu chun, cn dng bao nhiu


gam KMnO4 ?
A. 94,8 g
Gii:

B. 47,4 g

C. 31,6 g

n O2 = 0,3 mol
t
2KMnO4
K2MnO4 + MnO2 + O2
o

0,6

0,3

mKMn O = 0,6 . 158 = 94,8 g p n A


4

Dng hiu
Phn t lun

29

D. 71,1 g

Bi 1: Tnh th tch kh oxi v khng kh ( ktc) cn thit t chy ht 6 g


Cacbon? (bit trong khng kh Oxi chim 20% th tch).
Gii: nC = 0,5 mol
C

t
O2
CO2
o

0,5

0,5

Suy ra: VO = 0,5 . 22,4 = 11,2 lt VKK = 11,2 . 5 = 56 lt


2

Bi 2: t chy hn hp bt Mg v Al cn 4,48 lt kh O2 (ktc). Bit khi lng Mg


l 2,4g. Xc nh thnh phn % khi lng ca 2 kim loi trong hn hp u.
Gii:

n O2 = 0,2 mol ; nMg = 0,1 mol

2Mg + O2

2MgO

(1)

4Al

2Al2O3

(2)

+ 3O2

Theo (1) v (2): n O2 =


nAl = 0,2

1
3
.0,1 + .n Al = 0,2
2
4

mAl = 0,2 . 27 = 5,4 g

%mAl = 69,23 % ; %mMg = 30,77 %

Bi 3: Trong phng th nghim cn iu ch mt lng O2 (ktc) t chy gam


Cu, ngi ta nhit phn 12,25g mui kali clorat KClO3 .Tnh gi tr m?
Gii:

n KClO = 0,1 mol


3

t
2KClO3

2KCl + 3O2

(1)

t
2Cu + O2
2CuO
o

(2)

3
3
Theo (1) v (2): n Cu = 2. .n KClO =2. .0,1= 0,3 mol mCu = 0,3 . 64 = 19,2 g
2
2
3

Phn trc nghim


Cu 1. Tnh s g KClO3 cn dng c c lng oxi dng cho phn ng oxi ha
st thnh 69,6 g oxit st t Fe3O4 .
A. 49g
Gii:

B. 12,25g

C. 24,5g

D. 36,75g

mFe O = 0,3 mol


3

2KClO3

2KCl + 3O2
o

t
3Fe + 2O2

(1)

Fe3O4

(2)

Theo (1) v (2) ta c:

30

n KClO =
3

2
2
.2.n Fe3O4 = .2.0,3 = 0,4 mol mKClO = 0,4 . 122,5 = 49 g p n A
3
3
3

Cu 2: t chy ht hn hp cha 0,2 mol lu hunh v 0,1 mol Cacbon th cn


th tch kh Oxi (ktc) l:
A. 4,48 lt
Gii:

B. 1,344 lt
S +

O2

C + O2

C. 6,72 lt

D. 2,24 lt

SO2

(1)

CO2

(2)

Theo (1) v (2) ta c:

n O2 = 0,2 + 0,1 = 0,3 VO = 22,4 . 0,3 = 6,72 lt p n C


2

Cu 3: t chy 68g hn hp kh gm H2 v CO cn 89,6 lt Oxi (ktc). Xc nh


% v th tch cc kh c trong hn hp u.
A. 50%H2; 50%CO

B. 75%H2; 25%CO

C. 40%H2; 60%CO

D. 80%H2; 20%CO

Gii:

n O2 = 4 mol
2CO +
2H2

O2

+ O2

2CO2
2H2O

(1)
(2)

t nCO = x ; n H2 = y
Theo (1) v (2) ta c: mhh = 28x + 2y = 68

n O2

x y
4
2 2

(a)
(b)

Gii (a) v (b): x = 2; y = 6 75% H2 ; 25%CO p n B


Dng vn dng
Phn t lun
Bi 1: t chy photpho trong 6,72 lt oxi (ktc) thu c 14,2 g P2O5 . Tnh khi
lng photpho chy.
Gii:

n O2 =
4P +

6,72
14, 2
= 0,3 ; n P2O5 =
= 0,1
22, 4
142
t
5O2
2P2O5
o

31

Khi bi ton cho bit lng cht tham gia v lng cht sn phm th tnh
theo lng cht sn phm v cht tham gia c th cha phn ng ht.
Theo PTHH:

n P = 2n P O = 2. 0,1= 0,2 mol


2

Suy ra: mP = 0,2 . 31 = 6,2 g


Bi 2: t chy 6 g mt mu cacbon khng tinh khit trong kh Oxi d, thu c
0,375 mol CO2 . Tnh tinh khit ca mu cacbon trn.
Gii:

O2

CO2
o

0,375

0,375 (mol)

mC tinh khit = 0,375 . 12 = 4,5g

4,5
. 100% = 75%
6

tinh khit ca C:

Bi 3: Dng 1,344 lt O2 (ktc) t chy 1,12 lt CH4 . Hy cho bit CH4 c chy
ht khng?
Gii:

n O2 =

1,344
1,12
= 0,06 ; n CH =
= 0,05
22, 4
22, 4
4

t
CH4 + 2O2
CO2 + 2H2O
o

nO
n CH
> 2 O2 ht , CH4 d
1
2
4

Phn trc nghim


Cu 1: t lu hunh trong mt bnh cha 10 g oxi, sau phn ng thu c 12,8 g
kh sunfur SO2. Khi lng lu hunh chy l:
A. 6,4 g

B. 3,2 g

C.10 g

D. 2,8 g

Gii: n O = 0,3125 mol; n = 0,2 mol


SO2

S + O2

SO2
o

S mol S phi tnh theo s mol ca SO2


nS = 0,2 mS = 6,4 g p n A
Cu 2: Tnh th tch kh Oxi ktc cn t chy ht 28 g hn hp gm cacbon v
lu hunh. Bit rng cacbon chim 42,86 % v khi lng.
A. 6,72 lt
Gii:

B. 3,36 lt
C

O2

C. 5,6 lt

CO2
o

D. 3,92 lt
(1)

32

O2

SO2
o

(2)

mC = 42,86% . 28 = 12g nC =1 mol


mS = 28 12 = 16g nS = 0,5 mol
Theo (1) v (2): n O = nC + nS = 1,5 mol VO = 33,6 lt p n B.
2

Cu 3. t chy hon ton 7,4 g hn hp kh metan (CH4) v kh butan (C4H10), sau


phn ng thu c 22g kh CO2. Khi lng kh Oxi cn dng l:
A. 16,4 g

B. 32,8 g

C. 27,2 g

D. 29,4 g

Gii:
t
CH4 + 2O2
CO2 + 2H2O

(1)

t
2C4H10 + 13O2
8CO2 + 10H2O

(2)

t n CH = x; n C4H10 = y
4

m hh =16x + 58y = 7,4

Ta c :
22
n CO2 = x + 4y = 44 = 0,5

x = 0,1; y=0,1

Theo (1) v (2) n O2 = 2x + 13y/2 = 0,85 mO2 = 32. 0,85= 27,2 g p n C.


Dng vn dng sng to
Phn t lun
Bi 1: Nung hon ton 2,45g mt mui v c thy thot ra 672 ml O 2 (ktc). Phn
cht rn cn li cha 52,35% Kali v 47,65% Clo. Xc nh cng thc phn t ca
mui.
Gii:

n O = 0,03 mol
2

p dng LBTKL: mcht rn = mmui v c - mO = 2,45 0,03 . 32 = 1,49


2

mK = 52,35% . 1,49 = 0,78 nK = 0,02 mol


mCl = 47,65% . 1,49 = 0,71 nCl = 0,02 mol
Cng thc cht rn l KCl cng thc phn t mui cn tm l KClO3 .
Bi 2: Cho a g kim loi R c ha tr khng i tc dng vi O 2 d, sau phn ng thu
c 1,25a g oxit tng ng. Xc nh kim loi R.
Gii:

t
4R + nO2
2R2On
o

33

Theo PTHH: n R O =
2 n

hay

1
.n
2 R

1,25a
1 a
= . R = 32n n = 2 ; R = 64 (Cu)
2R+16n 2 R

Bi 3: 17,92 lt hn hp X gm hiro v axetilen C2H2 (ktc) c t khi so vi nit l


0,5. t hn hp vi 51,2 gam kh oxi, phn ng xong, lm lnh hi nc ngng
t ht c hn hp kh Y. Xc nh % th tch v % khi lng ca Y.
Gii

nhh =
2H2

17,92
51,2
= 0,8 ; n O =
=1,6 mol
22,4
32
2

t
+ O2
2H2O
o

(1)

t
2C2H2 + 5O2
4CO2 + 2H2O
o

(2)

t n H = x ; n C H = y
2

n hh = x + y = 0,8
mhh = 2x + 26y = 14.0,8 = 11,2

Ta c:

Theo (1) v (2) n O

x = 0,4; y =0,4.

1
5
.n H + .n C H = 1,2 mol
2
2
2

Sau phn ng hn hp kh Y cha: CO2 v O2 d


n CO2 = 2n C2H2 = 0,8 mol; n O

= 1,6 1,2 = 0,4 mol

%mCO2 = 73,33% ; %mO2 = 26,67%


%VCO2 = 66,67%; %VO2 = 33,33%
Phn trc nghim
Cu 1. Trong phng th nghim cn iu ch 6,72 lt O2 (ktc) phi dng bao nhiu
gam KClO3 ? Bit kh O2 thu c sau phn ng hao ht 10%.
A. 26,95g
Gii

B. 12,25g

C. 36,75g

n O = 0,3 mol
2

2KClO3

0,2.

100
90

2KCl + 3O2
0,3 mol

34

D. 24,5g

mKClO = 0,22 . 122,5 = 26,95 g p n A.


3

Cu 2. Trong 1 bnh kn dung tch khng i cha bt lu hunh v cacbon (th tch
khng ng k). Bm khng kh vo bnh n p sut p = 2atm; 25oC. Bt tia la
in cacbon v lu hunh chy ht ri a v 25 oC. p sut trong bnh lc l:
A. 1,5atm
Gii:

B. 2,5atm

C. 2atm

D. 4atm

C +

t
O2
CO2

(1)

S +

t
O2
SO2

(2)

Theo PTHH, nhn thy s mol O2 phn ng bng tng s mol CO2 v SO2 sinh ra.
Vy tng s mol kh trc v sau phn ng c bo ton, v nhit khng i
nn p sut khng i. p n C.
Cu 3. t chy 5,4 g mt kim loi cha r ha tr thu c 10,2 g oxit. Xc nh tn
kim loi .
A. Al

B. Fe

C. Mg

D. Zn

Gii: Gi kim loi cn tm l R, ha tr n (n = 1,2,3)


Theo nh lut BTKL: mR + mO = mR O
2

mO = 10,2 - 5,4 = 4,8 g n O =


2

4R

0,6

R=

nO2

4,8
= 0,15 mol
32

2R2On
o

0,15mol

5,4n
= 9n
0,6

Gi tr n= 3; R= 27 tha mn. Kim loi cn tm l Al p n A.

C. Bi ton t luyn
Phn t lun
Bi 1. Khi t chy mt lng photpho trong 6,72 lt oxi (ktc) thu c 14,2g
iphotphopentaoxit (P2O5) . Tnh khi lng photpho chy.
Bi 2. t chy hon ton 1 hn hp kh gm c CO v H2 cn dng 6,72 lt O2. Kh
sinh ra c 4,48 lt CO2 . Tnh thnh phn % th tch cc kh c trong hn hp ban
u.

35

Bi 3. t chy 16g mt cht X cn dng 44,8 lt kh Oxi (ktc ) thu c kh


CO2 v hi nc theo t l mol l 2 : 1. Tnh khi lng kh CO2 v khi lng H2O
to thnh.
Bi 4. t chy hon ton kh metan CH4 c trong 0,5m3 kh thin nhin cha 2%
kh khng chy th cn th tch kh oxi l bao nhiu?
Bi 5. t chy hon ton 6g hp cht X, sau phn ng thu c 6,72 lt(ktc) CO 2
v 7,2 g nc . T khi hi ca X so vi hir bng 30.
a. X cha nhng nguyn t no?
b. Xc nh cng thc phn t ca X.

Phn trc nghim


Cu 1. thu c 1,12 lt kh cacbonic (ktc) th khi lng ca cacbon v th tch
oxi (ktc) cn dng l:
A. 3,2 gam v 22,4 lt

B. 3,2 gam v 1,12 lt

C. 1,6 gam v 2,24 lt

D. 0,6 gam v 1,12 lt

Cu 2. t chy 9 (g) st trong 2,24 lt kh oxi (ktc) khi phn ng xy ra hon ton
th khi lng oxit st t sinh ra l:
A. 12,2 (g)

B. 11,6 (g)

C. 10,6 (g)

D. 10,2 (g)

Cu 3. Km oxit c iu ch bng cch t bt Zn ngoi khng kh. Mun iu


ch 20,25 g km oxit th khi lng bt km cn dng l bao nhiu? Bit hiu sut
phn ng l 80%.
A. 20,3125 g

B. 16,25g

C. 13 g

D. 8,125g

Cu 4. Khi t chy hon ton 9,7 gam mt cht A thu c kh SO2 v 8,1 gam mt
oxit kim loi ha tr II (cha 80,2% kim loi v khi lng). Lng SO 2 sinh ra phn
ng va vi 16 gam Br2 trong dung dch. Cng thc phn t ca A l:
A. ZnS2.

B. ZnS.

C. CuS2.

D. CuS.

Cu 5: oxi ha hon ton mt kim loi R thnh oxit phi dng mt lng Oxi
bng 40% lng kim loi dng. R l kim loi no sau y?
A. Fe

B. Al

C. Mg
*

*
*

36

D. Ca

T cc bi ton la chn v phn loi trn, chng ti nhn thy cc bi


tp dng bit, dng hiu nhn chung l n gin v HS c th tm thy cc bi c
mc tng ng trong SGK, sch bi tp . V vy, trong cc chng tip theo
chng ti ch cp n cc bi tp dng vn dng v vn dng sng to.

2.2.2. Hidro Nc
A. Kin thc c bn v trng tm
Tnh cht ha hc ca H2: C tnh kh
t
2H2 + O2
2H2O
o

- Vi Oxi :

t
H2 + CuO
Cu + H2O
o

- Vi Oxit kim loi:


iu ch:

- Trong phng th nghim: Zn + 2HCl


ZnCl2 + H2
- Trong cng nghip:

dpnc

2H2O

2H2 + O2

Tnh cht ha hc ca nc
- Vi kim loi: 2Na + 2H2O
2NaOH + H2
3Fe + 4H2O
- Vi oxit:

Na2O + H2O
P2O5

Fe3O4 + 4H2
o

2NaOH

+ 3H2O
2H3PO4

B. Bi ton theo mc nhn thc t duy v gii theo phng php chung.
Dng vn dng
Phn t lun
Bi 1: Cho 8,4 g st tc dng vi mt lng dd HCl va . Cho ton b kh sinh ra
qua 16g ng (II) oxit nng.
a. Th tch kh hidro sinh ra (dktc)
b. Tnh khi lng cht rn thu c sau phn ng.
Gii:

nFe = 0,15 mol ; nCuO = 0,2 mol


Fe + 2HCl FeCl2 + H2
0,15 V = 0,15 . 22,4 = 3,36 lt

0,15
H2
0,15

(1)
H2

CuO

0,15

Cu +

0,15

37

H2O

(2)

mcht rn = mCu + mCuO d = 0,15 . 64 + (0,2-0,15) . 80 = 13,6 g


Bi 2: Cho 9,6 g hn hp Ca v CaO tc dng vi lng nc d thu c 2,24 lt
kh H2 (ktc). Tnh khi lng mi cht c trong hn hp.
Gii:

nH =
2

2, 24
= 0,1 mol
22, 4

Ca + 2H2O Ca(OH)2 + H2

(1)

CaO + H2O Ca(OH)2

(2)

Theo (1) nCa = n H = 0,1 mol mCa = 40 . 0,1 = 4 g; mCaO = 9,6 4 = 5,6 g
2

Bi 3: Dng Hidro kh 31,2 g hn hp CuO v Fe3O4 . Tnh khi lng Cu v Fe thu


c , bit khi lng Fe3O4 hn khi lng CuO l 15,2g.
Gii:
CuO

t
H2
Cu + H2O
o

(1)

t
Fe3O4 + 4H2
3Fe + 4H2O
o

(2)

t s mol CuO , Fe3O4 l x, y ta c:


mhh = 80x + 232y = 31,2

(a)

232y - 80x = 15,2

(b)

Gii (a) v (b) thu c: x = 0,1 ; y = 0,1


mCu = 0,1 . 64 = 6,4 g
mFe = 0,3 . 56 = 16,8 g
Phn trc nghim
Cu 1: Ha tan hon ton 13 g km vo dung dch axit Clohidric HCl thu c V lt
kh H2 (ktc). Ton b kh sinh ra cho qua 8 g CuO nung nng, phn ng xy ra hon
ton th lng Cu sinh ra l:
A. 3,2g
Gii:

B. 6,4g

C. 12,8g

D. 9,6g

nZn = 0,2 mol; nCuO = 0,1 mol


Zn + 2HCl ZnCl2 + H2
0,2

0,2
H2 + CuO

(1)

Cu + H2O
o

n H2 > nCuO nCu = 0,1 mol

38

(2)

mCu = 64 . 0,1 = 6,4 g p n B.


Cu 2: Dn t t V lt kh H2 (ktc) qua 34,8g st t oxit Fe3O4 , sau phn ng thu
c 25,2g cht rn. Gi tr ca V l:
A. 6,72 lt

B. 1,344 lt

C. 3,36 lt

D. 2,24 lt

t
Fe3O4 + 4H2
3Fe + 4H2O
o

Gii:

mO p =34,8 25,2 = 9,6g nO = 0,6


Theo phn ng: n H2 = n O p = 0,6 mol VH = 13,44 p n B.
2

Cu 3: Ha tan hon ton 3,6 mt kim loi ha tr II bng dung dch HCl thu c
3,36 lt kh H2 (ktc). Xc nh tn kim loi dng.
A. Fe

B. Zn

C. Ba

D. Mg

X + 2HCl XCl2 + H2

Gii :

nX = nH =
2

MX =

3,36
= 0,15 mol
22,4

3,6
= 24 g X l Mg p n D.
0,15

Dng vn dng sng to


Phn t lun
Bi 1: Dn t t 8,96 lt H2 (ktc) qua m g oxit st FexOy nung nng, sau phn ng
thu c nc v hn hp A gm 2 cht rn nng 28,4 g ( Phn ng xy ra hon
ton). Lp CTHH ca oxit st bit A c cha 59,155% khi lng st n cht.
Gii:

n H2 = 0,4 mol
t
yH2 + FexOy
xFe + yH2O
o

0,4

0,4 mol

p dng LBTKL: mH2 + mFexOy = mH2O + m cht rn


mFe O = 0,4 . 18 + 28,4 0,4 . 2 = 34,8 g
x

28,4 g hn hp A cha Fe v FexOy d, trong Fe chim 59,155% mFe = 16,8 g

n Fe

16,8
= 0,3 mol ; nO (oxit st)p = n H O = 0,4 mol
56
2

x 0,3 3
=
= CTHH ca oxit st l Fe3O4
y 0,4 4

39

Bi 2. Ha tan mt kim loi cha bit ha tr trong 500ml dd HCl th thy thot ra
11,2 lt H2 ( ktc). Trung ha axit d bng 100ml dd Ca(OH)2 1M, sau c cn
dung dch thu c th thy cn li 55,6 gam mui khan. Tm nng mol ca dung
dch axit dng. Xc nh tn ca kim loi.
Gii : Gi s kim loi l R c ha tr l x (1 x, nguyn 3 )

n H2 =

11, 2
= 0,5 mol ; n Ca(OH) = 0,1 mol
22, 4
2

2R + 2xHCl

2RClx

1/x

1/x

Ca(OH)2

2HCl
0,2

0,1

xH2

(1)

0,5 (mol)

CaCl2 + 2H2O
0,1

T (1) v (2) suy ra: nHCl = 1 + 0,2 = 1,2 mol

(2)
(mol)
CM (HCl) =

1, 2
= 2,4 M
0,5

Ta c : mRCl = 55,6 - (0,1.111)= 44,5 g


x

Suy ra

1
( R + 35,5x ) = 44,5 R = 9x
x

Gi tr tha mn: x = 3, R = 27 kim loi cn tm l Al.


Bi 3. Hn hp X gm Na v Ca. Cho m1(g) X tc dng va vi V (l) dung dch
HCl 0,5M thu c 3,36 (lt) H2 (ktc), m2 (g) X tc dng va vi 10,8 (g) nc.
Tnh t l khi lng m1/ m2 ?
Gii
Th nghim 1: 2Na + 2HCl 2NaCl + H2

(1)

Ca + 2HCl CaCl2 + H2

(2)

t nNa = x; nCa = y ta c:

n H2 =

x
+ y = 0,15 x + 2y = 0,3
2

(a)

Th nghim 2: 2Na + 2H2O 2NaOH + H2

(3)

Ca + 2H2O Ca(OH)2 + H2

(4)

n H2O =

10,8
= 0,6 . Gi s m2 = k.m1 nNa = kx ; nCa = ky
18

Theo (3) v (4): n H2O = k(x + 2y) = 0,6

(b)

40

Chia (b) cho (a) ta c k = 2


Phn trc nghim
Cu 1. Chia m g hn hp 2 kim loi c ho tr khng i lm 2 phn bng nhau. Phn
1 tan ht trong dung dch HCl to ra 1,792 lt H2 (ktc). Phn 2, nung trong oxi thu
c 2,84 gam hn hp oxit. Gi tr ca m l:
A. 2,4 gam

B. 1,8 gam

C. 2,2 gam

D. 3,12 gam

Gii
Phn 1: nCl = nHCl = 2 n H2 = 2.
Phn 2: nO =

1,792
= 0,16
22, 4

1
nCl = 0,08 mKL = moxit mO = 2,84 0,08.16 = 1,56.
2

Gi tr m = 1,56 .2 = 3,12 p n D.
Cu 2. Ha tan hon ton hn hp gm mt kim loi ha tr I v oxit kim loi ha tr
II vo nc d. Sau khi phn ng xong c 500 ml dung dch X ch cha mt cht
tan duy nht v 4,48 lt kh H2. Tnh nng mol ca dung dch X
A. 0,2M

B. 0,4 M

C. 0,3M

D. 0,25 M

Gii: V dung dch X ch cha mt cht tan nn kim loi ha tr I phn ng vi H2O
to kim, cn oxit kim loi ha tr II tan trong kim.
M + H2O MOH + H2

(1)

AO + 2MOH M2AO2 + H2O

(2)

T (1) v (2): n M2AO2 n H2

4, 48
0, 2
0, 2 CM(M2AO)
0, 4M p n B.
22, 4
0,5

Cu 3. Ha tan hon ton 6,4 g hn hp gm Fe v mt oxit st bng dung dch HCl


thu c 2,24 lt kh H2 (ktc). Nu em 3,2 g hn hp trn kh bng H2 nhit
cao th c 0,135 g H2O to thnh. Cng thc oxit st l:
A. FeO
Gii:

B. Fe2O3
Fe

C. Fe3O4

+ 2HCl
FeCl2 + H2

D. Khng xc nh
(1)

FexOy + 2yHCl
FexCl2y + yH2O

(2)

t
FexOy + yH2
xFe + yH2O

(3)

Th nghim 1: nFe = n H2 = 0,1 mFe = 5,6 moxit = 0,8

41

Th nghim 2: Ch xy ra phn ng (3), khi lng hn hp gim mt na:


moxit = 0,4; nO (oxit) = n H2O = 7,5.10-3 mFe = 0,4 - 7,5.10-3. 16 = 0,28 g nFe = 5.10-3

x
5.105
2
Cng thc: Fe2O3 p n B.

y 7,5.105 3

C. Bi ton t luyn
Phn t lun
Bi 1.

Cho 6,5 gam Zn vo dung dch axit H2SO4 long d.

a. Vit PTHH xy ra.


b. Tnh th tch H2 (ktc) thu c?
Bi 2. Ha tan 12,85 g hn hp gm Ca v Ba trong nc thu c hn hp baz v
4,48 lt kh H2 (ktc). Tnh % khi lng mi kim loi trong hn hp u.
Bi 3: Tnh khi lng Fe thu c khi dng kh 1,12 lt H2 (ktc) kh hon ton
2,32 g oxit st t Fe3O4 .
Bi 4: Dng kh H2 kh 50 g hn hp A gm ng (II) oxit v st (III) oxit, bit
trong hn hp st (III) oxit chim 80% v khi lng. Tnh th tch H2 cn dng
(ktc).
Bi 5: Cho lung kh hiro i qua ng thu tinh cha 20 g CuO 400 0C. Sau phn
ng thu c 16,8 g cht rn.
a. Tnh hiu sut phn ng.
b. Tnh th tch kh hiro tham gia kh ng (II) oxit trn ktc.

