You are on page 1of 125

I HC QUC GIA H NI

TRNG I HC GIO DC

TRNG THNH CHUNG

PHN LOI V GII CC BI TON HA HC V C PHN PHI KIM THEO MT PHNG PHP CHUNG GP
PHN NNG CAO HIU QU DY V HC MN HA
HC TRUNG HC PH THNG

LUN VN THC S S PHM HA HC


CHUYN NGNH: L LUN V PHNG PHP DY HC
(B MN HA HC)

M s: 60 14 10
Ngi hng dn khoa hc: PGS.TS V Ngc Ban

H NI - 2012
-1-

MC LC
Li cm n ..................................................................................................
Danh mc vit tt .....................................................................................
Danh mc cc bng .....................................................................................
Danh mc biu , th ...........................................................................
Mc lc ........................................................................................................
M U ..................................................................................................
Chng 1: C S L LUN V THC TIN CA TI ...........
1.1. C s l lun ca vic nng cao cht lng, hiu qu qu trnh dy
v hc mn Ha hc trung hc ph thng ..................................................
1.1.1. Qu trnh dy hc ..............................................................................
1.1.2. Cht lng dy hc ...........................................................................
1.1.3. Mt s bin php nng cao cht lng dy hc ..........................
1.2. Bi tp ha hc .....................................................................................
1.2.1. ngha, tc dng ca bi tp ha hc ..............................................
1.2.2. La chn, phn loi bi tp ha hc .................................................
1.2.3. Thc trng vic s dng bi ton ha hc trng THPT ..............
1.3. Phng php chung gii cc bi ton ha hc trung hc ph thng ...
1.3.1. Cc cng thc cn thit khi gii bi ton ha hc ............................
1.3.2. Quan h gia s mol ca cc cht phn ng .....................................
1.3.3. Phng php chung gii bi ton ha hc trung hc ph thng .......
1.3.4. Kt lun chung ..................................................................................
Chng 2: LA CHN, PHN LOI CC BI TON HA HC
V C - PHN PHI KIM V GII THEO PHNG PHP
CHUNG GII BI TON HA HC TRUNG HC PH THNG
2.1. Tng quan v chng trnh ha hc v c - phn phi kim trong
trung hc ph thng ....................................................................................
2.2. H thng cc bi ton ha hc v c - phn phi kim la chn, phn
loi v gii theo phng php chung ..........................................................
2.2.1. Bi ton v nhm Halogen ................................................................
2.2.2. Bi ton v nhm Oxi - Lu hunh. .................................................
2.2.3. Bi ton v nhm Nit Photpho .....................................................
-v-

Trang
i
ii
iii
iv
v
1
5
5
5
5
6
7
7
8
10
11
11
12
14
20

23
23
26
26
49
60

2.2.4. Bi ton v nhm Cacbon Silic ......................................................


2.3. S dng h thng bi ton ha hc theo mc nhn thc t duy trong
qu trnh dy v hc phn phi kim - chng trnh Ha hc v c THPT .........
2.3.1. S dng bi ton ha hc theo mc nhn thc t duy trong
vic hnh thnh kin thc mi .....................................................................
2.3.2. S dng bi ton ha hc theo mc nhn thc t duy vn
dng cng c kin thc, k nng ...............................................................
2.3.3. S dng bi ton ha hc theo mc nhn thc t duy nhm
kim tra, nh gi mc vn dng kin thc, k nng ca hc sinh .......
Chng 3: THC NGHIM S PHM ................................................
3.1. Mc ch ca thc nghim s phm ....................................................
3.2. Nhim v ca thc nghim s phm....................................................
3.3. Qu trnh tin hnh thc nghim s phm ...........................................
3.3.1. i tng v a bn thc nghim ....................................................
3.3.2. Tin hnh thc nghim......................................................................
3.3.3. Ni dung v kt qu thc nghim .....................................................
KT LUN ................................................................................................
TI LIU THAM KHO ........................................................................
PH LC ...................................................................................................

-vi-

71
82
82
83
84
86
86
86
86
86
86
87
97
98
101

DANH MC CC CH VIT TT
Ch vit tt

Ch vit y

dd

Dung dch

i chng

ktc

iu kin tiu chun

GS

Gio s

GV

Gio vin

hh

Hn hp

HS

Hc sinh

Nxb

Nh xut bn

PGS

Ph Gio s

PTHH

Phng trnh ha hc

TN

Thc nghim

TNSP

Thc nghim s phm

THPT

Trung hc ph thng

TS

Tin s

-ii-

DANH MC CC BNG

Trang
Bng 3.1.T l % hc sinh lm ng bi ton .............................................
Bng 3.2.Bng im kim tra ca hc sinh.................................................
Bng 3.3.Bng % hc sinh t im t Xi tr xung..................................
Bng 3.4. Bng im kim tra trung bnh ca hc sinh ..............................
Bng 3.5.Bng % HS t im yu, km, trung bnh, kh, gii .................
Bng 3.6. Gi tr ca cc tham s c trng ...............................................

-iii-

88
89
90
92
92
95

DANH MC CC BIU

Trang
Biu 3.1. So snh trnh HS 2 lp TN v C - s 1 ..................

93

Biu 3.2. So snh trnh HS 2 lp TN v C - s 2 ..................

93

Biu 3.3. So snh trnh HS 2 lp TN v C - s 3 ..................

93

Biu 3.4. So snh trnh HS 2 lp TN v C - s 4 ..................

94

DANH MC CC TH

Trang
th 3.1. th biu din ng ly tch im kim tra bi s 1 ........... 90
th 3.2. th biu din ng ly tch im kim tra bi s 2 ........... 91
th 3.3. th biu din ng ly tch im kim tra bi s 3 ........... 91
th 3.4. th biu din ng ly tch im kim tra bi s 4 ........... 91

-iv-

M U
1. L do chn ti
Trong dy hc ha hc, mt trong nhng hot ng ch yu pht
trin t duy cho hc sinh l vic s dng cc bi tp ha hc (gm bi tp
nh tnh v bi tp nh lng). Vic s dng cc bi ton ha hc, va gp
phn cng c, khc su kin thc cho hc sinh, va rn luyn, pht trin nng
lc nhn thc t duy cho hc sinh.
Trong qu trnh dy hc, ngi gio vin lun quan tm tm ti, la
chn cc cu hi, bi ton ph hp cng nh cc cch gii hiu qu nht
phc v cho cc gi ln lp, cc gi luyn tp hoc kim tra, nh gi hc
sinh nhm nng cao hiu qu, cht lng ging dy. Cn i vi hc sinh, cc
em cng lun mong mun c c nhng cu hi, nhng bi ton tt, c
nhng cch gii d dng, thun tin nng cao hiu qu hc tp.
Tuy nhin, hin nay trong cc ti liu tham kho ha hc, s lng bi
tp ha hc qu ln v a dng, phng php gii cc bi ton ha hc a ra
li nhiu nn hc sinh v ngay c mt s gio vin cng cm thy lng tng
trong vic la chn v gii cc bi ton ha hc.
gp phn tho g kh khn trn, chng ti chn ti Phn loi v
gii cc bi ton ha hc v c - phn phi kim theo mt phng php
chung gp phn nng cao hiu qu dy v hc mn ha hc trung hc
ph thng
2. Lch s nghin cu
Nh trnh by trn, cho n nay nhiu tc gi khc nhau a ra
nhiu phng php gii cc bi ton ha hc, c bit l cc phng php gii
nhanh cc bi ton ha hc trc nghim. [1, 2, 3, 7, 14, 15, 17, 18...]
Trong ti liu "Phng php chung gii cc bi ton ha hc trung hc
ph thng" [4], tc gi h thng v a ra mt phng php chung gii cc
bi ton ha hc n gin v d s dng i vi hc sinh. Vic p dng
phng php chung nu trn gii cc bi ton Ha v c Lp 12 v bi
-1-

ton xc nh cng thc phn t hp cht hu c c trnh by hai lun


vn thc s s phm ha hc trng i hc Gio dc - i hc Quc Gia H
Ni [6, 24].
Trong lun vn ny, chng ti tip tc p dng phng php chung gii
cc bi ton ha hc THPT gii cc bi ton ha hc v c - phn phi kim
gp phn nng cao hiu qu dy v hc mn Ha hc THPT.
3. Mc tiu v nhim v nghin cu
3.1. Mc tiu
La chn, phn loi cc bi ton ha hc v c - phn phi kim v gii
chng theo mt phng php chung nhm nng cao hiu qu dy v hc mn
ha hc trung hc ph thng.
3.2. Nhim v
- Nghin cu c s l lun ca vic nng cao cht lng dy v hc mn
ha hc THPT ; ngha, tc dng ca bi tp ha hc trong qu trnh dy v
hc mn ha hc ; C s la chn, phn loi cc bi tp ha hc ; Thc trng
ca vic s dng cc bi ton ha hc ca gio vin v hc sinh THPT.
- Nghin cu phng php chung gii cc bi ton ha hc THPT v
vn dng gii cc bi ton ha hc v c - phn phi kim la chn v
phn loi.
- Thc nghim s phm nh gi hiu qu v tnh kh thi ca ti.
4. Phm vi nghin cu
Cc bi ton ha hc v c - phn phi kim trong chng trnh trung hc
ph thng.
5. Khch th v i tng nghin cu
- Khch th nghin cu: Qu trnh dy v hc mn Ha hc trng
THPT.
- i tng nghin cu: H thng bi tp ha hc v c - phn phi kim
trong chng trnh THPT.

-2-

6. Cu hi nghin cu
- C s la chn v phn loi cc bi ton ha hc l g ?
- Phng php chung gii cc bi ton ha hc THPT l phng php no?
7. Gi thuyt nghin cu
Nu la chn v phn loi tt cc bi ton ha hc v c - phn phi kim
v s dng tt phng php chung gii cc bi ton ha hc THPT gii cc
bi ton s c c mt h thng cc bi ton, l ti liu hu ch cho gio
vin v hc sinh tham kho, s dng gp phn nng cao hiu qu, cht lng
dy v hc mn Ha hc trng trung hc ph thng.
8. Phng php nghin cu
Chng ti s dng phi hp cc phng php sau:
- Phng php nghin cu l lun:
+ Nghin cu cc ti liu l lun lin quan n ti ang xt.
+ Nghin cu sch gio khoa ph thng v cc ti liu tham kho v
phn phi kim trong chng trnh ha hc THPT.
- Phng php nghin cu thc tin:
+ iu tra tnh hnh s dng bi ton ha hc v phng php gii
chng trong dy hc ha hc.
+ Trao i kinh nghim vi gio vin v chuyn gia v phng php
gii cc bi ton ha hc trong dy hc ha hc.
+ Thc nghim s phm v x l kt qu thc nghim bng phng
php thng k ton hc v khoa hc ng dng s phm.
9. ng gp mi ca ti
la chn v phn loi c h thng cc bi ton ha hc v c phn phi kim theo bn mc t duy t thp n cao: Bit - Hiu - Vn dng
- Vn dng Sng to v gii cc bi ton theo phng php chung gii cc
bi ton ha hc THPT. y l mt ti liu tham kho tt cho gio vin v
hc sinh trong qu trnh dy v hc, gp phn nng cao hiu qu dy v hc
mn Ha hc THPT.
-3-

10. Cu trc ca lun vn


Ngoi phn m u, kt lun, khuyn, ti liu tham kho v ph lc, ni
dung chnh ca lun vn c trnh by trong 3 chng:
Chng 1: C s l lun v thc tin ca ti.
Chng 2: La chn, phn loi cc bi ton ha hc v c - phn phi kim
v gii theo phng php chung gii bi ton ha hc trung hc ph thng
Chng 3: Thc nghim s phm.

-4-

CHNG 1
C S L LUN V THC TIN CA TI
1.1. C s l lun ca vic nng cao cht lng, hiu qu qu trnh dy
v hc mn Ha hc trung hc ph thng
1.1.1. Qu trnh dy hc
Qu trnh dy hc l qu trnh tng tc gia thy v tr, l qu trnh
nhn thc ca hc sinh do gio vin t chc, iu khin nhm chim lnh ni
dung hc vn ph thng.
Ni cch khc, dy hc l qu trnh nhn thc ca hc sinh di vai tr
ch o ca gio vin nhm thc hin mc ch v nhim v ca dy hc.
1.1.2. Cht lng dy hc
1.1.2.1. Cht lng gio dc
Cht lng l nhng c tnh khch quan ca con ngi, s vt, s vic
c biu hin ra bn ngoi thng qua cc thuc tnh. Cht lng lin kt cc
thuc tnh ca con ngi, s vt, s vic li thnh mt tng th, bao qut ton
b con ngi, s vt v khng th tch ri con ngi v s vt .
Trong gio dc, cht lng gio dc khng phi c biu hin qua vic
ngi hc c c bao nhiu quyn sch, hc c bao nhiu kin thc, lm
c bao nhiu bi tp, ... m iu quan trng nht l thng qua qu trnh gio
dc , ngi hc thay i c nhng g v mt nhn thc, v ng c hc
tp, thi v hnh vi hc tp; v nhn sinh quan, th gii quan v l tng
sng v t pht trin nhn cch bn thn mnh nh th no. Nh vy, cht
lng gio dc s c biu hin tp trung nht nhn cch ca ngi hc ngi c o to, c gio dc.
1.1.2.2. Cht lng dy hc
Cht lng dy hc l mt b phn hp thnh quan trng nht ca cht
lng gio dc. Cht lng dy hc c hiu l cht lng ging dy ca
ngi dy v cht lng hc tp ca ngi hc xt c v mt nh lng v
nh tnh so vi cc mc tiu ca mn hc.
-5-

Cht lng dy hc c nh gi thng qua gi hc hoc thng qua


mt qu trnh dy hc v ch yu c cn c vo kt qu ging dy hc tp
ca gi hc hay qu trnh hc c v mt nh lng (khi lng tri thc
m ngi hc tip thu c) v c v mt nh tnh (mc su sc, vng
vng ca nhng tr thc m ngi hc lnh hi c).
Trong hai yu t l cht lng ging dy ca ngi dy v cht lng
hc tp ca ngi hc th cht lng dy hc c biu hin tp trung nht
cht lng hc tp ca ngi hc. Ngi hc l ngi quyt nh chnh n
cht lng dy hc. Mun nng cao cht lng dy hc th ng ngha vi
vic phi nng cao cht lng hc tp ca ngi hc.
L lun dy hc hin i ch ra rng: Ngi hc trong qu trnh o
to khng ch l i tng ca hot ng dy m cn l ch th ca hot ng
lnh hi tri thc, k nng, k xo. Trong cc hnh thc t chc hc th vic t
hc c mt vai tr quan trng nh hng trc tip n cht lng dy hc. T
hc ca ngi hc l khu quan trng khng th tch ri qu trnh o to
nh trng. Bi dng cho ngi hc phng php lun khoa hc, phng
php nghin cu v phng php t hc s gip ngi hc pht trin nhng
phm cht v nng lc hot ng tr tu sng to, chnh l dy phng php
nhn thc tm ra tr thc. Nh vy, nng lc t hc ca ngi hc va l yu
cu va l iu kin cho cht lng o to, cht lng dy hc. T chc c
hot ng t hc mt cch khoa hc, hp l v t hiu qu cao l gp phn thit
thc vo vic nng cao cht lng dy hc. y khng ch l trch nhim ca
ngi dy m quan trng hn l thc hc tp ca bn thn ngi hc.
1.1.3. Mt s bin php nng cao cht lng dy hc
Cht lng, hiu qu ca qu trnh dy v hc ph thuc vo nhiu yu
t nh ni dung v chng trnh mn hc ; h thng sch gio khoa ; i mi
phng php dy hc ; iu kin c s vt cht phc v cho qu trnh dy v
hc, ... Trong bn lun vn ny, chng ti ch cp n vic s dng bi
ton ha hc, trong , ch trng vo vic la chn, phn loi v phng
-6-

php gii bi ton ha hc, gp phn nng cao cht lng dy v hc mn


Ha hc THPT.
1.2. Bi tp ha hc
1.2.1. ngha, tc dng ca bi tp ha hc
Bi tp ha hc l mt h thng cc cu hi v bi ton v ha hc nhm
t c mt hay nhiu nhng mc tiu kin thc cn nh gi i vi hc
sinh. Vic dy hc khng th thiu bi tp. S dng bi tp trong dy hc l
mt bin php quan trng nng cao cht lng dy hc.
Bi tp ha hc c ngha, tc dng v nhiu mt.
- ngha tr dc:
+ Lm chnh xc ha cc khi nim ha hc; cng c, o su v m
rng kin thc mt cch sinh ng, phong ph, hp dn. Ch khi vn dng
c cc kin thc vo vic gii bi tp, hc sinh mi nm c kin thc
mt cch su sc.
+ n tp, h thng ha kin thc mt cch tch cc nht. Rn luyn cc
k nng ha hc nh cn bng phng trnh phn ng, tnh ton theo cng
thc ha hc v phng trnh ha hc, ... Nu l bi tp thc nghim s rn k
nng thc hnh, gp phn vo vic gio dc k thut tng hp cho hc sinh.
+ Rn luyn kh nng vn dng kin thc vo thc tin i sng, lao
ng sn xut v bo v mi trng; rn luyn k nng s dng ngn ng ha
hc v cc thao tc t duy.
- ngha pht trin:
Pht trin hc sinh cc nng lc t duy logic, bin chng, khi qut,
c lp, thng minh v sng to.
- ngha gio dc:
Rn luyn c tnh chnh xc, kin nhn, trung thc v lng say m
khoa hc Ha hc. Bi tp thc nghim cn c tc dng rn luyn vn ha lao
ng (lao ng c t chc, c k hoch, gn gng, ngn np, sch s ni lm
vic).
-7-

1.2.2. La chn, phn loi bi tp ha hc


Hin nay, trong cc sch tham kho ha hc, s lng cu hi v bi
ton ha hc rt phong ph v a dng. phc v tt cho vic dy v hc
ha hc, chng ti la chn cc bi tp ha hc da vo nhng tiu ch sau:
- Bm st ni dung chng trnh, mc tiu ca mn hc, bm st ni
dung sch gio khoa ha hc THPT.
- C ni dung phong ph, m bn cht ha hc v c tnh thc t, trnh s
nng n lt lo v mt ton hc. Bn cnh nhng bi tp c bn, cn c nhng
bi tp tng hp, su sc pht trin tr thng minh sng to, khi dy hng th
hc tp ca hc sinh. Bn cnh nhng bi tp c hng dn gii cn phi c
nhng bi tp t luyn, gip hc sinh t hc, pht huy tnh ch ng sng to
ca hc sinh. Bn cnh nhng bi tp t lun l nhng bi tp trc nghim, ...
Sau khi la chn c cc bi tp th vic phn loi chng c ngha
quan trng. C nhiu cch phn loi bi tp ty thuc vo c s phn loi. C
th da vo cc c s sau y:
- Da vo hnh thi hot ng ca hc sinh khi gii bi tp c th chia
thnh: bi tp l thuyt v bi tp thc nghim.
- Da vo tnh cht ca bi tp c th chia thnh: bi tp nh tnh v bi
tp nh lng.
- Da vo ni dung c th chia thnh: bi tp nng , bi tp in phn,
p sut, ...
- Da vo kiu bi hoc dng bi c th chia thnh: bi tp xc nh
cng thc phn t ca cht ; tnh thnh phn phn trm ca hn hp ; nhn
bit ; tch cht ra khi hn hp ; iu ch, ...
- Da vo khi lng kin thc hay mc n gin, phc tp, c th
chia thnh: bi tp c bn v bi tp tng hp.
- Da vo chc nng c th chia thnh: bi tp kim tra s hiu v nh ;
bi tp nh gi kh nng: v s , tm ti liu, tng kt, ... ; bi tp rn
luyn t duy khoa hc (phn tch, tng hp, quy np, din dch, ...).
-8-

Trong phm vi ti ny, chng ti s dng cch phn loi bi tp theo


mc nhn thc t duy ca hc sinh.
Thang cp nhn thc t duy c nhiu tc gi nghin cu, th d
trn th gii c Bloom, Lorin Anderson , ... Vit Nam, c GS Nguyn Ngc
Quang, ... Quan im ca cc nh khoa hc trn c trnh by c th
trong cc ti liu v trong nhiu lun vn thc s s phm ha hc trc y.
Sau khi nghin cu cc quan im trn, nhn thy c nhiu im tng ng
v ph hp vi Vit Nam, B Gio Dc v o To Vit Nam ch o dy
hc bm st theo chun kin thc, k nng theo cc cp : Nhn bit Thng hiu - Vn dng (mc c bn) - Vn dng sng to (mc nng cao).
Trong phm vi ti ny, chng ti p dng cn c phn loi trn phn
loi v xy dng h thng cc bi ton ha hc v c - phn phi kim THPT.
Cc bi tp dng bit:
Cc bi tp dng bit ch yu cu v nng lc nhn thc ca hc sinh
l nh li v nhc li nhng kin thc hc mt cch my mc. T duy ca
hc sinh mc bit l t duy c th v k nng tng ng ch l k nng
bt chc theo mu.
Cc bi tp dng hiu:
Cc bi tp dng hiu yu cu hc sinh c nng lc nhn thc l ti
hin kin thc, din gii kin thc, m t kin thc. mc ny, hc sinh
phi c t duy logic, tng ng vi k nng pht huy sng kin (lm khng
cn bt chc my mc).
Cc bi tp dng vn dng:
cc bi tp vn dng, yu cu hc sinh cn phi c l kh nng vn
dng kin thc x l tnh hung khoa hc c th hay tnh hung mi, tnh
hung trong i sng thc tin. y, t duy hc sinh c nng ln mt
trnh cao hn l t duy h thng (suy lun tng t, tng hp, so snh,
khi qut ha). K nng tng ng m hc sinh cn p ng l k nng i
mi (khng b l thuc vo mu, c s i mi, hon thnh k nng nhp
nhng khng phi hng dn).
-9-

Cc bi tp dng vn dng sng to:


Dng vn dng c nng ln trnh cao hn l vn dng sng
to. trnh ny, hc sinh c nng lc nhn thc l phn tch, tng hp,
nh gi v phi c t duy tru tng (suy lun cc vn mt cch sng to,
ngoi cc khun kh quy nh). K nng tng ng l k nng c sng to,
t ti trnh cao; sng to ra mt quy trnh hon ton mi, nguyn l mi,
tip cn mi, tch ra khi mu ban u.
Do ni dung ca nhng bi ton vn dng sng to c mc kh cao
nn khng phi ni dung kin thc no, bi no cng xy dng c m phi
l s phi hp, lin h kin thc ca nhiu bi trong mt chng hoc lin h
gia ni dung ca nhiu chng vi nhau.
1.2.3. Thc trng vic s dng bi ton ha hc trng THPT
nh gi thc trng vic s dng bi ton ha hc trng ph
thng, chng ti tin hnh thc nghim iu tra thc t qua bng cu hi
iu tra dnh cho gio vin v hc sinh [Ph lc 1, 2].
Ti trng THPT Marie Curie thnh ph Hi Phng, sau khi tham kho
kin ca 9 gio vin trong t Ha hc v iu tra 580 hc sinh ti trng,
kt hp vi kt qu trong nhm c iu tra mt s trng khc trong
thnh ph, chng ti c nhn xt:
- 100% cc gio vin u thng nht vic s dng bi ton ha hc trong
vic nng cao hiu qu dy hc l rt cn thit.
- Hu ht cc gio vin (> 90%) khng hng dn hc sinh gii cc bi
ton ha hc theo phng php chung m theo cc phng php khc nhau
theo tng dng bi.
- 100% cc gio vin u s dng cc nh lut bo ton ha hc v mt s
phng php khc nu hng dn hc sinh gii nhanh cc bi ton ha hc.
- Vi hc sinh, hu ht cc em (> 90% HS) cho rng vic gii cc bi
ton ha hc l kh khn. Cc em gii thch vi nhiu l do, trong c mt
nguyn nhn l do cc Thy, C a ra nhiu cch gii khc, ty theo mi
dng bi nn cc em khng nm c bn cht, thng lng tng, khng linh
hot trong gii bi ton ha hc.
-10-

Nh vy, kt qu iu tra, cho thy, vn cn nhiu kh khn trong


phng php gii bi ton ha hc trng trung hc ph thng. iu
thc y chng ti c thm hng th tip tc nghin cu ti ny, mong
gp phn nh b vo vic ci thin v nng cao cht lng dy hc ha hc
trng THPT.
1.3. Phng php chung gii cc bi ton ha hc trung hc ph thng
gii cc bi ton ha hc, trc ht cn phn tch ni dung ca bi
ton v biu th ni dung bng cc PTHH. Khi vit v cn bng c
cc PTHH, d dng thit lp c quan h gia s mol ca cc cht
tham gia hay hnh thnh sau phn ng, nh , tnh c s mol ca "cc
cht cn tnh ton" khi bit s mol ca "cc cht c s liu cho trc". Tuy
nhin, trong bi ton ha hc, cc s liu cho trc thng khng phi l s
mol ca cc cht m l khi lng, th tch, nng , ... ca cc cht v mc
ch ca bi ton ha hc cng khng phi l xc nh s mol ca "cc cht
cn tnh ton" m l xc nh khi lng, th tch, nng , ... ca cc cht
. Nh vy, gii cc bi ton ha hc, ngoi quan h gia s mol ca cc
cht phn ng, cn cn phi da vo mt s cng thc chuyn i khi lng
(m), th tch (V), nng , (CM, C%) ... ca cht ra s mol cht v ngc li.
1.3.1. Cc cng thc cn thit khi gii bi ton ha hc
STT

Cng thc

m=M n

V0 = 22,4 n

CM =

C% =

4
=

S mol cht
m
n=
M
V
n= 0
22,4

n ct
Vdd

n = CM . Vdd

m ct
. 100%
m dd
m ct
. 100%
V.d

-11-

n ct =

1
C%
. m dd .
M ct
100%

1
C%
. V.d .
M ct
100%

Da vo cc cng thc bng trn c th rt ra biu thc tnh mt i


lng no m bi ton i hi. iu quan trng l da vo cc cng thc
c th tnh c s mol cht khi bit khi lng, th tch, nng ca cht
v ngc li.
1.3.2. Quan h gia s mol ca cc cht phn ng
Th d 1:
cC + dD
Xt phn ng: aA + bB

S mol ca cc cht tham gia hay hnh thnh sau phn ng k hiu ln lt
l nA, nB, nC, nD. Cc gi tr ny phi t l vi cc h s a, b, c, d tng ng,
ngha l:

n
nA
n
n
= B = C = D
a
b
c
d
Da vo h thc ny c th xc nh s mol ca mt cht bt k khi bit s
mol ca cc cht khc tham gia hay hnh thnh sau phn ng:
nA =

a
a
a
b
b
b
n B = n C = n D ; n B = n A = n C = n D ; ...
b
c
d
a
c
d

Th d 2:
Xt mt dy bin ha sau:
C + 3D
2A + 5B

(1)

2G + 4H
3C + E

(2)

5K +
2H + 3I

(3)

3M

Gi thit cc phn ng u xy ra hon ton. Hy thit lp quan h gia


nK v nA, gia nB v nM ?
Gii:
thit lp mi quan h gia nK v nA ta xut pht t cht K v xt
quan h gia K v A bc cu qua cc cht trung gian H v C. C th, theo cc
phn ng (3), (2), (1), ta c:
nK =

5
4
1
5 4 1
5
n H ; n H = n C; n C = n A n K = . . n A = n A
2
3
2
2 3 2
3

-12-

Tng t, thit lp quan h gia nB v nM ta xut pht t cht B v cng


xt quan h gia B v M bc cu qua cc cht trung gian C v H. Ta c:
nB = 5nC ; nC =

3 2
5
3
2
nH ; nH = n M nB = 5 . . n M = n M
4 3
2
4
3

Th d 3:
Cho hn hp 3 kim loi Na, Al, Fe ha tan hon ton trong dung dch
H2SO4 long thu c mt cht kh v dung dch D. Thm dung dch NaOH
vo dung dch D cho ti d. Lc ly kt ta, em nung ngoi khng kh n
khi lng khng i, thu c mt cht rn.
Thit lp quan h gia khi lng hn hp, s mol cht kh v s mol
cht rn vi s mol ca cc kim loi trong hn hp u.
Gii:
Theo bi, ta c cc PTHH:
2Na + H2SO4 Na2SO4 + H2

(1)

2Al + 3H2SO4 Al2(SO4)3 + 3H2

(2)

Fe + H2SO4 FeSO4 + H2

(3)

Al2(SO4)3 + 6NaOH 2Al(OH)3 + 3Na2SO4

(4)

Al(OH)3 + NaOH NaAlO2 + 2H2O

(5)

FeSO4 + 2NaOH Fe(OH)2 + Na2SO4

(6)

4Fe(OH)2 + O2 + 2H2O 4Fe(OH)3

(7)

2Fe(OH)3 Fe2O3 + 3H2O

(8)

Cht kh sinh ra l H2, cht rn thu c l Fe2O3.


t s mol ca Na, Al, Fe trong hn hp u ln lt l x, y, z. Ta c:
mhh = 23x + 27y + 56z
Theo (1), (2), (3): n H2 =

1
3
x+ y+z
2
2

Theo (8), (7), (6), (3): n Fe2O3 =

1
z
2

(a)
(b)
(c)

Cc phng trnh (a), (b), (c) biu th cc quan h cn tm.

-13-

Nh vy, c th thy rng, khi vit v cn bng c cc phng


trnh ha hc th d dng thit lp c quan h gia s mol ca cc cht
phn ng. Da vo cc quan h ny v cc cng thc nu phn 1.3.1, c
th gii quyt c cc bi ton ha hc. iu ny s c trnh by r rng
v chi tit phn tip theo.
1.3.3. Phng php chung gii bi ton ha hc trung hc ph thng
Qua cc th d nu trn, ta thy cc bi ton ha hc c th chia lm 2 loi:
1) Cc bi ton lin quan n phn ng ca mt cht qua mt giai on
hay mt dy bin ha (nh th d 1, th d 2 trn).
2) Cc bi ton lin quan n phn ng ca mt hn hp cht (nh th
d 3 trn).
Cc bi ton lin quan n phn ng ca mt hn hp cht c gi l
cc bi ton hn hp cn cc bi ton lin quan n phn ng ca mt cht
c gi l cc bi ton "khng hn hp".
Loi bi ton "khng hn hp"
Phng php gii cc bi ton loi ny l lp biu thc tnh i
lng m bi ton i hi ri da vo quan h gia s mol ca "cht cn
tnh ton" vi s mol ca "cht c s liu cho trc" trong phng trnh
ha hc v da vo cc cng thc gii.
Th d 1:
Cho m gam Fe phn ng va vi 3,36 lt kh Cl2 (ktc). Tnh m ?
Gii:
2FeCl3
2Fe + 3Cl2

Ta c: mFe = 56.nFe
S mol ca "cht cn tnh ton" (nFe) c th da vo s mol ca "cht c s
liu cho trc" ( n Cl ).
2

n Fe =

2
2 3,36
n Cl2 = .
= 0,1 mFe = 56 . 0,1 = 5,6 gam .
3
3 22,4

-14-

Th d 2:
Ha tan 2,4 gam Mg bng mt lng va dung dch HCl th c dung
dch X. Cho NaOH d vo dung dch X thy to ra kt ta Y. Lc ly kt ta
Y, em nung trong khng kh ti khi lng khng i th thu c m gam
cht rn Z. Tnh gi tr ca m.
Gii:
Mg

MgCl2 + H2
+ 2HCl

(1)

Mg(OH)2 + 2NaCl
MgCl2 + 2NaOH

(2)

t
Mg(OH)2
MgO + H2O

(3)

T (1), (2), (3) n MgO = n Mg =

2,4
= 0,1 mMgO = 40 . 0,1 = 4 gam .
24

Loi bi ton hn hp.


Phng php gii bi ton hn hp l t n s, lp phng trnh
v gii phng trnh suy ra cc i hi ca bi ton.
- n s thng t l s mol ca cc cht trong hn hp.
- Cc phng trnh c thit lp bng cch biu th mi quan h
gia cc s liu cho trong bi (sau khi i ra s mol cht, nu c th
c) vi cc n s.
- Gii cc phng trnh s xc nh c cc n s, ri da vo suy
ra cc i hi khc nhau ca bi ton.
Th d 4:
Ha tan 10,4 gam hn hp X gm Mg, Fe trong dung dch HCl d thy thot
ra 6,72 lt kh (ktc). Tnh phn trm khi lng mi cht trong X?
Gii:
Mg + 2HCl MgCl2 + H2

(1)

Fe + 2HCl FeCl2 + H2

(2)

t: nMg = x ; nFe = y. Ta c:
mhh = 24x + 56y = 10,4
nH = x + y =
2

(a)

6,72
= 0,03
22,4

(b)
-15-

Gii h gm (a) v (b) thu c: x = 0,02 ; y = 0,01

mMg = 24 . 0,2 = 4,8 gam %Mg = 46,15%


mFe = 56 . 0,1 = 5,6 gam %Fe = 53,85% .

Ch : - Nhiu bi ton hn hp c s phng trnh lp c t hn


s n s. Trong trng hp ny, gii h cc phng trnh v nh c 2
phng php chnh, l:
Gii kt hp vi bin lun, da vo iu kin ca cc n s.
Th d, nu n s l s mol ca cc cht th chng phi lun lun dng,
n s l s nguyn t cacbon (n) trong cc cht hu c th n phi l s nguyn
dng. Vi hirocacbon l cht kh th n 4 , vi ancol cha no th n 3, ...
Da vo cc iu kin nh vy c th gii c h phng trnh v nh v
gii c bi ton.
Gii da vo vic tnh khi lng mol trung bnh ca hn hp.
Th d, vi hn hp gm 2 cht 1 v 2, c Mhh =

mhh
M n + M2 n 2
= 1 1
n hh
n1 + n 2

Tnh M hh v gii bt ng thc M1 < M hh < M2 s gii c h phng


trnh v nh. Phng php ny thng c p dng vi cc bi ton m
khi lng hn hp bit v s mol hn hp bit hoc c th tnh ton,
c bit l vi cc bi ton hn hp cc cht lin tip nhau trong dy ng
ng, hn hp mui ca cc kim loi lin tip nhau trong mt nhm ca bng
tun hon cc nguyn t ha hc, ...
- Vi cc bi ton hn hp cng loi, c cc phn ng xy ra tng t
nhau, hiu sut nh nhau ... th c thay th hn hp bng mt cht c cng
thc phn t trung bnh (CTPTTB) gii.
Th d 5:
Ha tan 28,4 gam hn hp hai mui cacbonat ca hai kim loi thuc nhm
IIA bng dung dch HCl d thu c 6,72 lt kh (ktc).
1) Xc nh hai kim loi, bit chng thuc hai chu k lin tip nhau trong bng
tun hon.
-16-

2) Tnh phn trm khi lng ca mi mui trong hn hp u.


Gii:
1) Gi hai mui l ACO3 v BCO3, s mol tng ng l x v y. Gi thit, khi
lng mol ca A nh hn B (A < B).
ACl2 + CO2 + H2O
ACO3 + 2HCl

(1)

BCl2 + CO2 + H2O


BCO3 + 2HCl

(2)

Ta c th 2 phng trnh, 4 n s:
mhn hp = (A + 6).x + (B + 60).y = 28,4

(a)

nCO2 = x + y = 0,3

(b)

Cch 1: T (a), (b), suy ra: Ax + By = 10,4


Thay x = 0,3 - y thu c: y =

10,4 - 0,3A
B-A

vi iu kin: 0 < y < 0,3 v 0,3A < 10,4 hay A < 34,67.
Cc kim loi nhm IIA tho mn iu kin trn ch c Be (A = 9) v
Mg (B = 24).
- Nu A l Be th B l Mg: y =

10,4 - 0,3.9
= 0,51 : Loi !
24 - 9

- Nu A l Mg th B l Ca: y =

10,4 - 0,3.24
= 0,2 : Tha mn
40 - 24

Vy, A l Mg v B l Ca vi: y = 0,2 v x = 0,1


2) mMgCO3 = 0,1 . 84 = 8,4 gam %mMgCO3 = 29,58%

mCaCO3 = 0,2 .100 = 20 gam %mCaCO3 = 70,42%


Cch 2: Khi lng mol phn t trung bnh ca hn hp 2 mui:

M hn hp =

28,4
= 94,67
0,3

ta c bt ng thc: A + 60 < 94,67 < B + 60 hay A < 34,67 < B.


Hai kim loi A, B tha mn iu kin trn v iu kin ca bi ch c th l
Mg (A = 24) v Ca (B = 40).

-17-

Thay A = 24 ; B = 40 vo (a) v gii hai phng trnh (a), (b) thu c x =


0,1 v y = 0,2. T , tnh c phn trm khi lng ca hai mui nh
cch 1.
Cch 3: C th gii bi ton trn nhanh gn hn bng cch t CTPTTB ca
hai mui l RCO3 , vi s mol l a
RCl2 + CO2 + H2O
RCO3 + 2HCl

Ta c: mhn hp = (R + 60).a = 28,4

(a)
(b)

nCO2 = a = 0,3
Gii (a), (b) thu c: R = 34,67

Hai kim loi tha mn iu kin trn v iu kin ca bi ch c th l Mg


(A = 24) v Ca (B = 40).
t s mol ca MgCO3 v CaCO3 l b v c, ta c:
b + c = a = 0,3

(c)

84 b + 100c = 28,4

(d)

Gii (c) v (d) thu c b = 0,1 v c = 0,2 ; t , tnh c phn trm khi
lng ca mi mui nh cch 1.
Qua cc th d trn, nhn thy cch gii cc bi ton "khng hn hp" v
cc bi ton hn hp tuy c nhng im khc nhau nhng chng u thng
nht ch l u da vo quan h gia s mol ca cc cht phn ng v
cc cng thc biu th quan h gia s mol cht vi khi lng, th tch,
nng ca cht. chnh l ni dung ca phng php chung gii cc bi
ton ha hc.
Phn tch cc trng hp ca bi ton ha hc
Phng php chung gii cc bi ton ha hc nu trn da vo mi quan
h gia s mol ca cht tham gia hay hnh thnh sau phn ng. y, ta
cn phn bit s mol cht phn ng vi s mol cht c ban u. C 3
trng hp c th xy ra:

-18-

a). Trng hp 1: Cc phn ng xy ra hon ton v cc cht phn


ng ly va . Trong trng hp ny, cc cht phn ng u phn ng ht,
ngha l, s mol cht phn ng bng s mol cht c ban u v vic tnh
ton c th da vo s mol c ban u ca bt k cht no.
Th d 1:
Cho 0,56 gam Fe phn ng vi 0,336 lt kh Cl 2 (ktc). Tnh khi lng mui
clorua to thnh.
Gii:

nFe = 0,01 ; nCl2 = 0,015


2Fe + 3Cl2 2FeCl3
Nh vy, theo phn ng th hai cht ly va v cng phn ng ht. Do
, khi lng clorua FeCl3 c th tnh theo nFe hoc tnh theo nCl2 , u c.

n Fe = n FeCl3 = 0,01 hay n FeCl3 =

2
n = 0,01 mFeCl3 = 1,625 gam .
3 Cl2

b). Trng hp 2: Cc phn ng xy ra hon ton v cc cht phn


ng c cht d, cht thiu. Trong trng hp ny, ch c cht thiu phn ng
ht, ngha l s mol cht thiu phn ng chnh bng s mol ca n ban u
v vic tnh ton ch c th da vo s mol c ban u ca cht thiu.
Th d 2:
Cho 0,84 gam Fe phn ng vi 0,56 lt kh Cl2 (ktc). Tnh khi lng clorua
to thnh
Gii:

nFe = 0,015 ; nCl2 = 0,025


2FeCl3
2Fe + 3Cl2

Nh vy, theo phng trnh phn ng th sau phn ng Fe ht v Cl 2 cn


3

d 0,025 - .0,015 = 0,025 mol .


2

V vy, lng mui clorua FeCl3 phi tnh theo s mol Fe.

-19-

n Fe = n FeCl3 = 0,015 mFeCl3 = 162,5 . 0,015 = 2,4375 gam .


c). Trng hp 3:
Cc phn ng xy ra khng hon ton (do hiu sut phn ng khng
bng 100% hoc do thi gian phn ng cha ). Trong trng hp ny,
khng nhng cht d m c cht thiu cng cha phn ng ht v vic tnh
ton khng th da vo s mol c ban u ca bt k cht no. Cn phi t
s mol ca mt cht no phn ng l n v vic tnh ton phi da vo
gi tr n .
Th d 3:
Sau khi nung 9,4 gam Cu(NO3)2 nhit cao thu c 6,16 gam cht rn.
Tnh th tch kh thu c ktc.
Gii:
Phn ng nhit phn: 2Cu(NO3)2 2CuO + 4NO2 + O2
S mol Cu(NO3)2 ban u:

(1)

9,6
= 0,05
188

Nu hiu cht rn ch l CuO, cng c ngha l hiu phn ng (1) xy ra hon


ton th m(cht rn) = mCuO = 80 . 0,05 = 4g 6,16g mu thun vi bi.
Nh vy, phi hiu cht rn gm CuO v Cu(NO3)2 d, ngha l phn ng
nhit phn khng hon ton.
t nCu(NO3 )2 nhit phn l n (mol) s mol CuO, NO2, O2 s l n, 2n v

1
n.
2

m(cht rn) = mCuO + mCu(NO3 )2 d = 80n + 188.(0,05 - n) = 6,16 n = 0,03

VNO2 = 22,4 . 2 . 0,03 = 1,344 lit ; VO2 = 22,4 .

1
. 0,03 = 0,336 lit .
2

1.3.4. Kt lun chung


T nhng iu trnh by trn y, chng ta nhn thy cc bi ton ha hc
u c th gii theo mt phng php chung l da vo mi quan h gia s mol
ca cc cht phn ng v cc cng thc biu th quan h gia s mol cht vi
cc i lng thng gp nh khi lng, th tch, nng , ... ca cht.
-20-

Tuy nhin, vic gii ton ha hc c thun tin, chng ta phn bit
chng lm 2 loi: Loi bi ton "khng hn hp" v Loi bi ton hn hp.
Vi cc bi ton "khng hn hp", phng php gii l lp biu thc
xc nh cc i lng m bi ton i hi, ri da vo quan h gia s mol
ca "cc cht cn tnh ton" vi s mol ca "cc cht c s liu cho trc" v
cc cng thc gii.
Vi cc bi ton hn hp, phng php gii l t cc n s, lp
phng trnh v gii cc phng trnh xc nh cc n s ri t suy ra
cc i hi khc nhau ca bi ton.
- Nu s phng trnh lp c trong bi ton t hn s n s th
gii bi ton c th da vo hai cch chnh l gii kt hp vi bin lun (da
vo iu kin ca cc n s) hoc da vo vic tnh khi lng mol trung bnh
ca hn hp.
- Vi bi ton hn hp ca cc cht cng loi, c cc phn ng xy
ra tng t nhau, vi hiu sut nh nhau, ... th c th thay hn hp bng mt
cht c cng thc phn t trung bnh gii bi ton c nhanh gn hn.
Cc phn ng xy ra trong cc bi ton ha hc, d loi "khng hn
hp" hay loi hn hp c th ng vi mt trong ba trng hp:
a) Phn ng xy ra hon ton v cc cht phn ng ly va .
b) Phn ng xy ra hon ton v cc cht phn ng c cht d, c
cht thiu.
c) Phn ng xy ra khng hon ton.
Trong trng hp a, vic tnh ton s mol cc cht c th da vo s
mol c ban u ca bt k cht no.
Trong trng hp b, vic tnh ton ch c th da vo s mol c ban u
ca cht thiu (cht phn ng ht).
Trong trng hp c, phi t s mol ca mt cht no phn ng l
n (hoc a, b, ...) v vic tnh ton s mol cc cht phi da vo gi tr n (hoc
a, b, ...) .
-21-

Trng hp b v c l cc trng hp ph bin thng gp trong cc bi


ton ha hc. V vy, vic bin lun bit r cht d, cht thiu, bit r phn
ng c hon ton hay khng, ... l rt quan trng khi gii cc bi ton ha hc.
***
Hin nay, hnh thc thi trc nghim ngy cng ph bin m c im
ca loi hnh kim tra ny l s lng cu hi nhiu, v th m thi gian lm
bi rt ngn. c kt qu cao trong cc k thi, c bit l k thi tt nghip
THPT v tuyn sinh i hc, Cao ng, i hi hc sinh phi bit vn dng
linh hot, sng to kin thc hc. Ngoi vic p dng phng php chung
gii cc bi ton ha hc THPT, cn kt hp, vn dng hp l cc nh lut
sn c trong ha hc nh: nh lut bo ton khi lng; nh lut bo
ton electron ; nh lut bo ton nguyn t ; nh lut bo ton in tch
gii nhanh cc bi ton ha hc.
Tiu kt chng 1
Trong chng 1, chng ti trnh by c s l lun v thc tin ca
ti, bao gm:
- C s l lun ca vic nng cao cht lng, hiu qu qu trnh dy v
hc mn Ha hc THPT.
- ngha, tc dng ca bi tp ha hc ; c s la chn, phn loi cc
bi ton ha hc ; thc trng vic s dng bi ton ha hc trng THPT.
- Phng php chung gii cc bi ton ha hc THPT.
Nhng c s l lun v thc tin trnh by trn s l nh hng
cho chng ti trong vic la chn, phn loi v gii cc bi ton ha hc v
c - phn phi kim theo phng php chung gii bi ton ha hc THPT.

-22-

CHNG 2
LA CHN, PHN LOI CC BI TON HA HC V C
- PHN PHI KIM V GII THEO PHNG PHP CHUNG GII
BI TON HA HC TRUNG HC PH THNG
2.1. Tng quan v chng trnh ha hc v c - phn phi kim trong trung
hc ph thng
Chng trnh trung hc ph thng, phn ha hc v c - phi kim bao
gm cc ni dung nh sau:
Chng

chng trnh C bn

chng trnh Nng cao

Bi 21: Khi qut v nhm Bi 29: Khi qut v nhm


Halogen

Halogen

Bi 22: Clo

Bi 30: Luyn tp

Bi 23: Hiro clorua. Axit Bi 31: Hiro clorua - Axit


clohiric v mui clorua

clohiric

Bi 24: S lc v hp Bi 32: Hp cht c cha


cht c oxi ca clo
chng
Halogen

Bi 25: Flo - Brom - Iot


Bi 26: Luyn tp v nhm
halogen

oxi ca clo
Bi 33: Luyn tp v clo
v hp cht ca clo
Bi 34: Flo

Bi 27: Bi thc hnh s 2:


Tnh cht ha hc ca kh Bi 35: Brom
clo v hp cht ca clo
Bi 28: Bi thc hnh s 3:
Tnh cht ha hc ca Bi 36: Iot
brom v iot
Bi 37: Luyn tp chng

-23-

Bi 38: Bi thc hnh s 3:


Tnh cht ca cc halogen
Bi 39: Bi thc hnh s 4:
Tnh cht cc hp cht ca
halogen
Bi 29: Oxi - Ozon
Bi 30: Lu hunh
Bi 31: Bi thc hnh s 4:
Tnh cht ca oxi, lu
hunh

Bi 40: Khi qut v nhm


oxi
Bi 41: Oxi
Bi 42: Ozon v hiro
peoxit

Bi 32: Hiro sunfua. Lu


hunh ioxit. Lu hunh Bi 43: Lu hunh
trioxit
Bi 33: Axit sunfuric chng

Mui sunfat

Oxi - Lu hunh Bi 34: Luyn tp: Oxi v


lu hunh

Bi 44: Hiro sunfua


Bi 45: Hp cht c oxi
ca

lu

hunh:

Axit

sunfuric. Mui sunfat

Bi 35: Bi thc hnh s 5:


Tnh cht cc hp cht ca Bi 46:Luyn tp chng 6
lu hunh
Bi 47: Bi thc hnh s 5:
Tnh cht ca oxi, lu
hunh
Bi 48: Bi thc hnh s 6:
Tnh cht cc hp cht ca
lu hunh.