Phn trc nghim


Cu 1. Kh 22,3 gam PbO bng kh H2 nhit cao thu c Pb v nc. Th tch
kh H2 (ktc) cn dng l:
A. 2,24 lt

B. 7,2 lt

C. 10,08 lt

D. 5,6 lt

Cu 2. Lng km cn dng iu ch H2 (ktc) bm vo mt qu bng thm


khng c dung tch 4,48 m3 khi cho km tc dng vi axit HCl l :
A. 13 g

B. 13 kg

C. 65 g

D. 65kg

Cu 3. Cho 5,4 g Al vo dd axit sunfuric long c cha 39,2g H2SO4 . Th tch kh


hidro thu c (ktc):
A. 6,72 lt

B. 8,96 lt

C. 2,24 lt

42

D.3,36 lt

Cu 4. Dn 11,2 lt kh H2 thu c i qua ng c cha a gam Fe2O3 c nung nng


, sau phn ng th ngi ta thu c 60 gam cht rn. Gi tr ca a l:
A. 80 g

B. 76 g

C. 68 g

D. 32 g

Cu 5. Cho ln lt 3,6g Mg ; 2,7g Al ; 8,4 g Fe vo 3 l ng dung dch HCl d.


Kh H2 thot ra ktc c s o ln lt l V1, V2, V3. Chn kt lun ng :
A. V1 = V2 , V2 > V3

B. V1 > V2 , V2 = V3

C. V1 > V2 > V3

D. V1 = V2 = V3

2.2.3. Dung dch


A. Kin thc c bn v trng tm
tan (S)
- Khi nim: tan ca mt cht trong nc l s g cht tan ti a trong 100 g
nc to thnh dung dch bo ha mt nhit xc nh.
- Biu thc tnh: tan (S) =

mct
. 100 (dung mi thng dng l H2O)
mdm

Nng dung dch


- Nng phn trm (C%): s gam cht tan c trong 100 g dung dch

C% =

m . C%
mct
m . 100%
.100% mct = dd
hay mdd = ct
mdd
C%
100%

Khi lng ring ca dung dch: D =

mdd (gam)
mdd = D. V
Vdd (ml)

- Nng mol (CM): s mol cht tan c trong 1 lt dung dch


CM =

n ct
V

nct = CM . Vdd hay Vdd =

n ct
CM

- Quan h gia nng mol v nng % ca dung dch: CM =

10D
. C%
M

B. Bi ton theo mc nhn thc t duy v gii theo phng php chung.
Dng vn dng
Phn t lun
Bi 1. Trn 50ml dung dch HNO3 nng x (M) vi 150 ml dung dch Ba(OH)2
0,2M thu c dung dch A. Cho mt t qu tm vo dung dch A thy c mu xanh.

43

Thm t t 100 ml dung dch HCl 0,1M vo dung dch A thy qu tr li mu tm.
Tm x.
Gii

2HNO3 + Ba(OH)2 Ba(NO3)2 + 2H2O

(1)

2HCl + Ba(OH)2 BaCl2 + 2H2O

(2)

Theo bi suy ra: Sau (1), Ba(OH)2 d, sau (2) c Ba(OH)2 v HCl u ht . Nh
vy Ba(OH)2 tc dng va vi c 2 axit. Do ta c: n Ba(OH)2 =
Hay 0,15. 0,2 =

1
1
.n HNO3 + .n HCl
2
2

1
(0,05.x + 0,1.0,1) x = 1
2

Bi 2. Trn 100 ml dung dch H2SO4 20% (d=1,137g/ml) vi 400 g dung dch BaCl2
5,2% thu c kt ta A v dung dch B. Tnh khi lng kt ta A v nng %
ca cc cht trong dung dch B.
Gii:

Trc phn ng:

n H2SO4 =

100.1,137.20
= 0,232 mol;
100.98

n BaCl =
2

400.5,2
= 0,1mol
100.208

H2SO4 + BaCl2 BaSO4 + 2HCl

(1)

V n H2SO4 > n BaCl2 nn BaCl2 phn ng ht


Theo (1) n BaSO4 = n BaCl2 = 0,1 mol Khi lng kt ta A bng 0,1 . 233 = 23,3g
Sau phn ng, dung dch B cha HCl v H2SO4 d
mddB = 100.1,137 + 400 23,3 = 490,4g

n H2SO4 d = 0,232 0,1 = 0,132 ; nHCl = 2 n BaCl

C%H2SO4 =

0,132.98.100
0,2.36,5.100
= 2,64% ; C%HCl =
= 1,49%
490,4
490,4

Bi 3 : Cho 15,5 gam natri oxit Na2O tc dng vi nc, thu c 0,5 lt dung dch
baz. Trung ha dung dch baz cn V (ml) dung dch H2SO4 20% (d= 1,14 g/ml).
Tnh gi tr ca V.
Gii :

n Na O = 0,25 mol
2

+ H2O 2NaOH

(1)

2NaOH + H2SO4 Na2SO4 + 2H2O

(2)

Na2O

Theo (1) v (2): n

H 2 SO 4

= n Na 2O = 0,25 mol

44

mddH SO =
2

122,5
0,25.98.100
= 107,456 ml
= 122,5g VddH SO =
1,14
20
2

Phn trc nghim


Cu 1. Ho tan m gam SO3 vo 150 gam H2O thu c dung dch c nng 27%.
Gi tr ca m l:
A. 41,1 g

B. 42,4 g

C. 43,4 g

D. 44,4 g

SO3 + H2O
H2SO4

Gii :

n H2SO4 n SO3

m
C%H2SO4
80

m
.98
80

.100% 27 m = 42,4 p n B
m 150

Cu 2. Cho 3,68 gam hn hp gm Al v Zn tc dng vi mt lng va dung


dch H2SO4 10%, thu c 2,24 lt kh H2 ( ktc). Khi lng dung dch thu c
sau phn ng l:
A. 101,68 g

B. 88,20 g

C. 101,48 g

D. 97,80 g

Gii: n H2 = 0,1
(Al, Zn) + H2SO4 mui + H2
0,1

0,1mol

0,1.98.100
+ 3,68 0,1.2 = 101,48 g p n C.
10

mdd sau =

Cu 3. Ha tan 8 g mt oxit ca kim loi A ha tr III cn dng 300ml dung dch


H2SO4 1M. Sau phn ng, trung ho lng axit cn d bng 50g dd NaOH 24%.
Cng thc ca oxit l:
A. Fe2O3

B. Al2O3

C. Cr2O3

D. B2O3

Gii:
+ 3H2SO4 A2(SO4)3 + 3H2O

(1)

H2SO4 + 2NaOH Na2SO4 + 2H2O

(2)

A2O3

1
Theo (1) v (2): n H2SO4 3.n Al2O3 .n NaOH
2
Hay 0,3 3.

8
1
.0,3 A = 56 (Fe) p n A.
2A 48 2

45

Dng vn dng sng to


Phn t lun
Bi 1: Ho tan 4,6g Na vo 100g dd CuSO4 8%. Tnh khi lng kt ta thu c.
Gii:

Na

H 2O

NaOH

+ H2

2NaOH + CuSO4 Cu(OH)2 + Na2SO4


nNaOH = nNa =

(1)
(2)

8.100
4,6
0,05
= 0,2; n CuSO4
160.100
23

0, 2 0,05
nn CuSO4 ht n Cu(OH)2 n CuSO4 0,05 m = 4,9 g

2
1

Bi 2 . Dung dch A l dung dch NaOH , dung dch B l dung dch H 2SO4. Nu trn
A v B theo t l VA : VB = 3 : 2 th c dung dch X cha A d 0,1M . Nu trn A
v B theo t l VA : VB = 2 : 3 th c dung dch Y cha B d 0,2M. Tnh nng
mol ban u ca A, B. (Gi thit phn ng to thnh mui trung ha).
Gii:
Khi trn dung dch A vi dung dch B: 2NaOH + H2SO4 Na2SO4 + 2H2O
Trong trng hp 1, NaOH d: nNaOH d = 0,1 . (3+ 2) = 0,5 mol

n NaOH = 2n H SO + 0,5 hay 3CA = 2.2 CB + 0,5


2

Trong trng hp 2, H2SO4 d: n H SO


2

n H SO =
2

(1)

= 0,2 . (2+3) = 1 mol

1
.n
+ 1 hay 3CB = . 2.CA + 1
2 NaOH

(2)

Gii (1) v (2), ta c: CA = 1,1 M ; CB = 0,7 M


Bi 3. Ha tan ht 3,2 g oxit M2On vo dung dch H2SO4 10% va ., thu c dung
dch mui nng 12,9%. Sau phn ng c cn dung dch v lm lnh thu c
7,868 g tinh th mui vi hiu sut 70%. Xc nh cng thc tinh th mui.
Gii: Gi s mol M2On l a mol
M2On + nH2SO4
M2(SO4)n + nH2O
a

an

mdd H2SO4

a.n.98.100
980an
10

Dung dch mui thu c l M2(SO4)n : a mol

46

(1)

mdd sau phn ng = mM2On mdd H 2SO 4 = a. (2M + 16) + 980an

C%M2 (SO4 )n

a(2M 96n)
.100% 12,9% M = 18,65n
a(2M 16n) 980an

n = 3, M=56 (Fe)
Suy ra a = 0,02 mol.
Khi lm lnh thu c tinh th mui c cng thc Fe2(SO4)3. xH2O
ntinh th =

0,02.70
0,014mol 0,014. (400 + 18x) = 7,868 x = 9
100

Cng thc tinh th l Fe2(SO4)3. 9H2O


Phn trc nghim
Cu 1. Cho 5,1g hn hp X gm Al v Mg tc dng va vi dung dch HCl thy
khi lng dung dch tng ln 4,6g. Khi lng ca Mg c trong hn hp u l:
A. 1,2 g

B. 1,8 g

Gii: mdd tng = mkim loi - mH2

C. 3,6 g

D. 2,4g

mH2 = 5,1 4,6 = 0,5 mol n H2 = 0,25

Mg

+ 2HCl MgCl2 + H2

(1)

2Al

+ 6HCl 2AlCl3 + 3H2

(2)

t nMg = x ; nAl = y

24x 27y 5,1


T (1) v (2) ta c:
x = 0,1 mMg = 2,4 p n D.
x

1,5y

0,
25

Cu 2: Cho 6,76 gam Oleum H2SO4 .nSO3 vo nc thnh 200ml dung dch A. Ly
10 ml dung dch A trung ho va vi 16 ml dung dch NaOH 0,5 M. Gi tr n l:
A. 4
Gii:

B. 3

C. 2

H2SO4 .nSO3 + H2O (n + 1)H2SO4


H2SO4

+ 2NaOH Na2SO4 + 2H2O

D. 1
(1)
(2)

1
16
4.103 Trong 200 ml dung dch A: n H2SO4 = 0,08
Theo (2) n H2SO4 .0,5.
2
1000
Theo (1) n H2SO4 .nSO3

0,08
6,76(n 1)
M H2SO4 .nSO3
= 84,5 (n+1) n = 3
n 1
0,08

p n B.
Cu 3. Khi ha tan hiroxit M(OH)2 bng mt lng va dung dch H2SO4 20% thu

47

c dung dch mui trung ho c nng 27,21%. Xc nh kim loi M .


A. Zn

B. Mg

C. Fe

D. Cu

Gii: Gi s n M(OH)2 = 1 mol


M(OH)2 + H2SO4 MSO4 + 2H2O
1

mddH2SO4

(mol)

1.98.100
490 g
20

mdd sau phn ng = mM(OH) 2 mddH 2SO 4 = 1.(M + 34) + 490 = M + 524

C%(MSO4 )

M 96
.100% 27, 21% M = 64 (Cu) p n D.
M 524

C. Bi ton t luyn
Phn t lun
Bi 1. Trn m1 gam dung dch NaOH 10% vi m2 gam dung dch NaOH 40% thu
c 60 gam dung dch NaOH 20%. Tnh m1, m2.
Bi 2. Ho tan 9,3g Na2O vo 90,7g nc c dung dch A. Cho A vo 200g dung
dch FeSO4 16% thu c kt ta B v dung dch C. Nung kt ta B n khi lng
khng i c cht rn D.
a. Tnh C% ca dd A?
b. Tnh khi lng kt ta B v C% ca dd C?
Bi 3. Trong m t chi c c c ng 1 mu i cacbonat kim loa i hoa tri I. Thm t t dung
dch H2SO4 10 % vo cc cho ti khi kh va thot ht thu c mu i sunfat n ng
13,63 %. Xc nh cng thc mu i cacbonat.
Bi 4. Cho m1 gam Na tc dng vi p gam nc thu c dung dch NaOH nng
a%. Cho m2 gam Na2O tc dng vi p gam nc cng thu c dung dch NaOH
nng a%. Lp biu thc lin h gia m1, m2 v p.
Bi 5. Khi lm ngui 1026,4 gam dung dch bo ha R2SO4.nH2O ( trong R l kim
loi kim v n nguyn, tha iu kin 7< n < 12 ) t 80 0C xung 100C th c 395,4
gam tinh th R2SO4.nH2O tch ra khi dung dch. Tm cng thc phn t ca Hirat
ni trn. Bit tan ca R2SO4 800C v 100C ln lt l 28,3 gam v 9 gam.
Phn trc nghim

48

Cu 1. Ho tan hon ton m gam Na2O nguyn cht vo 40 gam dung dch NaOH
12% thu c dung dch NaOH 51%. Gi tr ca m?
A. 48 g

B. 20 g

C. 41,2 g

D. 31 g

Cu 2. Cho hn hp Na d tc dng vi dung dch H2SO4. Lng kh hiro thot ra bng


5% khi lng dung dch H2SO4. Gi s khi phn ng kt thc th thu c mui trung tnh.
Nng % ca dung dch H2SO4 l :
A. 67,37%

B. 33,64%

C. 62,32%

D. 15,81%

Cu 3. Ha tan 28 gam Fe trong 256 ml dung dch H2SO4 14% (D = 1,095g/ml), c


kh hiro thot ra. Sau khi kt thc phn ng, em c cn dung dch th thu c m
gam mt tinh th mui ngm 7 phn t nc (nmui : nnc = 1 : 7). Tr s ca m l:
A. 116,8

B. 70,13

C. 111,2

D. 139

Cu 4. Ha tan hon ton hn hp gm Fe v Mg bng 1 lng va dd HCl 20%


thu c dd Y. Nng ca FeCl2 trong dd Y l 15,76%. Nng % ca MgCl2
trong dd Y l:
A. 11,79%

B. 28,21%

C. 15,76%

D. 24,24%

Cu 5. Cho dung dch NaOH 20% tc dng va vi dung dch FeCl 2 10%. un
nng trong khng kh cc phn ng xy ra hon ton. Nng % ca mui trong
dung dch sau phn ng l: (coi lng nc bay hi khng ng k)
A. 7,45%

B. 7,01%

C. 29,25%

2.2.4. Cc loi hp cht v c


A. Kin thc c bn v trng tm

49

D. 9,21%

OXIT BAZ

Nhit
phn
hy

+H2O

+ baz
+ oxit baz

+ axit
+ oxit axit

+ axit

+ kim loi
+ baz
+ oxit baz
+ mui

+ axit
+ oxit axit
+ mui

BAZ

+H2O

MUI

+ Ba z

OXIT AXIT

AXIT

B. Bi ton theo mc nhn thc t duy v gii theo phng php chung.
Dng vn dng
Phn t lun
Bi 1: Cho 1,6 g ng (II) oxit tc dng vi 100 g dung dch axit sunfuric c nng
20%. Tnh nng phn trm cc cht trong dung dch sau phn ng .
Gii

n CuO = 0,02 mol ; mH2SO4 =

20%.100
= 20g n H SO = 0,204 mol
100%
2

CuO + H2SO4 CuSO4 + H2O


Ta c n CuO < n H2SO4 s mol H2SO4 d : 0,204 - 0,01 = 0,184 mol
mdd sau phn ng = 1,6 + 100 = 101,6g

C% (CuSO4 ) =

0,02.160
.100% = 3,15%
101,6

C% (H2SO4 ) =

0,184.98
.100% = 17,75%
101,6

Bi 2: Cho 11,2 g mt oxit kim loi ha tr II tan hon ton trong nc thu c 14,8
g baz . Xc nh kim loi .
Gii:

Gi cng thc ca oxit l: RO


RO + H2O R(OH)2
Theo nh lut bo ton khi lng: mRO + m

50

H2 O

= mR(OH)2

mH O = 14,8 - 11,2 = 3,6 g n H O =


2

3,6
= 0,2 mol
18

Theo PTHH : n H O = n RO = 0,2 mol


2

MRO =

11,2
= 56 R+16 = 56 R = 40 (Ca)
0,2

Bi 3: Ho tan hon ton 12,1 gam hn hp bt CuO v ZnO cn 0,3 mol HCl. Tnh
phn trm theo khi lng ca mi oxit trong hn hp u.
Gii:

CuO + 2HCl CuCl2 + H2O

(1)

ZnO + 2HCl ZnCl2 + H2O

(2)

t nCuO = x ; nZnO = y ta c: mhh = 80x + 81y = 12,1

(a)

Theo PTHH: nHCl = 2x + 2y = 0,3

(b)

Gii (a) v (b) ta c x = 0,05 mol ; y = 0,1 mol

%mCuO =

0,05.80
.100% 33,06% ; %mZnO = 100 33,06 = 66,94%
12,1

Phn trc nghim


Cu 1. Trn hn hp dung dch axit gm 0,1 mol H2SO4 v 0,2 mol HCl vi hn hp
baz ly va gm 0,3 mol NaOH v 0,05 mol Ca(OH)2. Khi lng mui to ra
l:
A. 25,6 g

B. 26,5 g

C. 32,8 g

D. 3,28 g

Gii: Mui to ra cha kim loi Na, Ca v gc axit (= SO4) v (-Cl)


Khi lng mui l: 23.0,3 + 40. 0,05 + 96 . 0,1 + 35,5 . 0,2 = 25,6 g.
p n A.
Cu 2. Cho 52 g hn hp A2CO3 , B2CO3 tc dng vi dung dch HCl d thu c
8,96 lt CO2 (ktc). C cn dung dch sau phn ng thu c cht rn c khi lng:
A. 120 g

B. 91,6 g

C. 34,4 g

D.63,6 g

Gii: p dng LBTKL: mmui sau p = mmui cacbonat + mHCl - mCO2 - m H2O
= 52 + 0,4.2.36,5 0,4,44 0,4.18 = 91,6g
p n B
Cu 3. t chy hon ton 6 g FeS2 trong Oxi c a g SO2. Oxi ha hon ton a g
SO2 c b g SO3. Cho b g SO3 tc dng vi NaOH d c dung dch A. Cho
Ba(OH)2 d vo dung dch A thu c lng kt ta l:

51

A. 11,65 g

B. 19,7 g

C. 23,3

D. 5,825 g

Gii: Ta c s : FeS2 2BaSO4


0,05

0,1 mol m = 0,1.233=23,3g p n B.

Dng vn dng sng to


Phn t lun
Bi 1. Cho 10g hn hp bt Fe v Fe2O3 tc dng vi dung dch HCl va thu
c 1,12 lt kh H2 ( ktc) v dung dch A. Cho A tc dng vi dung dch NaOH
thu c kt ta B. Nung B trong khng kh n khi lng khng i c m gam
cht rn. Tnh m.
Gii:

nH =
2

1,12
=0,05
22,4

Fe

+ 2HCl FeCl2 + H2

Fe2O3 + 6HCl 2FeCl3 + 3H2O

(1)
(2)

Theo (1) nFe = n H = 0,05 mFe = 2,8 g


2

mFe O = 10 - 2,8 = 7,2 n Fe O = 0,045


2

S hp thc:

2Fe 2FeCl2 2Fe(OH)2 Fe2O3

(a)

Fe2O3 2FeCl3 2Fe(OH)3 Fe2O3

(b)

Theo (a) v (b): n Fe O = . 0,05 + 0,045 = 0,07 m = 11,2


2

Bi 2: Kh hon ton 39,6g hn hp A gm Fe2O3 , Fe3O4, CuO bng V1 lt kh CO


(ktc), sau phn ng thu c a gam cht rn v 32,8 gam kh B c t khi so vi kh
hidro l 20,5.
a. Tnh V1 v a?
b. Ha tan hon ton 39,6 gam hn hp A cn va V 2 lt dung dch hn hp 2 axit
HCl v H2SO4 c nng ln lt l 0,2M v 0,1M. C cn dung dch sau phn ng
c b gam mui khan. Tnh V2 v b?
Gii:
a. Kh B gm CO d: x mol v CO2 : y mol , M = 41 nhh = 0,8 mol
mB = 28x + 44y = 32,8
x = 0,15 ; y = 0,65
n B = x + y = 0,8

Ta c:

52

Bo ton nguyn t C: n CO2 = n CO p = 0,65 mol


p dng LBTKL: a = 39,6 + 0,65 . 28 - 0,65.44 = 29,2 g
nCO ban u = 0,8 mol V1 = 17,92 lt
b. nHCl = 0,2V2 ;

n H2SO4 = 0,1V2

t cng thc chung ca hn hp oxit l MnOm


MnOm + 2mHCl

MnCl2m

+ mH2O

(1)

MnOm + mH2SO4 Mn(SO4)m + mH2O

(2)

Bo ton nguyn t O: nO trong oxit = n H O = 0,65 mol (theo cu a)


2

Bo ton nguyn t H : n H2O =


hay 0,65 =

1
.n + n
2 HCl H2SO4
1
.0,2V2 + 0,1V2 V2 = 3,25 lt
2

p dng LBTKL:
B = mmui = 39,6 + 0,2. 0,65. 36,5 + 0,1 .0,65.98 0,65.18 = 39,015 g

Bi 3. Cho hn h p A gm MgO , Al2O3. Chia A lam hai ph n b ng nhau mi ph n


c khi lng 9,94 gam. Ph n 1 tc dng vi 100 ml dung dich
HCl un nong va
khu y u ch hoa san ph m c 23,69 gam ch t r n khan . Ph n 2 tc dng vi 200
ml dung dich
HCl co n ng nh trn un nong va khu y u ch hoa san ph m
c 25,34 gam ch t r n khan . Tnh % khi lng cc cht trong hn hp A v C

dung dich
HCl a dung.
Gii: Cc phng trnh phn ng xy ra mi phn l:
MgO + 2HCl
MgCl2 + H2O

(1)

Al2O3 + 6HCl
2AlCl3 + 3H2O

(2)

nO trong oxit = 0,5.nHCl


- Gi s c 2 ph n oxit cung h t , axit cung d ch t r n thu c u la mu i va
kh i l ng phai b ng nhau, mu thun vi bai loi.
- Gi s ca 2 ph n oxit cung d, axit cung h t thi ch t r n thu c g m mu i va oxit
d kh i l ng ch t r n tng ph n 2 phi gp i khi lng cht rn tng phn
1 v lng axit dng gp i . Nhng ph n 1 tng 23,69-9,94 = 13,75g; ph n 2 tng
25,34 -9,94 = 15,4 g loi.