-24-

Bi 9: Khi qut v nhm

Bi 7: Nit

nit

Bi 8: Amoniac v mui
amoni

Bi 10: Nit

Bi 9: Axit nitric v mui Bi 11: Amoniac v mui


nitrat

amoni
Bi 12: Axit nitric v mui

Bi 10: Photpho

nitrat

Bi 11: Axit photphoric v


mui photphat

Bi 13: Luyn tp: Tnh


cht ca nit v hp cht
ca nit

Bi 12: Phn bn ha hc
chng

Bi 13: Luyn tp: Tnh

Nit - Photpho

cht photpho v hp cht


ca photpho

Bi 14: Photpho
Bi 15: Axit photphoric v
mui photphat

Bi 14: Bi thc hnh s 2:


Tnh cht ca mt s hp Bi 16: Phn bn ha hc
cht nit, photpho
Bi 17: Luyn tp: Tnh
cht ca photpho v cc
hp cht ca photpho
Bi 18: Thc hnh: Tnh
cht ca mt s hp cht
nit, photpho. Phn bit
mt s loi phn bn ha
hc.
chng
Cacbon - Silic

Bi 19: Khi qut v nhm

Bi 15: Cacbon

cacbon

-25-

Bi 16: Hp cht ca
cacbon

Bi 20: Cacbon

Bi 17: Silic v hp cht Bi 21: Hp cht ca


ca silic

cacbon

Bi 18: Cng nghip silicat

Bi 22: Silic v hp cht


ca Silic

Bi 19: Luyn tp: Tnh


cht ca cacbon, silic v Bi 23: Cng nghip silicat
hp cht ca chng
Bi 24: Luyn tp: Tnh
cht ca cacbon, silic v
cc hp cht ca chng
2.2. H thng cc bi ton ha hc v c - phn phi kim la chn, phn
loi v gii theo phng php chung
2.2.1. Bi ton v nhm Halogen
a) Mt s kin thc cn nm vng:
Clo (Cl2):
Clo l mt phi kim c tnh oxi ha mnh: tc dng vi nhiu kim loi,
phi kim v nhiu hp cht.
Clo c iu ch bng phn ng gia HCl m c vi cc cht c tnh
oxi ha mnh nh MnO2, KMnO4, K2Cr2O7, ... Mt lng ln Clo c iu
ch bng cch in phn dung dch NaCl (c mng ngn).
Hiro clorua (HCl):
Ha tnh: Kh HCl tan trong nc to thnh dung dch axit clohiric. Axit
clohiric l mt axit mnh, mang y tnh cht ca mt axit. Ngoi ra, n cn
tc dng vi mt s cht oxi ha mnh nh MnO2, KMnO4, PbO2, K2Cr2O7, ...
HCl c tng hp t H2 v Cl2 hoc t phn ng gia NaCl (rn) un
vi H2SO4 c.
-26-

S lc v hp cht cha oxi ca clo.


- Axit hipoclor HClO: HClO l axit yu, d b phn tch
as
HCl + [O]
HClO
trong bng ti
2HCl + HClO3
3HClO

- Mt s mui thng gp: NaClO, CaOCl2, KClO3.


Flo - Brom - Iot.
- Flo: Flo c tnh oxi ha mnh nht. N c th oxi ha c hu ht
cc kim loi, hu ht cc phi kim. Vi hiro, phn ng n mnh xy ra ngay
c trong bng ti v nhit rt thp.
Flo c iu ch bng phng php in phn nng chy hn hp lng
gm KF v HF.
- Brom: Brom c tnh oxi mnh nhng km hn Flo v Clo. Brom c th
oxi ha c nhiu kim loi; ch oxi ha c hiro nhit cao.
Brom c iu ch bng cch dng kh clo oxi ha NaBr.
- Iot: Iot cng c tnh oxi ha, nhng yu hn so vi Flo, Clo, Brom.
Iot c iu ch t rong bin.
Trong chng ny, trng tm kin thc nm phn tnh cht ha hc v
iu ch ca Clo v HCl. V vy, cc bi ton m chng ti xy dng s ch
yu tp trung vo cc vn ny.
b) Mt s im lu khi gii ton:
- Clo phn ng vi kim loi: 2M + nCl2 2MCln:
nM =

2
.n Cl2
n

- Axit HCl phn ng vi kim loi: 2M + 2nHCl 2MCln + nH2


n H2 =

1
.n
2 H

- Axit HCl phn ng vi oxit kim loi: MxOy + 2yHCl xMCl2y + yH2O
n O (trong oxit) =

-27-

1
n
2 H

Da vo cc nhn xt trn s gii nhanh hn cc bi ton lin quan n cc


phn ng .
c) H thng bi ton nhm Halogen.
Dng Bit:
Phn t lun

Bi 1: Cho 5,6 gam bt Fe phn ng va vi V (lt) Cl2 (ktc). Tnh gi tr


ca V v tnh khi lng mui clorua thu c?
Gii:
n Fe = 0,1

2FeCl3
2Fe + 3Cl2

0,1

0,15

0,1

VCl2 = 22,4 . 0,15 = 3,36 lit .


mFeCl3 = 162,5 . 0,1 = 16,25 gam .
Bi 2: Cho 5,22 gam MnO2 tc dng vi HCl m c, d. Tnh th tch kh
Cl2 thot ra (ktc).
Gii:

nMnO2 = 0,06
MnCl2 + Cl2 + 2H2O
MnO2 + 4HCl

0,06

0,06

VCl2 = 22,4 . 0,06 = 1,344 lit .


Bi 3: Ly 1,58 gam KMnO4 tc dng vi HCl m c, d. Tnh th tch kh
Cl2 thot ra (ktc).
Gii:

nKMnO4 = 0,01
2MnCl2 + 5Cl2 + 2KCl + 8H2O
2KMnO4 + 16HCl

0,01

0,025

VCl2 = 0,56 lit .


-28-

Bi 4: Cho m gam bt Fe tc dng va vi 200 ml dung dch HCl thu


c 3,36 lt kh (ktc). Tnh gi tr ca m v nng CM dung dch HCl
dng.
Gii:

nH2 = 0,15
FeCl2 + H2
Fe + 2HCl

0,15 0,3

0,15

m = mFe = 8,4 gam v CHCl =

0,3
= 1,5M .
0,2

Bi 5: Cho 200 ml dung dch NaCl vo dung dch AgNO3 d, thy to thnh
1,435 gam kt ta. Tnh nng CM dung dch NaCl dng?
Gii:

n = nAgCl = 0,01
NaNO3 + AgCl
NaCl + AgNO3

0,01

CM (NaCl) =

0,01

0,01
= 0,05M .
0,2
Phn trc nghim.

Bi 1: Cho 1,68 gam bt kim loi M tc dng va vi V (lt) Cl2 (ktc) thu
c 4,875 gam mui clorua. Gi tr ca V l
A. 0,336

B. 0,672

C. 1,008

D. 2,016

Gii:
mCl = mclorua - mM = 4,875 - 1,68 = 3,195 gam nCl = 0,09 nCl2 0,045

V = 22,4 . 0,045 = 1,008 lit p n C.


Bi 2: Tnh khi lng MnO2 cn iu ch c 5,6 lt Cl2 (ktc)?
A. 21,75 gam

B. 6,96 gam

C. 43,5 gam

Gii:

nCl2 = 0,25
-29-

D. 8,7 gam

MnCl2 + Cl2
MnO2 + 4HCl

0,25

+ 2H2O

0,25

mMnO2 = 0,25 . 87 = 21,75 gam p n A.


Bi 3: Ha tan ht 2,4 gam Mg trong dung dch HCl va . Th tch khi
thot ra ktc l
A. 1,12 lt

B. 2,24 lt

C. 3,36 lt

D. 4,48 lt

Gii:

nH2 = 0,1
MgCl2 + H2
Mg + 2HCl

0,1

0,1

VH2 = 2,24 lit n n B.


Bi 4: Cho m gam bt Fe tc dng va vi 100 ml dung dch HCl 2M. C
cn dung dch sau phn ng thu c bao nhiu gam mui clorua?
A. 12,7 gam

B. 25,4 gam

C. 19,05 gam

D. 38,10 gam

Gii:
nHCl = 0,2
Bo ton nguyn t Cl: n Cl/HCl = n Cl/FeCl2 n FeCl2 =

1
n HCl = 0,1
2

mFeCl2 = 12,7 gam p n A.


Bi 5: Cho m gam NaCl vo dung dch AgNO3 d thy to ra 2,87 gam kt
ta AgCl. Gi tr ca m bng
A. 58,5 gam

B. 5,85 gam

C. 1,17 gam

Gii:
nAgCl = 0,02
NaNO3 + AgCl
NaCl + AgNO3

0,02

0,02

m NaCl = 0,02 . 58,5 = 1,17 gam n n C.

-30-

D. 11,7 gam

Dng Hiu:
Phn t lun
Bi 1: Cho 2,7 gam bt Al phn ng vi 4,48 lt Cl 2 (ktc). Tnh khi lng
mui thu c.
Gii:
n Al = 0,1 ; nCl2 = 0,4

2AlCl3
2Al + 3Cl2

0,1

0,15

0,1

Theo phn ng, Al ht, Cl2 cn d mAlCl3 = 133,5 . 0,1 = 13,35 gam .
Bi 2: Cho Na phn ng va vi 1,344 lt halogen X2 (ktc), thu c 7,02
gam mui clorua. Xc nh halogen X ?
Gii:

nX2 = 0,06
2NaX
2Na + X2

Theo phn ng: n NaX = 2n X2 = 0,12 M NaX = 58,5 X = 35,5: Clo


Bi 3: Cho 100 gam mu MnO2 (cha 2% tp cht) tc dng ht vi HCl c
d. Tnh th tch kh Cl2 thot ra (ktc).
Gii:
m MnO2 nguyn cht = 100 . (100% - 2%) = 98 gam n MnO2 nguyn cht =
MnCl2 + Cl2
MnO2 + 4HCl

VCl2 =

98
87

+ 2H2O

98
22,4 25,232 lit
87

Bi 4: Cho 2,7 gam bt Al tc dng vi 200 ml dung dch HCl 2M. Tnh th
tch kh thot ra (ktc) v nng CM cc cht trong dung dch sau phn ng.
Gii:
a) nAl = 0,1 ; nHCl = 0,4.
-31-

2AlCl3 + 3H2
2Al + 6HCl
0,1
0,4

Theo phn ng: Al ht, HCl d nH2 = 1,5nAl = 0,15 VH2 = 3,36 lit

AlCl3: 0,1
b) Dung dch sau phn ng:
; Vdd = 0,2 lt.
HCl
d:
0,4
0,3
=
0,1

[AlCl3] = 0,5M v [HCl]d = 0,5M.


Bi 5: Cho 200 ml dung dch NaCl 1M vo 200 ml dung dch AgNO3 0,8M.
Tnh khi lng kt ta thu c?
Gii:

nNaCl = 0,2 ; nAgNO3 = 0,16


NaNO3 + AgCl
NaCl + AgNO3
0,2
0,16
Theo phn ng, NaCl d, AgNO3 ht mAgCl = 0,16 . 143,5 = 22,96 gam.

Phn trc nghim


Bi 1: Cho mt lng halogen X2 d phn ng vi 200 ml dung dch NaI 1M.
Sau phn ng, c cn dung dch thy to ra 20,6 gam mui NaX. X l halogen
no sau y?
A. F
B. Cl
C. Br
D. B hoc C
Gii:
nNaI = nNaX = 0,2 . 1 = 0,2 M NaX = 103 X = 80 (Br) p n C.
Bi 2: Cho 1 mol tng cht MnO2, K2Cr2O7, KMnO4 tc dng vi HCl c,
d th cht no cho th tch Cl2 ln nht
A. MnO2
B. K2Cr2O7
C. KMnO4
D. Tt c
Gii:
MnCl2 + Cl2 + 2H2O
MnO2 + 4HCl
1
1

(1)

2MnCl2 + 5Cl2 + 2KCl + 8H2O


2KMnO4 + 16HCl
1
2,5

(2)

2CrCl3 + 3Cl2 + 2KCl + 7H2O


K2Cr2O7 + 14HCl
1
3
Vmax = VCl2 (3) p n B.

(3)

-32-

Bi 3: Cho 0,1 mol hn hp X gm NaHCO3 v Na2CO3 vo dung dch HCl


d. Kh sinh ra cho hp th ht trong dung dch Ca(OH)2 d th to ra bao
nhiu gam kt ta?
A. 0,1

B. 1,0

C. 10

D. 100

Gii:
CO2 nn: nC (X) = nCO2 = 0,1
Axit HCl + Mui cacbonat
CaCO3 + H2O
CO2 + Ca(OH)2 d

0,1

0,1

mCaCO3 = 0,1 . 100 = 10 gam p n C.


Bi 4: Cho 7,8 gam hn hp Mg v Al vo dung dch HCl d. Sau phn ng
thy khi lng tng thm 7,0 gam. S mol axit HCl tham gia phn ng l
A. 0,8

B. 0,08

C. 0,4

D. 0,04

Gii:

mH2 = 7,8 - 7,0 = 0,8 gam nH2 = 0,4 n HCl = 2n H2 = 0,8 p n A.


Bi 5: Ha tan hon ton 20 gam hn hp gm Mg v Fe vo dung dch HCl
d thy c 11,2 lt kh thot ra (ktc) v dung dch X. C cn dung dch X th
thu c bao nhiu gam mui khan ?
A. 55,5 gam

B. 91,0 gam

C. 90,0 gam

D. 71,0 gam

Gii:

mmui = mKim loi + mCl ; nH2 = 0,5


nCl = 2nH2 = 1 mmui = 20 + 35,5 1 = 55,5 gam p n A.
Dng Vn dng:
Phn t lun
Bi 1: Cho 6,72 lt hn hp A gm hiro v clo vo mt bnh thy tinh thch
anh, kn, chiu sng. Sau mt thi gian, thu c hn hp B cha 25% hiro
clorua theo th tch v hm lng kh clo gim xung cn 40% so vi lng
ban u. Xc nh phn trm theo th tch cc cht trong A, B.
-33-

Gii:
n A = 0,3 ; t nH2 = a ; nCl2 = b a + b = 0,3

H2

nH2 phn ng c

(1)

2HCl
Cl2

2c

HCl: 2c mol

Hn hp kh B gm: H 2 : (a - c) mol n B = 2c + (a - c) + (b - c) = a + b
Cl : (b - c) mol
2

Ta c: (b - c) = 40%.b c = 0,6b

(2)

Theo bi: (a - c) = 25%nB = 25%.(a + b) a - c = 0,075

a - 0,6b = 0,075

(3)

Gii h gm (1), (3) c: a = 0,16 ; b = 0,14


T (2): c = 0,084.
Trong hn hp A: nA = 0,3 mol

%VH2 =

0,16
100 = 53,33% ; %VCl2 = 46,67%
0,3

Trong hn hp B: nB = 0,3 mol

%VHCl =
%VH2 d- =

2 . 0,084
100 = 56% ;
0,3
(0,16 - 0,084)
100 = 25,33% ; %VCl2 d- = 18,67% .
0,3

Bi 2: Mt hn hp ba mui NaF, NaCl, NaBr nng 4,82 gam ha tan hon


ton trong nc c dung dch A. Sc kh clo d vo dung dch A ri c cn
hon ton dung dch sau phn ng thu c 3,93 gam mui khan. Ly mt
na lng mui ny ha tan vo nc ri cho phn ng vi dung dch AgNO3
d th thu c 4,305 gam kt ta. Tnh phn trm khi lng mi mui trong
hn hp u.
Gii:
t: nNaF = a ; nNaCl = b ; nNaBr = c 42a + 58,5b + 103c = 4,82
Sc Clo vo dung dch A, c phn ng:
-34-

(1)

2NaCl + Br2
Cl2 + 2NaBr

0,5c

NaF: a mol
Dung dch sau phn ng:
NaCl: (b + c) mol
42a + 58,5.(b + c) = 3,93

(2)

NaF: 0,5a mol


Ly 1/2 dung dch ny, ta c
NaCl: 0,5.(b + c) mol
Cho phn ng vi dung dch AgNO3, ch c NaCl to kt ta:
AgCl
AgNO3 + NaCl

+ NaNO3

T phn ng, ta c nNaCl = nAgCl 0,5.(b + c) =

4,305
= 0,03
143,5

(3)

Gii h gm (1), (2), (3): a = 0,01 ; b = 0,04 ; c = 0,02.

%m NaF =

0,01 . 42
= 8,7% ; %m NaCl = 48,5% ; %m NaBr = 42,7% .
4,82

Bi 3: Cho 11 gam hn hp X gm Al v Fe tc dng va vi 400 ml


dung dch HCl thu c 8,96 lt kh (ktc).
a) Tnh phn trm khi lng mi kim loi trong hn hp X.
b) Tnh nng dung dch HCl dng.
Gii:
2Al
Fe

+
+

2AlCl3
6HCl
FeCl2
2HCl

+
+

3H2
H2

t: nAl = x ; nFe = y 27x + 56y = 11

n H2 = 1,5x + y =

8,96
1,5x + y = 0,4
22,4

Gii h gm (1), (2), c x = 0,2 ; y = 0,1

%m Al =

0,2 27
100 = 49,09% ; %m Fe = 50,91%
11

b) Theo phn ng, nHCl = 3x + 2y = 0,8 CM (HCl) = 2M.

-35-

(1)
(2)

Bi 4: Cho 3,87 gam hn hp A gm Mg v Al vo 250 ml dung dch X cha


axit HCl 1M v H2SO4 0,5M thu c dung dch B v 4,368 lt H2 (ktc).
Tnh phn trm khi lng mi kim loi trong hn hp A.
Gii:
Mg2+ + H2
Mg + 2H+
2Al3+ + 3H2
2Al + 6H+

Ta c, n H+ = n HCl + 2n H2SO4 = 0,25 . 1 + 2 . 0,25 . 0,5 = 0,5 mol


Theo bi, n H2 =

4,368
= 0,195 mol
22,4

Suy ra, lng H+ phn ng, chuyn thnh H2 l 2 . 0,195 = 0,39 < 0,5
Do , hn hp A tan ht, axit (H+) cn d.
t: nMg = x ; nAl = y 24x + 27y = 3,87

(1)

Theo phn ng: nH2 = x + 1,5 y = 0,195

(2)

Gii h gm (1), (2), c: x = 0,06 ; y = 0,09

%mMg =

0,06 . 24
100 = 37,21% ; %m Al = 62,79% .
3,87

Bi 5: Cho 31,84 gam hn hp A gm NaX, NaY (X, Y l hai halogen 2


chu k k tip nhau) vo dung dch AgNO3 d thu c 57,34 gam kt ta B.
Xc nh cng thc hai mui v khi lng mi mui.
Gii:
t cng thc 2 mui Na X

NaX : x mol
Trong 31,84 gam hn hp A
NaY: y mol

NaX: (x + y) mol

Gi s rng, trong hai halogen X, Y, khng c halogen no l Flo.


Na X

NaNO3 + Ag X
+ AgNO3

T phn ng: n NaX = n AgX

31,84
57,34
=
X = 83,13
23 + X 108 + X

-36-

X: Br (80)
hai halogen l
hn hp 2 mui l NaBr v NaI.
Y:
I
(127)

NaBr + AgNO3 NaNO3 + AgBr


NaI + AgNO3 NaNO3 + AgI

m = 103x + 150y = 31,84


x = 0,28
H: A

y = 0,02
mB = 188x + 235y = 57,34

%m NaBr =

0,28 . 103
100 = 90,58% ; %m NaI = 9,42% .
31,84

Phn trc nghim.


Bi 1: Cho m gam n cht halogen X2 tc dng vi magie d thu c 19
gam MgX2. Cng m gam n cht X2 ny, cho tc dng vi nhm d th thu
c 17,8 gam AlX3. Halogen X c tn l
A. Flo

B. Clo

C. Brom

D. Iot

Gii:

nX/MgX2 = nX/AlX3 2n MgX2 = 3nAlX3


2

19
17,8
=3
X = 35,5 (Clo) p n B.
24 + 2X
27 + 3X

Bi 2: Cho 5,0 gam brom c ln clo vo dung dch cha 1,6 gam KBr. Sau
phn ng lm bay hi dung dch th thu c 1,155 gam cht rn khan. Phn
trm khi lng clo c trong 5,0 gam mu brom ni trn l
A. 13,1%

B. 11,1%

C. 9,1%

D. 7,1%

Gii:
2KCl + Br2
Cl2 + 2KBr

nCl2 phn ng = a

2a

2a

KCl: 2a (mol)
1,155 gam rn
KBr d: 1,6 - (119 2a) (gam)

1,155 = 149a + (1,6 - 238a) a = 0,005 %Cl2 = 7,1% p n D.

-37-

Bi 3: Cho 8 gam hn hp X gm Mg v Fe tc dng vi dung dch HCl d


thu c 4,48 lt H2 (ktc). Phn trm khi lng Fe trong hn hp X l
A. 46,67%

B. 70%

C. 53,33%

D. 50%

Gii:

nH2 = 0,2 ; t: nMg = a ; nFe = b


mX = 24a + 56b = 8
a = 0,1

%mFe = 70% p n B.

n
=
a
+
b
=
0,2
b
=
0,1

H2
Bi 4: Ha tan 1,19 gam hn hp A gm Al v Zn trong dung dch HCl va
thu c dung dch X v V lt kh Y (ktc). C cn dung dch X thu c
4,03 gam mui khan. Gi tr ca V l
A. 0,224

B. 0,448

C. 0,896

D. 1,792

Gii:
Mui clorua + H2
Axit HCl + Kim Loi

Bo ton khi lng: mCl = 4,03 - 1,19 = 2,84 gam

nCl = n H = 0,08 n H2 = 0,04 VH2 = 0,896 lit p n C.


Bi 5: Cho dung dch cha 31,84 gam hn hp gm A hai mui NaX, NaY
(X, Y thuc nhm VIIA v 2 chu k lin tip nhau trong bng tun hon)
vo dung dch AgNO3 d thu c 57,34 gam kt ta B. Phn trm khi
lng ca NaX trong hn hp u l
A. 89,16%

B. 41,58%

C. 52,85%

D. 90,58%

Gii:
t cng thc ca 2 mui l NaX .
Ta c: n Na X = n AgX

Brom
31,84
57,34
=
X = 83,13
23 + X 108 + X
Iot

m = 103a + 150b = 31,84


a = 0,28
t a = nNaBr ; b = nNaI A

b = 0,02
mB = 188a + 235b = 57,34
%m NaBr = 90,58% p n D.

-38-

Dng Vn dng sng to:


Phn t lun.
Bi 1: C 400 ml dung dch H2SO4 0,65M, ha tan thm vo 1,792 lt kh
hiro clorua HCl (ktc) c dung dch A. Cho vo dung dch A 3,96 gam
hn hp gm Mg v kim loi ha tr III c khi lng nguyn t ln hn Mg
th c dung dch B v kh H2. tc dng ht vi axit d trong dung dch B
phi dng 8,66 gam hn hp Na2CO3 v MgCO3. Sau khi phn ng xong,
khi lng dung dch B tng 4,7 gam.
a) Cho bit tn kim loi X.
b) Tnh thnh phn phn trm v khi lng ca Na2CO3 v MgCO3 trong
8,66 gam hn hp.
Gii:
a) Xc nh tn kim loi X.

n H2SO4 = 0,4 . 0,65 = 0,26 ; n HCl =

1,792
= 0,08
22,4

nH (dd A) = (0,26 2) + 0,08 = 0,6


Mg

Mg2+
2H+

2X

2X3+
6H+

+
+

H2

(1)

3H2

(2)

2Na+ + H2O + CO2


Na2CO3 + 2H+

(3)

Mg2+ + H2O + CO2


MgCO3 + 2H+

(4)

t: nMg = x ; nX = y 24x + yX = 3,96

(a)

Khi cho 8,66 gam hn hp Na2CO3 v K2CO3 vo HCl d lm dung dch tng
thm 4,7 gam mCO2 bay ra = 8,66 - 4,7 = 3,96 n CO2 bay ra = 0,09
T phn ng (3), (4): n H = 2n CO2 = 0,09 . 2 = 0,18
n H (1) v (2) = 2x + 3y = 0,6 - 0,18 = 0,42

Gii h gm (a), (b), c: y =

1,08
36 - X

-39-

(b)

T (b): 3y < 0,42 y < 0,14 y =

1,08
< 0,14 X < 28,2
36 - X

V X l kim loi ha tr III v X < 28,2 ch c Al l tha mn.


b) t: n Na2CO3 = a ; n MgCO3 = b
ta c: 106a + 84b = 8,66

(c)

v a + b = 0,09

(d)

Gii h gm (c), (d), c: a = 0,05 ; b = 0,04.

%m Na 2CO3 =

106 . 0,05
100 = 61,2% ; %mMgCO3 = 38,8% .
8,66

Bi 2: Mt hn hp X gm 3 mui halogenua ca kim loi natri nng 6,23


gam ha tan hon ton trong nc c dung dch A. Sc kh clo d vo dung
dch A ri c cn hon ton dung dch sau phn ng c 3,0525 gam mui
khan B. Ly mt na lng mui ny ha tan vo nc ri cho phn ng vi
dung dch AgNO3 d th thu c 3,22875 gam kt ta. Tm cng thc ca
cc mui v phn trm khi lng mi mui trong X.
Gii:
Gi s lng mui khan B thu c sau khi cho clo d vo dung dch A ch
c NaCl n NaCl = 0,0522
Phn ng: NaCl

AgCl
AgNO3

Theo (1) n NaCl = n AgCl =

NaNO3

(1)

3,22875
= 0,045 < 0,0525 mol
143,5

Do , mui B khan, ngoi NaCl cn c NaF X cha NaF.

m NaF = m B - m NaCl = 3,0525 - (0,045 58,5) = 0,42 gam


%mNaF = 6,74%
Gi cng thc chung ca 2 mui halogen cn li l: NaY
Phn ng xy ra: 2 NaY

2NaCl +
+ Cl2

Theo (2): nNaY = n NaCl = 0,045 mol


li c, mNaY = mX - mNaF = 6,23 - 0,42 = 5,81 gam
-40-

Y2

(2)

Do : M Na Y =

5,81
= 129,11 23 + M Y = 129,11 M Y = 106,11
0,045

Phi c 1 halogen m nguyn t khi > 106,11. l Iot (127)


Cng thc mui th 2 l NaI.
Vy, c 2 trng hp:
a) Trng hp 1: 3 mui l NaF, NaCl, NaI.
Gi a, b ln lt l s mol ca NaCl v NaI.

58,5a + 150b = 5,81


a = 0,01027
Ta c:

a + b = 0,045
b = 0,03472
%m NaCl =

0,01027 . 58,5
100 = 9,64% ; %m NaI = 83,62% .
6,23

b) Trng hp 2: 3 mui l NaF, NaBr, NaI.


Gi x, y ln lt l s mol ca NaBr v NaI.

103x + 150y = 5,81


x = 0,02
Ta c:

x + y = 0,045
y = 0,025
%m NaBr =

0,02 . 103
100 = 33,07% ; %m NaI = 60,19% .
6,23
Phn trc nghim.

Bi 1: Cho 9,12 gam hn hp X gm FeO, Fe2O3 v Fe3O4 tc dng vi dung


dch HCl d. Sau khi cc phn ng xy ra hon ton c dung dch X. C
cn dung dch X thu c 7,62 gam FeCl2 v m gam FeCl3. Gi tr ca m l
A. 6,75 gam

B. 7,75 gam

C. 8,75 gam

D. 9,75 gam

Gii:

nFeCl2 = 0,06
FeCl2: a
FeO: a
+ HCl
Gi s 9,12 gam X ch gm:


Fe2O3: b
FeCl3 : 2b
72a + 160b = 9,12 a = 0,06
m = 9,75 gam p n D.
Ta c:

a
=
0,06
b
=
0,03

-41-

Bi 2: Cho m gam hn hp X gm FeO, Fe2O3, Fe3O4 vo mt lng va


dung dch HCl 2M thu c dung dch Y c t l s mol Fe2+ v Fe3+ l 1 : 2.
Chia Y thnh 2 phn bng nhau. C cn phn mt thu c m1 gam mui
khan. Sc kh clo d vo phn hai, c cn dung dch sau phn ng thu c
m2 gam mui khan. Bit m2 - m1 = 0,71. Th tch dung dch HCl dng l
A. 240 ml

B. 80 ml

C. 320 ml

D. 160 ml

Gii:
FeO: a
Fe 2 : a + c

+ HCl
X Fe 2O3: b
3
Fe : 2b + 2c
Fe O : c
3 4

bi, c:

a+c
1
=
2a + 2c = 2b + 2c a = b
2b + 2c 2

Gi s, X ch gm Fe3O4: 2x (mol) nHCl cn = 16x (mol)

Fe2 : x
1

+ HCl
X: Fe3O4: x mol
m1 (gam) 3
2

Fe : 2x
2

Fe : x
+ Cl2
Sc Cl2: 3

m2 (gam) Fe3 : 3x

Fe : 2x

m2 - m1 = 0,71 mCl = 35,5x = 0,71 x = 0,02

Vdd HCl =

16 . 0,02
= 0,16 lit = 160 ml p n D.
2

Bi 3: Hn hp X gm CuO v Fe2O3. Ha tan hon ton 44 gam X bng


dung dch HCl (d), sau phn ng thu c dung dch cha 85,25 gam mui.
Mt khc, nu kh hon ton 22 gam X bng CO (d), cho hn hp kh thu
c sau phn ng li t t qua dung dch Ba(OH) 2 d th thu c m gam
kt ta. Gi tr ca m l
A. 76,755

B. 73,875

C. 147,750

Gii:

CuCl2: a
CuO: a
+ HCl
X


Fe2O3: b
FeCl3: 2b
-42-

D. 78,875

= 80a + 160b = 40
m
a = 0,15

H: 2 oxit
b = 0,2
m2 mui = 135a + 162,5 . 2b = 85,25

1
X
2

CuO: 0,075
n O (trong oxit) = n CO = n CO2 = n BaCO3 = 0,375

Fe
O
:
0,1
2 3

m = 0,375 197 = 73,875 gam p n B.


Bi 4: t chy hn hp gm 1,92 gam Mg v 4,48 gam Fe vi hn hp kh
X gm clo v oxi, sau phn ng ch thu c hn hp Y gm cc oxit v
mui clorua (khng cn kh d). Ha tan Y bng mt lng va 120 ml
dung dch HCl 2M, thu c dung dch Z. Cho AgNO3 d vo dung dch Z,
thu c 56,69 gam kt ta. Phn trm th tch ca clo trong hn hp X l
A. 51,72%

B. 76,70%

C. 53,85%

D. 56,36%

Gii:

Mg
oxit
+ AgNO3
+ X (Cl2 , O2 )
+ HCl

Z
AgCl: 56,69g

Fe
clorua

Ta c: nCl (trong X) + n Cl (trong HCl) = n Cl (trong AgCl)

n Cl (trong X) =

56,69
- (0,12 . 2) = 0,155 n Cl2 (trong X) = 0,0775
143,5

Li c: n O (trong H2O) = n H 2O =

1
n HCl = 0,12 n O2 (trong X) = 0,06
2

%VCl2 (trong X) = 56,36% p n D.


Bi 5: Cho 3,6 gam hn hp X gm Cu v Fe tc dng va vi V lt
(ktc) hn hp Y gm O2 v Cl2 (t l mol 1 : 1). Sau phn ng hon ton thu
c 6,175 gam cht rn Z. Phn trm khi lng Cu trong X bng
A. 46,67%

B. 53,33%

C. 25,62%

Gii:
Bo ton khi lng: mX + mY = mZ mY = 6,175 - 3,6 = 2,575
Trong Y: t nO2 = nCl2 a 32a + 71a = 2,575 a = 0,025

-43-

D. 29,77%

Qu trnh oxi ha:

Qu trnh kh:

Cu+2 + 2e
Cu0

2O-2
O2 + 4e

Fe+3 + 3e
Fe0

2Cl-1
Cl2 + 2e

Trong X: t nCu = x ; nFe = y 64x + 56y = 3,6

(1)

Bo ton s mol electron: 2x + 3y = 0,025 4 + 0,025 2 = 0,15

(2)

Gii h gm (1), (2): x = 0,03 ; y = 0,03

%mCu =

0,03 . 64
100 53,33% p n B.
3,6

d) Cc bi ton t luyn.
Dng Bit:
Phn t lun.
Bi 1: Cho m gam Mg tc dng va vi 3,36 lt Cl 2 (ktc). Tnh gi tr ca
m v khi lng clorua thu c sau phn ng?
Bi 2: Dn V lt Clo (ktc) qua dung dch NaI d. Sau phn ng thy to
thnh 1,27 gam tinh th tm en. Tnh gi tr ca V
Bi 3: Cho m gam MnO2 tc dng vi HCl m c, nng, d thu c 8,96
lt kh Cl2 (ktc). Tnh gi tr ca m?
Bi 4: Cho m gam Fe tc dng va vi 200 ml dung dch HCl 1M. Tnh
gi tr ca m v th tch kh thot ra (ktc)?
Bi 5: Cho lng d dung dch AgNO3 tc dng vi 100 ml dung dch hn
hp gm NaF 0,05M v NaCl 0,1M. Tnh khi lng kt ta thu c.
Phn trc nghim.
Bi 1: t 2,7 gam bt kim loi M trong va 3,36 Cl2 (ktc). Khi lng
clorua thu c l
A. 26,7 gam

B. 13,35 gam

C. 1,335 gam

D. 2,67 gam

Bi 2: Dn V lt Cl2 (ktc) qua va 100 ml dung dch NaI 1M. Lng iot
to thnh sau phn ng bng
A. 254 gam

B. 2,54 gam

C. 1,27 gam
-44-

D. 127 gam

Bi 3: Th tch kh Cl2 (ktc) to ra khi cho 6,96 gam MnO2 tc dng vi HCl
c, nng, d l
A. 1,792 lt

B. 0,896 lt

C. 0,784 lt

D. 0,672 lt

Bi 4: Cho m gam Mg tan trong va 200 ml dung dch HCl nng a (M),
thy thot ra 0,336 lt kh (ktc). Gi tr ca a l
A. 0,25M

B. 0,15M

C. 0,75M

D. 0,50M

Bi 5: Cho m gam Fe trong dung dch HCl d thy to ra 2,24 lt H 2 (ktc).


C cn dung dch sau phn ng thu c bao nhiu gam mui clorua?
A. 12,7 gam

B. 25,4 gam

C. 19,05 gam

D. 38,1 gam

Dng Hiu:
Phn t lun
Bi 1: Cho 11,2 gam Fe vo bnh cha 3,36 lt Cl2 (ktc), un nng phn
ng xy ra hon ton. Tnh khi lng sn phm thu c?
Bi 2: Cho m gam kim loi Cu phn ng va vi 1,344 lt halogen X 2
(ktc) thu c 3,84 gam mui halogenua. Tnh m v xc nh halogen X ?
Bi 3: Cho 5,6 gam Fe tc dng vi 200 ml dung dch HCl 0,5M. Tnh th
tch kh H2 thot ra (ktc) v khi lng clorua thu c sau phn ng?
Bi 4: Cht A l mui canxi halogenua. Cho dung dch cha 0,2 gam A tc
dng vi lng d dung dch bc nitrat th thu c 0,376 gam kt ta bc
halogenua. Xc nh cng thc mui A ?
Bi 5: Trn 100 ml dung dch NaCl 1M vi 50 ml dung dch AgNO 3 1M.
Tnh khi lng kt ta to thnh?
Phn trc nghim
Bi 1: Cho V lt Cl2 (ktc) phn ng va vi dung dch NaBr thu c
dung dch X. Bit X phn ng va vi 2,24 lt SO2 (ktc). Gi tr ca V l
A. 1,12

B. 2,24

C. 3,36

D. 4,48

Bi 2: Cho 200 gam dung dch HX (X l halogen) nng 14,6%. trung


ha ht dung dch trn cn 250 ml dung dch NaOH 3,2M. HX l
A. HF

B. HCl

C. HBr
-45-

D. HI

Bi 3: Khi cho 4 gam hn hp gm Mg v Fe tc dng vi dung dch HCl d


th thu c V lt H2 (ktc) v c 11,1 gam mui clorua. Gi tr ca V bng
A. 1,12

B. 2,24

C. 3,36

D. 4,48

Bi 4: Cho mt lng d hn hp MCO3 v R2CO3 vo 200 ml dung dch


HCl thy thot ra 2,24 lt CO2 (ktc). Nng dung dch HCl dng l
A. 1M

B. 0,5M

C. 2M

D. 1,5M

Bi 5: Cho 1,03 gam mui natri halogenua (M) tc dng vi dung dch
AgNO3 d th thu c mt kt ta. Kt ta ny sau khi phn hy hon ton
cho 1,08 gam bc. M l ha cht no sau y?
A. NaF

B. NaCl

C. NaBr

D. NaI

Dng Vn dng:
Phn t lun
Bi 1: Cho 3,6 gam mt kim loi R c ha tr II khng i, tc dng vi 400
ml dung dch HCl 1M thu c 3,36 lt H2 (ktc) v dung dch X. Xc nh
kim loi R v nng cc cht trong dung dch X. (Cho rng, th tch dung
dch sau phn ng khng thay i)
Bi 2: Cho 13,9 gam hn hp X gm Al v Fe tc dng ht vi dung dch
HCl d, thu c 7,84 lt H2 (ktc). Tnh phn trm khi lng mi kim loi
trong hn hp X?
Bi 3: Hn hp X gm Mg v Zn. Dung dch Y l dung dch HCl a (mol/lt).
- Th nghim 1: cho 20,2 gam hn hp X vo 2 lt dung dch Y th thot
ra 8,96 lt H2 (ktc).
- Th nghim 2: cho 20,2 gam hn hp X vo 3 lt dung dch Y th thot
ra 11,2 lt H2 (ktc).
Tnh a v phn trm khi lng mi kim loi trong X.
Bi 4: Ha tan 28,4 gam hn hp 2 mui cacbonat ca 2 kim loi ha tr II
bng dung dch HCl d thu c 10 lt kh 54,6 oC v 0,8064 atm v mt
dung dch X. Tnh khi lng 2 mui c trong dung dch X v xc nh 2 kim
loi ni trn, nu bit 2 kim loi thuc hai chu k lin tip ca nhm IIA.
-46-

Bi 5: kt ta hon ton 2,2 gam hn hp A gm 2 mui NaX, NaY (X, Y


l hai halogen 2 chu k lin tip nhau trong bng tun hon) cn dng 150
ml dung dch AgNO3 0,2M. Xc nh khi lng kt ta thu c v hai
halogen X, Y ni trn?
Phn trc nghim
Bi 1: Ha tan hon ton hn hp kh gm hiro clorua v hiro bromua vo
nc ta c dung dch cha hai axit vi nng phn trm bng nhau. Phn
trm theo th tch mi kh trong hn hp u ln lt l
A. 68,94% v 31,06%

B. 69,84% v 30,16%

C. 66,94% v 33,06%

D. 67,94% v 32,06%

Bi 2: Cho 12 gam hn hp gm Cu v Fe tc dng va vi 5,6 lt Cl2


(ktc). Phn trm khi lng Cu v Fe trong hn hp u ln lt l
A. 46,67% - 53,33%

B. 53,33% - 46,67%

C. 27,27% - 73,73%

D. 72,73% - 27,27%

Bi 3: tc dng va vi 7,68 gam hn hp gm FeO, Fe2O3, Fe3O4 cn


dng 260 ml dung dch HCl 1M. Dung dch thu c cho tc dng vi NaOH
d, kt ta thu c mang nung trong khng kh n khi lng khng i th
c m gam cht rn. Gi tr ca m l
A. 6,0

B. 7,0

C. 8,0

D. 9,0

Bi 4: Cho 3,8 gam hn hp Mg v Zn tc dng ht vi dung dch HCl thy


thot ra 2,016 lt H2 (ktc). Phn trm khi lng mi kim loi trong hn hp
u ln lt bng
A. 31,58% - 68,42%

B. 68,42% - 31,58%

C. 33,33% - 66,67%

D. 66,67% - 33,33%

Bi 5: Cho 4,2 gam hn hp Mg v Zn tc dng ht vi dung dch HCl thy


thot ra 2,24 lt H2 (ktc). Khi lng mui to ra trong dung dch l
A. 9,75 gam

B. 11,3 gam

C. 6,75 gam

-47-

D. 9,5 gam

Dng Vn dng sng to:


Phn t lun.
Bi 1: Cho 50 gam dung dch X cha 1 mui halogenua kim loi ha tr II tc
dng vi dung dch AgNO3 d th thu c 9,40 gam kt ta. Mt khc dng
150 gam dung dch trn phn ng vi dung dch Na 2CO3 d th thu c 6,30
gam kt ta. Lc kt ta, em nung nhit cao n khi lng khng i,
kh thot ra cho vo 80 gam dung dch KOH 14,50%. Sau phn ng, nng
dung dch KOH gim cn 3,85%. Xc nh cng thc mui halogenua ni
trn v tnh C% mui trong dung dch X ban u.
Bi 2: Nung m gam hn hp A gm KClO3 v KMnO4 thu c cht B v
kh O2 (lc KClO3 b phn hy hon ton cn KMnO4 b phn hy khng
hon ton). Trong B c 0,894 gam KCl chim 8,312% v khi lng. Trn
lng oxi thu c vi khng kh (ch cha O2 v N2) theo th tch 1 : 3 trong
mt bnh kn thu c hn hp kh C. Cho vo bnh 0,528 gam cacbon ri t
chy ht cacbon thu c hn hp kh D gm 3 kh, trong , CO 2 chim
22,92% v th tch. Tnh m v phn trm khi lng mi cht trong A.
Phn trc nghim.
Bi 1: in phn (vi in cc tr, c mng ngn) dung dch cha 0,2 mol
FeSO4 v 0,06 mol HCl vi dng in cng 1,34A trong 2 gi. B qua s
ha tan ca clo trong nc v coi hiu sut in phn l 100%. Khi lng
kim loi thot ra bn catot v th tch kh thot ra anot (ktc) ln lt l
A. 1,12 gam Fe v 0,896 lt hn hp kh Cl2 v O2
B. 1,12 gam Fe v 1,12 lt hn hp kh Cl2 v O2
C. 11,2 gam Fe v 1,12 lt hn hp kh Cl2 v O2
D. 11,2 gam Fe v 8,96 lt hn hp kh Cl2 v O2
Bi 2: Cho 7,8 gam hn hp X gm Mg v Al tc dng va vi 6,72 lt
(ktc) hn hp Y gm Cl2 v O2. Sau phn ng hon ton thu c 25,2 gam
cht rn Z. Phn trm khi lng Mg v Al trong hn hp X ln lt l
-48-

A. 27,27% - 72,73%

B. 72,73% - 27,27%

C. 69,23% - 30,77%

D. 30,77% - 69,23%
***

Qua cc bi ton trnh by trn, nhn thy cc bi ton thuc dng


Bit v dng Hiu nhn chung mc n gin. Nhng bi tp dng ny c
nhiu trong sch gio khoa, sch bi tp hoc gio vin c th t xy dng
cng c kin thc cho hc sinh. Do vy, t cc phn sau, chng ti s khng
trnh by chi tit cc bi ton dng ny m ch yu tp trung vo cc dng
bi ton Vn dng v Vn dng sng to. Cc bi ton t luyn thuc cc
phn ny, chng ti a xung phn Ph lc, c km theo p s v p n.
2.2.2. Bi ton v nhm Oxi - Lu hunh.
a) Mt s kin thc cn nm vng:
Oxi: l mt phi kim c tnh oxi ha mnh: tc dng vi nhiu kim loi,
nhiu phi kim v nhiu hp cht.
Ozon: c tnh oxi ha mnh v mnh hn oxi.
Lu hunh: c tnh oxi ha, yu hn so vi oxi v lu hunh cn th
hin tnh kh: : tc dng vi nhiu kim loi, mt s phi kim khc v tc dng
vi mt s hp cht.
H2S: kh H2S tan trong nc to dung dch c tnh axit yu, 2 nc.
Ngoi ra, H2S cn th hin tnh kh mnh: tc dng vi nhiu cht nh
Halogen, H2SO4, HNO3, ...
Cc mui sunfua cng c tnh kh mnh tng t H2S.
SO2: l mt oxit axit, ng thi, va th hin tnh oxi ha va th hin
tnh kh.
SO3: l mt oxit axit mnh, rt ho nc. Khi tan trong nc, ta rt
nhiu nhit, to thnh dung dch axit sunfuric.
H2SO4: nng long, H2SO4 l mt axit mnh, mang y tnh
cht ca mt axit mnh.

-49-

nng c, c bit khi un nng, H2SO4 l mt cht oxi ha mnh:


tc dng vi nhiu n cht (kim loi v phi kim) v nhiu hp cht.
Trong chng ny, trng tm kin thc nm phn tnh cht ha hc v
iu ch ca S, H2S, SO2 v H2SO4. V vy, cc bi ton m chng ti xy
dng s ch yu tp trung vo cc vn ny.
b) Mt s im cn lu khi gii bi ton:
- Oxi phn ng vi nguyn t M: xM + yO2 2MxOy
n O2 =

y
n M ; m oxit = m M + m O
x

- S phn ng vi kim loi: 2M + nS M2Sn ; n S =

n
nM
2

- H2SO4 long phn ng vi kim loi: 2M + nH2SO4 M2(SO4)n + nH2


n H2 =

n
.n M = n H 2SO 4
2

- Vi H2SO4 c, nng: Ty theo tnh kh ca kim loi M (hoc hn hp kim


loi). V d:
SO2 + 2H2O
SO42- + 4H+ + 2e
S + 4H2O
SO42- + 8H+ + 6e

- SO2 tc dng vi dung dch kim: t T =

n OH
nSO2

+ T 1: ch to mui HSO3-.
+ T 2: ch to mui SO32-.
+ 1 T 2: to c 2 loi mui trn.
c) H thng bi ton nhm Oxi - Lu hunh

-50-

Dng Vn dng:
Phn t lun
Bi 1: un nng hn hp X gm Fe v S (khng c khng kh) thu c cht
rn A. Ha tan A bng dung dch axit HCl thot ra 6,72 lt kh D (ktc), dung
dch B v cht rn E nng 3,2 gam. Cho kh D i chm qua dung dch CuSO 4
thy tch ra 19,2 gam kt ta. Tnh khi lng mi cht trong hn hp u.
Gii:
Hn hp X: nFe = a ; nS = b
Nu Fe phn ng ht vi dung dch HCl, th cht rn A ch c FeS.

n FeS =

6,72
= 0,3 = n H2S mCuS = 0,3 . 86 = 28,8 19,2 ( bi)
22,4

gi thit trn sai Fe cn d


Fe
nFe phn ng = c

S FeS

FeS: c mol

Cht rn A gm: Fe d: (a - c) mol m S d = 32(b - c) = 3,2


S d: (b - c) mol

(1)

Cho A phn ng vi dung dch HCl: S khng tham gia phn ng


FeCl2 + H2
Fe + 2HCl

(a - c)

(a - c)

FeCl2 + H2S
FeS + 2HCl

Theo phn ng v bi. ta c: n Kh = (a - c) + c = a =

6,72
= 0,3
22,4

(2)

Hn hp kh gm (H2 v H2S) a vo phn ng vi dung dch CuSO4 d ,


ch c H2S tham gia phn ng.
CuS
H2S + CuSO4

n CuS = c =

+ H2SO4

c
19,2
= 0,2
96

(3)
-51-

Gii h gm (1), (2), (3) c: a = 0,3 ; b = 0,3 ; c = 0,2

m Fe = 0,3 . 56 = 16,8 gam ; mS = 0,3 . 32 = 9,6 gam .