53

Vy ph n 1 oxit d, axit h t va ph n 2 oxit h t , axit d. Cht rn khan thu c


phn 2 ch l mui.
Khi Oxit chuy n thanh mu i thi 1 nguyn t O bi thay th bi 2 nguyn t Cl tc la
kh i l ng tng 71-16 = 55 (gam) theo bai ra ph n 2 tng 15,4 gam tc la s mol
nguyn t O trong Oxit la 15,4 : 55 = 0,28 (mol).
Gi s mol MgO, Al2O3 trong mi ph n la x, y ta c: 40 x + 102y = 9,94g (a)
nO = x + 3y = 0,28 (mol) (b)
Gii (a) v (b) ta co x = y = 0,07 (mol) mMgO = 0,07.40 = 2,8 (gam)
%mMgO =

2,8
.100% = 22,938% v %mAl2O3 = 100%-22,938% = 77,062%.
9,94

Ph n 1 kh i l ng ch t r n tng 23,69-9,94 = 13,75 (g) nn s mol nguyn t O trong


oxit tham gia phan ng la 13,75 : 55 = 0,25 (mol).
V y nHCl = 2.nO = 2.0,25 = 0,5 (mol) v CMHCl

0,5
5(M)
0,1

Phn trc nghim


Cu 1. Ho tan 1,44 g mt kim loi ha tr II trong 150ml dung dch H2SO4 0,5M.
Trung ho axit d trong dung dch thu c phi dng ht 30ml dung dch xt c
nng 1M. Kim loi l:
A. Mg
Gii

B. Zn

C. Fe

D. Ca

t kim loi cn tm l M
M + H2SO4 MSO4 + H2O

(1)

H2SO4 + 2NaOH Na2SO4 + 2H2O

(2)

n H SO = 0,5.0,15 = 0,075 mol


2

Theo (2) n H SO
2

1
1
. nNaOH = . 0,03 = 0,015 mol
2
2

Theo (1) nM = n H SO
2

= 0,075 0,015 = 0,06 M =

1, 44
= 24 (Mg) p n A.
0,06

Cu 2. T 1,2 tn FeS2 c th iu ch c ti a bao nhiu tn dung dch H2SO4


98% bit hiu sut c qu trnh l 90%?
A. 9,8 tn
Gii:

B. 2,2 tn

C. 8,82 tn

FeS2 2SO2 2SO3 2H2SO4

54

D. 1,8 tn

1, 2
= 0,01
120
mddH2SO4

0,02.0,9

0,02.0,9.98.100
1,8 tn p n D.
98

Cu 3. Trn hn hp dung dch axit gm 0,1 mol H2SO4 v 0,2 mol HCl vi hn hp
dung dch baz ly va gm 0,3 mol NaOH v 0,05 mol Ca(OH)2. Khi lng
mui to ra l:
A. 25,5 g

B. 25,6 g

C. 32,8 g

D. 3,28 g

Gii: Mui to ra cha kim loi Na, Ca v gc axit (= SO4) v (-Cl)


mmui = 23.0,3 + 40. 0,05 + 96 . 0,1 + 35,5 . 0,2 = 25,6 g p n B
C. Bi ton t luyn
Phn t lun
Bi 1. Cho 10 g hn hp Cu v CuO tc dng vi dung dch H2SO4 long. Lc ly
cht rn khng tan cho vo dd H2SO4 c nng th thu c 1,12 lt kh A (ktc).
a. Tnh thnh phn % cc cht trong hn hp.
b. Cn ti thiu bao nhiu ml dung dch NaOH 2M hp th ht kh A.
Bi 2. Ho tan hon ton m g Na2O vo nc to thnh dung dch A. Ly dd A tc
dng vi 200 ml dung dch AlCl3 1M . Tnh gi tr ca m sao cho lng kt ta thu
c l ln nht.
Bi 3. Cho 16,5 gam hn hp mui Na 2S v Na2SO3 tc dng vi 100 ml dung dch
HCl un nng ta c hn hp kh c t khi i vi hiro l 27. Lng axit d trung
ho va 500 ml dung dch NaOH 1M. Xc nh nng mol ca dung dch HCl.
Bi 4. Trn dung dch Fe(NO3)3 vi 200 ml dung dch NaOH 0,3M va .Lc hn
hp cc cht phn ng sau phn ng, c kt ta v nc lc. Nung kt ta n khi
khi lng khng i thu c 1 cht rn.
a. Tnh khi lng cht rn thu c sau khi nung.
b. Tnh khi lng cht tan c trong nc lc.
c. Nu thay Fe(NO3)3 bng Fe(NO3)2 th khi lng cht rn thu c l bao nhiu?
Bi 5. Cho mt dung dch c ha tan 16,8 gam NaOH tc dng vi dung dch cha 8
gam Fe2(SO4)3 , sau thm vo dung dch trn 13,68 gam Al2(SO4)3 . Sau phn ng
thu c dung dch A v kt ta. Lc nung kt ta c cht rn B. Dung dch A

55

c pha long thnh 500 ml. Cc phn ng xy ra hon ton.


a, Xc nh thnh phn nh tnh v nh lng ca cht rn B.
b, Xc nh nng mol/lt ca mi cht trong dung dch A sau khi pha long.
Phn trc nghim
Cu 1. Trn 300 ml dung dch HCl 0,5M vi 200 ml dung dch Ba(OH)2 aM thu
c 500 ml dung dch trong nng HCl l 0,02M. Gi tr ca a l:
A. 0,35M

B. 0,25M

C. 0,2M

D. 0,1M

Cu 2. Ho tan hon ton m gam hn hp gm Fe3O4, CuO, Al2O3 vo 300 ml axit


H2SO4 0,1M (va ) thu c 7,34 gam mui. Gi tr ca m l:
A. 4,94 gam

B. 3,94 gam

C. 5,94 gam

D. 4,95 gam

Cu 3. Cho t t dung dch NaOH 1M vo dung dch cha 26,05 g hn hp FeCl2 v


AlCl3 cho n kh kt ta c khi lng khng i th ngng li. Lc ly kt ta nung
trong khng kh n khi lng khng i c 8 g cht rn. Th tch dung dch
NaOH dng l:
A. 0,4 lt

B. 0,6 lt

C. 0,2 lt

D. 0,5 lt

Cu 4. Cho 200ml dung dch AlCl3 1,5M tac du ng vi V lit d ung dch NaOH 0,5M
thu c l ng k t tua 15,6 g. Gi tr ln nht ca V l:
A. 1,8

B. 2,4

C. 2

D. 1,2

Cu 5. Khi cho m gam mt hiroxit ca kim loi M (ho tr n khng i) tc dng


vi dung dch H2SO4 thy lng H2SO4 cn dng cng l m gam. Kim loi M l:
A. Al

B. Cu

C. Zn

D. Mg

2.2.5. Kim loi


A. Kin thc c bn v trng tm
Tnh cht ha hc ca kim loi
- Tc dng vi phi kim:

t
2Cu + O2
2CuO
o

t
2Fe + 3Cl2
2FeCl3
o

- Tc dng vi dung dch axit


+ Vi axit HCl, H2SO4 long: kim loi ng trc H trong dy hot ng ha hc
Fe +

2 HCl FeCl2 + H2

56

+ Vi axit H2SO4 c, HNO3 : hu ht kim loi phn ng (tr Au, Pt), khng to H2
2Fe + 6H2SO4c Fe2(SO4)3 + 3SO2 + 6H2O
3Cu + 8HNO3(long) 3Cu(NO3)2 + 2NO + 4H2O
+ Mt s kim loi (Al, Fe, Cr...) khng phn ng vi HNO3 v H2SO4 c ngui
- Tc dng vi dung dch mui: Kim loi khng tan trong nc y kim loi yu hn
ra khi mui ca n.
Fe + CuSO4 FeSO4 + Cu
c bit:

Fe + 2FeCl3 3FeCl2
Cu + 2Fe(NO3)3 Cu(NO3)2 + 2Fe(NO3)2

Nu cho kim loi tan trong nc iu kin thng (nh Na, K,..) vo dung dch
mui th n s phn ng vi nc, sn phm to ra c th phn ng vi dung dch
mui. V d: Cho mt mu Na vo dung dch mui CuSO4
2Na + 2H2O 2NaOH + H2
2NaOH + CuSO4 Cu(OH)2 + Na2SO4
- Tc dng vi nc
+ Kim loi mnh (Na, K, ...) to kim: 2Na + 2H2O 2NaOH + H2
+ Kim loi trung bnh (Zn , Fe...) to Oxit:

3Fe + 4H2O

Fe3O4 + 4H2
o

+ Kim loi yu (Cu, Ag,...) khng tc dng vi nc d nhit cao


- Tc dng vi dung dch kim ( Al, Zn,...)
2Al + 2NaOH + 2H2O 2NaAlO2 + 3H2
B. Bi ton theo mc nhn thc t duy v gii theo phng php chung.
Dng vn dng
Phn t lun
Bi 1: Ho tan hon ton 10 gam hn hp Fe, Al v Cu vo dung dch H 2SO4 long
d thu c 1,7g cht rn v 5,6 lt kh H2 (ktc) . Tnh thnh phn % khi lng
mi kim loi trong hn hp .
Gii : n H = 0,25 mol ; mCu = 1,7 g
2

2Al + 3H2SO4 Al2(SO4)3 + 3H2

(1)

Fe + H2SO4 FeSO4 + H2

(2)

t nAl = x ; nFe = y ta c mhh = 27x + 56y = 10 1,7 = 8,3

(a)

57

n H = 1,5x + y = 0,25
2

(b)

Gii (a) v (b) ta c: x =0,1 ; y =0,1


Suy ra %Al : 27% ; %Fe: 56% ; %Cu: 17%
Bi 2. Ha tan hon ton 3,78 mt kim loi R bng dung dch HCl thu c 4,704
lt kh H2 (ktc). Xc nh tn kim loi dng.
Gii:

Gi n l ha tr ca kim loi R
2R + 2nHCl 2RCln + nH2

nH =

4,704
2
0,42
= 0,21 mol n R =
. 0,21 =
mol
22,4
n
n

R=

3,78n
=9n n = 3 R = 27 ( tha mn) R l Al
042

Bi 3. Ha tan m g hn hp Al v Fe vo dung dch HCl 1M d, sau phn ng thu


c 6,72 lt kh H2 ktc. Mt khc cho m g hn hp trn tan ht vo dung dch
NaOH d th thu c 3,36 lt kh.Tnh gi tr ca m.
Gii :
2Al + 6HCl 2AlCl3 + 3H2

(1)

Fe + 2HCl FeCl2 + H2

(2)

2Al + 2NaOH + 2H2O 2NaAlO2 + 3H2


t nAl = x ; nFe = y , ta c : n H

(1),(2)

= 1,5x + y = 0,3

Theo (3): n H = 1,5x = 0,15

(3)
(a)
(b)

Gii (a) v (b) ta c: x= 0,1 ; y = 0,15 m = 11,1 g


Phn trc nghim
Cu 1. Cho 150 ml dung dch AlCl3 1M tc dng vi V ml dung dch KOH 1M. Gi
tri ca V thu c khi lng kt ta ln nht l :
A. 450 ml
Gii :

B. 150 ml

C. 300 ml

n AlCl = 1 . 0,15 = 0,15 mol


3

thu c khi lng kt ta ln nht, xy ra phn ng :


AlCl3 + 3KOH Al(OH)3 + 3KCl
nKOH = 3 n AlCl = 3 . 0,15 = 0,45 mol
3

Vdd KOH = 0,45 lt = 450 ml p n A.

58

D. 50 ml

Cu 2. Cho 2,13 gam hn hp X gm 3 kim loi Mg, Cu, Al dng bt tc dng


hon ton vi O2 thu c hn hp Y gm cc oxit c khi lng 3,33 gam.Th tch
dung dch HCl 2M va phn ng ht vi Y l:
A.50 ml

B.57 ml

C.75 ml

D. 90 ml

mO = 3,33 2,13 = 1,2 nO = 0,075 mol

Gii:

M2On + 2nHCl M2Cl2n + nH2O


nHCl = nCl = 2nO = 0,075 , 2 = 0,15 Vdd HCl = 75ml p n C.
Cu 3. Chia 20 gam hn hp X gm Al, Fe, Cu thnh hai phn bng nhau. Phn mt
tc dng ht vi dung dch HCl thu c 5,6 lt kh (ktc). Phn 2 cho vo dung dch
NaOH d, thu c 3,36 lt kh (ktc). % khi lng Cu c trong hn hp X l
A. 17%

B. 32%

C. 71%

D. 58,5%

Gii
2Al + 6HCl 2AlCl3 + 3H2

(1)

Fe + 2HCl FeCl2 + H2

(2)

2Al + 2NaOH 2NaAlO2 + 3H2

(3)

t s mol ca Al, Fe, Cu c trong hn hp l x, y, z, ta c :


mhh = 27x + 56y + 64z = 20

(a)

Theo (1) v (2) n H2 = 1,5x + y = 0,25

(b)

n H2 = 1,5x = 0,15

Theo (3)

(c)

Gii (b) v (c) ta c x = 0,1 ; y = 0,1 mCu = 11,7 %Cu = 58,5% p n D


Dng vn dng sng to
Phn t lun
Bi 1: Cho hn hp Na v Mg d tc dng vi dung dch H2SO4. Lng kh hiro thot ra
bng 5% khi lng dung dch H2SO4. Gi s khi phn ng kt thc th thu c 2 mui
trung tnh. Xc nh nng % ca dung dch H2SO4 .
Chn khi lng dung dch H2SO4 l 100 g mH = 5 g

Gii :

t n H SO = x(mol) m
2

H 2 SO4

= 98x mH O = 100 - 98x


2

C 2 kim loi u tc dng vi axit nn gi chung l M , ch c Na tc dng vi H2O


2M + nH2SO4 M2(SO4)n + nH2

59

(1)

x mol
Na +

H2O

NaOH

100 - 98x
18
T (1) v (2), ta c : x +

x mol
+ H2

(2)

100 - 98x
mol
36

100 - 98x 5
x 0,1613
36
2

C% (H2SO4) = 98 . 0,1613 = 15,8%


Bi 2: Cho 200 ml dung dich
hn h p AgNO

0,1M va Cu (NO3)2 0,5M. Thm 2,24

gam b t Fe vao dung dich


o khu y u ti phn ng hon ton thu c cht rn A
v dung dch B.
a. Tnh s gam cht rn A.
b. Tnh nng mol cc mui trong

dung dch B (th tic h dung dich


thay i

khng ang k ).
Gii
Ch : Khi cho kim loi vo dung dch cha 2 mui th kim loi s phn ng vi
mui ca kim loi yu hn trc.

n Fe =

2,24
= 0,04 ; n AgNO = 0,1.0,2 = 0,02 ; n Cu(NO = 0,5.0,2 = 0,1
56
3 )2

Fe + 2AgNO3
Fe(NO3)2

+ 2Ag
0,02

0,01 0,02

Fe + Cu(NO3)2
Fe(NO3)2 + Cu
0,03 0,03

0,03

Khi lng cht rn A: mAg

+ mCu = 4,08 g

CM(Fe(NO3)2 = 0,2M; CM(Cu(NO3)2 = 0,35M


Bi 3. Ha tan 8,7 g mt hn hp gm K v mt kim loi M thuc phn nhm chnh
nhm II trong dung dch HCl d th thy c 5,6 dm3 H2 ( ktc). Ha tan ring 9 g kim
loi M trong dung dch HCl d th th tch kh H2 sinh ra cha n 11 lt (ktc). Hy
xc nh kim loi M.
Gii: Th nghim 1:
2K + 2HCl
2KCl +
M +

2HCl

MCl2 +

60

H2

(1)

H2

(2)

t nK = a, nM = b , ta c: mhh = 39a + M.b = 8,7


Theo (1) v (2): n H2 =

(a)

a
5,6
+b=
= 0,25 a + 2b = 0,5
2
22,4

T (a) v (b) ta c: b =

10,8
78-M

V 0 < b < 0,25 nn ta c :

10,8
< 0,25
78 - M

M < 34,8

Th nghim 2: M tan ht trong HCl d, ta c: n H2 = n M =

9
11
<

M
22,4

Theo bi:

(b)

(3)

9
M

M > 18,3

(4)

Kt hp (3) v ( 4) suy ra kim loi ph hp l Mg


Phn trc nghim:
Cu 1: Ha tan ht hn hp hai kim loi nhm IIA thuc hai chu k lin tip bng
lng d dung dch HCl th thu c 25,35g hn hp hai mui v 5,6 lt kh (ktc).
Hai kim loi ny l :
A. Be v Mg.
Gii

B. Mg v Ca.

C. Ca v Sr.

D. Sr v Ba.

t cng thc trung bnh ca hai kim loi l M


M + 2HCl M Cl2 + H2

n MCl n H2
2

5, 6
0, 25 mMCl 0, 25.(M 71) = 25,35 M = 30,4
2
22, 4

Hai kim loi tha mn l Mg v Ca p n B


Cu 2. Chia hn hp 2 kim loi c ho tr khng i lm 2 phn bng nhau. Phn 1
tan ht trong dung dch HCl to ra 1,792 lt H2 (ktc). Phn 2, nung trong oxi thu
c 2,84 gam hn hp oxit. Khi lng hn hp 2 kim loi ban u l:
A. 2,4 gam

B. 1,8 gam

C. 2,2 gam

D. 3,12 gam

Gii: t chung 2 kim loi l M


2M

2nHCl

4M

nO2

2MCln + nH2

(1)

2M2On

(2)

Theo (1) v (2) nO (oxit) = nCl (mui) = nHCl = n H


2

1,792
0,08
22, 4

mO = 0,08.16 = 1,28 g mkim loi = 2,84- 1,28 = 1,56 g mkim loi ban u = 3,12 g.

61

Cu 3. Hn hp X gm Na v Al . Tin hnh hai th nghim


Th nghim 1: Cho m(g) X vo mt lng d nc th thot ra 6,72(lt) kh (ktc).
Th nghim 2: Cho m(g) X vo dung dch NaOH d th thot ra 10,08( lt) kh(ktc).
Gi tr ca m bng :
A.10,2 g

B.19,05 g

C.21,675 g

D.32,025 g

Gii: C 2 th nghim u xy ra phn ng:


2Na + 2H2O
2NaOH + H2

(1)

2Al + 2NaOH + 2H2O


2NaAlO2 + 3H2

(2)

Nhn thy lng kh H2 th nghim 2 thot ra nhiu hn th nghim 1 chng t th


nghim 1, Al cha tan ht. chnh lch lng kh H2 2 th nghim chnh l lng
H2 do Al d th nghim 1 to ra.
t nNa = x ; nAl = y
Th nghim 1: n H = 2x =
2

Th nghim 2: n H =
2

6, 72
0, 03 x = 0,15
22, 4

1
3
10,08
x y
0, 45 y = 0,25
2
2
22, 4

Suy ra m = 23. 0,15 + 27. 0,25 = 10,2 g p n A.


C . Bi ton t luyn
Phn t lun
Bi 1. Ha tan m g hn hp Al v Fe vo dung dch HCl 1M d, sau phn ng thu
c 6,72 lt kh H2 ktc. Mt khc cho m g hn hp trn tan ht vo dung dch
NaOH 10% th thu c 3,36 lt kh.
a. Tnh gi tr ca m
b. Tnh th tch dung dch HCl dng
c. Tnh khi lng dung dch NaOH dng.
Bi 2. Cho 21,6 g hn hp 3 kim loi Zn, Fe, Cu tc dng vi dung dch H 2SO4
long, d. Phn ng xong thu c 3 g cht rn khng tan v 6,72 lt kh (ktc).
a. Tnh thnh phn % khi lng mi kim loi trong hn hp
b. Tnh thnh phn % khi lng mi mui trong hn hp mui thu c.

62

Bi 3. Ha tan hon ton 12,8 gam hn hp gm kim loi M c duy nht mt ho tr


v oxit ca n cn dng 400 ml dung dch HCl 2M ( d = 1,25g/ml), thy thot ra 4,48
lt kh ( ktc) v dung dch A.
a. Xc nh kim loi M v oxit ca n.
b. Tnh nng phn trm ca dung dch A.
c. Cho m gam dung dch NaOH 25% vo dung dch A n khi phn ng kt thc, lc
b kt ta, em c cn nc lc thu c 54,8 gam cht rn. Tnh gi tr m.
Bi 4. Cho 11,3 g hn hp X gm Na, Mg, Al vo 240 g dung dch H 2SO4 24,5 %
thu c dung dch Y v 11,2 lt kh H2 (ktc). Cho t t V ml dung dch Ba(OH)2
0,5M vo dung dch Y n khi thu c khi lng kt ta Z cc i bng 156,3 g
th dng li. Nung kt ta Z n khi lng khng i thu c m g cht rn T.
a. Tnh thnh phn % khi lng mi kim loi trong hn hp X.
b. Xc nh gi tr V m m.
Phn trc nghim
Cu 1. Ha tan m g hn hp X gm Al, Fe, Zn v Mg bng dung dch HCl d. Sau
p khi lng dung dch axit tng thm (m-2) gam. Khi lng mui to thnh trong
dung dch sau phn ng l:
A. m g

B. (m + 2) g

C. (m+ 71)g

D. (m + 35,5) g

Cu 2. Cho 2,24 gam bt st vo 200 ml dung dch cha hn hp gm AgNO3


0,1M v Cu(NO3)2 0,5M. Sau khi cc phn ng xy ra hon ton, thu c dung
dch X v m gam cht rn Y. Gi tr ca m l
A. 2,80.