Bi 2: Cho hn hp X gm FeS v Fe tc dng vi dung dch HCl d thu
c 2,464 lt hn hp kh (ktc). Dn hn hp kh ny qua dung dch
Pb(NO3)2 to ra 23,9 gam kt ta mu en.
a) Hn hp kh thu c gm nhng kh no? Tnh t l s mol cc kh trong
hn hp u.
b) Tnh thnh phn phn trm theo khi lng ca hn hp ban u.
Gii:
Fe + 2HCl FeCl2 + H2
FeS + 2HCl FeCl2 + H2S
t: nFe = x ; nFeS = y
Theo phn ng, ta c: n Kh = x + y =

2,464
= 0,11
22,4

(1)

Hn hp kh (H2 v H2S) dn qua dung dch Pb(NO3)2 d, ch c H2S to kt


ta, vi khi lng kt ta 23,9 gam.
H2S + Pb(NO3)2 PbS
y

+ 2HNO3

Theo phn ng, ta c: n PbS = y =

23,9
= 0,1
239

(2)

Gii h gm (1), (2) c: x = 0,01 ; y = 0,1

mX = mFe + mFeS = 0,01 . 56 + 0,1 . 88 = 9,36 gam


%mFe =

0,56
100 = 5,98% ; %m FeS = 94,02% .
9,36

Bi 3: Dn 2,24 lt SO2 qua 100 ml dung dch Ca(OH)2 0,6M cho ti khi phn
ng hon ton. Tnh khi lng kt ta thu c.
Gii:

nSO2 = 0,1 ; nOH = 2.nCa(OH)2 = 0,12

-52-

n OH-

T l: 1 < T =

nSO2

= 1,2 < 2 : phn ng to 2 mui.

CaSO3
SO2 + Ca(OH)2

+ H2O

Ca(HSO3)2
2SO2 + Ca(OH)2

2b

a = 0,02
n Ca(OH)2 = a + b = 0,06

H:
b = 0,04

n SO2 = a + 2b = 0,1

mCaSO3 = 0,02 . 120 = 2,4 gam .


Bi 4: Cho 14,4 gam hn hp gm Cu v Fe tan va trong 250 gam dung
dch H2SO4 (c, nng) thy to ra 6,72 lt kh SO2 (sn phm kh duy nht
ktc). Tnh phn trm khi lng cc kim loi.
Gii:
Cu
2Fe

+
+

CuSO4
2H2SO4

SO2

Fe2(SO4)3
6H2SO4

2H2O

3SO2

6H2O

t nCu = x ; nFe = y 64x + 56y = 14,4


Theo phn ng, ta c: n SO2 = x + 1,5y =

6,72
= 0,3
22,4

(1)
(2)

Gii h gm (1), (2): x = 0,12 ; y = 0,12.

%mCu =

0,12 . 64
100 = 53,33% ; %m Fe = 46,67% .
14,4

Bi 5: Cho 12 gam hn hp X gm Cu v Fe tc dng vi H 2SO4 c, d,


thy thot ra 2,24 lt kh SO2 (sn phm kh duy nht ktc). Tnh phn trm
khi lng Fe trong hn hp X?
Gii:
t: nCu = a ; nFe = b 64a + 56b = 12
Vi H2SO4 c: Fe b th ng, ch c Cu phn ng
CuSO4 + SO2 + 2H2O
Cu + 2H2SO4

nSO2

a
= a = 0,1 mFe = 56b = 5,6 %mFe = 46,67%.

-53-

Phn trc nghim


Bi 1: Trn a gam bt Fe vi b gam bt S ri nung nhit cao. Sau mt
thi gian phn ng thu c cht rn X. t X trong oxi d thu c cht rn
nng 9,6 gam. Kh sinh ra cho hp th hon ton trong dung dch NaOH d
th to ra 18,9 gam mui. Gi tr ca a v b ln lt l
A. 6,72g - 4,8g

B. 5,6g - 6,4g

C. 3,36g - 4,8g

D. 3,36g - 2,4g

Gii:
FeS
Fe2O3 : 9,6g n Fe2O3 = 0,06
o
Fe

t
+ O2
X


Na 2SO3: 18,9g n SO2 = 0,15
S
SO 2
Fe

a = 0,06 2 56 = 6,72 gam



p n A.
b = 0,15 32 = 4,8 gam
Bi 2: Cho m gam hn hp X gm Fe v FeS tc dng hon ton vi dung
dch H2SO4 long thu c 5,6 lt kh (ktc). Dn ton b lng kh ny qua
dung dch Cu(NO3)2 d th thu c 9,6 gam kt ta. Gi tr ca m bng
A. 14,4 gam

B. 21,6 gam

C. 18,8 gam

D. 17,2 gam

Gii:

H 2 : a
Fe: a
+ Cu(NO3 )2
+ HCl
m (g) X

0,25 mol

9,6 gam CuS : b


FeS: b
H2S: b
n Kh = a + b = 0,25
a = 0,15

m = 17,2 gam p n D.

m
=
96b
=
9,6
b
=
0,1

CuS
Bi 3: Dn 2,24 lt kh SO2 (ktc) qua 100 ml dung dch Ba(OH)2 0,8M ti
khi phn ng hon ton th lng kt ta thu c l
A. 11,82 gam

B. 19,7 gam

C. 15,76 gam

-54-

D. 39,4 gam

Gii:

nSO2 = 0,1 ; nOH = 2.n Ba(OH)2 = 0,16


1<T=

n OHnSO2

= 1,6 < 2 : phn ng to 2 mui BaCO3 v Ba(HCO3)2.

t: nBaCO3 = a ; nBa(HCO3 )2 = b . Theo bo ton nguyn t:

n Ba = a + b = 0,08
a = 0,06

mBaCO3 = 11,82 gam p n A.

n
=
a
+
2b
=
0,1
b
=
0,02

Bi 4: Cho 8,3 gam hn hp X gm Al v Fe tan hon ton trong H 2SO4


long thu c 5,6 lt kh (ktc). Phn trm khi lng Fe trong hn hp X l
A. 32,53%

B. 67,47%

C. 73,33%

D. 73,33%

Gii:
t: nAl = a mol ; nFe = b mol
m X = 27a + 56b = 8,3
a = 0,1

5,6
b = 0,1
n H2 = 1,5a + b = 22,4 = 0,25

%m Fe = 67,47% p n B.

Bi 5: Cho 12,1 gam hn hp X gm Zn v Fe tc dng hon ton vi H2SO4


c, nng, d. Sau phn ng thu c 5,6 lt kh SO2 (sn phm kh duy nht
ktc). C cn dung dch sau phn ng thu c bao nhiu gam mui khan?
A. 36,1 gam

B. 31,6 gam

C. 56,1 gam

D. 51,6 gam

Gii:

nSO2 = 0,25
SO2 + 2H2O
SO42- + 4H+ + 2e

0,25

0,1

n H2SO4 phn ng =

0,25

1
n = n SO 2 to ra SO + n SO 2 (mui) n SO 2 (mui) = 0,25
4
2
4
4
2 H

mmui = mkim loi + mSO 2 = 12,1 0,25 96 36,1 gam p n A.


4

-55-

Dng Vn dng sng to:


Phn t lun
Bi 1: T 0,1 mol H2SO4 c th iu ch c SO2 vi cc th tch iu
kin tiu chun ln lt bng 1,12 lt ; 2,24 lt ; 3,36 lt c khng? Vit cc
phng trnh phn ng?
Gii: Ta c cc trng hp sau:
a) Cu

t
2H2SO4 c
CuSO4
o

+ SO2

2H2O

0,05

0,1

VSO2 = 22,4 . 0,05 = 1,12 lit .


b) C

t
2H2SO4 c
CO2 +
o

2SO2

2H2O

0,1

0,1

VSO2 = 22,4 . 0,1 = 2,24 lit .


c) S

t
2H2SO4 c
3SO2
o

0,1

2H2O

0,15

VSO2 = 22,4 . 0,15 = 3,36 lit .


Bi 2: Cho 3,72 gam hn hp X gm Zn v Fe vo 200 ml dung dch Y hn
hp gm HCl 0,5M v H2SO4 0,15M (long).
a) Hi hn hp X c tan ht trong dung dch Y khng?
b) Kh H2 bay ra thu c 0,12 gam th dung dch sau phn ng em c cn
thu c bao nhiu gam mui khan?
Gii:
a) Trong X, t nZn = a ; nFe = b 65a + 56b = 2,72 nX = (a + b)
Ta c: n H+ (do 2 axit to ra trong Y) = 0,16
Zn

Zn2+
2H+

H2

Fe

Fe2+
2H+

H2

T phn ng: n2 axit = 2.(a + b)


-56-

Nu (2a + 2b) < 0,16 mol hay (a + b) < 0,08 th X tan ht.
Gi s hn hp ch gm c Zn (khng c Fe), ta c: n hh =

3,72
= 0,057
65

Gi s hn hp ch gm c Fe (khng c Zn), ta c: n hh =

3,72
= 0,066
56

Vy, chc chn: 0,057 < n hn hp kim loi = a + b < 0,066 < 0,08
Do (a + b) < 0,08 nn 2 kim loi tan ht ; axit cn d.
b) V s mol axit cn d, do , vi bao nhiu mol gc axit SO 42- hay Cl-
to ra mui, ta kh xc nh c, nn ch tnh khong xc nh ca mui vi
s mol H2 bay ra.

n H2 = 0,06 n H phn ng = 0,12


+ Trng hp 1: Nu H+ ny l do HCl thc hin ht kh nng ban u ca
n l 0,1 mol c 0,1 mol Clvy, cn li 0,12 - 0,1 = 0,02 mol H+ do H2SO4 cho hay 0,01 mol H2SO4.

n H2SO4 to mui = nSO 2 = 0,01


4

Khi lng mui lc ny: mmui = mkim loi + mCl + mSO 2


4

mmui = 3,72 + 35,5 . (0,1) + 96 . (0,01) = 8,23 gam.


+ Trng hp 2: Nu H+ ny do H2SO4 thc hin ht kh nng ban u ca
n l 0,06 mol H+, c 0,03 mol SO42-.
Vy cn li 0,12 - 0,06 = 0,06 mol H+ do HCl v c 0,06 mol Cl-.

mmui = 3,72 + 35,5 . (0,06) + 96 . (0,03) = 8,73 gam


Vy, khi lng mui to ra trong khong: 8,23g < mmui < 8,73g.
Phn trc nghim
Bi 1: Trn 5,6 gam bt st vi 2,4 gam bt lu hunh ri nung nng trong
iu kin khng c khng kh, thu c hn hp rn Y. Cho Y tc dng vi
lng d dung dch HCl, gii phng hn hp kh Z v cn li mt phn khng
tan G. t chy hon ton Z v G cn va V lt O2 ( ktc). V bng
A. 2,8

B. 3,36

C. 3,08
-57-

D. 4,48

Gii:
H 2
FeS
o
Fe2O3 : 0,05
Fe: 0,1

t
+ HCl
+ O2

Fe
H 2S

S: 0,075
SO 2 : 0,075
S

S
V=

(0,05 3) + (0,075 2)
22,4 = 3,36 lit p n B.
2

Bi 2: a gam bt st ngoi khng kh, sau mt thi gian s chuyn thnh


hn hp A c khi lng 75,2 gam gm Fe, FeO, Fe2O3, Fe3O4. Cho hn hp
A phn ng ht vi dung dch H2SO4 m c, nng thu c 6,72 lt kh SO2
(ktc). Khi lng a gam l:
A. 56g

B. 11,2g

C. 22,4g

D. 25,3g

Gii:

Fe2 (SO4 )3
+ O2
+ H2SO4
Fe
75,2 g A

SO2 : 0,3
Qu trnh kh:

Qu trnh oxi ha:


Feo Fe+3

+ 3e

O2

3x

y
S+6

4e 2O-2

4y
+

2y

2e S+4
0,6

0,3

56x + 16 . 2y = 75,2
x = 1
H:

m = 56 gam p n A.
3x = 4y + 0,6
y = 0,6
Bi 3: Khi cho 9,6 gam Mg tc dng ht vi dung dch H2SO4 m c thy
c 49 gam H2SO4 tham gia phn ng to mui MgSO4, H2O v sn phm kh
X. Cho bit X l:
A. H2S

B. S

C. SO2

Gii:
nMg = 0,4 ; nH2SO4 = 0,5 ; nH2SO4 phn ng = n MgSO4 + n X n X = 0,1
Gi s, sn phm kh X, trong , S mang s oxi ha l x .
-58-

D. SO3

Mg+2
Mgo

2e

S+6

Sx
(6 - x )e

0,1(6 - x )

0,4

0,1

0,8 = 0,1.(6 - x ) x = - 2. Vy, X l H2S p n A.


Bi 4: Ha tan ht 2,4 gam hn hp gm Cu v Fe (c t l mol 1 : 1) bng
H2SO4 thu c 0,05 mol mt sn phm kh duy nht X cha lu hunh. X l
A. H2S.

B. S.

C. SO2.

D. SO3

Gii:
t: nCu = nFe = a 64a + 56a = 2,4 a = 0,02
Gi s, sn phm kh X, trong , S mang s oxi ha l x .
Cu+2
Cuo

2e

S+6

0,04

0,02
Fe+3
Feo

Sx
(6 - x )e

0,05(6 - x )

0,05

3e

0,06

0,02

0,04 + 0,06 = 0,05.(6 - x ) x = + 4. Vy, X l SO2 p n C.


Bi 5: Cho 15,6 gam kim loi M tc dng vi H2SO4 c thu c 0,06 mol
sn phm kh X duy nht. Kim loi M v sn phm X l
A. Al - S

B. Zn - H2S

C. Al - H2S

D. Zn - S

Gii:
Gi s, sn phm kh X, trong , S mang s oxi ha l x .
M+n
Mo

ne

S+6

0,01(6 - x )

15,6g

Sx
(6 - x )e

15,6n
260n
= 0,06.(6 - x)
= (6 - x)
M
M

ta c cp gi tr ph hp: x = -2 ; n = 2 v M = 65.
M l Zn, sn phm kh X l H2S p n B.

-59-

0,06

2.2.3. Bi ton v nhm Nit - Photpho


a) Mt s kin thc cn nm vng:
Nit: iu kin thng, nit kh tr ha hc. Nhng nhit cao,
nit hot ng ha hc mnh, va th hin tnh kh va th hin tnh oxi ha:
tc dng vi nhiu kim loi v mt s phi kim.
Amoniac: kh, tan nhiu trong nc to dung dch amoniac c tnh
baz yu. Ngoi ra, amoniac cn th hin tnh kh.
Axit nitric: l mt axit mnh, mang y tnh cht ca axit mnh.
ng thi, tnh cht c trng ca HNO3 l tnh oxi rt mnh: tc dng nhiu
kim loi, nhiu phi kim v nhiu hp cht.
Cc mui nitrat: tan tt trong nc. Ty theo mi trng (axit hay
kim) hoc dng khan, mui nitrat cng c tnh oxi ha mnh tng t
HNO3.
Photpho: tnh cht ha hc tng t nh nit nhng kh nng km hn
so vi nit.
H3PO4: l mt axit c mnh trung bnh, 3 nc v khng c tnh oxi
ha.
Trong chng ny, trng tm kin thc nm phn tnh cht ha hc v
iu ch ca N2, NH3, HNO3 v H3PO4. V vy, cc bi ton m chng ti xy
dng s ch yu tp trung vo cc vn ny.
b) Mt s im cn lu khi gii bi ton:
- HNO3 tc dng vi kim loi: Ty theo nng ca axit v mnh ca kim
loi. V d:
NO2 +
NO3- + 2H+ + 1e

H2O

NO + 2H2O
NO3- + 4H+ + 3e

- Khi H3PO4 phn ng vi dung dch kim: t: T =


+ T 1: ch c mui H2PO4+ T = 2: ch c mui HPO42-60-

n OHn H3PO4

+ T 3: ch c mui PO43+ 1 < T < 2: c hai mui H2PO4- v HPO42+ 2 < T < 3: c hai mui HPO4- v PO43c) H thng bi ton nhm Nit - Photpho
Dng Vn dng:
Phn t lun.
Bi 1: Hn hp X gm 8 lt N2 v 14 lt H2 c np vo mt bnh kn c
cha sn bt xc tc v gi nhit khng i. Khi phn ng t trng thi
cn bng, th tch kh trong bnh l 20 lt. Tnh hiu sut ca phn ng. Cho
rng, cc kh o cng iu kin.
Gii:
t: VN2 phn ng = x (lit) . Ta c:
N2

3H2

t o , p , xt

2NH3

Trc phn ng:

14

Phn ng:

3x

2x

Sau phn ng:

8-x

14 - 3x

2x

nsau = (8 - x) + (14 - 3x) + 2x = 20 x = 1


H=

1
100 25% .
8

Bi 2: Cho 13,2 gam hn hp X gm Cu v Mg phn ng ht vi dung dch


HNO3 long d thu c 4,48 lt kh NO (sn phm kh duy nht ktc).
Xc nh phn trm khi lng mi kim loi trong hn hp u.
Gii:
3Cu(NO3)2 + 2NO + 4H2O
3Cu + 8HNO3
3Mg(NO3)2 + 2NO + 4H2O
3Mg + 8HNO3

Trong X, t nCu = a ; nMg = b 64a + 24b = 13,2

n NO =

2a
2b 4,48
+
=
= 0,2 a + b = 0,3
3
3
22,4

-61-

(1)
(2)

Gii h gm (1), (2): a = 0,15 ; b = 0,15

%mCu =

0,15 . 64
100 = 72,73% ; %mMg = 27,27% .
13,2

Bi 3: Cho 4,24 gam hn hp gm Cu v Fe tc dng vi HNO3 c d, thy


thot ra 1,792 lt kh (ktc). Xc nh phn trm mi kim loi trong hn hp
u.
Gii:
Cho hn hp phn ng vi HNO3 c: Fe khng phn ng v b th ng.
Cu

Cu(NO3)2
4HNO3

2NO2

2H2O

2a

a
t nCu = a ; nFe = b 64a + 56b = 4,24

n NO2 = 2a =

1,792
= 0,08 a = 0,04
22,4

(1)
(2)

Gii h gm (1), (2): a = 0,04 ; b = 0,03

%mCu =

0,04 . 64
100 = 60,38% ; %m Fe = 39,62% .
4,24

Bi 4: Nhit phn hon ton 9,4 gam mt mui nitrat ca kim loi R. Sau
phn ng thu c cht rn cn li nng 4 gam. Xc nh cng thc mui
nitrat.
Gii: Xt 3 trng hp sau:
a) i vi mui nitrat ca kim loi kim:
2RNO2
2RNO3

Theo phn ng (1), ta c t l:

O2

(1)

R + 62 R + 46
=
R < 0 : loi.
9,4
4

b) i vi mui nitrat ca cc kim loi m oxit ca n b phn hy nhit


cao:
2R + 2nNO2 + nO2
2R(NO3)n

Theo (2), ta c t l:

R + 62n
R
=
R = 45,92n
9,4
4
-62-

(2)

Xt n = 1, 2, 3, ... ta thy, khng c kim loi ph hp.


c) i vi mui nitrat ca cc kim loi khc:
2R2On + 2nNO2 + nO2
4R(NO3)n

Theo (3), ta c t l:

(3)

2.(R + 62n) 2R + 16n


=
R = 32n
9,4
4

32

64

96

loi

Cu

loi

Vy, mui c cng thc Cu(NO3)2.


Bi 5: Cho 100 ml dung dch H3PO4 1M vo 100 ml dung dch NaOH 1,2M.
Tnh nng cc cht trong dung dch sau phn ng.
Gii:

n H3PO4 = 0,1 ; n NaOH = 0,12 T =

n OHn H3PO4

= 1,2 to 2 mui:

NaH2PO4 + H2O
H3PO4 + NaOH

Na2HPO4 + H2O
H3PO4 + 2NaOH

2b

a + b = 0,1
a = 0,08
Theo bi, ta c:

a + 2b = 0,12
b = 0,02

[NaH2PO4] = 0,4M ; [Na2HPO4] = 0,1M.


Phn trc nghim
Bi 1: Hn hp kh X cha 2 lt N2 v 8 lt H2 c cho vo 1 bnh kn (c
sn bt xc tc). un nng bnh mt thi gian ri a bnh v nhit ban
u th thu c hn hp kh Y, trong th tch NH 3 chim 25% th tch
hn hp Y. Hiu sut phn ng tng hp amoniac bng
A. 12,5%

B. 25%

C. 22,72%
-63-

D. 50%

Gii:
N2

n N2 phn ng = a

3H2

2NH3

3a

2a

NH 3: 2a

Hn hp Y: N 2 : (2 - a) 2a = 25%.n Y = 25%.(10 - 2a)


H : (8 - 3a)
2

a = nN2 phn ng = 1 H =

a
100 50% p n D.
2

Bi 2: Cho 100 ml dung dch X cha (NH4)2SO4 v NH4Cl vo dung dch


Ba(OH)2 d. Sau phn ng thy thot ra 0,896 lt kh (ktc) v 2,33 gam kt
ta. Nng 2 mui trong dung dch X ln lt l
A. 2M - 1M

B. 1M - 2M

C. 2M - 2M

D. 1M - 1M

Gii:
t: n(NH4 )2SO4 = a ; n NH4Cl = b
nkh = 0,04 ; n BaSO4 = 0,01
OH- +

NH3 + H2O
NH4+

0,04

0,04

BaSO4
Ba2+ + SO42-

0,01

0,01

[(NH4 )2SO4 ] = 1M
2a + b = 0,04
a = 0,01

p n B
a
=
0,01
b
=
0,02
[NH
Cl]
=
2M

4
Bi 3: Cho 7,2 gam hn hp X gm Cu v Fe phn ng ht vi dung dch
HNO3 long thu c 2,24 lt kh NO (sn phm kh duy nht ktc). Phn
trm khi lng mi kim loi trong hn hp u ln lt l
A. 53,33% - 46,67%

B. 46,67% - 53,33%

C. 23,33% - 76,67%

D. 76,67% - 23,33%
-64-

Gii:
nNO = 0,1
Cu+2
Cuo
Fe+3
Feo

+
+

N+5

2e

N+2
3e

3e

t: nCu = a ; nFe = b 64a + 56b = 7,2

(1)

v nelectron trao i = 2a + 3b = 0,3

(2)

Gii h (1), (2), c: a = 0,06 ; b = 0,06

%mCu = 53,33% v %mFe = 46,67% p n A.


Bi 4: Nhit phn hon ton 20,4 gam mui nitrat kim loi R thu c 12,96
gam cht rn. Cng thc mui nitrat c dng
A. NaNO3

B. Zn(NO3)2

C. Cu(NO3)2

D. AgNO3

Gii:
+) Nu nitrat thuc nhm ca kim loi mnh: NaNO3
2NaNO2 + O2
2NaNO3

20,4g

12,96g

n NaNO3 n NaNO2 . Loi !


+) Nu nitrat thuc nhm ca kim loi trung bnh:
2RO + 4NO2 + O2
2R(NO3)2

20,4
12,96
=
R l. Loi !
R + 124 R + 16
+ Nu nitrat thuc nhm ca kim loi yu:
2Ag + 2NO2 + O2
2AgNO3

nAgNO3 = nAg = 0,12 p n D.


Bi 5: Cho 100 ml dung dch H3PO4 a (M) vo 100 ml dung dch NaOH 1M.
Sau phn ng hon ton thu c 2 mui vi t l n NaH2PO4 : n Na2HPO4 = 2 : 3 .
Gi tr ca a bng
A. 0,625

B. 0,125

C. 0,50

-65-

D. 0,25

Gii:
t: nNaH2PO4 = 2x ; nNa2HPO4 = 3x ; nNaOH = 0,1.
Theo bo ton nguyn t Na: 2x + (2 . 3x) = 0,1 x = 0,0125
Theo bo ton nguyn t P: n P = n H3PO4 = 5x = 0,0625 a = 0,625M.

p n A.
Dng Vn dng sng to:
Phn t lun
Bi 1: Mt hn hp gm Cu v Fe c t l khi lng l 7 : 3. Ly m gam hn
hp ny cho phn ng hon ton vi dung dch HNO3 thy c 44,2 gam
HNO3 phn ng thu c 0,75m gam cht rn, dung dch B v 5,6 lt hn
hp kh A (ktc), gm NO v NO2. Hi khi c cn dung dch B th thu c
bao nhiu gam mui khan?
Gii:
t: mCu = 7x (gam) ; mFe = 3x (gam) mhn hp = 10x (gam)
Fe c tnh kh mnh hn Cu nn Fe kh HNO3 trc.
Sau phn ng, cn li 0,75m (gam) cht rn nn khi lng kim loi phn
ng l m - 0,75m = 0,25m (gam) = 0,25 . 10x = 2,5x < 3x

Fe cn d ; Cu cha tham gia phn ng.


Fe(NO3)3
Fe + 4HNO3

+ NO +

Fe(NO3)3 + 3NO2
Fe + 6HNO3

2H2O

(1)

+ 3H2O

3Fe(NO3)2
sau : Fe + 2Fe(NO3)3

(3)

Do Fe d, nn ton b Fe+3 b kh ht thnh Fe+2.


Ghp (1), (2) v (3) ta c:
3Fe
Fe

+
+

3Fe(NO3)2
8HNO3
Fe(NO3)2
4HNO3

+
+

-66-

2NO
2NO2

(2)

+
+

4H2O
2H2O

44,1

n HNO3 = 4a + 2b = 63 = 0,7
a = 0,1

=b
b = 0,15
n A = a + b = 5,6 = 0,25
22,4

t: n NO = a ; n NO2

mFe(NO3 )2 = (1,5a + 0,5b) . 180 = 40,5 gam .


Bi 2: Cho hn hp gm 1,12 gam Fe v 1,92 gam Cu vo 400 ml dung dch
cha hn hp gm H2SO4 0,5M v NaNO3 0,2M. Sau khi cc phn ng xy ra
hon ton, thu c dung dch X v kh NO (sn phm kh duy nht). Cho V
ml dung dch NaOH 1M vo dung dch X th lng kt ta thu c l ln
nht. Tnh gi tr ti thiu ca V ?
Gii:
n Fe = 0,02 ; n Cu = 0,03 ; nH = 0,4 . 0,5 . 2 = 0,4 ; n NO = 0,4 . 0,2 = 0,08
3

Qu trnh kh:

Qu trnh oxi ha:


Fe+3
Feo

3e

0,02

NO + H2O
4H+ + NO3- + 3e

0,4

Cu+2
Cuo

0,08

2e

0,03

nelectron - cho = 0,12


Da vo s mol ban u ca H+ v NO3- th s mol electron nhn nh nht
bng 0,15 mol > ne-cho = 0,12 mol kim loi tan ht, H+ v NO3- cn d.
4H+

0,16

NO30,04

NO
3e

H2O

0,12

H : 0,4 - 0,16 = 0,24

Dung dch sau phn ng Fe3 : 0,02


tc dng vi dd NaOH:
Cu 2 : 0,03

H+

H2O
OH-

0,24

0,24

Fe3+

Fe(OH)3
3OH-

-67-

0,06

0,02
Cu2+

Cu(OH)2
2OH-

0,06

0,03

Theo cc phn ng, ta c: nNaOH = 0,36 mol V = 0,36 lt = 360 ml.


Phn trc nghim
Bi 1: Cho 1,35 gam hn hp gm Cu, Mg, Al tc dng vi dung dch HNO 3
d, thu c 11,2 lt (ktc) hn hp kh X gm NO v NO2 c t khi so vi
hiro bng 20. Tng khi lng mui nitrat sinh ra l
A. 56,5 gam.

B. 55,6 gam.

C. 65,5 gam.

D. 55,5 gam

Gii:
n X = x + y = 0,5
NO: x
x = 0,1875

1,12 lit


30x + 46y
y = 0,3125
NO2: y
M X = x + y = 20 . 2

NO3- + 2H+ +

NO2 + H2O
e

0,3125
NO + 2H2O
NO3- + 4H+ + 3e

0,1875

n NO (mui) = n electron trao i = 0,3125 + (0,1875 3) = 0,875


3

mmui = mkim loi + mNO (mui) = 55,6 gam p n B.


3

Bi 2: Ha tan hon ton 12,42 gam Al bng dung dch HNO3 long (d), thu
c dung dch X v 1,344 lt ( ktc) hn hp kh Y gm hai kh l N 2O v
N2. T khi ca hn hp kh Y so vi kh H2 l 18. C cn dung dch X, thu
c m gam cht rn khan. Gi tr ca m l:
A. 97,98.

B. 106,38.

C. 100,98.

Gii:
x + y = 0,06
N 2O: x
x = 0,03

1,344 lit
44x + 28y

y = 0,03
N 2: y
x + y = 18 . 2

-68-

D. 34,08.

Al+3
Alo

0,46

2N+5

3e

N2O
8e

1,38

0,24
2N+5

0,03

N2
10e

0,3

0,03

Ta thy: 1,38 > 0,24 + 0,3 = 0,54

ngoi N+1,, No, cn 1 sn phm kh na l N-3.


Al+3
Alo

0,46

3e

2N+5

1,38

N2O
8e

0,24
2N+5

0,03

N2
10e

0,3
N-3

0,03

NH4NO3
8e

0,105
= 0,46 . 213 + 0,105 . 76 = 106,38 gam
0,84

mmui = mAl(NO3 )3 + mNH4NO3

p n B.
Bi 3: Ha tan 4,8 gam Mg vo dung dch HNO3 10% va thu c dung
dch Y cha 30,4 gam mui v 0,896 lt (ktc) mt cht kh X nguyn cht,
duy nht. Cng thc ca X l
A. N2O
B. NO
C. NO2
D. N2
Gii:
nMg = 0,2 ; nkh X = 0,04.
Nu Y ch cha mui Mg(NO3)2 n Mg(NO3 )2 = 0,205 n Mg
trong Y, ngoi Mg(NO3)2 cn cha NH4NO3
30,4 - 0,2 148
= 0,01
n NH4 NO3 =
80
Gi X l NxOy:
Mg+2
Mgo

0,2

2e

N+5

0,4

N-3 (NH4NO3)
8e

0,08
xN 5

0,01

+ (5x - 2y)e
xN

0,04.(5x - 2y)

0,4 = 0,08 + 0,04.(5x - 2y) 5x - 2y = 8


cp nghim: x = 2 v y = 1 ph hp X l N2O p n A.
-69-

2 y
x

0,04x

Bi 4: Cho m gam bt Fe vo 800 ml dung dch gm Cu(NO3)2 0,2M v


H2SO4 0,25M. Khi cc phn ng xy ra hon ton c 0,6m gam hn hp
bt kim loi v V lt kh NO duy nht (ktc). Gi tr ca m v V ln lt l
A. 10,8 v 4,48

B. 10,8 v 2,24

C. 17,8 v 2,24

D. 17,8 v 4,48

Gii:

nCu2 = 0,16 ; n NO = 0,32 ; n H = 0,4


3

Kim loi d mui Fe2+


3Fe2+ + 2NO + 4H2O
3Fe + 2NO3- + 8H+

0,15
Fe

0,1 VNO = 2,24 lt.

0,4
Fe2+ +
Cu2+

0,16

(1)

Cu

(2)

0,16

0,16

m 0,15.56 + mtng(2) = 0,6m m = 17,8 gam p n C.


Bi 5: Cho 1,82 gam hn hp bt X gm Cu v Ag (c t l s mol tng ng
l 4 : 1) vo 30 ml dung dch gm H2SO4 0,5M v HNO3 2M, sau khi cc
phn ng xy ra hon ton thu c a mol kh NO (sn phm kh duy nht
ca N+). Trn a mol NO trn vi 0,1 mol O2 thu c hn hp kh Y. Cho
ton b Y tc dng vi H2O thu c 150 ml dung dch c pH = z. Gi tr ca
z bng
A. 2

B. 4

C. 3

D. 1

Gii:
t: nAg = a nCu = 4a 108a + 64.4a = 1,82 a = 0,005

n H = 0,09 ; n NO = 0,06
3

3Cu

0,005

2NO3- 3Cu2+

0,16
3

0,02
3Ag

8H+

4H+
0, 02
3

0, 04
3

2NO

4H2O.

2H2O.

0, 04
3

NO3- 3Ag+
0, 005
3

NO
0, 005
3

-70-

nNO = 0,015
4NO

0,015

3O2

2H2O 4HNO3

0,01125

0,015

[H+] = 0,1 pH = -lg0,1 = 1 p n D.


2.2.4. Bi ton v nhm Cacbon - Silic
a) Mt s kin thc cn nm vng:
Cacbon: l phi kim, va c tnh kh, va c tnh oxi ha: tc dng vi
mt s kim loi, mt s phi kim v mt s hp cht khc.
Cacbon monoxit: l oxit khng to mui, ng thi, n l mt cht
kh mnh: kh c nhiu hp cht nh phn ng kh oxit kim loi, ...
Cacbon ioxit: l oxit axit yu, tc dng vi dung dch kim to mui.
Axit Cacbonic - Mui cacbonat:
Axit cacbonic khng bn, d b phn tch thnh CO2 v H2O.
Mui cacbonat l mui ca axit yu nn tham gia phn ng trao i; mt
s mui d b nhit phn.
Trong chng ny, trng tm kin thc nm phn tnh cht ha hc v
iu ch ca CO, CO2 v mui cacbonat. V vy, cc bi ton m chng ti
xy dng s ch yu tp trung vo cc vn ny.
b) Mt s im cn lu khi gii bi ton:
- Khi cacbon chy trong oxi:
t
C + O2
CO2
o

t
2C + O2
2CO
o

nC phn ng = nCO2 + nCO


- Kh oxit kim loi bi CO:
t
2MxOy + CO
M + CO2
o

moxit + mCO phn ng = mM + mCO2


CO2
Do CO chim oxi ca oxit nn: CO + O (oxit)

nCO phn ng = nO (trong oxit) = nCO2


-71-

- CO2 tc dng vi dung dch kim:

t T =

n OH
n CO2

+ T 1: ch to mui HCO3- .
+ T 2: ch to mui CO32- .
+ 1 T 2: to c 2 loi mui trn.
- Khi dung dch mui CO32- tc dng vi dung dch HCl:
+ Nh t t dung dch CO32- vo dung dch H+, xy ra phn ng:
CO2 + H2O
CO32- + 2H+

+ Nh t t dung dch H+ vo dung dch CO32-, xy ra phn ng theo


ng th t:
HCO3H+ + CO32-
CO2
H+ + HCO3-

(1)
+ H2O

(2)

c) H thng bi ton nhm Cacbon - Silic


Dng Vn dng:
Phn t lun
Bi 1: kh hon ton 40 gam hn hp gm CuO v Fe 2O3 cn dng 15,68
lt kh CO (ktc). Tnh phn trm khi lng mi oxit trong hn hp u?
Gii:
CuO
Fe2O3

+
+

Cu
CO

2Fe
3CO

CO2
+

3CO2

t nCuO = a ; nFe2O3 = b 80a + 160b = 40


Theo phn ng: n CO = a + 3b =

15,68
= 0,7 a + 3b = 0,7
22,4

(1)
(2)

Gii h gm (1), (2) c: a = 0,1 ; b = 0,2

%mCu =

0,1 . 80
100 = 20% ; %mFe = 80% .
40

Bi 2: Cho lung kh CO (d) i qua ng ng m (gam) hn hp 2 oxit Fe3O4


v CuO, un nng cho n khi phn ng xy ra hon ton thu c 2,32 gam
-72-

hn hp 2 kim loi. Kh thot ra hp th ht vo bnh ng Ca(OH)2 d th


thy c 5,0 gam kt ta. Tnh khi lng hn hp oxit ban u.
Gii:
Fe3O4
CuO

3Fe
4CO

Cu
CO

4CO2

(1)

CO2

(2)

t: n Fe3O4 = x ; nCuO = y 232x + 80y = m

(a)

T (1), (2): mkim loi = 56.3x + 64b = 2,32

(b)

Phn ng ca CO2 vi dung dch Ca(OH)2 d: nCaCO3 = 0,05


CO2

CaCO3
Ca(OH)2

0,05

H2O

(3)

0,05

T (1), (2), (3): nCO2 = 4x + y = 0,05

(c)

Gii h gm (b), (c) c: x = 0,01 ; y = 0,01 m = 3,12 gam.


Bi 3: Cho 0,448 lt kh CO2 (ktc) hp th ht vo 100 ml dung dch cha
hn hp gm NaOH 0,06M v Ba(OH)2 0,12M, thu c m kt ta. Tnh gi
tr ca m ?
Gii:

n CO2 = 0,02 ; n Ba2 = 0,012 ; nOH = 0,1 . 0,06 + 0,1 . 0,12 . 2 = 0,03
Xt t l: T =
CO2

n CO2

0,03
= 1,5 ; 1 < T = 1,5 < 2 phn ng to 2 mui.
0,02

CO322OH-

2a

a
CO2

n OH-

H2O

HCO3OH-

a = 0,01
n CO = a + b = 0,02

n CO 2 = 0,01
T phn ng: 2
3
b
=
0,01
n
=
2a
+
b
=
0,03

OH

Phn ng to kt ta: Ba2+

BaCO3
CO32-

n Ba 2 = 0,012 ; n CO 2 = 0,01 Ba2+ cn d, CO32- ht mkt ta = 19,7 gam.


3

-73-

Bi 4: Tin hnh lm 2 th nghim sau:


- Th nghim 1: cho t t dung dch Na2CO3 1M vo cc cha 100 ml dung
dch HCl 2M, lc u, ti khi th tch dung dch trong cc t 250 ml th dng
li. Tnh th tch kh CO2 thot ra (ktc) ?
- Th nghim 2: cho t t dung dch HCl 2M vo cc c cha 150 ml dung
dch Na2CO3 1M, lc u ti khi th tch dung dch trong cc t 250 ml th
dng li. Tnh th tch kh CO2 thot ra (ktc)?
Gi thit th tch dung dch khng thay i
Gii:
- Th nghim 1: n Na 2CO3 = 0,25 . 1 = 0,25 ; n HCl = 0,1 . 2 = 0,2
Na2CO3

2NaCl
2HCl

0,1

H2O

CO2

0,1

0,2

Sau phn ng: n Na2CO3 d = 0,25 - 0,1 = 0,15 VCO2 = 2,24 lit
- Th nghim 2: n Na 2CO3 = 0,25 . 1 = 0,25 ; n HCl = 0,1 . 2 = 0,2
Khi cho t t HCl vo dung dch Na2CO3, phn ng xy ra theo th t:
Na2CO3

NaHCO3
HCl

0,15

0,15

NaHCO3

(1)

0,15

NaCl
HCl

CO2

0,15

0,15

NaCl

H2O

(2)

0,15

Sau phn ng, nHCl d = 0,5 - (0,15 + 0,15) = 0,2 VCO2 = 3,36 lit .
Bi 5: Cho 12,3 gam hn hp gm hai mui cacbonat ca 2 kim loi 2 chu
k lin tip nhau thuc nhm IIA tc dng vi dung dch HCl (d) thot ra
3,024 lt kh CO2 (ktc). Xc nh cng thc 2 mui cacbonat cho trn.
Gii: t cng thc phn t trung bnh ca 2 mui l RCO3

RCO3
n CO2 =

RCl2
2HCl

CO2

H2O

3,024
12,3
= 0,135 nhn hp cacbonat = 0,135 R + 60 =
= 91,11
22,4
0,135
-74-

Mg (M Mg = 24 < 31,11) MgCO3

R = 31,11 2 kim loi l


Ca
(M
=
40
>
31,11)
CaCO3
Ca

Phn trc nghim


Bi 1: Kh hon ton 24 gam hn hp X gm CuO v Fe2O3 cn va 8,96
lt kh CO (ktc). Phn trm khi lng mi oxit trong hn hp u l
A. 35% - 65%

B. 65% - 35%

C. 66,67% - 33,33%

D. 33,33% - 66,67%

Gii:
nCO = nO (trong oxit) = 0,4

moxit = 80a + 160b = 24


CuO: a
a = 0,1
32 gam


b = 0,1
Fe2O3: b
n O (trong oxit) = a + 3b = 0,4

%mCuO = 33,33% ; %mFe2O3 = 66,67% p n D.


Bi 2: Kh hon ton mt oxit st X nhit cao cn va V lt (ktc)
kh CO. Sau phn ng thu c 0,84 gam Fe v 0,448 lt kh CO 2 (ktc).
Cng thc oxit st v gi tr ca V ln lt l
A. FeO ; 0,224

B. Fe2O3 ; 0,448

C. Fe3O4 ; 0,448

D. Fe3O4 ; 0,224

Gii:

mO (trong oxit) =

0,448
16 = 0,32 gam
22,4

Fe xO y x : y =

0,84 0,32
:
= 3 : 4 Fe3O4
56
16

VCO phn ng = VCO2 = 0,448 lit p n C.


Bi 3: Cho 2,24 lt CO2 (ktc) hp th vo 100 ml dung dch Ba(OH)2 0,7M
to ra m gam kt ta. Gi tr ca m l
A. 7,88

B. 9,85

C. 11,82

Gii:

nCO2 = 0,1 ; n OH = 2.n Ba(OH)2 = 2 0,07 0,14


-75-

D. 1,97

1<T=

nOH
nCO2

n BaCO3 = a
= 1,4 < 2 Phn ng to 2 mui.
n Ba(HCO3 )2 = b

a = 0,04
n Ba = n Ba(OH)2 = a + b = 0,07

b = 0,03

n C = n CO2 = a + 2b = 0,1

mBaCO3 = 0,04 . 197 = 7,88 gam p n A.


Bi 4: Hp th hon ton 2,688 lt kh CO2 ( ktc) vo 2,5 lt dung dch
Ba(OH)2 nng a mol/l, thu c 15,76 gam kt ta. Gi tr ca a l
A. 0,032

B. 0,048

C. 0,06

D. 0,04

Gii:

n CO2 = 0,12 ; n BaCO3 = 0,08


Ta thy: nC/CO2 = 0,12 > nC/BaCO3 = 0,08 lng C cn li (0,04 mol) nm
trong Ba(HCO3)2 n Ba(HCO3 )2 = 0,02 .

n Ba(OH)2 = n BaCO3 + n Ba(HCO3 )2 = 0,08 + 0,02 = 0,1 a = 0,04M p n D.


Bi 5: Cho m gam NaOH vo 2 lt dung dch NaHCO3 nng a (mol/lt) thu
c 2 lt dung dch X. Ly 1 lt dung dch X tc dng vi dung dch BaCl 2
(d) thu c 11,82 gam kt ta. Mt khc, cho 1 lt dung dch X vo dung
dch CaCl2 (d) ri un nng, sau khi kt thc cc phn ng thu c 7,0 gam
kt ta. Gi tr ca a v m tng ng l
A. 0,065 - 4,8

B. 0,07 - 4,8

C. 0,065 - 2,4

D. 0,07 - 3,2

Gii:
Dung dch X + dung dch BaCl2 d c kt ta dung dch c CO32-.
Dung dch X + dung dch CaCl2, un nh c kt ta cn HCO3-.

Lc u, NaOH ht, NaHCO3 cn d


Na 2CO3: x
NaOH: x

NaHCO
:
y
NaHCO
:
(y
x)
3

m = 0,06 . 40 = 4,8 gam a =

197x = 11,82
x = 0,06

100.(y - x) = 7
y = 0,13

y 0,13
=
= 0,065M p n A.
2
2

-76-

Dng Vn dng sng to:


Phn t lun.
Bi 1: Ha tan 115,3 gam hn hp X gm MgCO3 v RCO3 bng 500 ml
dung dch H2SO4 long thu c dung dch A, cht rn B v 4,48 lt kh CO 2
(ktc). C cn dung dch A thu c 12 gam mui khan. Mt khc, em nung
cht rn B ti khi lng khng i th thu c 11,2 lt CO2 (ktc) v cht
rn C. Xc nh cng thc phn t ca mui RCO3, bit rng, s mol ca
RCO3 gp 2,5 ln s mol ca MCO3.
Gii:
MgCO3
RCO3

MgSO4 + H2O + CO2


H2SO4
RSO4 + H2O + CO2
H2SO4

(1)
(2)

nCO2 = 0,2
S mol CO2 bng 0,2 chng t ch c mt mui tan.
V 0,2 mol gc SO42- c khi lng 0,2 . 96 = 19,2 gam

MgSO4 tan ; cn RSO4 khng tan.


Khi nung B: V RSO4 khng tan nn khng b nhit phn.
t
MgCO3
MgO
o

x mol

CO2

(3)

x mol

t
RCO3
RO
o

y mol

CO2

(4)

y mol

mB = mX - mMgCO3 ha tan - mRCO3 + mRSO4

mB = 115,3 - (0,1 . 84) - 0,1.(R + 6) + 0,1.(R + 96) = 110,5


11,2

44 = 88,5 gam
mC = m B - mCO2 = 110,5 -
22,4

(0,1 + y) = 2,5.(0,1 + x)
x = 0,1

b) Theo bi, ta c:

11,2
y = 0,4
x + y = 22,4 = 0,5

-77-

84.(0,1 + 0,1) + (R + 60).(0,1 + 0,4) = 115,3 R = 137 R l Ba.


Bi 2: Cho hn hp A gm 3 oxit ca st (Fe2O3, Fe3O4, FeO) vi s mol
bng nhau. Ly m1 gam A cho vo mt ng s chu nhit, nung nng n ri
cho mt lung kh CO i qua ng, CO phn ng ht, ton b kh CO 2 ra khi
ng c hp thu ht vo bnh ng lng d dung dch Ba(OH) 2, thu c
m2 gam kt ta trng. Cht rn cn li trong ng s sau phn ng c khi
lng l 19,20 gam gm Fe, FeO, Fe3O4. Cho hn hp ny tc dng ht vi
HNO3 un nng thu c 2,24 lt NO duy nht (ktc). Tnh khi lng m1, m2
v s mol HNO3 phn ng.
Gii:
Cc phn ng xy ra:
2Fe2O3

Fe3O4
FeO

+
+

t
CO
2Fe3O4
o

CO2

t
CO
3FeO + CO2
o

t
CO
Fe
o

CO2

BaCO3 + H2O
Ba(OH)2 + CO2

(1)
(2)
(3)
(4)

Cht rn cn phn ng vi HNO3:


9Fe(NO3)3 + NO + 14H2O
3Fe3O4 + 28HNO3

(5)

3Fe(NO3)3 + NO + 5H2O
3FeO + 10HNO3

(6)

Fe(NO3)3 + NO + 2H2O
Fe + 4HNO3

(7)

t: x = nFe2O3 (A) = nFe3O4 (A) = nFeO (A) ; y = nCO phn ng (1), (2), (3)
n Fe u 2 x 3 x x 6 x

Gi a, b, c ln lt l s mol ca Fe, FeO, Fe3O4 trong hn hp cht rn.


Theo (5), (6), (7), ta c a +

b c 2,24
+ =
= 0,1 3a + b + c = 0,3
3 3 22,4

mrn = 56a + 72b + 232c = 19,2 hay 7a + 9b + 29c = 2,4


Cng v vi v ca (a) v (b), rt gn, ta c: a + b + 3c = 0,27
Theo bo ton nguyn t Fe: nFe (A) = nFe (rn)

6x = a + b + 3c = 0,27 x 0,045
-78-

(a)
(b)

m A = m1 = 160 x 232 x 72 x 20,88 gam .


Theo (1), (2), (3): mA + mCO = mrn + mCO2

20,88 + 28y = 19,2 + 44y y 0,105


mkt ta trng = m2 = 0,105 . 197 = 20,685 gam.
T (5), (6), (7): n Fe(NO3 )3 (5), (6), (7) 2x 3x x 6x 0,27 ; nNO = 0,1

nHNO3 phn ng 3nFe(NO3 )3 + nNO = 3 . 0,27 + 0,1 = 0,91 .