B. 2,16.

C. 4,08.

D. 0,64.

Cu 3. Ho tan 5,6 g Fe trong H2SO4 c nng , thu c dd A. Thm NaOH d vo


dd A thu c kt ta B. Nung B trong iu kin khng c oxi c cht rn D , cn
nung B trong khng kh th c cht rn E c khi lng mE = mD + 0,56gam .Bit
B gm 2 hirxit . Vy s mol cc cht trong B l: (Cc phn ng xy ra hon ton )
A . 0,04 ; 0,06

B . 0,03 ; 0,07

C . 0,025 ; 0,075

D . 0,04 ; 0,03

Cu 4. Hn hp X gm Mg v kim loi M. Ha tan hon ton 8 g hn hp X cn va


200 g dung dch HCl 7,3%. Mt khc cho 8 g hn hp X tc dng va vi 5,6

63

lt kh Cl2 (ktc) to ra hai mui clorua. Kim loi M v phn trm khi lng ca n
trong X l:
A. Al v 75%

B. Fe v 25%

C. Al v 30%

D. Fe v 70%

Cu 5. Cho 28,6 g hn hp X gm Al v Fe3O4 . Nung hn hp 1 thi gian (gi s


ch xy ra phn ng kh oxit kim loi thnh kim loi) c hn hp A. Cho A phn
ng va vi 250ml dung dch NaOH 0,8M thu c 1,344 lt H2 (ktc). Hiu sut
phn ng nhit nhm l:
A. 80%

B. 75%

C. 60%

D. 50%

2.2.6. Phi kim


A. Kin thc c bn v trng tm

Tnh cht ha hc ca phi kim


as
Cl2 + H2
2HCl

- Phn ng vi H2 :

t
- Phn ng vi kim loi: 3O2 + 4Al
2Al2O3
o

t
Cl2 + Cu

CuCl2

t
C + O2
CO2
o

- Phn ng vi oxi :

Mt s phi kim quan trng


a. Clo: l cht oxi ha, c tnh cht ha hc ca phi kim(Ch : Clo khng phn ng
trc tip vi Oxi)
Tnh cht ring:
+ Vi nc:

HCl + HClO
Cl2 + H2O

+ Vi dung dch kim: Cl2 + 2NaOH


NaCl + NaClO + H2O
+ Vi mui:

t
Cl2 + 2FeCl2
2FeCl3
o

iu ch
+ Trong phng th nghim:
t
MnO2 + 4HCl
MnCl2 + Cl2 + 2H2O
o

t
2KMnO4 + 16HCl
2KCl + 2MnCl2 + 5Cl2 + 8H2O
o

+ Trong cng nghip

pdd

2NaCl + 2H2O c mng

ngn 2NaOH + Cl2 + H2

64

b. Cacbon
Tnh cht ha hc ca Cacbon
- Vi H2 :
- Vi kim loi:
- Vi Oxi:

t
C + 2H2
CH4
o

t
3C + 4Al
Al4C3
o

C + O2

- Vi oxit ca kim loi ng sau Al:

CO2
t
C + 2CuO
2Cu + CO2
o

Tnh cht ca CO
- Tc dng vi O2 : 2CO + O2
2CO2
t
- Tc dng vi oxit ca kim loi: CO + CuO
Cu + CO2
o

Cacbon ioxit (CO2) :L oxit axit:

H2CO3
- Tc dng vi H2O: CO2 + H2O

- Tc dng vi dung dch kim:


CO2 + 2NaOH
Na2CO3 + H2O
CO2 +

NaOH
NaHCO3

* Mt s ch :
- CO2 tc dng vi dung dch baz: Nu bi cho bit s mol ca baz v CO2 th
cn xc nh t l:

n (OH)
=a
n oxitaxit

+ Nu a 2 ( hoc kim d) ch to ra mt mui trung ha


+ Nu a 1 ( hoc oxit axit d) ch to ra mt mui axit.
+ Nu 1 < a < 2 (phn ng va ) to ra c 2 mui.
- Dung dch mui cacbonat tc dng vi dung dch axit: Khi gp bi ton ny HS cn
ch n thao tc th nghim, thng gp mt s trng hp sau:
+ Cho t t axit (HCl, H2SO4 long) vo dung dch mui cacbonat ( Na2CO3 ,
K2CO3,..), hoc dung dch cha hn hp mui cacbonat v mui hidrocacbonat.
Th t phn ng xy ra nh sau:
Nu axit d:

Na2CO3 + HCl NaHCO3 + NaCl

(1)

NaHCO3 + HCl NaCl + H2O + CO2 (2)

+ Cho t t dung dch mui cacbonat vo dung dch axit, xy ra phn ng:
Na2CO3 + 2HCl 2NaCl + CO2 + H2O

65

B. Bi ton theo mc nhn thc t duy v gii theo phng php chung.
Dng vn dng
Phn t lun
Bi 1: Cho hn hp kh CO v CO2 i vo dd Ca(OH)2 d, thu c 1 g cht kt ta
mu trng. Nu cho hn hp kh ny i qua CuO d, un nng th thu c 0,64 g
mt kim loi mu . Xc nh % theo th tch ca hh kh
Gii
CO2 + Ca(OH)2
CaCO3 + H2O

(1)

t
CO + CuO
Cu + CO2

(2)

Theo (1) n CO2 = n CaCO3 0,01; Theo (2) nCO = nCu = 0,01

%VCO = %VCO = 50%


2

Bi 2: Cho 69,6 g MnO2 tc dng vi dung dch HCl c, d. Dn kh thot ra i vo


500 ml dung dch NaOH 4M ( nhit thng). Xc nh nng mol ca nhng
cht c trong dung dch sau phn ng. Gi s th tch dung dch khng thay i.
Gii n MnO2

69,6
0,8 mol ; nNaOH = 0,5 . 4 = 2 mol
87

t
MnO2 + 4HCl
MnCl2 + Cl2 + 2H2O
o

(1)

0,8

0,8

Cl2 + 2NaOH NaCl + NaClO + H2O

(2)

2
0,8
<
2
1

Theo (2) nNaClO = nNaCl = n Cl = 0,8 CM = 1,6M


2

nNaOH d = 2 2.0,8 = 0,4 CM = 0,8M


Bi 3: Dn kh CO2 iu ch c bng cch cho 100 g CaCO3 tc dng vi dung
dch HCl d i vo dung dch c cha 60 g NaOH. Tnh khi lng mui Natri iu
ch c.
Gii n CaCO3 =

100
60
=1; n NaOH =
=1,5
100
40

CaCO3 + 2HCl CaCO3 + CO2 + H2O


1

1 mol

66

(1)

n NaOH
= 1,5 to 2 mui
n CO2

CO2 + 2NaOH Na2CO3 + H2O

(2)

CO2 + NaOH NaHCO3

(3)

t n Na 2CO3 = x; n NaHCO3 = y

n CO x y 1
Theo (1) v (2) ta c : 2
x = y = 0,5
n

2x

1,5

NaOH
mNa 2CO3 = 53 g ; mNaHCO3 = 42 g
Phn trc nghim
Cu 1. Th tch dung dch NaOH 2M ti thiu hp th ht 5,6 lit kh SO2 (kc) l:
A. 250 ml
Gii:

B. 500 ml

C. 125 ml

D. 175 ml

SO2 + NaOH NaHSO3

nNaOH = n SO2

5,6
0, 25 Vdd NaOH = 0,125 lt = 125 ml p n C
22, 4

Cu 2. Hp th hon ton 2,24 lt (ktc) kh CO2 vo dd cha 0,075 mol Ca(OH)2 .


Sn phm thu c sau p :
A. Ch c CaCO3

B. Ca(HCO3)2

C. CaCO3 v Ca(HCO3)2

D. CaCO3 v Ca(OH)2 d.

Gii

n CO2
V

2, 24
0,1
22, 4

n OH 0, 075.2

1,5 to 2 mui p n C
n CO2
0,1

Cu 3: Kh hon ton 35,2 gam hn hp X gm Fe, FeO, Fe2O3 cn 4,48 lt CO (


ktc). Khi lng st thu c l:
A. 32 g
Gii

B. 28,8 g
nO(oxit) = n CO

C. 11,2 g

4, 48
0, 2 mO = 16 . 0,2 = 3,2 g
22, 4

mFe = 35,2 3,2 = 32 p n A


Dng vn dng sng to
Phn t lun

67

D. 5,6 g

Bi 1. t chy hon ton m g cacbon trong bnh kn c th tch V lt cha 0,25 mol
O2 , p sut trong bnh l p. Kt thc phn ng, a bnh v nhit ban u, p sut
bnh lc ny l 1,4p . Tnh khi lng cacbon tham gia phn ng.
Gii:

C + O2

CO2

(1)

C + CO2

2CO

(2)

Nu ch xy ra (1) th p sut trong bnh khng i. V vy xy ra c 2 phn ng, hn


hp kh sau phn ng gm CO v CO2 (khng th ch c kh CO v nh vy p sut
tng 2 ln, tri gi thit bi).
Theo (1): n CO2 n O2 = 0,25 (mol)
Gi s mol CO2 tham gia phn ng (2) l x, ta c tng s mol kh sau phn ng:
nhh = 0,25 x + 2x = 0,25 + x
Gi n1 , p1 , n2 , p2 l s mol v p sut ca hn hp trc v sau phn ng
V nhit khng i nn:

n1 p1
0, 25
p
5
hay

x = 0,1.
0, 25 x 1, 4p
7
n 2 p2

Theo (1) v (2) nC = 0,25 + 0,1= 0,35 mC = 0,35 . 12 = 4,2 g


Bi 2. Tin hnh in phn 5 lt dung dch NaCl 2M (d = 1,2g/ml) c mng ngn. Sau
khi anot (cc dng) thot ra 89,6 lt Cl2 ( ktc) th ngng in phn. Gi s nc
bay hi khng ng k. Tnh nng % ca cht tan trong dung dch sau in phn.
Gii:
nNaCl = 2. 5 = 10 mol ; n Cl2

89,6
4
22, 4

dpdd
2NaCl + 2H2O
2NaOH + Cl2 + H2

S mol ca NaCl b in phn, NaOH v H2 tnh theo Cl2


nNaCl in phn = nNaOH = 2. n Cl2 = 2. 4 = 8 mol
Dung dch sau in phn cha (10 8 = 2 mol) NaCl d v NaOH
mdd sau in phn = mdd NaCl - mCl2 - m H2 = 5000 . 1,2 4 . 71 4 .2 = 5708g

C%(NaOH)
C%(NaCl)

8.40
.100% 5,61%
5708

2.58,5
.100% 2,05%
5708

68

Bi 3: Trong mt bnh kn dung tch khng i c cha a mol O2 v 2a mol SO2


1000c, 10 atm v mt t bt xc tc V2O5 (th tch khng ng k). Nung nng bnh
mt thi gian sau lm ngui ti 1000c, p sut trong bnh lc l p; hiu sut
phn ng l h. Tnh p theo h.
Gii:
450

2SO3
2SO2 + O2

VO
o

Ch : Nu cng iu kin nhit th t l s mol bng t l p sut


t s mol O2 phn ng l x , ta c:
nhh sau = (2a 2x) + (a x) + 2x = 3a x

(a)

h = x/a

(b)

3a
10

3a x p

(c)
h
3

T (a), (b) v (c) ta c biu thc: p = 10.(1 )

Phn trc nghim


Cu 1. Dn V lt (ktc) kh CO2 vo 2 lt dung dch Ca(OH)2 0,2M thu c 20g
CaCO3 kt ta. V lt l:
A. 4,48

B. 13,44

Gii : n Ca(OH)2 = 0,2. 2 = 0,4 ; n CaCO3


CO2

C. 6,72

D. A, B u ng.

20
0, 2
100

+ Ca(OH)2 CaCO3 + H2O

(1)

2CO2 + Ca(OH)2 Ca(HCO3)2

(2)

Trng hp 1 : Ch xy ra phn ng (1), ta c : n CO2 = n CaCO3 0,2

VCO2 = 0,2 . 22,4 = 4,48


Trng hp 2 : Xy ra c 2 phn ng. Theo (1) v (2), ta c :
n CO2 = 2n Ca(OH)2 - n CaCO3

hay n CO = 2.0,4 - 0,2 = 0,6 VCO2 = 0,6 . 22,4 = 13,44 p n D.


2

69

Cu 2. Cho V lt Cl2 ktc i qua dung dch KOH long, ngui, d thu c m1 gam
mui. Mt khc khi cho cng V lt Cl2 ktc i qua dung dch KOH c, nng, d
thu c m2 gam mui. T l m1 / m2 c gi tr l:
A. 0,985
Gii:

B. 1

C. 1,025

D. 0,909

Cl2 + 2KOH
KCl + KClO + H2O

(1)

t
3Cl2 + 6KOH
5KCl + KClO3 + 3H2O

(2)

t n Cl2 = a
Theo (1) v (2) ta c:

m1 = 74,5x + 90,5x = 165x

5
1
m2 = 74,5. x + 122,5. x = 165x
3
3

m1
1 p n B.
m2

Cu 3. Nh t t 200 ml dung dch HCl 2M vo 300 ml dung dch X gm Na2CO3


1M; NaHCO3 0,5M th th tch CO2 thu c l:
A.3,36 lit
Gii :

B.4,48 lit

C.1,12 lit

D.2,24 lit

nHCl = 0,2 . 2 = 0,4 ; n Na 2CO3 = 0,3 . 1 = 0,3 ; n NaHCO3 = 0,3 . 0,5 = 0,15

Nh t t HCl vo dung dch X, th t phn ng xy ra :


HCl + Na2CO3 NaHCO3 + NaCl
0,3

0,3

HCl + NaHCO3 NaCl + CO2 + H2O


0,1

(1)

0,15

(2)

0,1

VCO2 = 22,4 . 0,1 = 2,24 lt p n D

C. Bi ton t luyn
Phn t lun
Bi 1: t chy hon ton 5,1 gam cht kh A thu c 3,36 lt kh SO 2 (ktc) v 2,7
gam nc. Tm cng thc phn t ca kh A.
Bi 2: Cho 1 lng oxit kim loi nhm IIA tc dng va vi dd HCl 10% th sau
phn ng ta thu c dung dch mui c nng 12,34 %. Xc nh cng thc ca
oxit kim loi.

70

Bi 3: Cho mt lng oxit cao nht ca nguyn t R thuc nhm IVA tc dng va
vi NaOH 8% th sau phn ng thu c dung dch mui trung ha c nng
10,15% .Xc nh nguyn t R.
Bi 4. Hp th ht CO2 vo dung dch NaOH c dung dch X. Bit rng:
- Cho t t dung dch HCl vo dung dch X th phi mt 50 ml dd HCl 1M mi thy
bt u c kh thot ra.
- Cho dung dch Ba(OH)2 d vo dung dch X th thu c 7,88 gam kt ta.
Xc nh khi lng cc cht trong dung dch X.
Bi 5. t chy hon ton a g photpho thu c sn phm X. Ha tan X vo b g
nc ly d c dung dch Y. Tnh nng % ca dung dch Y theo a v b.
Phn trc nghim
Cu 1. Nung 10g hn hp Na2CO3 v NaHCO3 cho n khi khi lng khng i th
cn li 6,9g cht rn. Thnh phn % theo khi lng ca hn hp ban u l:
A. 80% v 20%

B. 84% v 16%

C. 83% v 17%

D. 74% v 26%

Cu 2. Cho 0,53 g mui cacbonat kim loi ha tr I tc dng ht vi dung dch HCl
thy thot ra 112 ml kh Cacbonic (ktc). Cng thc mui l:
A. K2CO3

B. Na2CO3

C. Li2CO3

D. Ag2CO3

Cu 3. Cho 100g dd Na2CO3 10,6 % + 200g dd H2SO4 49%. Th tch kh thu c


ktc l:
A. 2,24 lt

B. 22,4 lt

C. 4,48 lt

D. 44,8 lt

Cu 4. Cho 1,03 g mui NaX (X thuc nhm VIIA ca bng tun hon) tc dng vi
dung dch AgNO3 d th thu c mt kt ta, kt ta ny sau khi phn hy hon
ton cho 10,8 g bc kim loi. X l :
A. F

B. Cl

C. Br

D. I

Cu 5. Cho 672 ml kh clo ( ktc) i qua 200 ml dung dch KOH a (mol/l) 1000C.
Sau khi phn ng xy ra hon ton thu c dung dch X c n ng KOH la 0,1M
(coi th tch dung dch khng thay i). C cn dung dch X thu c m gam cht rn
khan. Gi tr ca m l:
B. 1,97

C. 3,09

D. 4,95

BI TON TNG HP HA V C
Bi ton c li gii

71

D. 6,07

Phn t lun
Bi 1. Khi cho HCl tc dng vi 6,49g hn hp Zn v ZnO th thot ra mt lng kh
A, em t chy kh A ny thu c 0,9g H2O. Tnh thnh phn phn trm v khi
lng ca Zn c trong hn hp ban u?
Gii

Zn + 2HCl ZnCl2 + H2

(1)

ZnO + 2HCl ZnCl2 + H2O

(2)

2H2

+ O2

2H2O

(3)

t s mol ca Zn v ZnO l x, y, ta c:
mhh = 65x + 81y = 6,5
Theo (1) v (3) n H2O n Zn x

0,9
0,05 y = 0,04
18

%Zn = 50,08% ; %ZnO = 49,92%


Bi 2. Cho 8 g hn hp gm FeO v Fe2O3 tc dng ht vi dung dch HCl . Dung
dch thu c cho tc dng vi NaOH d, lc kt ta nung trong khng kh n khi
lng khng i c 16 g cht rn. Tnh % khi lng mi cht trong hn hp.
Gii
FeO

+ 2HCl
FeCl2 + H2O

(1)

Fe2O3 + 6HCl
2FeCl3 + 3H2O

(2)

FeCl2 + 2NaOH
Fe(OH)2 + 2NaCl

(3)

FeCl3 + 3NaOH
Fe(OH)3 + 3NaCl

(4)

t
4Fe(OH)2 + O2
2Fe2O3 + 4H2O

(5)

t
2Fe(OH)3
Fe2O3 + 3H2O

(6)

t s mol ca FeO v Fe2O3 l x v y, ta c :


mhh = 72x + 160y = 8
Theo cc PTHH : n Fe2O3

x y
x y

mFe2O3 160.( ) 16
2 2
2 2

Bi 3. Cho hn hp gm FeS v Fe tc dng vi dung dch HCl d, thu c 22,4 lt


hn hp kh (ktc). Dn hn hp kh ny i qua dung dch Cu(NO 3)2 v Fe(NO3)2 thu
c 38,4 g kt ta.
a. Tnh % th tch mi kh trong hn hp.

72

b. Tnh khi lng cc cht trong hn hp rn ban u.


Gii
FeS + 2HCl FeCl2 + H2S
+ 2HCl FeCl2 + H2

Fe

H2S + Cu(NO3)2 CuS + 2HNO3

(1)
(2)
(3)

Hn hp kh thu c gm H2 v H2S

n H2S = nCuS =

38, 4
22, 4
= 0,4 ; n H2S n H2
1 n H2 = 0,6 mol
96
22, 4

a. %H2S = 40% ; %H2 = 60%


b. Theo (1) nFeS = n H2S = 0,4 mFeS = 0,4 . 88 = 35,2 g
Theo (2) nFe = n H2 = 0,6 mol mFe = 0,6 . 56 = 33,6 g
Bi 4. Kh hon ton 4,06 g mt oxit kim loi bng CO nhit cao thnh kim
loi. Dn ton b kh sinh ra vo bnh ng dung dch Ca(OH)2 d thu c 7 g kt
ta. Nu ly lng kim loi sinh ra ha tan ht vo dung dch HCl d th thu c
1,176 lt kh H2 (ktc). Xc nh cng thc oxit kim loi.
Gii: t cng thc oxit l MxOy c s mol l a
t
MxOy + yCO
xM + yCO2

(1)

CO2 + Ca(OH)2
CaCO3 + H2O

(2)

+ 2nHCl
2MCln + nH2

2M

Theo (1) v (2) nCO = n CO2 n CaCO3


Theo (3) nM =

7
0,07 ya = 0,07
100

0,105
2
2 1,176 0,105
hay xa =
.n H2 .

n
n
n 22,4
n

m Mx Oy = Max + 16ay = 4,06

(a)
(b)
(c)

T (a), (b) v (c) ta c: M = 28n Gi tr ph hp: n = 2, M = 56 (Fe)


Thay n = 2 vo (b) ta c xa = 0,0525

(3)

xa 0,0525 3

Cng thc oxit: Fe3O4


ya
0,07
4

73

Bi 5. Kh hon ton 2,4 gam hn hp CuO v Fe xOy cng s mol nh nhau bng
hiro c 1,76 gam kim loi. Ha tan kim loi bng dung dch HCl d thy
thot ra 0,448 lt H2 (ktc). Xc nh cng thc ca oxit st.
Gii

t
CuO + H2
Cu + H2O

(1)

t
FexOy + yH2
xFe + yH2O

(2)

Fe

+ 2HCl

FeCl2 + H2

(3)

t s mol CuO , FexOy l a v b, ta c:


mhh = 80a + (56x + 16y)b = 2,4

(a)

Theo (1) v (2): 64a + 56xb = 1,76


Theo (2) v (3): n H2 = nFe = xb =

(b)

0, 448
= 0,02
22, 4

(c)

Gii (a), (b) v (c) ta c: a = 0,01 ; xb = 0,02 ; yb = 0,03

x 2
Cng thc oxit l Fe2O3
y 3

Phn trc nghim


Cu 1. Cho hn hp Fe v Zn tc dng vi hn hp gm 0,01 mol HCl v 0,05 mol
H2SO4 . Sau phn ng thu c cht rn A , dung dch B v kh C. Cho C i qua CuO
d un nng thu c m g Cu. Gi tr ca m l:
A. 5,32
Gii:

B. 3,52
Fe + 2HCl

C. 2,35

D. 2,53

FeCl2 + H2

(1)

Fe + H2SO4 FeSO4 + H2
Zn + 2HCl

(2)

ZnCl2 + H2

(3)

Zn + H2SO4 ZnSO4 + H2
H2

+ CuO

(4)

Cu + H2O
1
2

Theo (1), (2), (3) v (4): n H .n HCl n H SO =


2

(5)
1
. 0,01 + 0,05 = 0,055
2

Theo (5) nCu = n H = 0,055 mCu = 64 . 0,055 = 3,52 g p n B.


2

Cu 2. Thi mt lung kh CO i qua ng s ng m gam hn hp gm Fe 3O4 v


CuO nung nng thu c 2,32 gam hn hp rn (gm 2 kim loi). Ton b kh thot

74

ra cho hp th ht vo bnh ng dung dch Ca(OH)2 d thu c 5 gam kt ta, m


c gi tr l:
A. 3,22 g

B. 3,12 g

Gii:

C. 4,0 g

D. 4,2 g

4CO + Fe3O4

3Fe + 4CO2

(1)

CO + CuO

(2)

CO2

Cu + CO2

+ Ca(OH)2
CaCO3 + H2O

Theo (1), (2) v (3) ta c: nO (oxit)p = n CO n CaCO


2

(3)
5
0, 05
100

m(oxit) = mkim loi + mOp = 2,32 + 0,05 . 16 = 3,12g p n B.