Phn trc nghim
Bi 1: in phn nng chy Al2O3 vi anot bng than ch (hiu sut in
phn l 100%) thu c m (kg) Al catot v 67,2 m3 (ktc) hn hp kh X c
t khi so vi hiro bng 16. Ly 2,24 lt (ktc) hn hp kh X sc vo dung
dch nc vi trong (d) thu c 2 gam kt ta. Gi tr ca m l
A. 108

B. 75,6

C. 54

D. 67,5

Gii:
Nu X ch c CO v CO2: Trong 2,24 lit X, c nCO2 = 0,02 ; nCO = 0,08

MX =
n CO

0,02 . 44 + 0,08 . 28
= 31,2 16 . 2 = 32 trong X cn O2 d.
0,1

(trong 67,2 m3 X)

4Al
2Al2O3

a
C

2a
+

3O2
1,5a

(1)
(Kmol)

CO2
O2

0,6
2C

67,2 . 103
0,02 = 0,6 . 103 (mol) = 0,6 (Kmol)
2,24

(2)

0,6 (Kmol)

2CO
O2

0,5b

(3)
(Kmol)

67,2

0,6
+
b
+
(1,5a
0,6
0,5b)
=
=3

a = 1,4
22,4

H:
b = 1,8
0,6 . 44 + 28b + 32.(1,5a - 0,6 - 0,5b) = 16. 2 = 32

-79-

m = mAl = 2a . 27 = 75,6 Kg p n B.
Bi 2: Dn t t 0,896 lt (ktc) kh CO nung nng qua 4,64 gam hn hp X
gm FeO, Fe3O4, Fe2O3 (vi t l s mol mi cht nh nhau) thu c cht rn
Y. Cho Y tc dng vi HNO3 c, nng, d thot ra V lt (ktc) kh. Gi tr
ca V l
A. 2,24

B. 1,12

C. 0,224

D. 0,112

Gii:

nFeO = nFe3O4 nFe2O3 a 464a = 4,64 a = 0,01


nCO = 0,04
+ HNO3
+ CO
X (oxit)
Y
NO
( - ne )
( - me )

Fe+3 + 1e
Fe+2 (FeO)
Fe+3 + 1e
Fe+2 (Fe3O4)

N+4
1e

0,1

0,1

VNO2 = 2,24 lit p n A.

0,01

0,01

0,04

0,01

0,01

C+4
C+2

N+5

2e

0,08

ne-cho = 0,1 mol


Bi 3: Dn lung kh CO i qua hn hp gm CuO v Fe2O3 nung nng, sau
mt thi gian thu c cht rn X v kh Y. Cho Y hp th hon ton dung
dch Ba(OH)2 d, thu c 29,55 gam kt ta. Cht rn X phn ng vi dung
dch HNO3 d thu c V lt kh NO (sn phm kh duy nht, ktc). Gi tr
ca V l
A. 2,24

B. 4,48

C. 6,72

D. 3,36

Gii:

n CO2 = n BaCO3 =

29,55
= 0,15 = n O (trong oxit)
197

2nO (trong oxit) = 3nNO n NO =

2
n O = 0,1 V = 2,24 lit p n A.
3
-80-

Bi 4: Dung dch X cha cc ion: Ca2+, Na+, HCO3- v Cl-, trong , s mol
ca ion Cl- l 0,1. Cho 1/2 dung dch X phn ng vi dung dch NaOH (d),
thu c 2 gam kt ta. Cho 1/2 dung dch X cn li phn ng vi dung dch
Ca(OH)2 d, thu c 3 gam kt ta. Mt khc, nu un si n cn dung
dch X th thu c m gam cht rn khan. Gi tr ca m l
A. 9,21

B. 9,26

C. 8,79

D. 7,47

Gii:
1/2 dung dch X c nCa2+ = nCaCO3 (1) = 0,02 ; n HCO = nCaCO3 (2) = 0,03
3

trong X c 0,04 mol Ca2+ ; 0,06 mol HCO3- ; 0,1 mol Cl- n Na+ = 0,08
un nng c: 0,04 mol Ca2+ ; 0,03 mol CO32- ; 0,1 mol Cl- ; 0,08 mol Na+.

mmui = mcation + manoin = 9,26 gam p n B.


Bi 5: Nung mt hn hp rn gm a mol FeCO3 v b mol FeS2 trong bnh kn
cha khng kh (d). Sau khi cc phn ng xy ra hon ton, a bnh v
nhit ban u, thu c cht rn duy nht l Fe 2O3 v hn hp kh. Bit p
sut kh trong bnh trc v sau phn ng bng nhau, mi lin h gia a v b
l (bit sau cc phn ng, lu hunh mc oxi ha +4, th tch cc cht rn l
khng ng k)
A. a = 0,5b

B. a = b

C. a = 4b

D. a = 2b

Gii:

a mol CO2
a mol FeCO3 cho
a mol electron
O2

2b mol SO2
b mol FeS2 cho
11b mol electron

2O-2
4e

p dng bo ton s mol electron, ta c: n O2 =


p sut kh trong bnh khng i:

a + 11b
4

a + 11b
= a + 2b a = b p n B.
4

-81-

2.3. S dng h thng bi ton ha hc theo mc nhn thc t duy trong


qu trnh dy v hc phn phi kim - chng trnh Ha hc v c THPT
bt k giai on, qu trnh dy hc u c th s dng bi ton ha
hc. Khi dy hc bi mi, c th dng bi ton vo bi, to tnh hung
c vn , chuyn tip t phn ny sang phn khc, cng c bi,
hng dn hc sinh hc bi nh...
H thng bi ton ha hc c bin son trn c chng ti la
chn v s dng trong cc hot ng dy hc:
- hnh thnh kin thc mi.
- vn dng cng c kin thc, k nng ca hc sinh.
- kim tra, nh gi kin thc, k nng ca hc sinh.
2.3.1. S dng bi ton ha hc theo mc nhn thc t duy trong vic
hnh thnh kin thc mi
Thng thng trong mt bi hc, gio vin thng s dng bi ton theo
cc giai on dy hc:
- Giai on 1: Cu hi vn p, gm cc bi ton dng bit v hiu,
kim tra cc kin thc c.
- Giai on 2: Gii quyt cc vn thuc bi mi, bng cc bi ton
dng bit v hiu.
- Giai on 3: Tng kt tm ra cc mi lin h, thng thng s dng
cc bi ton dng vn dng v vn dng sng to.
Th d: Sau gi ln lp dy bi Clo thuc chng Halogen, gio vin c
th s dng cc bi ton dng bit, dng hiu, kt hp vi cc cu hi l
thuyt trong cc phiu bi tp cng c, khc su kin thc bi hc.
Phiu bi tp s 1:
Cu 1: (Bi 1 - Mc 2.2.1 - Dng Bit - Phn trc nghim)
Cu 2: (Bi 2 - Mc 2.2.1 - Dng Bit - Phn trc nghim)

-82-

Phiu bi tp s 2:
Cu 3: (Bi 1 - Mc 2.2.1 - Dng Hiu - Phn trc nghim)
Cu 4: (Bi 2 - Mc 2.2.1 - Dng Hiu - Phn trc nghim)
2.3.2. S dng bi ton ha hc theo mc nhn thc t duy vn dng
cng c kin thc, k nng
Thc tin dy hc ti trng ph thng cho thy, vic s dng bi ton
ha hc cng c kin thc mang li hiu qu rt cao. Bi v n gip cho
HS khc su kin thc trng tm v rn luyn k nng ha hc.
Trong cc bi luyn tp, n tp, c th h thng cc kin thc cn nm
vng sau mi a ra cc bi ton cho HS vn dng hoc c th trnh by
xen k gia vic n kin thc l thuyt vi cc bi ton vn dng cho tng
phn kin thc.
Th d: Trong cc gi n tp, luyn tp chng Halogen, gio vin c
th s dng cc bi ton dng Vn dng, mang tnh cht tng hp ni dung
chng.
Phiu bi tp s 1:
Cu 1: (Bi 3 - Mc 2.2.1 - Dng Vn dng - Phn t lun)
Cu 2: (Bi 5 - Mc 2.2.1 - Dng Vn dng - Phn t lun)
Phiu bi tp s 2:
Cu 3: (Bi 1 - Mc 2.2.1 - Dng Vn dng - Phn trc nghim)
Cu 4: (Bi 3 - Mc 2.2.1 - Dng Vn dng - Phn trc nghim)
Cu 5: (Bi 4 - Mc 2.2.1 - Dng Vn dng - Phn trc nghim)
cng c, rn luyn, khc su kin thc cho hc sinh, chng ti giao
cho hc sinh cc bi ton t luyn ng vi cc mc t d n kh hc
sinh t luyn tp nh. Bn cnh , chng ti cng a ra cc p s, p
n v hng dn gii (i vi mt s bi kh) hc sinh c th kim sot, so
snh, nh gi c kt qu bi lm ca mnh.
Phiu bi tp s 3 - Bi tp t luyn nh:
Cu 1: (Bi 1 - Mc 2.2.1 - Dng Bit - Phn t lun)
-83-

Cu 2: (Bi 2 - Mc 2.2.1 - Dng Hiu - Phn t lun)


Cu 3: (Bi 2 - Mc 2.2.1 - Dng Vn dng - Phn t lun)
Cu 4: (Bi 4 - Mc 2.2.1 - Dng Vn dng - Phn t lun)
Cu 5: (Bi 5 - Mc 2.2.1 - Dng Vn dng - Phn t lun)
2.3.3. S dng bi ton ha hc theo mc nhn thc t duy nhm kim
tra, nh gi mc vn dng kin thc, k nng ca hc sinh
Kim tra nh gi l cng on cui cng v rt quan trng trong qu
trnh dy hc. Cn c vo kt qu kim tra nh gi, gio vin v hc sinh
bit c hiu qu phng php dy hc v t iu chnh phng php cng
nh cch dy, cch hc. Vic kim tra nh gi c th p dng trong mi
khu ca qu trnh dy hc, vi nhiu hnh thc khc nhau nh: kim tra
ming, kim tra vn p, kim tra vit, trc nghim, ... hoc phi hp cc hnh
thc kim tra vi nhau. Ty vo mc ch kim tra v i tng hc sinh, ta
c th s dng cc bi ton c 4 mc t duy nhn thc.
Th d: Sau khi dy bi mi, n tp v luyn tp chng Halogen, chng
ti cho hc sinh tin hnh lm bi kim tra vit 45 pht, gm c trc nghim
v t lun.
kim tra s 1 - 45 pht - chng Halogen:
(chi tit ti Ph lc 3 - kim tra s 1 - bn lun vn)
Gio vin c th s dng cc bi kim tra ny nh gi kin thc, k
nng ca hc sinh. Qua kt qu kim tra, gio vin ch ra cho hc sinh cc
thiu st, l hng trong kin thc, ng thi c k hoch b sung cho qu
trnh dy hc.

-84-

Tiu kt chng 2
Trong chng 2, chng ti trnh by cc vn sau:
- Tng quan v chng trnh ha hc v c - phn phi kim; tm tt mt
s kin thc cn nm vng; nhng lu trong qu trnh gii bi ton ha hc.
- La chn, phn loi v xy dng h thng cc bi ton ha hc v c phn phi kim tng chng theo 4 mc nhn thc t duy v gii cc bi
ton ha hc v c - phn phi kim trn theo phng php chung gii bi ton
ha hc THPT.
C th, chng ti bin son c 88 bi ton c li gii (gm 38 bi
ton t lun v 50 bi ton trc nghim) v 64 bi ton t luyn (gm 32 bi
ton t lun v 32 bi ton trc nghim). Ngoi ra, chng ti cn xy dng 4
kim tra: 2 kim tra 30 pht v 2 kim tra 45 pht kim tra, nh
gi kin thc, k nng ca hc sinh.
- xut vic s dng h thng bi ton ha hc theo mc nhn
thc t duy trong dy v hc phn phi kim thuc chng trnh Ha hc v c
THPT.

-85-

CHNG 3
THC NGHIM S PHM
3.1. Mc ch ca thc nghim s phm
Da vo mc tiu xut ca ti, chng ti tin hnh thc nghim
s phm nhm nh gi tnh hiu qu, kh thi ca ti thng qua vic so
snh kt qu kim tra gia lp thc nghim v lp i chng.
3.2. Nhim v ca thc nghim s phm
- La chn a bn v i tng TNSP.
- Son tho cc gio n gi dy, cc kim tra theo ni dung ca ti.
- Chm im kim tra, thu thp s liu v phn tch x l kt qu TNSP.
- nh gi s ph hp ca s la chn v phn loi bi ton theo cc
mc nhn thc t duy; nh gi hiu qu ca h thng bi ton la
chn, phn loi v gii theo phng php chung gii bi ton ha hc THPT.
3.3. Qu trnh tin hnh thc nghim s phm
3.3.1. i tng v a bn thc nghim
Chng ti tin hnh thc nghim ti 2 lp thuc trng THPT Marie
Curie Hi Phng:
- Lp thc nghim (TN): Lp 11B5 - s s: 37
- Lp i chng (C): Lp 11B7 - s s: 37
y l trng c c s vt cht kh y phc v cho cc hot
ng dy hc. Cc lp TN v lp C c im trung bnh mn hc ca nm
hc trc tng ng v u do cng 1 gio vin dy.
3.3.2. Tin hnh thc nghim
- Chng ti son gio n gi dy, s dng h thng bi ton bin
son, photo ti liu v phng php chung gii bi ton ha hc THPT, cc
bi ton v c - phi kim bin son cho cc hc sinh lp TN c. Sau ,
s dng tit hc trao i vi cc em.
- lp i chng, chng ti tin hnh ln lp i tr, gio n c son
theo truyn thng.
-86-

- Sau khi ln lp, chng ti nhc hc sinh n tp v tin hnh cho hc


sinh c 2 lp lm cc kim tra (Ph lc 3).
- Chm bi kim tra.
- Tin hnh phn loi kt qu kim tra ca hc sinh 2 lp theo cc nhm:
Nhm Gii:

im 9, 10

Nhm Kh:

im 7, 8

Nhm Trung bnh:

im 5, 6

Nhm yu, km:

im 0, 1, 2, 3, 4

- So snh kt qu 2 lp thc nghim v lp i chng.


- Kt lun.
3.3.3. Ni dung v kt qu thc nghim
3.3.3.1. Thc hin nhim v th nht
Nhm nh gi s ph hp v s la chn v phn loi cc bi ton v
c - phn phi kim vi cc mc nhn thc t duy nu trn, chng ti
tin hnh la chn, bin son cc kim tra vi cu trc nh sau:
kim tra 45 pht: gm 8 cu.
Cu 1, Cu 2 l bi ton dng Bit
Cu 3, Cu 4, Cu 5 l cc bi ton dng Hiu
Cu 7, Cu 8 l cc bi ton dng Vn dng
Cu 6 l bi ton dng Vn dng Sng to
kim tra 30 pht: gm 10 cu trc nghim
Cu 1, Cu 2 l bi ton dng Bit
Cu 3, Cu 4, Cu 5 l cc bi ton dng Hiu
Cu 6, Cu 7, Cu 8, Cu 9 l cc bi ton dng Vn dng
Cu 10 l bi ton dng Vn dng Sng to
Sau khi chm bi kim tra, chng ti thu c kt qu nh sau:

-87-

Bng 3.1: T l % hc sinh lm ng bi ton


T l % hc sinh lm ng bi ton
Lp

Dng Vn dng

Dng Bit

Dng Hiu

Dng Vn dng

11B5 (TN)

100

95

74

11B7 (C)

100

89

41

sng to

Nhn xt:
- i vi cc cu hi dng 1, mc thao tc vit phn ng v tnh ton
rt n gin nn c 100% hc sinh lm ng.
- i vi cc cu hi dng 2, mc n gin, ch cn cn thn mt
cht, hc sinh c th lm ng. Dng ny, c 89% - 95% hc sinh lm ng.
- i vi cc cu hi dng 3, l cc bi ton mang tnh cht vn dng,
hc sinh phi thc hin nhiu thao tc tnh ton, vit phn ng, t duy phn
tch, tng hp mi c th lm c. Do vy, dng ny, ch c t 41% - 74%
s hc sinh lm ng.
- i vi cu hi dng 4, l dng bi kh, i hi hc sinh phi vn dng
sng to, linh hot cc phng php gii hc mi c th gii c. Dng
ny, gn nh cc lp i tr khng c em no lm c.
Qua , chng ti nhn thy rng, vic la chn, phn loi cc bi ton
ca chng ti mang tnh ph hp vi i tng v mc kh - d ca ni
dung bi.
3.3.3.2. Thc hin nhim v th hai
nh gi hiu qu ca vic s dng h thng bi ton theo cc mc
t duy v vic p dng phng php chung gii cc bi ton phn loi.
Chng ti tin hnh p dng vo bi dy c th trong 4 chng lp thc
nghim 11B5 ri tin hnh kim tra c 2 lp vi 4 : (Ph lc 3)
Sau khi tin hnh ging dy, kim tra v chm bi, thu c kt qu
kim tra tng hc sinh qua kt qu lm bi:
Kt qu thc nghim:
-88-

Bng 3.2: Bng im kim tra ca hc sinh

Lp
11B5

(TN)
11B7
(C)
11B5

(TN)
11B7
(C)
11B5

(TN)
11B7
(C)
11B5

(TN)
11B7
(C)

im

S
S

10

37

11

37

19

37

11

37

14

13

37

11

37

19

37

11

37

14

Da vo s liu Bng 3.2, chng ti tnh c t l % HS t im t X i


tr xung (Bng 3.3).

-89-

Bng 3.3: Bng % hc sinh t im t Xi tr xung.

Bng % hc sinh t im t Xi tr xung

Lp

2.70

5.41

5.41 10.81 62.16 75.68 89.19

2.70

5.41

10

100

100

100

100

16.22 45.95 70.27 91.89

100

100

8.11

45.95 81.08 86.49

100

100

2.70

10.81 40.54 64.86 86.49

100

100

2.70

5.41

56.76 72.97 86.49

100

100

29.73 59.46 83.78

100

100

5.41

32.43 72.97 86.49 97.30

100

100

11B5
1

(TN)

21.62 43.24 72.97 89.19

11B7
(C)

100

11B5
2

(TN)
11B7
(C)

100

11B5
3

(TN)
11B7
(C)

100

11B5
4

(TN)

5.41

11B7
(C)

Da vo Bng 3.3, chng ti lp c th biu din ng ly tch


im kim tra ca cc bi kim tra t s 1 s 4 ( th 3.1 3.4)
120
100
80
TN

60

40
20
0
0

10

th 3.1: th biu din ng ly tch im kim tra bi s 1


-90-

120
100
80
TN

60

40
20
0
0

10

th 3.2: th biu din ng ly tch im kim tra bi s 2

120
100
80
TN

60

40
20
0
0

10

th 3.3: th biu din ng ly tch im kim tra bi s 3

120
100
80
TN

60

40
20
0
0

10

th 3.4: th biu din ng ly tch im kim tra bi s 4


-91-

Da vo Bng 3.2, chng ti tnh c im kim tra trung bnh ca


hc sinh (Xem Bng 3.4) v t l % HS t im yu, km ; Trung bnh ; Kh
; Gii (Xem Bng 3.5) 2 lp TN v C.
Bng 3.4: Bng im kim tra trung bnh ca hc sinh.
s 1

s 2

s 3

s 4

11B5 (TN)

6.7

6.7

6.9

7.2

11B7 (C)

5.6

5.7

5.8

6.1

Bng 3.5: Bng % HS t im yu, km, trung bnh, kh, gii.

Lp
11B5

(TN)
11B7
(C)
11B5

(TN)
11B7
(C)
11B5

(TN)
11B7
(C)
11B5

(TN)
11B7
(C)

yu, km

trung bnh

kh

gii

5.41

37.84

45.96

10.81

10.81

64.86

24.32

2.70

43.24

45.95

8.11

8.11

72.97

18.92

2.70

37.84

45.95

13.51

5.41

67.57

27.03

29.73

54.05

16.22

5.41

67.57

24.32

2.70

T Bng 3.5, chng ti lp biu so snh trnh hc sinh 2 lp TN


v C qua cc kim tra s 1, s 2, s 3, s 4. (Biu 3.1 3.4)
-92-

70
60
50
40

TN
C

30
20
10
0

Yu, Km

Trung bnh

Kh

Gii

Biu 3.1: So snh trnh HS 2 lp TN v C - s 1


80
70
60
50
TN
C

40
30
20
10
0

Yu, Km

Trung bnh

Kh

Gii

Biu 3.2: So snh trnh HS 2 lp TN v C - s 2


70
60
50
40

TN
C

30
20
10
0

Yu, Km

Trung bnh

Kh

Gii

Biu 3.3: So snh trnh HS 2 lp TN v C - s 3

-93-

70
60
50
40

TN
C

30
20
10
0

Yu, Km

Trung bnh

Gii

Kh

Biu 3.4: So snh trnh HS 2 lp TN v C - s 4


Nhn xt:
T cc Bng, Biu , th trnh by trn, nhn thy:
- im trung bnh cng ca hc sinh lp TN cao hn lp C (Bng 3.3)
- ng ly tch ca lp TN lun nm pha bn phi v pha di ng
ly tch ca lp C ( th 3.1 3.4). iu ny chng t, kt qu hc tp
ca hc sinh lp TN tt hn lp C.
- T l % hc sinh yu, km, trung bnh ca lp TN lun thp hn hc
sinh lp C ; t l % hc sinh kh, gii ca lp TN cao hn hc sinh lp C.
(Biu hnh ct 3.1 3.4 ).
Bc 3: Tnh cc tham s c trng thng k
Cc cng thc tnh:
k

n X + n 2 X 2 + ... + n k X k
=
+ im trung bnh cng: X = 1 1
n1 + n 2 + ... + n k

n X
i

i=1

trong , ni l tn s s hc sinh t im Xi.


n l s hc sinh tham gia thc nghim.
+ Phng sai S2 v lch chun S: l cc tham s o mc phn tn
ca cc s liu xung quanh gi tr trung bnh cng.

n (X - X)
=

n-1

n (X - X)

; S=

n-1
-94-

Trong : n l s hc sinh ca mt nhm thc nghim.


+ H s bin thin: V =

S
. 100%
X

Nu V < 30%: dao ng ng tin cy.


Nu V > 30%: dao ng khng ng tin cy.
T Bng 3.2, p dng cc cng thc tnh X, S2 , S, V nu trn ta
tnh c cc tham s c trng thng k theo tng bi dy ca hai i tng
TN v C trong tng lp. Cc gi tr th hin trong Bng 3.6 sau:
Bng 3.6: Gi tr ca cc tham s c trng.
Cc tham s c trng

S2

V (%)

TN

TN

TN

5.6

6.7

1.64

2.07

22.86

21.49

5.7

6.7

1.74

1.59

23.16

18.81

5.8

6.9

1.52

1.67

21.21

18.70

6.1

7.2

1.33

1.34

18.85

18.41

Nhn xt:
H s bin thin V ca lp TN lun nh hn ca lp C, chng t, mc
phn tn im ca HS lp C rng hn ca lp TN. Do , cht lng hc
tp ca lp TN ng u hn.
Nhn xt chung:
Nh vy, thng qua tin hnh TNSP, chng ti nhn thy rng, cht
lng hc tp lp TN lun cao hn lp C. iu khng nh tnh kh thi
ca ti: Vic s dng h thng cc bi ton la chn, phn loi v gii
theo phng php chung gii cc bi ton ha hc THPT gp phn nng
cao hiu qu dy v hc mn Ha hc THPT.

-95-

Tiu kt chng 3
Trong chng 3, chng ti tin hnh thc nghim s phm ti 2 lp
ca trng THPT Marie Curie, Hi Phng vi mc tiu nh gi s ph hp
ca vic la chn v phn loi bi ton theo cc mc nhn thc t duy;
nh gi hiu qu ca h thng bi ton la chn, phn loi v gii theo
phng php chung gii bi ton ha hc THPT.
Kt qu TNSP khng nh tnh hiu qu v kh thi ca ti: vic la
chn, phn loi cc bi ton ha hc v c - phn phi kim v gii chng theo
phng php chung gii cc bi ton ha hc THPT thit thc gp phn
nng cao hiu qu dy v hc mn Ha hc THPT.