Cu 3. t chy hon ton 33,4 g hn hp X gm Al, Fe, Cu ngoi khng kh thu
c 41,4 g hn hp Y gm 3 oxit. Th tch dung dch H 2SO4 20% (d = 1,14g/ml)
cn dng ha tan ht hn hp Y l:
A. 490 ml

B. 245 ml

C. 215 ml

D. 200 ml

Gii: t chung 3 kim loi l M


4M

2M2On
o

nO2

(1)

M2On + nH2SO4 M2(SO4)n + nH2O


Theo (1) v (2) n H SO n (SO ) = nO (oxit) =
2

(2)

41, 4 33, 4
0,5 mH2SO4 = 0,5.98 = 49g
16

mddH2SO4 = 49 : 20% = 245 g Vdd = 245 : 1,14 = 215 ml


Cu 4. Thm NaOH d vo dung dch cha 8 g sunfat ca 1 kim loi ha tr II ri lc
kt ta tch ra em nung nng thu c oxit kim loi v dn lung kh H 2 n khi
kh ht kim loi nhn c 3,2 g kim loi. Kim loi l:
A. Mg
Gii

B. Fe

C. Zn

D. Cu

MSO4 + 2NaOH
M(OH)2 + Na2SO4
M(OH)2
MO +

t
H2
M + H2 O
o

Theo (1), (2) v (3) ta c: n M n MSO


hay

MO + H2O

3, 2
8

M = 64 (Cu) p n D.
M M 96

75

(1)
(2)
(3)

Cu 5. Thm t t 300ml dung dch HCl 1M vo 200ml dung dch Na2CO3 1M thu
c dd A v V lt kh CO2 (ktc) . Thm nc vi trong d vo dung dch A thu
c m g kt ta. V v m nhn gi tr:
A. 2,24 v 5
Gii

B.2,8 v 7,5

C. 1,12 v 15

D. 2,24 v 10

nHCl = 0,3 . 1 = 0,3 ; n Na 2CO3 = 0,2 . 1 = 0,1


HCl + Na2CO3 NaHCO3 + NaCl

(1)

HCl + NaHCO3 NaCl + CO2 + H2O

(2)

CO2 + Ca(OH)2 CaCO3 + H2O

(3)

Theo (1), (2) v (3) : n CaCO3 n CO2 n HCl n Na 2CO3 = 0,3 0,2 = 0,1
Suy ra mCaCO3 100.0,1 10; VCO2 22,4.0,1 2,24 p n D.
Bi ton t luyn
Phn t lun
Bi 1. Cho 1 lt H2 v 0,672 lt Cl2 (ktc) tc dng vi nhau, ri ha tan sn phm
vo 38,54g nc thu c dung dch A. Ly 50 g dung dch A cho tc dng vi dung
dch AgNO3 d thu c 7,175 g kt ta. Tnh hiu sut ca phn ng gia H2 v Cl2
Bi 2. Hp cht X cha cc nguyn t Al, H, S, O v kim loi M (ha tr I). un
nng 94,8 gam X n khi lng khng i thu c 51,6 g cht rn Y c thnh phn
Al, S, O v M. Ha tan hon ton cht rn Y vo nc thu c dung dch Z. Chia
dung dch Z lm 2 phn bng nhau: Phn 1 cho t t dung dch NaOH va th thu
c lng kt ta ln nht l 7,8 g. Phn 2 cho dung dch BaCl 2 ti d thu c
46,6 g kt ta trng khng tan trong axit. Xc nh cng thc v tn thng dng ca
hp cht X.
Bi 3. Cho 7,7 g hn hp A gm Al2O3 v FexOy tc dng va vi 170 ml dung
dch H2SO4 1M c dung dch B. Cho B tc dng vi dung dch NaOH d, lc ly
kt ta, ra sch ri em nung n khi lng khng i, c 4,8 g cht rn. Xc
nh cng thc FexOy v khi lng cc cht trong hn hp A.
Bi 4. Cho 27,4 g Ba vo 400 g dung dch CuSO4 3,2% thu c kh A, kt ta B v
dung dch C.
a. Tnh th tch kh A (ktc).

76

b. Nung kt ta B nhit cao n khi lng khng i th thu c bao nhiu g


cht rn?
c. Tnh nng % cht tan trong dung dch C.
Bi 5. Dn V lt hn hp kh A gm H2 v CO c t khi so vi H2 l 8,8 qua bnh
ng 40 g hn hp cc oxit Fe2O3 ; Al2O3 v CuO nung nng. Sau phn ng thu c
cht rn B v hn hp kh C. Ha tan B vo dung dch HCl d thu c dung dch D,
12,8 g cht rn khng tan v 4,48 lt kh (ktc). Dn kh C qua nc vi trong d thu
c m g kt ta. Cho dung dch A tc dng vi dung dch NaOH d thu c kt
ta c thnh phn l mt cht duy nht. Tnh V v m.
Phn trc nghim
Cu 1. Clo tc dng vi bt st thu c mui A. Cho 16,25 g mui A tc dng vi
AgNO3 d thy to ra 43,05 g kt ta. Mui A l:
A. FeCl2

B. FeCl3

C. FeCl2 v FeCl3

D. Khng xc nh c

Cu 2. Hn hp A gm st v oxit st c khi lng 5,92 g. Cho kh CO d i qua


hn hp A un nng, kh i ra sau phn ng cho tc dng vi dung dch Ca(OH) 2 d
c 9 g kt ta. Khi lng st trong hn hp l:
A. 4,84 g

B. 4,54 g

C. 4,45 g

D. 4,48 g

Cu 3. Cho 14 g bt st tc dng vi 400 g dung dch Cu(NO3)2 23,5%, sau phn ng


thu c dung dch A. Thm NaOH d vo dung dch A, kt ta thu c em nung
ngoi khng kh ti khi lng khng i c m g cht rn . Gi tr ca m l:
A. 20 g

B. 40 g

C. 30 g

D. 50 g

Cu 4. Cho mt lung kh CO i qua ng s ng m g Fe2O3 nung nng mt thi


gian thu c 13,92 g cht rn X gm Fe, Fe3O4 , FeO v Fe2O3 . Cho X tc dng vi
dung dch HNO3 c nng thu c 5,824 lt NO2 (ktc). Gi tr ca m l:
A. 16

B. 15

C. 14

D. 17

Cu 5. Ha tan 10 g bt Fe v Fe2O3 bng dung dch HCl thu c 1,12 lt kh (ktc)


v dung dch A. Cho dung dch A tc dng vi NaOH d, thu c kt ta. Nung kt
ta trong khng kh n khi lng khng i c cht rn c khi lng l:
A. 11,2 g

B. 12,4 g

C. 15,2 g

2.2.7. Ha hc hu c

77

D. 10,9 g

A. Kin thc c bn v trng tm


I. Hidrocacbon
Ankan (CnH2n+2 vi n 1): Cht tiu biu: Metan (CH4)
+ Tnh cht ha hc
Phn ng th :

CH4 + Cl2 CH3Cl + HCl

Phn ng chy:

CH4 + 2O2 CO2 + 2H2O

+ iu ch: CH3COONa + NaOH CH4 + Na2CO3


Anken (CnH2n vi n 2): Cht tiu biu: Etilen (C2H4)
+ Tnh cht ha hc
Phn ng cng Br2 :

C2H4 + Br2 BrCH2-CH2Br

Phn ng trng hp:

nCH2=CH2 (-CH2-CH2-)n

Phn ng chy:

C2H4 + 3O2 2CO2 + 2H2O

+ iu ch:

CH3CH2OH C2H4 + H2O

Ankin (CnH2n-2 vi n 2): Cht tiu biu: Axetilen (C2H2)


+ Tnh cht ha hc
Phn ng cng Br2 : ( phn ng lm mt mu nc Brom)
C2H2 + Br2 BrCH=CHBr
C2H2 + 2Br2 Br2CH - CHBr2
Phn ng chy:
+ iu ch:

2C2H2 + 5O2 4CO2 + 2H2O


CaC2 + H2O C2H2 + Ca(OH)2

Aren (CnH2n-6 vi n 6): Cht tiu biu: Benzen (C6H6)


+ Tnh cht ha hc
Phn ng th Br2 lng: C6H6 + Br2 C6H5Br + HBr
Phn ng cng:

C6H6 + 3Cl2 C6H6Cl6

+ iu ch:

3C2H2 C6H6

II. Dn xut ca hidrocacbon


Ancol etylic: C2H5OH
- Tnh cht ha hc
+ Phn ng th bi Na hoc K:
+ Phn ng chy: C2H5OH

C2H5OH + Na C2H5ONa + H2
+ 3O2 2CO2 + 3H2O

78

+ Phn ng vi axit axetic (phn ng este ha):


H 2SO4

CH3COOH + C2H5OH

CH3COOC2H5 + H2O

- iu ch: C2H4 + H2O CH3CH2OH


C6H12O6

ln men

2CH3CH2OH + 2CO2

Axit axetic: CH3COOH


- Tnh cht ha hc
+ Tnh axit: Lm qu tm ha , tc dng vi kim loi, oxit baz, baz, mui
+ Phn ng este ha: CH3COOH + C2H5OH
- iu ch: CH3CH2OH + O2

men

H 2SO4

CH3COOC2H5 + H2O

CH3COOH + H2O

Cht bo
- Cng thc chung: (RCOO)3C3H5

R: C15H31- ; C17H35- ; ..

- Tnh cht ha hc:


(RCOO)3C3H5 + 3H2O

axit

3RCOOH

+ C3H5(OH)3

t
(RCOO)3C3H5 + 3NaOH
3RCOONa + C3H5(OH)3
o

Gluxit
Gluxit (cacbohidrat) l nhng hp cht thin nhin c cng thc tng qut l
Cn(H2O)m .
- Glucoz: Cng thc C6H12O6
NH3
Phn ng trng gng: C6H12O6 + Ag2O
C6H12O7 + 2Ag

Phn ng ln men ru: C6H12O6

ln men

2CH3CH2OH + 2CO2

- Saccaroz: Cng thc C12H22O11 .


axit
Phn ng thy phn trong axit: C12H22O11 + H2O
C6H12O6 + C6H12O6

Glucoz

Frutoz

- Tinh bt, xenlulozo : Cng thc (C6H10O5)m


axit
Phn ng thy phn : (C6H10O5)m + mH2O
mC6H12O6

Ch : Vi bi ton xc nh cng thc hp cht hu c, ch cn t s mol ca cht


l a, b, c... ri thit lp quan h gia cc s liu cho trong bi (sau khi i ra s
mol cht, nu c th c) vi a, b, c...
B. Bi ton theo mc nhn thc t duy v gii theo phng php chung.

79

I. Hidrocacbon
Dng vn dng
Phn t lun
Bi 1. t chy hon ton 0,4 mol hn hp A gm 2 anken lin tip , c m g H2O
v (m+39)g CO2. Xc nh CTPT ca 2 anken.
t
Cn H 2n + 3 n O2
2 n CO2 + 2 n H2O
o

Gii

0,4 n

0,4

m H2O m 18.0, 4n
mCO2 m 39 44.0, 4n

0,4 n

n = 3,75 Hai anken l C3H6 v C4H8 .

Bi 2. Dn 4,032 lt (ktc) hn hp kh A gm C2H2 , C2H4 , CH4 ln lt qua bnh


1 cha dung dch AgNO3 d trong NH3 ri qua bnh 2 cha dung dch Br2 d trong
CCl4, thy bnh 1 c 7,2 g kt ta, khi lng bnh 2 tng thm 1,68 g. Xc nh th
tch mi kh trong hn hp A.
Gii:

nhh = 4,032: 22,4 = 0,18


C2H2

NH
2Ag2O
C2Ag2 + H2O
3

C2H4 + Br2
Theo (1) n C2H2 n C2Ag2

n C2 H 4

C2H4Br2

(1)
(2)

7, 2
0,03 %C2H2 = 16,67%
240

1,68
0,06 %C2H4 = 33,33%
28

%CH4 = 50%
Bi 3. Cho 1 lt benzen (d=0,879g/ml) tc dng vi 112 lt Cl2 (ktc), xc tc l bt
st, thu c 450 g clobenzen. Tnh hiu sut phn ng?
Gii: n C6H6

0,879.1000
112
11, 27 ; n Cl2
5
78
22, 4

Fe
C6H6 + Cl2
C6H5Cl + HCl

Theo PTHH: n C6H6 p = n Cl2 p = n C6H5Cl

450
4
112,5

Nu phn ng xy ra hon ton th s mol Cl2 phn ng ht, nn hiu sut phn ng
tnh theo Cl2 :

80

H% =

4
.100% 80%
5

Phn trc nghim


Cu 1. t chy hon ton 0,15 mol 2 ankan thu c 9,45 g H2O. Sc hn hp sn
phm vo dung dch Ca(OH)2 d th khi lng kt ta thu c l:
A. 37,5 g

B. 52,5 g

C. 15 g

D. 42,5 g

Gii:
t
+ (3n+1) O2
2nCO2 + 2(n+1)H2O
o

2CnH2n+2
CO2

+ Ca(OH)2

Theo (1) n H2O

(1)

CaCO3 + H2O

(2)

9, 45
0,525 = (n+1). 0,15 n = 2,5
18

Theo (1) v (2): n CaCO = n CO = 0,15n = 0,15. 2,5 = 0,375


3

mCaCO3 = 100. 0,375 = 37,5 g p n A


Cu 2. t chy hn hp gm 3 anken thu c 4,4 g CO 2. Nu dn ton b sn
phm chy vo bnh ng nc vi trong d th khi lng bnh tng thm :
A. 4,8g

B. 5,2g

C. 4,4g

D. 6,2g

Gii

n = n = 0,1 mol
H2 O

CO2

Khi lng bnh tng: mH O + mCO =18.0,1+4,4=6,2g p n D


2

Cu 3. t chy hon ton 10cm3 mt hirocacbon bng 80 cm3 oxi ly d, ri


ngng t sn phm chy thu c 65 cm3 trong c 25 cm3 l oxi. Bit cc kh o
trong cng iu kin. Cng thc phn t ca hirocacbon l :
A. CH4
Gii:

B. C2H6

C. C3H8

t
CxHy + (x + y/4) O2
xCO2 + y/2 H2O
o

10

10.(x+y/4)

10x (cm3)

VCO =10x = 40 x = 4
2

VO =10(x + y/4) = 5,5 y =10


2

Dng vn dng sng to


Phn t lun

81

D. C4H10

Bi 1: Khi un nng 5 mol axetilen vi than hot tnh 600oC thu c hn hp kh


v hi, trong axetilen chim 25% v th tch. Tnh hiu sut phn ng?
600 ,C
3C2H2
C6H6
o

Gii:

t s mol C2H2 phn ng l x, ta c:

5-x
(5-x) +

x
3

. 100 = 25 x = 4,5 H% =

4,5
. 100 = 90%
5

Bi 2: Cho cc cht: ancol etylic, etilen, benzen, metan, axetilen.


X v Y l nhng cht trong s cc cht trn. Xc nh X, Y bit rng:
- Khi t chy 0,1 mol mi cht thu c th tch kh CO2 ln lt l 2,24 lt v 4,48
lt ( ktc).
- Khi t chy hn hp cha 0,1mol mi cht th thu c 7,2 gam nc.
Gii

n CO = 0,1 trong phn t cha 1 nguyn t C CTHH: CH4 (X)


2

n CO = 0,2 trong phn t cha 2 nguyn t C (Y)


2

t
Khi t chy: CH4 + 2O2
CO2 + 2H2O
o

0,2

0,1

S mol H2O to ra khi t chy Y l:

n H O(Y) =
2

7,2 - 0,2.18
= 0,2
18

Y chy to ra n H O = n CO . Vy Y l C2H4
2

Bi 3. Hn hp X gm metan, etilen, axetilen c th tch 0,896 lt ( ktc). Dn t t


hn hp qua nc brom d thy khi lng bnh brom tng 0,82 g. t chy ht kh
thot ra khi bnh brom ri cho tip sn phm hp th ht vo dung dch Ca(OH) 2 d
thy to thnh 1 g kt ta. Xc nh % th tch mi kh trong hn hp.
Gii: V khi t chy hn hp X lun thu c s mol CO2 v s mol H2O bng
nhau nn n CH4 = n C2H2
t n CH4 = n C2H2 = x ; n C2H4 = y , n C2H2 = z ta c:
nhh = x + y + z = 0,04

(a)

C2H4 + Br2 C2H4Br2

(1)

82

C2H2 + 2Br2 C2H2Br4

(2)

t
CH4 + 2O2
CO2 + 2H2O

(3)

CO2 + Ca(OH)2 CaCO3 + H2O

(4)

m bnh tng = 28x + 26y = 0,82

(b)

Theo (3) v (4) n CH4 = n CO2 = n CaCO3

1
0,01 x = 0,01
100

Thay x vo (a) v (b) ta c y = 0,02 ; z = 0,01


%CH4 = %C2H2 = 25% ; % C2H4 = 50%
Phn trc nghim
Cu 1: Hn hp X gm C3H4, C3H6 v C3H8 c t khi so vi H2 l 21. t chy ht
1,12 lit X thu c sn phm cho vo bnh cha dung dch Ca(OH) 2 d.Tnh tng
khi lng ca bnh:
A.6,6 gam

B.2,7 gam

C.9,3 gam

D.9,12 gam

M = 21. 2= 42 t CTPTTB l: C3H6

Gii:

nhh = 0,05 mol n CO = 3.0,05 = 0,15


2

V s nguyn t H gp 2 ln s nguyn t C nn: n CO = n H O = 0,15


2

Suy ra tng khi lng ca bnh: 44.0,15 + 18.0,15 = 9,3 g p n C


Cu 2. t chy hon ton m g C xHy , sau phn ng thu c 6,72 lt(ktc) CO2 v
7,2 g nc . Gi tr ca m l :
A . 4,4 g
Gii

B. 20,4 g

C. 6g

D. 13,2 g

CxHy + (x + y/4)O2 xCO2 + y/2 H2O


a

n CO2 ax

ax

ay/2

ay 7, 2
6,72

0, 4 ay = 0,8
0,3 ; n H2O
2
18
22, 4

m = (12x + y)a = 12 ax + ay = 12.0,3 + 0,8 = 4,4 g p n A


Cu 3: Hn hp kh X gm 2 hidrocacbon c cng thc l CnHx v CnHy mch h. T
khi ca X so vi H2 l 21. Khi t chy hon ton 8,4 g X c 10,8 g H2O. Cng
thc phn t ca hai hidrocacbon l:
A. C3H4 v C3H8

B. C3H4 v C3H6

C. C4H6 v C34H8

D. C3H6 v C3H8

83

Gii

M = 42

t s mol CnHx v CnHy l a v b , ta c: (12n + x)a + (12n + y)b = 8,4 (a)


a + b =
Bo ton nguyn t H: nH (X) = n H(H2 ) 2n H2O 2.

8, 4
= 0,2
42

(b)

10,8
1, 2
18

hay ax + by = 1,2

(c)

Gii (a) , (b) v (c) ta c n = 3 p n A


II. Dn xut hidrocacbon
Dng vn dng
Phn t lun
Bi 1: t chy hon ton 4,6 g mt hp cht A cha C, H, O cn 6,72 lt O 2 (ktc)
th thu c CO2 v H2O theo t l th tch VCO2 : VH2O = 2 : 3 . Xc nh CTPT, bit
1g cht A ktc chim th tch 0,487 lt.
Gii: n O = 0,3 mol; MA =
2

1
= 46 nA = 0,1 mol
0, 487 / 22, 4

CxHyOz + (x + y/4 z/2 )O2 xCO2 + y/2 H2O


Ta c: mA = (12x + y + 16z) . 0,1 = 4,6

n O2 = ( x +
n CO 2
n H 2O

(a)

y z
- ) . 0,1 = 0.3
4 2

(b)

2x 2

y 3

(c)

Gii (a), (b) v (c) ta c x = 2; y = 6 ; z = 1 CTPT l C2H6O


Bi 2. Cho 4,6 g mt ancol no, n chc tc dng ht vi Na th lng kh H2 thu
c vt qu 1,12 lt ktc. Xc nh cng thc phn t ca ancol.
Gii:

2ROH + 2Na 2RONa + H2

n H2

1,12
46
= 46
0,05 nROH > 0,1 MROH <
22, 4
0,1

Ancol l CH3OH (M=32)

84

Bi 3. Cho m gam glucoz ln men thnh ancol etylic vi hiu sut 75%. Hp th
ton b kh CO2 sinh ra vo dung dch Ca(OH)2 d thu c 90g kt ta. Xc nh
gi tr ca m.
Gii
ln men

C6H12O6

2CH3CH2OH + 2CO2

(1)

CO2 + Ca(OH)2 CaCO3 + H2O


T (1) v (2) : n C H

12 O6

(2)

1
1 90
n CaCO = .
= 0,45 m = 81g
2
2 100
3

Phn trc nghim


Cu 1. Khi lng axit axetic trong gim n thu c l bao nhiu khi ln men 0,5 lt
ancol etylic 6o. Bit khi lng ring ca ancol etylic l 0,8g/ml.
A. 31,3 gam

B. 34,5gam

C. 39,8gam

D. 34,9gam

Gii
Trong 0,5 lt = 500ml ancol etylic 6o cha 500.

24 12
mol

46 23

mC H OH = D.V = 0,8.30 = 24g n C H OH =


2

n C H OH = n CH COOH =
2

6
= 30 ml C2H5OH
100

12
mCH COOH = 31,3g p n A.
23
3

Cu 2. un 24 g axit axetic vi mt lng d ancol etylic (c axit H2SO4 c lm


xc tc). n khi phn ng dng li thu c 22g este. Hiu sut ca phn ng este
ha l bao nhiu?
A. 70%

B. 75%

C. 62,5%

Gii

n CH COOH = 0,4mol ; n CH COOC H = 0,25mol


3

CH3COOH + C2H5OH CH3COOC2H5 + H2O


0,25
H% =

0,25 mol

0, 25
62,5% p n C
0, 4

85

D. 50%

Cu 3. t chy hon ton 6 ml ancol etylic (d = 0,8g/ml), dn ton b sn phm


chy i qua dung dch nc vi trong d thu c 20 g kt ta. Xc nh ca
ru?
A. 90o
Gii

B. 75o

C. 65,83o

D. 95,83o

t
C2H6O + 3O2
2CO2 + 3H2O

(1)

CO2 + Ca(OH)2 CaCO3 + H2O

(2)

Theo (1) v (2) n C2H6O =

1
1 20
.n CaCO3 .
0,1
2
2 100

mC2H6O = 0,1.46 = 4,6 Vancol etylic =


ru =

4,6
5,75 (ml)
0,8

5,75
.100 95,83o p n D
6

Dng vn dng sng to


Phn t lun
Bi 1: Tnh khi lng glucoz trong nc qu nho, sau khi ln men ta c 100
lt ru vang 9o. Bit hiu sut ca qu trnh ln men t 90%, khi lng ring ca
ancol etylic l 0,8g/ml.

VC2H5OH

Gii
C6H12O6

Theo PTHH :

9.100
9 (lt); mC2H5OH 0,8.9000 7200g
100

ln men

2C2H5OH + 2CO2

1 100
1 100 7200
n C6H12O6 .
.n C2H5OH .
.
= 86,96 (mol)
2 90
2 90 46
mC6H12O6 =180 . 86,96 = 15653g = 15,653kg

Bi 2: t chy hon ton m gam hp cht hu c A cn dng 5,6 lt O 2 thu c


4,48 lt CO2 v 3,6 gam hi nc. Xc nh cng thc phn t, vit cng thc cu to
c th c ca hp cht A. Bit rng trong phn t cht A cha 2 nguyn t xi, A tc
dng vi c Na v dung dch NaOH, th tch cc kh o iu kin tiu chun.
Gii
CxHyO2 + (x +

y
y
t
- 1) O2
H2 O
xCO2 +
4
2
o

t s mol ca A l a, ta c:

86

4,48
0,2
22,4

(a)

3,6
y
a=
0,2
2
18

(b)

n CO2 = xa =

n H 2O =

y
4

n O = (x+ -1)a =
2

5, 6
0, 25
22, 4

(c)

Gii (a), (b), (c) thu c: a = 0,05; x = 4; y = 8


CTPT A: C4H8O2
A tc dng vi Na, NaOH A l axit, cha nhm COOH
CTCT A: CH3CH2CH2COOH ; (CH3)2CH-COOH
Bi 3. t 9,3 g hp cht hu c X cn va 17,36 lt oxi thu c 13,44 lt kh
cacbonic, 6,3 gam nc v V lt kh nit. Bit rng th tch cc cht kh o iu
kin tiu chun, khi lng phn t MX < 100. Hy tm cng thc phn t ca X.
Gii: CxHyOzNt + (x +

y z
y
t
t
H2 O + N2
- ) O2
xCO2 +
4 2
2
2
o

t s mol ca CxHyOzNt l a , ta c:
(12x + y + 16z + 14t)a = 9,3

(a)

(x +

17,36
y z
0, 775
- )a =
22, 4
4 2

(b)

xa =

13, 44
0, 6
22, 4

(c)

y
6,3
a=
0,35
2
18

(d)

T (a), (b), (c) v (d) ta c: ax = 0,6 ; ay = 0,7 ; az = 0 ; at = 0,1


Cng thc n gin nht l: C6H7N
Cng thc thc nghim: (C6H7N)n
Ta c 93n < 100 n = 1. Vy CTPT l C6H7N
Phn trc nghim
Cu 1. Cho dung dch axit axetic c nng x% tc dng va vi dd NaOH 10%
thu c dd mui c nng 10,25%. Gi tr ca x l:
A. 20
Gii:

B. 15

C. 10

Coi n CH COOH = 1mol


3

87

D.13

CH3COOH + NaOH CH3COONa + H2O


1mol

1 mol

1 mol

mddCH3COOH + mddNaOH = mddCH3COONa

60.100 40.100 82.100


+
=
x = 15 p n B
x
10
10,25
Cu 2. Cho 9,2 g hn hp HCOOH v C2H5OH tc dng ht vi Na th th tch kh
H2 thu c l:
A. 1,12 lt

B. 2,24 lt

C. 3,36 lt

D. 4,48 lt

Gii
V HCOOH v C2H5OH c cng khi lng phn t l 46 nn M =46
nhh = 0,2 mol

nH =
2

1
.n = 0,1mol V = 2,24 lt p n B
2 hh

Cu 3. t chy hon ton 0,12 mol cht hu c A mch h cn 10,08 lt O2 (ktc).


Dn ton b sn phm chy qua bnh ng dung dch Ba(OH)2 d, thy khi lng
bnh tng 23,4g v c 70,92g kt ta. Kh thot ra khi bnh c th tch 1,344 lt
(ktc). Xc nh CTPT ca A, bit trong A cha 1 nguyn t N.
A. C3H4O2N

B. C3H4O2N

C. C3H4O2N

D. C3H4O2N

C. Bi ton t luyn
I. Hidrocacbon
Phn t lun
Bi 1: t chy 6,72 lt hn hp etilen v axtilen (ktc) ri dn sn phm vo nc
vi trong (d) s thu c bao nhiu gam kt ta?
Bi 2: Cho 4,48 lt hn hp 2 kh mtan v etilen vo dung dch brm d , thy thot
ra 2,8 lt kh A.
a. Xc nh A l kh no?
b. Tnh % th tch cc kh trong hn hp u.
Bi 3. Dn V lt hn hp gm CH4, C2H2 v C2H4 qua bnh ng nc brom, hp
hp lm mt mu hon ton 0,4 mol brom v khi lng bnh tng 8,2 gam. Kh
thot ra khi bnh em t chy hon ton thu c 3360 cm3 kh CO2. (Th tch cc

88

kh c o iu kin tiu chun).Tnh thnh phn % v th tch ca mi


hirocacbon trong hn hp.
Bi 4. t chy V lt kh thin nhin cha 96% CH4 , 2%N2 , 2%CO2 v th tch. Tn
b sn phm chy c dn qua dung dch Ca(OH)2 d thy to ra 4,9 g kt ta. Xc
nh gi tr V.
Bi 5. t chy hon ton hn hp 2 hidrocacbon c phn t khi hn km nhau 14
vC thu c 7,84 lt kh CO2 ktc v 8,1 g H2O. Xc nh cng thc phn t 2
hidrocacbon.
Phn trc nghim
Cu 1. t chy ht 6,72 lt kh CH4 (ktc) cn dng th tch kh Oxi ktc l:
A. 6,72 lt

B. 13,44 lt

C. 8,96 lt

D .3,36 lt

Cu 2. T khi ca hn hp 2 kh C2H6 v C3H8 so vi H2 l 18,5. Khi t chy hon


ton 10 lt (ktc) hn hp kh trn, khi lng CO2 v H2O thu c l: (g)
A. 12,5; 83,2

B. 25,5; 30,1

C. 49,1 ; 28,13

D. 45,2; 25,3.

Cu 3. t chy hn hp kh A gm C2H6 v C3H8 thu c CO2 v hi nc c t l


th tch VCO : VH O 11:15 . Thnh phn % theo khi lng ca hn hp A ln lt l:
2

A. 28,13% v 71,87%

B. 25% v 75%

C. 45% v 55%

D. 18,52% v 81,48%

Cu 4. Cho hn hp X gm 0,2 mol axetilen v 0,35 mol H2 vo bnh kn c Ni xc


tc, nung nng. Sau 1 thi gian thu c hh Y gm 4 kh. Khi cho Y qua dung dch
brom d thy c 4,48 lt kh Z bay ra (ktc). T khi ca Z so vi H 2 l 4,5. tng
khi lng ca bnh brom l:
A. 5,2 gam

B. 2,05g

C. 5,0 g

D. 4,1 g

Cu 5. Mt hn hp kh gm 1 ankan v 1 anken c cng s nguyn t C trong phn


t. Ly m g hn hp ny cho tc dng vi dung dch Brom th lm mt mu va
80g dung dch brom 20% trong CCl4 . t chy hon ton m g hn hp thu c
0,6 mol CO2. Cng thc phn t ankan v anken ln lt l:
A. C3H8 v C3H6

B. C2H6 v C2H4

C. C4H10 v C4H8

D. C5H12 v C5H10

II. Dn xut hidrocacbon


Phn t lun

89

Bi 1. t chy hon ton 18 gam cht hu c A cn lng va 16,8 lt O 2 (ktc),


thu c CO2 v hi H2O vi t l th tch VCO2 : VH2O = 3 :2. Bit t khi hi ca A
i H2 l 36.
a. Hy xc nh cng thc phn t ca A
b. Vit CTCT ca A bit rng A c th l axit hoc este.
Bi 2. Trn 10 gam dung dch axit axetic 6% vi 40 ml cn 700 thu c dung dch
M. Tnh th tch kh thu c iu kin tiu chun khi cho M phn ng vi Na d.
Cho bit khi lng ring ca ru etylic nguyn cht l 0,8g/ml; ca nc nguyn
cht l 1 g/ml.
Bi 3: T 180 g Glucoz ln men ru thu c a g ancol etylic (h = 80%). Oxi ha
a/10 g ancol etylic bng phng php ln men gim thu c hn hp X. trung
ha hn hp X cn 720 ml dung dch NaOH 0,2M. Tnh hiu sut qu trnh ln men
gim.
Bi 4. thy phn hon ton 8,58 kg mt loi cht bo cn va 1,2 kg NaOH,
thu c 0,368 kg glixerol v m kg hn hp mui ca cc axit bo.
a. Tnh m.
b. Tnh khi lng x phng c th thu c t m kg hn hp cc mui trn. Bit
mui ca cc axit bo chim 60% khi lng ca x phng.
Bi 5. Cho 2,24 lt kh C2H4 (kc) hp nc (ly d), trong iu kin thch hp to
ra ru etylic. Ly ton b ru etylic to thnh em ln men gim to thnh axit
axetic. Tnh khi lng ru etylic to thnh v khi lng axit axetic thu c.
( cc phn ng xy ra hon ton)
Bi 6. t chy hon ton 0,03 mol hn hp X gm 2 ankan v 1 este CnH2nO2 thu
c 7,48 g kh CO2 v 2,7 g H2O.
a. Tnh % s mol ca este trong hn hp.
b. Tm khi lng ca hn hp em t.
Phn trc nghim
Cu 1. ho tan ht 6,5 g Zn phi dng khi lng dung dich CH 3COOH 10% l :
A. 160 g

B. 120g

C.

480 g

D . 240g

Cu 2. Th tch kh H2 thu c (ktc) khi cho 2,3 g Na vo lng d ancol etylic l:


A. 2,24 lt

B. 4,48 lt

C. 1,12 lt

90

B. 6,72 lt

Cu 3. t chy hon ton mt ancol X thu c CO2 v H2O c t l mol tng ng


l 3:4. Th tch O2 cn dng t chy X bng 1,5 ln th tch kh CO2 thu c (
cng iu kin). Cng thc phn t ca X l?
A. C3H8O3

B. C3H4O

C. C3H8O2

D. C3H8O

Cu 4. Cho 220 ml ru etylic ln men gim, trung ha dung dch thu c bng
dung dch NaOH va thu c 205 g mui khan. Hiu sut ca phn ng ln men
gim l (bit Dru = 0,8g/ml)
A. 65,3%

B. 75%

C. 52,27%

D. 45,67%

Cu 5. Tch nc hon ton t hn hp X gm 2 ancol A v B c hn hp Y gm


cc anken. Nu t chy hon ton X th thu c 1,76g CO2. Xc nh tng khi
lng H2O v CO2 khi t chy hon ton Y .
A. 2,48 g

B. 3,2 g

C. 0,72 g

D. 3,52 g

2.3. S dng h thng cc bi ton ha hc bin son trong dy hc mn ha hc


lp 8 v lp 9.
Cc bi ton ha hc chng ti bin son ( la chn, phn loi v gii
theo phng php chung) trn c s dng trong cc hot ng dy hc nhm:
- Hnh thnh kin thc mi.
- vn dng, cng c kin thc, k nng ca HS.
- Kim tra, nh gi kin thc, k nng ca HS.
2.3.1. S dng h thng bi ton ha hc trong vic hnh thnh kin thc mi.
Trong mt bi ln lp GV nn chun b mt h thng cc bi ton theo cc
dng bit v dng hiu hnh thnh kin thc, k nng v pht trin kin thc cho
HS.
V d: Khi dy v tnh cht ha hc v iu ch O2 Ha hc 8, GV c th s dng
di hnh thc cc phiu hc tp cc bi ton dng bit v dng hiu trnh by
trong lun vn gip HS khc su kin thc c bn v trng tm ca chng.
Phiu hc tp:
Phiu s 1: ( s dng trong tit 38- Tnh cht ha hc ca Oxi)
Bi 2- Mc 2.2.1 dng bit Phn t lun
Cu 2- Mc 2.2.1 - dng bit Phn trc nghim
Bi 2 Mc 2.2.1 - dng hiu Phn t lun

91

Phiu s 2: (s dng trong tit 41- iu ch Oxi. Phn ng phn hy)


Bi 3 dng bit Phn t lun
Cu 3- dng bit Phn trc nghim
Bi 3 dng hiu Phn t lun Trang 23
2.3.2. S dng h thng bi ton ha hc trong vic vn dng, cng c kin thc,
k nng cho HS.
Khi kt thc mt bi hc hoc khi c bi tp luyn tp, n tp, th h thng bi
tp cng quan trng. N s gip HS vn dng nhng kin thc hc cng c v
khc su kin thc, k nng thng qua cc bi tp dng vn dng v vn dng sng
to.
V d: Khi dy chng Hidro- Nc, trong gi luyn tp, gio vin c th s dng
cc bi ton dng vn dng v dng vn dng sng to cng c vn dng kin thc
v rn k nng gii bi ton ha hc cho HS.
Phiu hc tp:
Bi 1- Mc 2.2.2 dng vn dng Phn t lun
Cu 2- Mc 2.2.2- dng vn dng Phn trc nghim
Bi 3 - Mc 2.2.2- dng vn dng Phn t lun
Cu 3 - Mc 2.2.2- dng vn dng sng to Phn trc nghim.
Ngoi ra sau mi tit hc hoc sau mi gi n luyn, GV cn cho bi tp v nh
(chn trong s cc bi t luyn) HS t gii, nng cao kh nng t hc, pht huy
tnh c lp, sng to ca HS.
2.3.3. S dng h thng bi ton ha hc vo vic kim tra, nh gi kin thc, k
nng ca hc sinh.
Kim tra nh gi l mt khu rt quan trng ca qu trnh dy hc. Vic kim
tra, nh gi c th p dng trong mi khu ca qu trnh dy hc, vi nhiu hnh
thc khc nh nhau nh: Kim tra ming, kim tra vn p, kim tra vit, trc
nghim hoc phi hp cc hnh thc kim tra vi nhau. Ty vo mc ch kim tra
v i tng HS ta c th s dng cc dng bi ton c 4 mc nhn thc t
duy. Chng ti s dng bi ton ha hc trong h thng bi ton bin son lm
kim tra.

92

V d: Khi xy dng kim tra hc k I chng trnh ha hc lp 9 c cu trc nh


sau:
- Phn trc nghim gm 6 cu trong c 4 cu l thuyt v 2 bi ton : 1 bi dng
bit, 1 bi dng vn dng sng to.
- Phn t lun gm 3 cu trong c 1 cu l thuyt v 2 cu bi ton: 1 cu dng
hiu, 1 cu dng vn dng.
GV s dng cc bi kim tra ny nh gi kin thc, k nng ca HS v cc
mt nh: bn, tnh linh hot, cht lng cc kha cnh khc nhau ca kin thc, k
nng, k xo ha hc. Qua kt qu kim tra, GV ch ra cho HS bit cc thiu st, l
hng trong kin thc, ng thi c k hoch b sung trong qu trnh dy hc.
Tiu kt chng 2
Trong chng ny, chng ti trnh by tng quan v chng trnh ha hc
THCS, la chn, phn loi mt h thng bi ton ha hc lp 8, lp 9 v gii
chng theo phng php chung gii cc bi ton ha hc, THPT. C th bin son
c 55 bi ton dng trc nghim v 55 dng t lun, ng thi la chn 80 bi
ton t luyn HS t hc, pht huy tnh ch ng sng to ca mnh.
Chng ti hi vng rng h thng bi ton ha hc bin son s c s
dng lm mt ti liu tham kho hu ch cho GV v HS trong qu trnh dy v hc
mn ha hc, THCS.

93

CHNG 3
THC NGHIM S PHM
3.1. Mc ch, nhim v thc nghim s phm
3.1.1. Mc ch thc nghim s phm
Da vo mc tiu xut trong ti, chng ti tin hnh thc nghim s
phm nhm nh gi tnh thit thc, kh thi ca ti thng qua vic so snh kt qu
kim tra ca lp TN v lp C.
3.1.3. Nhim v thc nghim s phm
- La chn ni dung v a bn thc nghim s phm.
- Son tho cc gio n gi dy, cc kim tra theo ni dung ca ti.
- Chm im kim tra, thu thp s liu v phn tch kt qu ca thc nghim s
phm.
- nh gi hiu qu ca vic s dng h thng cc bi ton bin son i vi qu
trnh dy v hc mn ha hc THCS, v hiu qu vn dng phng php chung gii
bi ton THPT gii cc bi ton ha hc THCS.
3.2. Chun b thc nghim
3.2.1. Chn a bn, i tng thc nghim
- Chng ti tin hnh thc nghim ti hai trng THCS L Li- Hi An v trng
THCS Ngc Hi- Sn, u thuc thnh ph Hi Phng, y l nhng trng c
c s vt cht kh y phc v cho cc hot ng dy hc.
- Cc lp thc nghim v lp i chng c kt qu im trung bnh mn ca
nm hc trc tng ng, c cng mt gio vin ging dy
Trng thc nghim
THCS L Li- Hi
An-Hi Phng
THCS Ngc Hi Sn- Hi Phng

GV ging dy

Lp TN

Lp C

Nguyn Th Vn Anh

8B2

40HS

8B6

38HS

Nguyn Thy Dung

9A

35HS

9B

35HS

3.2.2. Kim tra mu trc thc nghim


Trc khi tin hnh thc nghim, HS u tham gia kim tra cc kin thc
hc trc ( s 1- Ph lc 4) . Kt qu bi kim tra ny c xem l yu t u vo

94

khng nh cch chn mu thc nghim v s tng ng ca lp thc nghim


v lp i chng.
Bng 3.1. Tng hp kt qu kim tra u vo ti lp TN v C ( s 1)
S hc sinh t im X i

Lp

i
tng

S
HS

10

im
TB

8B2

TN

40

6,51

8B6

38

6,23

9A

TN

35

10

6,457

9B

35

6,314

Kt qu kim tra cho thy im trung bnh ca hai nhm c s khc nhau, do
chng ti dng php kim chng T-Test kim chng s chnh lch gia im s
trung bnh ca hai nhm trc khi tc ng. T-test c lp gip chng ta xc nh
kh nng chnh lch gia gi tr trung bnh ca hai nhm ring r (nhm TN v nhm
C) c kh nng xy ra ngu nhin hay khng. Trong php kim chng t-test, cn
tnh gi tr p, trong p l kh nng xy ra ngu nhin.
Gi tr
p 0,05

Chnh lch gia gi tr trung bnh ca 2 nhm


C ngha
(chnh lch khng c kh nng xy ra ngu nhin)

p > 0,05

Khng c ngha
(chnh lch c kh nng xy ra ngu nhin)

Kt qu:
Bng 3.2. Kim chng xc nh s tng ng ca cc nhm
Trng
THCS L Li

THCS Ngc Hi

Lp

im trung bnh

8B2

6,51

8B6

6,23

9A

6,457

9B

6,3145

95

Gi tr p
0,194

0,328

Nhn thy cc gi tr p trn u ln hn 0,05 s chnh lch im s trung


bnh ca hai nhm l khng c ngha, hai nhm c coi l tng ng.
3.3. Qu trnh tin hnh TNSP
3.3.1.Tin hnh thc nghim
- Chng ti trao i vi GV v phng php chung gii cc bi ton ha hc
THPT v phng php tin hnh dy cc lp thc nghim v lp i chng :
+ Lp thc nghim : HS c nghin cu trc v c hng dn v
phng php chung gii cc bi ton ha hc THPT. Sau , GV tin hnh dy (Vi
lp 8 : chng Oxi Khng kh v chng Hidro Nc ; Vi lp 9 : chng
Hidrocacbon v chng Dn xut hidrocacbon) c s dng h thng bi ton ha hc
c bin son ( la chn, phn loi v gii theo phng php chung gii cc
bi ton ha hc THPT).
+ Lp i chng : GV cng dy cc chng trn, s dng cc bi ton ha hc
trong sch gio khoa v sch bi tp, hng dn gii cc bi ton theo phng
php GV thng s dng.
- Tin hnh kim tra lp thc nghim v lp i chng:
+ Ln 1 : Bi kim tra 45 pht trong qu trnh TNSP c thc hin sau khi kt
thc chng Oxi Khng kh (lp 8), chng Hidrocacbon (lp 9) nhm mc ch
xc nh kt qu tip thu v vn dng kin thc ca hc sinh. ( s 2- Ph lc 4).
+ Ln 2 : Bi kim tra 45 pht c thc hin khi kt thc chng Hidro- Nc
(lp 8), Chng Dn xut ca hidrocacbon (lp 9) nhm mc ch xc nh bn
vng ca kin thc qua vic s dng h thng bi ton bin son. ( s 3- Ph
lc 4).
- Cc bi kim tra c s dng nh nhau c lp TN v lp C, cng biu
im v do cng mt gio vin chm.
3.3.2. Kt qu thc nghim
3.3.2.1. Kt qu thc nghim v mt nh tnh
Sau khi trao i vi GV v HS, chng ti nhn c kin hu ht GV v HS u
cm thy hng khi khi bit n phng php chung gii cc bi ton ha hc,
THPT.

96

V pha GV: H u nhn thy y l mt phng php hay, hu ch, thun tin khi
hng dn HS gii cc bi ton ha hc. Ch cn hng dn HS mt ln v phng
php gii, sau cho cc em vn dng lm cc bi ton khc th thy cc em tip
thu tt hn, lm bi nhanh hn, tit dy ca GV tr nn nh nhng hn.
V pha HS: Cc em sau khi c hc phng php chung gii cc bi ton ha hc
nhn nh phng php ny gip cc em tm ra hng gii bi ton nhanh hn.
Nhiu em trc y cm thy ngi khi gii bi ton ha hc th nay cm thy bt
u c s t tin hng th, say m hn.
3.3.2.2. Kt qu v mt nh lng
Kt qu kim tra ( s 2, s 3) c biu th qua cc bng sau:
Bng 3.3. Thng k im kim tra cc s 2 v s 3
Lp

S
s

8B2

40

TN

8B6

38

9A

35

TN

9B

35

S hc sinh t im Xi

tng KT 0

10

11

14

10

16

10

12

10

10

13

11

10

13

Bng 3.4. Bng phn loi kt qu kim tra s 2


Trng
L Li

Ngc Hi

S % hc sinh
Trung bnh
Kh

Lp

Yu, km

8B2

5,00

12,50

62,50

20,00

8B6

15,79

39,47

36,84

7,90

9A

5,71

8,57

65,71

20,01

9B

14,29

40,00

37,14

8,57

97

Gii

Bng 3.5. Bng phn loi kt qu kim tra s 3


Trng
L Li

Ngc Hi

S % hc sinh
Trung bnh
Kh

Lp

Yu, km

8B2

0,00

10,00

65,00

25,00

8B6

5,26

42,11

36,84

15,79

9A

2,86

8,57

60,00

28,57

9B

11,43

31,43

51,43

5,71

Gii

3.3.3. X l kt qu thc nghim


a ra c nhng nhn xt chnh xc, kt qu kim tra c x l theo
phng php thng k ton hc theo th t cc bc sau:
- Lp cc bng phn phi: Tn s, tn sut, tn sut lu tch.
- V th ng lu tch t bng tnh t bng phn phi tn sut lu tch.
- Tnh cc tham s thng k c trng.
Bc 1: Lp cc bng phn phi: Tn s, tn sut, tn sut lu tch.
Bng 3.6. Bng phn phi tn s, tn sut v tn sut lu tch kim tra s 2 -lp 8

TN

TN

% HS t im xi
tr xung
C
TN

0,00

0,00

0,00

0,00

0,00

0,00

0,00

0,00

0,00

0,00

0,00

0,00

2,63

0,00

2,63

0,00

13,16

5,00

15,79

5,00

15,79

2,50

31,58

7,5

23,68

10,00

55,26

17,5

10

11

26,32

27,50

81,58

45,00

14

10,53

35,00

92,11

80,00

5,26

15,00

97,37

95,00

10

2,63

5,00

100,0

100,0

im

S HS t im xi

% HS t im xi

98

Tng

nC= 38

nTN= 40

100,0

100,0

Bng 3.7. Bng phn phi tn s, tn sut v tn sut lu tch kim tra s 3-lp 8
im

S HS t im xi

% HS t im
xi
C
TN

% HS t im xi
tr xung
C
TN

TN

0,00

0,00

0,00

0,00

0,00

0,00

0,00

0,00

0,00

0,00

0,00

0,00

0,00

0,00

5,26

5,00

5,26

0,00

10,52

0,00

10,53

5,00

21,05

5,00

12

31,58

5,00

52,63

10,00

10

10

26,32

25,00

78,95

35,00

16

10,53

40,00

89,48

75,00

7,89

17,50

97,37

92,50

10

2,63

7,50

100,0

100,0

Tng

nC= 38

nTN= 40

100,0

100,0

Bng 3.8. Bng phn phi tn s, tn sut v tn sut lu tch kim tra s 2-lp 9
im

S HS t im xi

% HS t im
xi
C
TN

% HS t im xi
tr xung
C
TN

TN

0,00

0,00

0,00

0,00

0,00

0,00

0,00

0,00

0,00

0,00

0,00

0,00

2,85

0,00

2,85

0,00

11,43

5,71

14,28

5,71

20,00

2,85

34,28

8,56

20,00

5,71

54,28

14,27

10

22,86

28,57

77,14

42,84

99

13

14,29

37,14

91,43

79,98

8,57

11,43

100,0

91,41

10

0,00

8,59

100,0

100,0

Tng

nC= 35

nTN= 35

100,0

100,0

Bng 3.9.
Bng phn phi tn s, tn sut v tn sut lu tch kim tra s 3-lp 9
im

S HS t im xi

% HS t im
xi
C
TN

% HS t im xi
tr xung
C
TN

TN

0,00

0,00

0,00

0,00

0,00

0,00

0,00

0,00

0,00

0,00

0,00

0,00

0,00

0,00

0,00

0,00

11,42

2,86

11,42

2,86

8,58

5,71

20,00

8,57

22,85

2,86

42,85

11,43

13

11

37,14

31,41

79,99

42,84

10

14,29

28,57

94,28

71,41

2,86

20,00

97,14

91,41

10

2,86

8,59

100,0

100,0

Tng

nC= 35

nTN= 35

100,0

100,0

Bc 2: V th ng tch ly theo bng phn phi tn sut tch ly


c th rt ra nhng nhn xt chnh xc, y hn chng ti so snh cht
lng ca HS gia lp TN v lp C bng ng tch ly . Trc tung ch s % HS
t im xi tr xung, trc honh ch im s.

100

T l %

120
100
80
60

8B2
8B6

40
20
0
1

10

im

Hnh 3.1: th biu din ng ly tch kim tra s 2-Lp 8

T l %

120
100
80
60

8B2
8B6

40
20

im

0
1

10

Hnh 3.2: th biu din ng ly tch bi kim tra s 3-Lp 8

101

120

T l %

100
80
60

TN - 9A

40

C - 9B

20
0
1

10

im

Hnh 3.3: th biu din ng ly tch kim tra s 2-Lp 9

T l %

120
100
80
60

TN - 9A

40

C - 9B

20
0
1

10

im

Hnh 3.4: th biu din ng ly tch kim tra s 3-Lp 9


Trnh HS c biu din di dng biu hnh ct thng qua cc d liu
bng 3.5, 3.6.

102

70

70

65.71

62.5

60

60

50

50
39.47

40

37.14

40

40

36.84

30

TN

30

20

15.79

20

TN

.12.00

.12.00

14.29

12.5

8.57

10

7.9

10

8.57

5.71

0
Yu km

T rung bnh

Yu km Trung
bnh

Gii

Kh

Lp 8

Gii

Kh

Lp 9

Hnh 3.5. Biu tng hp phn loi kt qu kim tra s 2


60

70

60

65

51.43

50

60
50

40
42.11
36.84

40

31.43

30

.12.00

TN

20

TN
20
11.43

15.79

8.57

10

10

.12.00

30

10

5.71

5.26

2.86
0

0
Yu km Trung
bnh

Yu km Trung
bnh

Gii

Kh

Lp 8

Kh

Gii

Lp 9

Hnh 3.6. Biu tng hp phn loi kt qu kim tra s 3


Bc 3: Tnh cc tham s c trng thng k:
- im trung bnh cng ( X ):
k

n1x1 + n 2 x 2 + ... + n k x k
=
n1 + n 2 + ... + n k
ni l tn s cc gi tr xi
n l s hc sinh tham gia thc nghim

103

n x
i

i=1

- Phng sai (S2) v lch chun (S):


L cc tham s o mc phn tn ca cc s liu quanh gi tr trung bnh
cng

S2 =

1 k
n i (x i - X) 2 ;

n-1 i=1

S = S2

n l s hc sinh ca mi nhm thc nghim


Gi tr S cng nh chng t s liu cng t b phn tn.
- H s bin thin (V):

V=

S
.100%
X

Nu V nm trong khong 10-30% dao ng tin cy.


+ Khi 2 bng s liu c gi tr X bng nhau th ta tnh lch chun S, nhm
no c lch chun S b hn th nhm c cht lng tt hn.
+ Khi 2 bng c s liu X khc nhau th so snh mc phn tn ca cc s
liu bng h s bin thin V. Nhm no c V nh hn th nhm c cht lng
ng u hn.
- Cc gi tr ca php kim chng t-test c lp:
+ Gi tr p
+ chnh lch gi tr trung bnh chun (SMD): L php o mc nh hng,
cho bit ln nh hng (ES) ca tc ng:
Gi tr TB nhm TN Gi tr TB nhm C
SMD =
lch chun nhm C
C th gii thch mc nh hng bng cch s dng cc tiu ch ca Cohen, trong
phn ra cc mc nh hng t khng ng k n rt ln.
Gi tr mc nh

nh hng

hng (ES)
> 1,00

Rt ln

0,80 1,00

Ln

0,50 0,79

Trung bnh

0,20 0,49

Nh

< 0,20

Rt nh

104

p dng cc cng thc tnh nu trn ta tnh c cc tham s thng k c trng


theo tng bi kim tra ca nhm TN v nhm C. Cc gi tr c th hin trong
bng sau:
Bng 3.10. Gi tr ca cc tham s c trng
Trng

KT
2

L Li
3

2
Ngc Hi
3

i
X
tng
7.5
TN

S2

1.846 1.36

V
(%)
18.13

6.21

2.51

1.58

25.44

TN

7.83

1.38

1.17

14.94

6.71

1.796 1.34

19.97

TN

7.57

2.02

1.42

18.76

6.26

2.49

1.58

25.24

TN

7.71

1.92

1.38

17.89

6.54

2.00

1.41

21.56

SMD

0,000125 0,808

0,000129

0,81

0,00025

0,829

0,00039

0,836

3.3.4. Phn tch kt qu thc nghim s phm


Da trn cc kt qu thc nghim s phm v thng qua vic x l cc s liu
thu c, chng ti nhn thy cht lng hc tp ca HS cc lp thc nghim cao
hn cc lp i chng. iu ny c th hin cc im sau:
a. T l hc sinh yu km, trung bnh, kh v gii
T l % HS t im kh, gii lp thc nghim cao hn lp i chng;
ngc li t l % t im yu km, trung bnh lp thc nghim thp hn lp i
chng (bng 3.4, 3.5 v hnh 3.5, 3.6).
Nh vy, phng n thc nghim c tc dng pht trin nng lc nhn thc
ca HS, gp phn gim t l HS yu km, trung bnh v tng t l HS kh, gii.
b. th cc ng lu tch
th cc ng lu tch ca lp thc nghim lun nm bn phi v pha di
cc ng lu tch ca lp i chng (cc hnh 3.1, 3.2, 3.3, v 3.4). iu cho
thy cht lng hc tp ca cc lp thc nghim tt hn cc lp i chng.
c. Gi tr cc tham s c trng ca php kim chng t-test (Bng 3.6 v 3.7)

105

- Kt qu kim tra cc s 2 v s 3 cho thy im trung bnh ca hai lp


thc nghim v i chng c s khc bit r rt. Lp thc nghim c im cao hn
lp i chng.
- lch chun lp thc nghim nh hn lp i chng, ng thi gi tr
ca lch chun b chng t s liu ca lp thc nghim t phn tn hn so vi
lp i chng .
- Chnh lch gi tr trung bnh chun ca hai bi kim tra c 2 khi lp u
ln hn 0,8. iu ny c ngha mc nh hng ca bin php tc ng l ln.
- Php kim chng t-test im trung bnh bi kim tra sau tc ng ca hai lp
l p= 0,000125 (lp 8) v p = 0,00025 (lp 9). Kt qu ny khng nh s chnh lch
im trung bnh ca hai nhm khng phi do ngu nhin m do kt qu tc ng.
- Mc nh hng u nm trong mc ln.
- H s bin thin V ca lp TN nh hn ca lp C, ngha l cht lng lp
TN u hn lp C.
Cc kt qu thu c t TNSP khng nh c tnh ng n ca cc gi
thuyt khoa hc ra.
Nhn xt chung: Kt qu thc nghim s phm gip chng ti c th kt lun
rng HS lp thc nghim c kt qu cao hn lp i chng, chng t vic la
chn, phn loi cc bi ton ha hc lp 8 , lp 9 v gii theo mt phng php
chung gp phn thit thc nng cao cht lng dy hc ho hc trng THCS.
Tiu kt chng 3
Trong chng ny chng ti tin hnh thc nghim s phm nhm nh gi
tnh hiu qu v kh thi ca ti thng qua vic x l kt qu kim tra ca lp thc
nghim v lp i chng.
Kt qu thc nghim s phm khng nh h thng bi ton ha hc lp 8,
lp 9 la chn, phn loi v c gii theo phng php chung gii cc bi ton
ha hc, THPT c ngha thit thc v tch cc, gp phn nng cao hiu qu dy v
hc mn ha hc THCS. Vic vn dng phng php chung gii cc bi ton ha
hc THPT gii cc bi ton ha hc THCS l hon ton kh thi, gip cho hc sinh
THCS c mt phng php chung n gin v thun li gii cc bi ton ha hc.

106

KT LUN V KHUYN NGH


1. Kt lun
i chiu mc ch ca lun vn v nhim v ca ti, chng ti gii quyt
c cc vn sau y:
1. Nghin cu c s l lun v thc tin ca ti, bao gm:
- C s l lun ca vic nng cao cht lng, hiu qu qu trnh dy v hc
mn ha hc THCS.
- ngha ca bi tp ha hc, c s la chn v phn loi bi tp ha hc.
- Thc trng ca vic s dng bi ton ha hc hin nay trng THCS.
- Phng php chung gii cc bi ton ha hc THPT.
2. trnh by tng quan chng trnh ha hc THCS, la chn, phn loi
v gii cc bi ton ha hc THCS theo phng php chung gii cc bi ton ha hc
THPT. C th la chn, bin son 190 bi ton, trong c 55 bi dng t lun,
55 bi dng trc nghim v 80 bi ton t luyn.
3. xut hng s dng h thng bi ton bin son trong qu trnh dy
hc mn ha hc THCS.
4. tin hnh thc nghim s phm hai lp 8 ti trng THCS L Li Hi
An v hai lp 9 ti trng THCS Ngc Hi Sn, Thnh ph Hi Phng.
Kt qu TNSP khng nh tnh hiu qu ca ti: h thng bi ton bin son
gp phn thit thc nng cao hiu qu qu trnh dy v hc mn ha hc THCS;
vic vn dng phng php chung gii cc bi ton ha hc THPT gii cc bi
ton ha hc THCS l hon ton kh thi. Vic s dng phng php ny s gip cc
GV c c mt phng php thng nht gii cc bi ton ha hc hng dn cho
HS, gip cc em HS c c mt phng php n gin, thun li gii cc bi ton
ha hc, nng cao hiu qu hc tp mn ha hc ca cc em.
2. Khuyn ngh: Bn thn chng ti cng nh cc GV v HS, khi tip cn phng
php chung gii cc bi ton ha hc THPT u nhn thy vic gii cc bi ton ha
hc tr nn thun li, d dng hn. V vy, nn m rng v vn dng phng php
ny cho vic gii cc bi ton ha hc THCS, v c th bt u ngay t chng 3

107

chng trnh ha hc 8. T , HS s c mt phng php thng nht gii cc bi


ton ha hc trong sut qu trnh hc THCS v THPT.
Nhng kt qu chng ti t c trong bn lun vn ch l nhng kt qu
bc u. Do nhng hn ch v iu kin thi gian, nng lc v trnh ca bn thn
nn chc chn vic nghin cu ca chng ti cn nhiu thiu st. Chng ti rt mong
nhn c nhng kin ng gp ca cc Thy, C gio v cc bn ng nghip
cc nghin cu tip theo ca chng ti t kt qu tt hn.
Chng ti xin chn thnh cm n!

108

TI LIU THAM KHO


1. ThS. Cao Th Thin An (2011). Phn dng v phng php gii bi tp ha hc
9. Nxb i hc Quc Gia H Ni.
2. V Ngc Ban (1993). Phng php chung gii cc bi ton ha hc THPT. Nxb
Gio dc.
3. Phm Quang Bch Tt Hin L Xun Trng (2000). Bi tp ha hc 8.
Nxb Gio dc.
4. Lng Th Bnh (2011). Phng php gii cc bi ton ha hc v c lp 12
trung hc ph thng. Lun vn thc s s phm ha hc- H Ni.
5. B gio dc v o to, V Gio dc trung hc (2006). Ti liu bi dng
thng xuyn cho gio vin THCS chu k III (2004-2007). Nxb Gio dc.
6. B Gio dc v o to, D n Vit B. Nghin cu khoa hc s phm ng dng
7. Nguyn Vn Chanh - Phm Th Lan (2011). B tr v nng cao Ha hc 8.
Nxb i hc Quc Gia H Ni.
8. Nguyn Cng - Nguyn Mnh Dung (2001). Phng php dy hc ha hc,
Tp 3. Nxb Gio dc.
9. Nguyn Cng (Ch bin) - Nguyn Mnh Dung Nguyn Th Su (2001) .
Phng php dy hc ha hc, Tp 1. Nxb Gio dc.
10. V Cao m (2002). Phng php lun nghin cu khoa hc. Nxb Khoa hc v
k thut.
11. Nguyn nh (1998). Chuyn bi dng Ha hc 8, 9. Nxb Nng.
12. ng Cng Hip- Hunh Vn t (2009). Gii ton v trc nghim Ha hc 8.
Nxb Gio dc.
13. ng Cng Hip- Hunh Vn t(2009). Gii ton v trc nghim Ha hc 9.
Nxb Gio dc.
14. Trn B Honh (1997). nh gi trong gio dc. Nxb Gio dc.
15. Trn B Honh (2007). i mi phng php dy hc, chng trnh v sch
gio khoa. Nxb i hc S phm.
16. Nguyn Vn H - H Th c (2002). Gio dc hc i cng, Tp 1. Nxb
Gio dc.

109

17. Trn Trung Ninh (ch bin), Khiu Th Hng Chi L Vn Khu Trn
Th Kim Lin- Nguyn Th Kim Thnh (2011). 500 bi tp ha hc chuyn trung
hc c s. Nxb i hc Quc Gia H Ni
18. Trn Trung Ninh Nguyn Th Kim Thanh V Th Lan Phm Ngc Sn
- Bi Th Hnh (2010). n luyn v kim tra ha hc 9. Nxb Thnh ph H Ch
Minh.
19. L nh Nguyn Hong Tn Bu H nh Cn. 500 bi tp ha hc trung
hc c s. Nxb tng hp thnh ph H Ch Minh.
20. Nguyn Th Ng Ng Vn V (2010). n luyn kin thc Ha hc trung hc
c s. Nxb Gio dc.
21. ng Th Oanh Nguyn Th Su (2010). Phng php dy hc ha hc
trng ph thng. Nxb i hc s phm.
22. Nguyn Th Bch Phng (2011). Phng php gii cc bi ton ha hc xc
nh cng thc hp cht hu c chng trnh ha hc trung hc ph thng. Lun vn
thc s s phm ha hc- H Ni.
23. Nguyn Ngc Quang (1994). L lun dy hc ha hc, Tp 1. Nxb Gio dc.
Nguyn Hu Thc V Anh Tun (2011). Gii bi tp ha hc 9. Nxb H Ni.
24. Phm Quc Trung- Phm Trng (2010). Hng dn gii bi tp Ha hc 8
theo ch . Nxb Gio dc.
25. V Anh Tun (ch bin)- Phm Tun Hng (2004) . Bi dng ha hc trung
hc c s. Nh xut bn Gio dc.
26. L Xun Trng (Tng Ch bin kim Ch bin)- Cao Th Thng Ng Vn
V (2012). Ha hc 9. Nxb Gio dc.
27. L Xun Trng (Ch bin)- Ng Ngc An Ng Vn V (2012)- Bi tp Ha
hc 9. Nxb Gio dc.
28. Nguyn Xun Trng (2012). Bi tp nng cao Ha hc 9. Nxb Gio dc
29. Trn Thch Vn (Ch bin) L Th Dun (2011). Bi dng hc sinh gii
THCS mn ha hc. Nxb Gio dc.
30. o Hu Vinh Phm c Bnh. Bi dng hc sinh gii Ha hc 8-9. Nxb
tng hp thnh ph H Ch Minh.
31. o Hu Vinh (1999). 250 bi tp ha hc chn lc. Nxb Gio dc

110

111

PH LC
Ph lc 1
P S - HNG DN GII CC BI TON T LUYN
OXI KHNG KH
Phn t lun
Bi 1: %H2 : 33,33% ; %CO: 66,67 %
Bi 2:

mCO = 44g; mH O = 36g

Bi 3:

VO2 980 lt

Bi 4: a. X cha C, H, O
b. mC

7, 2
6,72
.1 0,8g mO = 6 3,6 0,8 = 1,6g
.12 3,6g ; m H 2.
18
22, 4

Cng thc dng chung: CxHyOz ; M = 30 .2 = 60 g


x : y : z = nC : nH : nO = 1: 2:1
t cng thc phn t l (CH2O)n , ta c: 30n = 60 n = 2 CTPT: C2H4O2
Phn trc nghim
Cu

p n

HIDRO NC
Phn t lun
Bi 1. mFe = 16,8 g
Bi 3. CuO + H2

Bi 2. 19,6 lt
t

Cu + H2O
o

t
FexOy + yH2
xFe + yH2O
o

Fe

+ 2HCl
FeCl2 + H2

(1)
(2)
(3)

t nCuO = n Fex Oy = a
Theo (1), (2) v (3) ta c:
mO = moxit m kim loi
hay 16 ( a + ay) = 2,4 1,76 = 0,64 a + ay = 0,04

112

(a)

0, 448
0,02
22, 4

nFe = n H2 hay ax =

(b)

T (a) v (b) ta c 1 + y = 2x x = 2; y = 3 Fe2O3


Bi 4. a. Fe2O3 ; b. 0,4704 lt
Bi 5. nCuO = 0,25
CuO

+ H2

Cu + H2O
o

t s mol CuO tham gia phn ng l n, ta c:


mcht rn sau phn ng = 80 .(0,25 n) + 64.n = 16,8 n = 0,2
a. H% =

0, 2
.100% 80%
0, 25

b. n H2 = 0,2 V = 4,48 lt
Phn trc nghim
Cu

p n

DUNG DCH
Phn t lun
Bi 1. m1 = 40 ; m2 = 20
Bi 2. a. C%(NaOH) = 12%
b. mB = 13,5 g ; dung dch C gm Na2SO4 v FeSO4 d
Bi 3. Na2SO4
Hng dn: t kim loi ha tr I l A. Gi s ha tan 1 mol mui, ta c:
A2CO3 + H2SO4 A2SO4
(2A + 60)g

98g

+ CO2 + H2O

(2A+ 96)g 44g

mdd H2SO4 = 980 g


mdd sau phn ng = 980 + 2A + 60 - 44 = 2A + 996
Ta c: C%(A2SO4 ) =

2A + 96
. 100 = 13,63 A = 23
2A + 996

Bi 4:
Hng dn:

2Na + 2H2O 2NaOH + H2

113

(1)

Na2O + H2O 2NaOH

(2)

i vi trng hp Na, theo phn ng (1) ta c biu thc:

m1.40
.100
4000m1
23
C1 % =
=
2m
23p+22m1
p+m1 - 1
46

(a)

i vi trng hp Na2O , theo phn ng (2) ta c biu thc:

m2 .80
.100
4000m2
C2 % = 62
=
p+m2
31p+31m2
V C1%=C2%=a% nn t (a) v (b) ta c: p =

(b)

9m1m2
31m1 -23m2

Bi 5: Na2SO4.10H2O
Hng dn:

SR SO
2

o
4 (80 )

= 28,3 g

Trong 128,3 gam dung dch bo ha c 28,3g R2SO4 v 100g H2O


Vy 1026,4 gam dung dch bo ha c 226,4 g R2SO4 v 800 gam H2O.
Khi lng dung dch bo ho ti thi im 100C: 1026,4 395,4 = 631 g

SR SO
2

o
4 (10 )

=9g

Trong 109 gam dung dch bo ha c cha 9 gam R2SO4


Vy 631 gam dung dch bo ha c khi lng R2SO4 l :

6319
= 52,1g
109

khi lng R2SO4 khan c trong phn hirat b tch ra l : 226,4 52,1 = 174,3 g
V nhidrat = nmui khan nn :

395,4
174,3
=
R = 7,1n 48
2R+96+18n
2R+96
v

7 < n < 12

Kt hp (a) v (b), gi tr tha mn n=10, R = 23


Phn trc nghim
Cu

p n

114

(a)
(b)

CC HP CHT V C
Phn t lun
Bi 1: a. %Cu = 32 % ; % CuO = 68%
b. SO2 + NaOH NaHSO3
CM (NaOH) = 0,25M
Bi 2: mkt ta = 2 g
Bi 3: CM (HCl) = 3,5M
Bi 4: a. 16 g ; b. 5,1g ; c. 24g
Bi 5: a. Fe2O3 : 3,2 g ; Al2O3 : 1,02 g
b. CM(Na2SO4) = 0,36M ; CM (NaAlO2) = 0,12M
Phn trc nghim
Cu

p n

KIM LOI
Phn t lun
Bi 1: a. m = 11,1 ; b. Vdd HCl = 0,6 lt ; c. mdd NaOH = 400g
Bi 2: a. %Zn = 60,2% ; %Fe = 25,91% ; %Cu = 13,89%
b. %ZnSO4 = 67,93% ; %FeSO4 = 32,07%
Bi 3. a. Mg, MgO; b. C%= 7,42% ; c. 160g
Bi 4: V = 300 ml
Phn trc nghim
Cu

p n

PHI KIM
Phn t lun
Bi 1: H2S

Bi 2: MgO

Bi 3: C

Bi 4: Na2CO3 : 4,24 g; NaOH : 0,4 g

Bi 5. V = 11,2 lt ; m = 30g

Phn trc nghim

115

Cu

p n

HP CHT HU C
Phn t lun
Hidrocacbon
T lun
Bi 1. 30g

Bi 2. %CH4 :62,5% ; %C2H4 : 37,5%

Bi 3. %CH4 :33,33% ; %C2H4 : 44,44%; %C2H2 : 22,23%


Bi 4. 1,12 lt

Bi 5. C3H8 v C4H10

Phn trc nghim


Cu

p n

Dn xut hidrocacbon
Bi 1: C3H4O2
Bi 2: 18,9 lt
Bi 3: h = 90%

Bi 4: a. m = 9,412 g ; b. 5,6472g

Bi 5: mC2H5OH = 4,6 g ; mCH3COOH = 6 g


Bi 6: a. % CnH2nO2 : 33,33% ; b. m = 2,66 g
Phn trc nghim
Cu

p n

Ph lc 2
PHIU THAM KHO KIN GIO VIN.
gp phn nng cao cht lng dy - hc mn Ha hc trng THCS
cng nh hiu qu ca vic s dng cc bi ton ha hc, mong qu thy c gio vui
lng cho bit kin ca mnh v mt s vn sau:

116

* Xin qu thy c gio vui lng cho bit mt s thng tin c nhn (phn ny
c th khng tr li).
H v tn: (C th ghi hoc khng).......................................................................
Ni cng tc: ........................................................................................................
Trnh :...............................................................................................................
S nm ging dy Ha hc trng THCS: ..................
* Xin thy c vui lng cho bit kin c nhn ca mnh v nhng ni dung
sau:
Cu 1: Theo thy c, nng cao hiu qu dy v hc mn Ha hc THCS th vic
s dng bi ton ha hc trong dy hc:
La chn
1. Rt cn thit
2. Cn thit
3. Bnh thng
4. t cn
5. Khng cn
Cu 2:
Mc ch thy c s dng bi ton Ha hc

La chn

1) Gip hc sinh nh l thuyt


2) Rn cc k nng ha hc cho hc sinh
3) Rn cho hc sinh kh nng vn dng kin thc
4) B sung, m rng kin thc cho hc sinh
5) hc sinh t tm ti kin thc mi
6) p ng yu cu kim tra v thi
7) hnh thnh v rn k nng t hc cho hc sinh
8) to nim vui, hng th hc tp cho hc sinh
Cu 3:
Thy c hay s dng bi ton ha hc trong cc kiu bi
1. Bi truyn th kin thc mi
2. Bi n tp, luyn tp

117

La chn

3. Bi thc hnh
4. Bi kim tra, nh gi
Cu 4: Mc thng xuyn v cc ngun bi ton ha hc m thy c s dng:
(nh du x vo ni dung m cc thy c la chn vi cc mc : (1): Khng
thng xuyn ; (2) t thng xuyn ; (3) Thng xuyn ; (4) Rt thng xuyn).
Mc thng xuyn

Ngun bi ton ha hc

- Sch gio khoa


- Sch bi tp
- Sch tham kho
- Tham kho t cc ngun ti nguyn trn
internet
- T xy dng bi mi
- Tuyn chn, xy dng h thng bi
Cu 5:
Ni dung kin thc ca bi ton ha hc m thy c hay dng
1) Theo yu cu ca nh trng, ca nhm chuyn mn
2) Ch yu l cc bi kh v m rng
3) Ch yu s dng bi ton c bn
4) S dng h thng bi ton a dng, bao qut ht ni dung kin thc
ph hp nhiu i tng HS trong mt lp.

La chn

5) Theo gii hn kim tra, thi c


Cu 6:
Phng php gii bi ton ha hc cc thy c s dng
1) Theo mt phng php chung cho hu ht cc bi ton
2) Theo nhiu phng php khc nhau ty theo tng loi bi ton
5) Khc.................................................................................................
.............................................................................................................
Cu 7:
Phng php gii nhanh bi ton ha hc thy c thng
s dng:
1) Bo ton khi lng
2) Bo ton nguyn t
3) Phng php trung bnh

118

La chn

La chn

4) Phng php tng - gim khi lng


5) Phng php ng cho
6) Khc ...............................................................................................
.............................................................................................................
Cu 8: Mc thng xuyn v cc bi ton ha hc m thy c s dng:
(nh du x vo ni dung m cc thy c la chn vi cc mc : (1): Khng
thng xuyn ; (2) t thng xuyn ; (3) Thng xuyn ; (4) Rt thng xuyn).
Mc thng xuyn
1
2
3
4

Loi bi ton ha hc
- Bi tp c li gii hoc c hng dn
gii
- Bi tp cha c li gii hoc c hng dn gii

Ph lc 3
PHIU THM D KIN HC SINH.
Vi mong mun hiu c thc t tnh hnh cch s dng bi ton ha hc
ca gio vin (GV) v hc sinh (HS) trng THCS. Xin cc em vui lng cho bit
kin v nhng vn sau:
I. Mt s thng tin c nhn
H v tn: (C th ghi hoc khng).......................................................................
Lp: ........................................Trng: ................................................................
II. Cu hi thm d kin
Cu 1: Em c thch gii bi ton ha hc khng?
La chn
1) C
2) Khng
3) Khc ..............................................................................................
...........................................................................................................
Nu tr li khng th gii thch ti sao khng? ......................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
Cu 2: Theo em, bi ton ha hc:
Kh
Bnh thng
D
Khc...........................................
Cu 3:

119

Theo em bi ton ha hc kh l v

La chn

1) C nhiu bi tp
2) Nhiu dng bi, khng c cu trc c th
3) Nhiu dng bi, mi bi li gii theo mt phng php ring
4) Thy c a ra nhiu phng php gii nn em b lng tng, kh x
l, vn dng.
5) Em khng c c phng php chung gii c hu ht cc bi.
6) Em t c luyn tp nn k nng lm bi cn yu.
Cu 4: Mc thng xuyn v cc ngun bi ton ha hc m cc em thng lm :
(nh du x vo ni dung m em la chn vi cc mc : (1): Khng thng
xuyn ; (2) t thng xuyn ; (3) Thng xuyn ; (4) Rt thng xuyn).
Mc thng xuyn

Ngun bi ton ha hc

- Sch gio khoa


- Sch bi tp
- Sch tham kho
- Tham kho t cc ngun ti liu trn mng
- cng t gio vin pht
Cu 5:
Phn loi nhm bi ton ha hc m cc em thng lm

La chn

1) Theo tng bi hc, tng chng trong sch gio khoa, sch bi tp
2) Theo cc tnh cht v cc phn ng ca cc cht c hc
3) Theo tng mc phn chia t d n kh
6) Theo s phn loi trong cng m gio vin pht
Cu 6: Khi hc cch gii bi ton ha hc, gio vin hng dn cc em cch gii bi
ton
Phng php gii bi ton ha hc cc thy c thng dy
1) Theo mt phng php chung cho nhiu dng bi
2) Vi mi dng bi, c cc cch gii khc nhau
3) Khc .............................................................................................
...........................................................................................................

120

La chn

Cu 7: Khi hc cch gii cc bi ton ha hc dng trc nghim, gio vin hng
dn cc em cch gii bi ton
Phng php gii nhanh bi ton ha hc cc thy c thng
s dng

La chn

1) Bo ton khi lng


2) Bo ton nguyn t
3) Phng php trung bnh
4) Phng php tng - gim khi lng
5) Phng php ng cho
6) Khc ...........................................................................................
........................................................................................................
Cu 8: Mc thng xuyn v cc bi ton ha hc m cc em thng chn
lm :
(nh du x vo ni dung m em la chn vi cc mc : (1): Khng thng
xuyn ; (2) t thng xuyn ; (3) Thng xuyn ; (4) Rt thng xuyn).
Mc thng xuyn

Loi bi ton ha hc cc em thng lm

- Bi ton c li gii hoc c hng dn gii.


- Bi ton cha c li gii hoc hng dn gii
Ph lc 4
KIM TRA
KIM TRA S 1 - LP 8
PHN TRC NGHIM
Khoanh trn vo ng trong cc cu sau:
Cu 1. Cch vit no sau y ch 3 nguyn t Oxi.
A. 2O3

B. 3O2

C. 3O

D. 3O3

Cu 2. Dy gm cc cng thc ho hc biu din cc n cht l:


A. Cl2, MgO

B. Zn, O2

C. Na, CuO

D. HCl, Na2O

Cu 3. t chy hon ton 6 g C trong bnh O2 va . Th tch CO2 thu c (ktc)


l:

121

A. 22,4 lt

B. 11,2 lt

C. 33,6 lt

D. 44,8 lt

Cu 4. Cng thc hoa ho c cua M vi O la M2O . Cng thc hoa ho c cua A vi H la


HY. Cng thc hoa ho c cua M v Y l:
A. MY

B. MY2

C. MY3

D. M3Y

Cu 5. t chy hon ton m g CxHy , sau phn ng thu c 6,72 lt(ktc) CO2 v
7,2 g nc . Gi tr ca m l :
A . 4,4 g

B. 20,4 g

C. 6g

D. 13,2 g

Cu 6. Th tch ca hn hp kh gm 0,5 mol CO2 v 0,2 mol O2 (ktc) l:


A. 11,2 lt

B. 22,4 lt

C. 4,48 lt

D. 15,68 lt

PHN T LUN
Bi 1. Chn h s lp phng trnh ho hc sau:
a. Na

+ Cl2
NaCl

b. Fe2O3 +

t
CO
Fe + CO2
0

Bi 2. Ha tan 5,4 g Al vo dung dch HCl thu c mui AlCl3 v kh H2. Tnh th
tch kh H2 thu c ktc.
Bi 3. Nung 100 g CaCO3 thu c CaO v 16,8 lt kh CO2 (ktc). Tnh phn trm
khi lng CaCO3 b phn hy.
p n
Phn trc nghim
Mi cu tr li ng : 0,5 im
Cu

p n

Phn t lun
Bi 1 (2 im): Mi PTHH cn bng ng: 1 im
a. 2Na

+ Cl2
2NaCl

b. Fe2O3 +

t
3CO
2Fe + 3CO2
0

Bi 2 (2,5 im):
2Al + 6HCl
2AlCl3 + 3H2
5, 4
n Al
0, 2
27

122

1 im
0,5 im

n H 0,3

VH 22,4.0,3 6,72

1 im

Bi 3 (1,5 im):
t
CaCO3
CaO + CO2
16,8
n CO
0,75
22, 4
0

0,5 im
0,25 im

n CaCO

= 0,75

0,25 im

%CaCO3 phn hy = 75%

0,5 im

KIM TRA S 1 - LP 9
PHN TRC NGHIM
Khoanh trn vo ng trong cc cu sau:
Cu 1. Nhng cp cht no sau y cng tn ti trong mt dung dch
A. KOH v HCl

B. KCl v NaNO3

C. CuSO4 v NaOH

D. HCl v AgNO3

Cu 2. Dung dch ZnSO4 c ln tp cht l CuSO4. Kim loi no sau y c dng


lm sch dung dch ZnSO4
A. Fe

B. Mg

C. Zn

D. Ag

Cu 3. Th tch kh H2 thu c (ktc) khi ha tan hon ton 5,6 g Fe vo dung dch
HCl ly d, l:
A. 2,24 lt

B. 1,12 lt

C. 3,36 lt

D. 4,48 lt

Cu 4. Dung dch no sau y khng to kt ta vi dung dch BaCl2


A.AgNO3

B.Na2SO4

C.(NH4)2CO3

D.Cu(NO3)2

Cu 5: Ha tan hon ton 3,6 mt kim loi c ha tr khng i bng dung dch HCl
thu c 3,36 lt kh H2 (ktc). Kim loi l :
A. Al

B. Fe

C. Mg

D. Zn

Cu 6: Hin tng no xy ra khi nh dung dch NaOH vo dung dch CuSO 4 l:


A. Xut hin kt ta trng

B. C kh thot ra

C. Xut hin kt ta xanh

D. Khng c hin tng

PHN T LUN
Bi 1. Vit cc phng trnh phn ng hon thnh dy chuyn i ho hc sau:
Ca CaO Ca(OH)2 CaCl2 Ca(NO3)2

123

Bi 2. Ho tan hon ton 4,4 gam hn hp gm (Mg, MgO) bng dung dch axit HCl
va , sau phn ng thu c 2,24 lt kh ( ktc)
a. Vit phng trnh phn ng ho hc xy ra.
b. Tnh phn trm khi lng mi cht c trong hn hp ban u.
Bi 3. Trn dung dch 200 ml dung dch Cu(NO3)2 0,1M vi 120ml dung dch
NaOH 0,3M . Lc ly kt ta thu c em nung trong khng kh n khi lng
khng i c m g cht rn. Tnh m.
p n
Phn trc nghim
Mi cu tr li ng : 0,5 im
Cu

p n

Phn t lun
Bi 1. (1) 2Ca + O2

2CaO

(2) CaO + H2O Ca(OH)2


(3) Ca(OH)2 + 2HCl CaCl2 + H2O
(4) CaCl2

+ 2AgNO3 Ca(NO3)2 + 2AgCl

Bi 2: Mg + 2HCl MgCl2 + H2

(1)

MgO + 2HCl MgCl2 + H2O


Theo (2) nMg = n H
2

(2)

2, 24
0,1 mMg = 2,4 g %Mg = 54,54%
22, 4
%MgO = 45,46%

Bi 3: n Cu ( NO ) = 0,1. 0,2 = 0,02 ; nNaOH = 0,3 . 0,12 = 0,036


3 2

Cu(NO3)2 + 2NaOH Cu(OH)2 + 2NaNO3


Cu(OH)2
C

CuO
0

+ H2 O

(1)
(2)

0,02 0,036

S mol Cu(OH)2 tnh theo NaOH


1
2

1
Theo (2) v (1) nCuO = n Cu(OH) .n NaOH = 0,018 mCuO = 80 . 0,018 = 1,44 g
2
2

124

KIM TRA S 2 - LP 8
PHN TRC NGHIM
Cu 1: iu ch c 6,72 lt kh oxi iu kin tiu chun, cn dng bao nhiu
gam KMnO4 ? (Cu 2- Mc 2.2.1- dng bit- phn trc nghim)
A. 94,8 g

B. 47,4 g

C. 31,6 g

D. 71,1 g

Cu 2. Khi t chy st trong oxi c oxit st t (Fe3O4) nhit cao. S gam st


v th tch kh oxi cn dng (ktc) iu ch 2,32 gam Fe 3O4 ln lt l:(Cu 3Mc 2.2.1-dng bit- phn trc nghim)
A. 0,84g v 0,448 lt

B. 1,68g v 0,224 lt

C. 1,68g v 0,448 lt

D. 0,95g v 0,672 lt

Cu 3. thu c 1,12 lt kh cacbonic (ktc) th khi lng ca Cacbon v th tch


oxi (ktc) cn dng l:(Cu 1- Mc 2.2.1-t luyn- phn trc nghim)
A. 3,2 gam v 22,4 lt

B. 3,2 gam v 1,12 lt

C. 1,6 gam v 2,24 lt

D. 0,6 gam v 1,12 lt

Cu 4: t chy ht hn hp cha 0,2 mol lu hunh v 0,1 mol Cacbon th cn


th tch kh Oxi (ktc) l:(Cu 2- Mc 2.2.1-dng hiu- phn trc nghim)
A. 4,48 lt

B. 1,344 lt

C. 6,72 lt

D. 2,24 lt

PHN T LUN
Bi 1. Khi t chy mt lng photpho trong 6,72 lt oxi (ktc) thu c 14,2g
iphotphopentaoxit (P2O5) . Tnh khi lng photpho chy.(Bi 1-Mc 2.2.1-dng
vn dng- phn t lun)
Bi 2. t chy hon ton 1 hn hp kh gm c CO v H2 cn dng 6,72 lt O2. Kh
sinh ra c 4,48 lt CO2 . Tnh thnh phn % th tch cc kh c trong hn hp ban
u.(Bi 2- Mc 2.2.1-dng bit- T luyn)
Bi 3: Cho a g kim loi R c ha tr khng i tc dng vi O2 d, sau phn ng thu
c 1,25a g oxit tng ng. Xc nh kim loi R.(Bi 2- Mc 2.2.1-dng vn dng
sng to- phn t lun)
KIM TRA S 2 - LP 9
PHN TRC NGHIM

125

Cu 1. t chy ht 6,72 lt kh CH4 (ktc) cn dng th tch kh Oxi ktc l:


(cu 1- mc 2.2.7- Bi ton t luyn- Hidrocacbon-phn trc nghim)
A. 6,72 lt

B. 13,44 lt

C. 8,96 lt

D .3,36 lt

Cu 2. t chy hon ton m g C xHy , sau phn ng thu c 6,72 lt(ktc) CO2 v
7,2 g nc . Gi tr ca m l :
A . 4,4 g

B. 20,4 g

C. 6g

D. 13,2 g

Cu 3. Hn hp X gm C3H4, C3H6 v C3H8 c t khi so vi H2 l 21. t chy ht


1,12 lit X thu c sn phm cho vo bnh cha dung dch Ca(OH)2 d.Tnh tng
khi lng ca bnh:
A.6,6 gam

B.2,7 gam

C.9,3 gam

D.9,12 gam

(cu 1- mc 2.2.7- Dng vn dng sng to- Hidrocacbon-phn trc nghim)


Cu 4. t chy hn hp gm 3 anken thu c 4,4 g CO2. Nu dn ton b sn
phm chy vo bnh ng nc vi trong d th khi lng bnh tng thm :
A. 4,8g

B. 5,2g

C. 4,4g

D. 6,2g

(cu 2- mc 2.2.7- Dng vn dng- Hidrocacbon-phn trc nghim)


PHN T LUN
Bi 1: t chy 6,72 lt hn hp etilen v axtilen (ktc) ri dn sn phm vo nc
vi trong (d) s thu c bao nhiu gam kt ta?
Bi 2: Cho 4,48 lt hn hp 2 kh mtan v etilen vo dung dch brm d , thy thot
ra 2,8 lt kh A.
a. Xc nh A l kh no?
b. Tnh % th tch cc kh trong hn hp u.
(Bi 2- mc 2.2.7- Bi ton t luyn- Hidrocacbon-phn t lun)
Bi 3: t chy hon ton 1,15 gam 1 cht hu c A thu c 1,12 lt CO 2(ktc) v
1,35 gam H2O. Xc nh CTPT A bit dA/O2 l 1,4375.
KIM TRA S 3 - LP 8
PHN TRC NGHIM
Cu 1. Kh 22,3 gam PbO bng kh H2 nhit cao thu c Pb v nc. Th tch
kh H2 (ktc) cn dng l: (Cu 1-Mc 2.2.2. Bi ton t luyn- phn trc nghim)
A. 2,24 lt

B. 7,2 lt

C. 10,08 lt

126

D. 5,6 lt

Cu 2. Dn 11,2 lt kh H2 thu c i qua ng c cha a gam Fe2O3 c nung nng


, sau phn ng th ngi ta thu c 60 gam cht rn. Gi tr ca a l:(Cu 4-Mc
2.2.2. Bi ton t luyn- phn trc nghim)
A. 80 g

B. 76 g

C. 68 g

D. 32 g

Cu 3. Ha tan hon ton 1,58 gam hn hp gm 3 kim loi Fe, Al, Mg trong dung
dch HCl thu c 1,344 lt H2 (ktc). C cn dung dch sau phn ng, khi lng
mui khan thu c l :
A. 6,72 g

B. 5,84 g

C. 4,20 g

D. 6,40 g

Cu 4. Chia m g hn hp 2 kim loi c ho tr khng i lm 2 phn bng nhau. Phn


1 tan ht trong dung dch HCl to ra 1,792 lt H2 (ktc). Phn 2, nung trong oxi thu
c 2,84 gam hn hp oxit. Gi tr ca m l:
A. 2,4 gam

B. 1,8 gam

C. 2,2 gam

D. 3,12 gam

(Cu 1-Mc 2.2.2. Dng vn dng sng to- phn trc nghim)
PHN T LUN
Bi 1. Cho 6,5 gam Zn vo dung dch axit H2SO4 long d.
a. Vit PTHH xy ra.
b. Tnh th tch H2 (ktc) thu c?
(Bi 1-Mc 2.2.2. Bi ton t luyn- phn t lun)
Bi 2. Ha tan 12,85 g hn hp gm Ca v Ba trong nc thu c hn hp baz v
4,48 lt kh H2 (ktc). Tnh % khi lng mi kim loi trong hn hp u.
(Bi 2-Mc 2.2.2. Bi ton t luyn- phn t lun)
Bi 3: Cho 8,4 g st tc dng vi mt lng dd HCl va . Cho ton b kh sinh ra
qua 16g ng (II) oxit nng.
a. Th tch kh hidro sinh ra (ktc)
b. Tnh khi lng cht rn thu c sau phn ng.
(Bi 1-Mc 2.2.2. Dng vn dng- phn t lun)
KIM TRA S 3 - LP 9
PHN TRC NGHIM
Cu 1. Th tch kh H2 thu c (ktc) khi cho 2,3 g Na vo lng d ancol etylic l:
A. 2,24 lt

B. 4,48 lt

C. 1,12 lt

127

B. 6,72 lt

(cu 2- mc 2.2.7- Bi ton t luyn - Dn xut hidrocacbon-phn trc nghim)


Cu 2. ho tan ht 6,5g Zn phi dng khi lng dung dch CH3COOH 10% l :
A. 160 g

B. 120g

C.

480 g

D . 240g

(cu 1- mc 2.2.7- Bi ton t luyn - Dn xut hidrocacbon -phn trc nghim)


Cu 3. Khi lng axit axetic trong gim n thu c l bao nhiu khi ln men 0,5 lt
ancol etylic 6o. Bit khi lng ring ca ancol etylic l 0,8g/ml.
A. 31,3 gam

B. 34,5gam

C. 39,8gam

D. 34,9gam

(cu 1- mc 2.2.7- Dng vn dng- Dn xut hidrocacbon -phn trc nghim)


Cu 4: Cho dung dch axit axetic c nng x% tc dng va vi dd NaOH 10%
thu c dd mui c nng 10,25%. Gi tr ca x l:
A. 20

B. 15

C. 10

D.13

(cu 1- mc 2.2.7- Vn dng sng to- Dn xut hidrocacbon -phn trc nghim)
PHN T LUN
Bi 1. Cho 100 g dd CH3COOH 12% tc dng va vi dd NaHCO3 8,4 %

a. Tnh khi lng dd NaHCO3 dng


b. Tnh nng % ca dd mui thu c sau phn ng.
Bi 2. thy phn hon ton 8,58 kg mt loi cht bo cn va 1,2 kg NaOH,
thu c 0,368 kg glixerol v m kg hn hp mui ca cc axit bo.
a. Tnh m.
b. Tnh khi lng x phng c th thu c t m kg hn hp cc mui trn. Bit
mui ca cc axit bo chim 60% khi lng ca x phng
(Bi 4- mc 2.2.7- Bi ton t luyn- Dn xut hidrocacbon -phn t lun)
Bi 3: t chy hon ton m gam hp cht hu c A cn dng 5,6 lt O 2 thu c
4,48 lt CO2 v 3,6 gam hi nc. Xc nh cng thc phn t, vit cng thc cu to
c th c ca hp cht A. Bit rng trong phn t cht A cha 2 nguyn t xi, A tc
dng vi c Na v dung dch NaOH, th tch cc kh o iu kin tiu chun.
(Bi 2- mc 2.2.7- Vn dng sng to- Dn xut hidrocacbon -phn t lun)

128