-96-

KT LUN
i chiu vi mc ch, nhim v ca ti, chng ti gii quyt
c nhng vn sau:
- nghin cu c s l lun v thc tin ca ti, bao gm c s l
lun ca vic nng cao cht lng dy v hc mn ha hc THPT; ngha
tc dng ca bi tp ha hc, c s la chn v phn loi bi tp ha hc;
Thc trng ca vic s dng bi tp ha hc THPT ; Phng php chung
gii cc bi ton ha hc THPT.
- la chn, phn loi cc bi ton ha hc v c - phn phi kim v
gii chng theo phng php chung gii cc bi ton ha hc THPT.
C th, chng ti bin son c 88 bi ton c li gii (gm 38 bi
ton t lun v 50 bi ton trc nghim) ; 64 bi t luyn (gm 32 bi ton t
lun v 32 bi ton trc nghim). Ngoi ra, chng ti cn xy dng 4 kim
tra (2 30 pht v 2 45 pht) kim tra, nh gi HS.
- xut cch s dng h thng bi ton bin son trong dy v
hc phn phi kim thuc chng trnh Ha v c THPT.
- tin hnh thc nghim s phm 2 lp thuc trng THPT Marie
Curie Hi Phng khng nh tnh hiu qu v kh thi ca ti.
Chng ti, hi vng rng h thng bi ton m chng ti bin son s
c s dng lm mt ti liu tham kho tt cho gio vin v hc sinh trong
qu trnh ging dy v hc tp, gp phn thit thc nng cao hiu qu dy v
hc mn Ha hc THPT.
Tuy nhin, cc kt qu thu c ca bn lun vn mi ch l nhng kt
qu bc u. Do nhng hn ch v iu kin thi gian, nng lc v trnh
ca bn thn, chc chn vic nghin cu ca chng ti cn nhiu thiu st.
Chng ti rt mong nhn c s gp ca cc Thy, C gio, cc anh ch v
bn b ng nghip vic nghin cu ca chng ti t c nhng kt qu
tt hn.
-97-

TI LIU THAM KHO


1. Ng Ngc An, L Hong Dng (2011), Rn luyn k nng gii ton Ha
hc 10. Nxb gio dc Vit Nam.
2. Ng Ngc An (2011), Rn luyn k nng gii ton Ha hc 11 - Tp Mt.
Nxb gio dc Vit Nam.
3. Hong Th Bc, ng Th Oanh (2008), 10 phng php gii nhanh bi
tp trc nghim ha hc. Nxb gio dc.
4. V Ngc Ban (2009), Phng php chung gii cc bi ton ha hc trung
hc ph thng. Nxb gio dc.
5. Nguyn Ngc Bo (1995), Pht trin tnh tch cc, t lc ca hc sinh
trong qu trnh dy hc. Nxb gio dc.
6. Lng Th Bnh (2011), Phng php gii cc bi ton ha hc v c lp
12, trung hc ph thng. Lun vn thc s s phm ha hc, H Ni.
7. Phm c Bnh (2007), Phng php gii bi tp Ha phi kim. Nxb gio dc.
8. B GD & T (2007), Sch gio khoa Ha hc 10, Ha hc 11. Nxb gio dc.
9. B GD & T (2009), Hng dn thc hin chun kin thc, k nng mn
Ha hc Lp 10, Lp 11, Lp 12. Nxb gio dc Vit Nam.
10. B GD & T, B thi tuyn sinh vo i hc & Cao ng t nm 2002
- 2012.
11. Nguyn Cng (2008), Phng php dy hc ha hc trng ph
thng. Nh xut bn i hc s phm, H Ni.
12. V Cao m (2008), Gio trnh Phng php lun nghin cu khoa hc.
Nxb gio dc
13. Nguyn Vn H (2002), L lun dy hc. Nh xut bn gio dc.
14. Nguyn Thanh Khuyn (1998), Phng php gii ton ha hc v c.
Nxb gio dc.
15. Nguyn Thanh Khuyn (1998), Phng php gii ton ha hc hu c.
Nxb gio dc.
-98-

16. Nguyn Th M Lc, inh Th Kim Thoa, Trn Vn Tnh (2009), Tm


l hc gio dc. Nxb HQG, H Ni.
17. Phm S Lu (2011), Ha hc v c 11 - Bi tp v phng php gii.
Nxb HQG H Ni.
18. Phm S Lu (2011), Ha hc v c 10 - Bi tp v phng php gii.
Nh xut bn HQG, H Ni.
19. Nguyn Th Ng, Phm Th Thu Hng, V Anh Tun (2011), Phi
Kim. Nxb gio dc Vit Nam.
20. L c Ngc (2011), Tp bi ging o lng v nh gi thnh qu hc
tp, H Ni.
21. L c Ngc (2011), Tp bi ging Xy dng v Pht trin chng trnh
gio dc, H Ni.
22. Trn Trung Ninh, Phm Ngc Sn (2007), Phng php gii nhanh
trc nghim ha hc i cng, v c, hu c. Nxb i hc Quc gia, thnh
ph H Ch Minh.
23. ng Th Oanh, Nguyn Th Su (2010), Tp bi ging phng php
dy hc mn Ha hc trng ph thng.
24. Nguyn Th Bch Phng (2011), Phng php chung gii cc bi ton
xc nh cng thc hp cht hu c chng trnh ha hc trung hc ph
thng. Lun vn thc s s phm ha hc, H Ni.
25. Nguyn Ngc Quang (1994), L lun dy hc. Nxb gio dc.
26. Nguyn Th Su, L Vn Nm (2007), Tp bi ging Phng php
ging dy cc chng mc quan trng ca chng trnh sch gio khoa ha
hc ph thng, H Ni.
27. Nguyn Trng Th, Phm Th Minh Nguyt (2004), Ha v c - phi
kim. Nxb gio dc.
28. Nguyn Xun Trng, Quch Vn Long (2008), n luyn kin thc v
luyn gii nhanh bi tp trc nghim ha hc trung hc ph thng. Nxb H
Ni.
-99-

29 Nguyn Xun Trng, Trn Trung Ninh, o nh Thc, L Xun


Trng (2011), Bi tp Ha hc 10. Nxb Vit Nam.
30. Nguyn Xun Trng, T Ngc nh, L Ch Kin, L Mu Quyn
(2011), Bi tp Ha hc 11. Nxb gio dc Vit Nam.
31. Nguyn Xun Trng (2009), H thng cu hi trc nghim Ha v c.
Nxb gio dc Vit Nam.
32. Nguyn Xun Trng (2006), S dng bi tp trong dy hc ha hc
trng ph thng. Nxb i hc s phm.
33. Nguyn Xun Trng, Trn Trung Ninh (2006), 555 cu trc nghim
ha hc. Nxb i hc s phm, thnh ph H Ch Minh.
34. o Hu Vinh, Nguyn Thu Hng (2007), Phng php tr li thi
trc nghim mn Ha hc. Nxb H Ni.
35. Nguyn Xun Trng, Trn Trung Ninh, L Vn Nm, Quch Vn
Long, H Th Hng Tr (2007), 1080 cu hi trc nghim ha hc. Nxb
i hc quc gia, thnh ph H Ch Minh.
36. o Hu Vinh, Phm c Bnh (2012), Bi dng hc sinh gii Ha
hc 10. Nxb tng hp, TP.H Ch Minh.
37. o Hu Vinh, Phm c Bnh (2012), Bi dng hc sinh gii Ha
hc 11. Nxb tng hp, thnh ph H Ch Minh.
38. Trn Th Hi Yn (2012), Nng cao kh nng nhn thc v t duy ca
hc sinh trung hc ph thng thng qua h thng bi tp ha v c 11
chng trnh c bn. Lun vn thc s s phm ha hc, H Ni.

100
- -

PH LC 1:
PHIU IU TRA GIO VIN.
H v tn gio vin: ....................................................(c th in hoc khng)
Trng ang cng tc: ................................................(c th in hoc khng)
S nm ging dy: .................. (c th in hoc khng)
Xin vui lng cho bit kin c nhn ca mnh v nhng ni dung sau:
Cu 1: Theo qu thy c, nng cao hiu qu dy v hc mn Ha hc
trung hc ph thng th vic s dng bi ton ha hc s
La chn
1. Rt cn thit

2. Cn thit

3. Bnh thng

4. t cn

5. Khng cn

Cu 2: Thy c s dng bi ton ha hc vi nhng mc ch g?


Mc ch s dng bi ton Ha hc ca gio vin
1) Gip hc sinh nh l thuyt
2) Rn cc k nng ha hc cho hc sinh
3) Rn cho hc sinh kh nng vn dng kin thc
4) B sung, m rng kin thc cho hc sinh
5) hc sinh t tm ti kin thc mi
6) p ng yu cu kim tra v thi
7) hnh thnh v rn k nng t hc cho hc sinh
8) to nim vui, hng th hc tp cho hc sinh

101
- -

La chn

Cu 4: Mc thng xuyn v cc ngun bi ton ha hc m cc thy c


s dng: (nh du x vo ni dung m cc thy c la chn vi cc mc :
(1): Khng thng xuyn ; (2) t thng xuyn ; (3) Thng xuyn ; (4) Rt
thng xuyn.
Mc thng xuyn

Ngun bi ton ha hc

- Sch gio khoa


- Sch bi tp
- Sch tham kho
- Tham kho t cc ngun ti nguyn trn
internet
- T xy dng bi mi
- Tuyn chn, xy dng h thng bi
Cu 5:
Ni dung kin thc ca bi ton ha hc m thy c thng

La chn

s dng
1) Theo yu cu ca nh trng, ca t trng chuyn mn
2) Ch yu l cc bi kh v m rng
3) Ch yu s dng nhng bi c bn
4) S dng a dng, bao qut ht ni dung kin thc vi nhiu
mc
5) Theo gii hn thi c
Cu 6:
Phng php gii bi ton ha hc cc thy c thng s
dng ging dy
1) Theo mt phng php chung
2) Theo phng php t l mol
3) Theo cng thc v phng trnh ha hc
102
- -

La chn

4) Theo nhiu phng php khc nhau theo kiu bi


5) Khc ..........................................................................................
Cu 7:
Phng php gii nhanh bi ton ha hc cc thy c thng La chn
s dng
1) Bo ton khi lng
2) Bo ton nguyn t
3) Bo ton s mol electron
4) Bo ton in tch
5) Phng php trung bnh
6) Phng php tng - gim khi lng
7) Phng php ng cho
8) Phng php quy i
9) Khc ..........................................................................................
Cu 8: Mc thng xuyn v cc bi ton ha hc m cc thy c s
dng: (nh du x vo ni dung m cc thy c la chn vi cc mc : (1):
Khng thng xuyn ; (2) t thng xuyn ; (3) Thng xuyn ; (4) Rt
thng xuyn.
Mc thng xuyn

Loi bi ton ha hc

- c li gii hoc hng dn gii


- Cha c li gii hoc hng dn gii
XIN CHN THNH CM N !

103
- -

PH LC 2:
PHIU IU TRA HC SINH.
H v tn:.............................................................. (HS c th in hoc khng)
Lp:..................... Trng:................................... (HS c th in hoc khng)
Xin vui lng cho bit mt s thng tin sau:
Cu 1: Em c thch gii bi ton ha hc khng?
La chn
1) C
2) Khng
3) Khc .........................................................................................
Nu tr li khng th em gii thch ti sao khng? ............................................
.............................................................................................................................
Cu 2: Theo em, bi ton ha hc:
Kh

Bnh thng

Khc ......................................

Cu 3:
Theo em bi ton ha hc kh l v
1) C nhiu bi tp
2) Nhiu dng bi, khng c cu trc c th
3) Nhiu dng bi, mi bi li gii theo mt phng php ring
4) Thy c a ra nhiu phng php gii nn em b lng tng,
kh x l vn dng
5) Em khng c c phng php chung gii c hu ht
cc bi
6) Em t c luyn tp v t luyn tp nn k nng lm bi cn
yu

104
- -

La chn

Cu 4: Mc thng xuyn v cc ngun bi ton ha hc m cc em


thng lm. nh du x vo ni dung m cc em la chn vi cc mc :
(1): Khng thng xuyn ; (2) t thng xuyn ; (3) Thng xuyn ; (4) Rt
thng xuyn.
Mc thng xuyn

Ngun bi ton ha hc

- Sch gio khoa


- Sch bi tp
- Sch tham kho
- Tham kho trn internet
- cng t gio vin pht
Cu 5:
Phn loi nhm bi ton ha hc m cc em thng lm

La chn

1) Theo tng bi hc, tng chng trong sch gio khoa, sch bi
tp
2) Theo cc tnh cht v cc phn ng ca cc cht c hc
3) Theo tng mc phn chia t d n kh
4) Theo s phn loi trong cng m gio vin pht
Cu 6: Khi hc cch gii bi ton ha hc, gio vin hng dn cc em cch
gii bi ton
Phng php gii bi ton ha hc cc thy c thng dy
cc em
1) Theo mt phng php chung
2) Vi mi dng bi, c cc phng php khc nhau
3) Khc ........................................................................................

105
- -

La chn

Cu 7: gii nhanh cc bi ton ha hc trc nghim, cc Thy, C thng


hng dn cc em gii theo phng php no di y:
Cc phng php gii nhanh

La chn

1) Bo ton khi lng


2) Bo ton nguyn t
3) Bo ton s mol electron
4) Bo ton in tch
5) Phng php trung bnh
6) Phng php tng - gim khi lng
7) Phng php ng cho
8) Phng php quy i
9) Khc .........................................................................................
Cu 8: Mc thng xuyn v cc bi ton ha hc m cc em thng lm:
nh du x vo ni dung m cc em la chn vi cc mc : (1):
Khng thng xuyn ; (2) t thng xuyn ; (3) Thng xuyn ; (4) Rt
thng xuyn.
Loi bi ton ha hc cc em thng lm

Mc thng xuyn
1

- Bi tp c li gii hoc c hng dn


gii
- Bi tp cha c li gii hoc c hng dn
gii
XIN CM N CC EM !

106
- -

PH LC 3: CC KIM TRA.
(1). KIM TRA S 1 - Thi gian lm bi: 45 pht
(Chng: Halogen)
Bi 1: Tnh khi lng MnO2 cn iu ch c 5,6 lt Cl2 (ktc)?
A. 21,75 gam

B. 6,96 gam

C. 43,5 gam

D. 8,7 gam

Bi 2: Ha tan ht m gam bt Fe trong va 100 ml dung dch HCl 2M. C


cn dung dch sau phn ng thu c bao nhiu gam mui clorua?
A. 12,7 gam

B. 25,4 gam

C. 19,05 gam

D. 38,1 gam

Bi 3: Cho mt lng halogen X2 d phn ng vi 200 ml dung dch NaI 1M.


Sau phn ng, c cn dung dch thy to ra 20,6 gam mui NaX. X l halogen
no sau y?
A. F

B. Cl

C. Br

D. B hoc C

Bi 4: Ha tan hon ton 7,8 gam hn hp Mg v Al vo dung dch HCl d.


Sau phn ng thy khi lng tng thm 7,0 gam. S mol axit HCl tham
gia phn ng trn l
A. 0,8

B. 0,08

C. 0,4

D. 0,04

Bi 5: Cho 1 mol tng cht MnO2, K2Cr2O7, KMnO4 tc dng vi HCl c,


d th cht no cho th tch Cl2 ln nht
A. MnO2

B. K2Cr2O7

C. KMnO4

D. Tt c

Bi 6: Cho 3,6 gam hn hp X gm Cu v Fe tc dng va vi V lt (ktc)


hn hp Y gm O2 v Cl2 (t l mol 1 : 1). Sau phn ng hon ton thu c
6,175 gam cht rn Z. Phn trm khi lng Cu trong X bng
A. 46,67%

B. 53,33%

C. 25,62%

D. 29,77%

Bi 7: Cho 11 gam hn hp X gm Al v Fe tc dng va ht vi 400 ml


dung dch HCl thu c 8,96 lt kh (ktc).
a) Tnh phn trm khi lng mi kim loi trong hn hp X.
b) Tnh nng dung dch HCl dng.

107
- -

Bi 8: Cho 31,84 gam hn hp A gm NaX, NaY (X, Y l hai halogen 2


chu k k tip nhau) vo dung dch AgNO3 d thu c 57,34 gam kt ta B.
Xc nh cng thc hai mui v khi lng mi mui.
(2). KIM TRA S 2 - Thi gian lm bi: 30 pht
(Chng: Oxi - Lu hunh)
Bi 1: Cho 100 ml dung dch Na2S 1M vo dung dch Cu(NO3)2 d th khi
lng kt ta to ra bng
A. 9,6 gam

B. 4,8 gam

C. 0,96 gam

D. 0,48 gam

Bi 2: Dn 2,24 lt SO2 (ktc) qua 100 ml dung dch NaOH 0,5M. Nng
dung dch mui thu c sau phn ng bng
A. 0,05M

B. 0,1M

C. 0,2M

D. 0,15M

Bi 3: Trn 5,6 gam Fe vi 4,8 gam bt S. Khi lng cht rn thu c sau
phn ng bng
A. 8,8 gam

B. 10,4 gam

C. 13,2 gam

D. 4,4 gam

Bi 4: Trn 5,6 gam Fe vi 4,8 gam bt S. Khi lng sn phm thu c sau
phn ng bng
A. 8,8 gam

B. 10,4 gam

C. 13,2 gam

D. 4,4 gam

Bi 5: t 4,8 gam S trong oxi d, ri a sn phm chy lm mt mu va


100 ml dung dch Br2 a (mol/lt). Gi tr ca a bng
A. 0,5M

B. 1,0M

C. 1,5M

D. 2M

Bi 6: T 10,08 gam mui MCO3 chuyn hon ton thnh mui MSO4 th
thy khi lng mui tng ln 4,32 gam. Cng thc mui sunfat c dng
A. CaSO4

B. FeSO4

C. MgSO4

D. ZnSO4

Bi 7: Dn 2,24 lt kh SO2 (ktc) qua 100 ml dung dch Ba(OH)2 0,8M ti


khi phn ng hon ton th lng kt ta thu c l
A. 11,82 gam

B. 19,7 gam

C. 15,76 gam

108
- -

D. 39,4 gam

Bi 8: Cho 8,3 gam hn hp X gm Al v Fe tan hon ton trong H 2SO4


long thu c 5,6 lt kh (ktc). Phn trm khi lng mi kim loi trong
hn hp u ln lt l
A. 67,47% - 32,53%

B. 32,53% - 67,47%

C. 26,67% - 73,33%

D. 73,33% - 26,67%

Bi 9: Cho 12,1 gam hn hp X gm Zn v Fe tc dng hon ton vi H 2SO4


c, nng, d. Sau phn ng thu c 5,6 lt kh SO2 (sn phm kh duy nht
ktc). C cn dung dch sau phn ng thu c bao nhiu gam mui khan?
A. 36,1 gam

B. 31,6 gam

C. 56,1 gam

D. 51,6 gam

Bi 10: a gam bt st ngoi khng kh, sau mt thi gian s chuyn thnh
hn hp A c khi lng 75,2 gam gm Fe, FeO, Fe2O3, Fe3O4. Cho hn hp
A phn ng ht vi dung dch H2SO4 m c, nng thu c 6,72 lt kh SO2
(ktc). Khi lng a gam l:
A. 56 gam

B. 11,2 gam

C. 22,4 gam

D. 25,3 gam

(3). KIM TRA S 3 - Thi gian lm bi: 30 pht


(Chng: Nit - Photpho)
Bi 1: Cho 2,24 lt kh NH3 tc dng vi 200 ml dung dch HCl (d). Nng
mui trong dung dch thu c l
A. 1,5M

B. 0,5M

C. 1M

D. 2M

Bi 2: Cho 5,6 gam Fe phn ng hon ton vi dung dch HNO3 d thu c
V lt kh NO (ktc). Gi tr ca V bng
A. 2,24 lt

B. 3,36 lt

C. 4,48 lt

D. 5,60 lt

Bi 3: Cho hn hp kh X gm N2, H2, NH3 c t khi so vi H2 bng 8. Dn


X qua dung dch H2SO4 (c, d) th thy th tch kh cn li gim 50% so vi
ban u. Phn trm th tch NH3 trong X l
A. 50%

B. 25%

C. 30%

109
- -

D. 40%

Bi 4: Cho 100 ml dung dch H3PO4 1M vo 100 ml dung dch NaOH 0,5M.
Sau khi phn ng hon ton, khi lng mui thu c bng
A. 12 gam

B. 1,2 gam

C. 6 gam

D. 0,6 gam

Bi 5: Cho 100 ml dung dch H3PO4 1M vo 400 ml dung dch NaOH 1M.
Sau khi phn ng hon ton, nng mui thu c bng
A. 0,2M

B. 0,1M

C. 0,5M

D. 0,4M

Bi 6: Ha tan hn hp cha 5,6 gam Fe v 6,4 gam Cu trong dung dch


HNO3 c, nng, d thu c V lt kh NO2 (sn phm kh duy nht ktc).
Gi tr ca V bng
A. 4,48 lt

B. 2,24 lt

C. 8,96 lt

D. 11,2 lt

Bi 7: Hn hp kh X cha 2 lt N2 v 8 lt H2 c cho vo 1 bnh kn (c


sn bt xc tc). un nng bnh mt thi gian ri a bnh v nhit ban
u th thu c hn hp kh Y, trong th tch NH3 chim 25% th tch
hn hp Y. Hiu sut phn ng tng hp amoniac bng
A. 20%

B. 25%

C. 50%

D. 75%

Bi 8: Cho 7,2 gam hn hp X gm Cu v Fe phn ng ht vi dung dch


HNO3 long thu c 2,24 lt kh NO (sn phm kh duy nht ktc). Phn
trm khi lng mi kim loi trong hn hp u ln lt l.
A. 53,33% - 46,67%

B. 46,67% - 53,33%

C. 23,33% - 76,67%

D. 76,67% - 23,33%

Bi 9: Cho 100 ml dung dch H3PO4 1M vo 100 ml dung dch NaOH 1,2M.
Sau khi phn ng hon ton, khi lng mui thu c bng
A. 12,44 gam

B. 26,2 gam

C. 14,2 gam

D. 12 gam

Bi 10: Cho 1,35 gam hn hp gm Cu, Mg, Al tc dng vi dung dch


HNO3 d, thu c 11,2 lt (ktc) hn hp kh NO v NO2 c t khi so vi
hiro bng 20. Tng khi lng mui nitrat sinh ra l
A. 55,5 gam.

B. 56,5 gam.

110
- -

C. 65,5 gam.

D. 55,6 gam

(4). KIM TRA S 4 - Thi gian lm bi: 45 pht


(Chng: Cacbon - Silic)
Bi 1: t 0,36 kg cacbon th th tch CO2 (ktc) thu c l bao nhiu?
A. 224 lt

B. 448 lt

C. 672 lt

D. 896 lt

Bi 2: Kh hon ton 8,64 gam FeO nung nng bng CO d th lng Fe to


thnh l bao nhiu?
A. 5,6 gam

B. 6,72 gam

C. 1,68 gam

D. 6,16 gam

Bi 3: Cho 3,36 lt CO2 hp th trong 100 ml dung dch NaOH 1M. Nng
mui trong dung dch sau phn ng l
A. 1M

B. 0,5M

C. 1,5M

D. 2M

Bi 4: Cho 2,24 lt CO2 (ktc) hp th vo 200 ml dung dch Ba(OH)2 0,6M


to ra m gam kt ta. Gi tr ca m l
A. 7,88

B. 9,85

C. 11,82

D. 1,97

Bi 5: Cho 0,1 mol hn hp gm NaHCO3 v Na2CO3 tc dng vi dung dch


HCl d th thy thot ra V lt kh (ktc). Gi tr ca V l
A. 4,48

B. 1,12

C. 3,36

D. 2,24

Bi 6: Dn t t 0,896 lt (ktc) kh CO nung nng qua 4,64 gam hn hp X


gm FeO, Fe3O4, Fe2O3 (vi t l s mol mi cht nh nhau). Sau khi phn
ng xy ra hon ton thu c cht rn Y. Ha tan ht Y trong dung dch
HNO3 c d thy thot ra V lt (ktc) kh. Gi tr ca V l
A. 2,24

B. 1,12

C. 0,224

D. 0,112

Bi 7: Kh hon ton 24 gam hn hp X gm CuO v Fe2O3 cn va 8,96


lt kh CO (ktc). Tnh khi lng mi kim loi c to thnh sau phn ng?
Bi 8: Cho 12,3 gam hn hp gm hai mui cacbonat ca 2 kim loi 2 chu
k lin tip nhau thuc nhm IIA tc dng vi dung dch HCl (d) thot ra
3,024 lt kh CO2 (ktc). Xc nh cng thc 2 mui cacbonat cho trn.

111
- -

PH LC 4: Cc bi ton t luyn
(1) Bi ton t luyn: nhm Oxi - Lu hunh
Phn t lun
Bi 1: un nng mt hn hp bt gm 2,97 gam Al v 4,08 gam S trong mi
trng kn khng c khng kh c sn phm l hn hp rn A. Ngm A
trong dung dch HCl d, thu c hn hp kh B.
a) Xc nh cc cht trong A v khi lng cc cht trong A.
b) Xc nh cc cht trong B v th tch cc kh trong B.
Bi 2: Cho V lt SO2 (ktc) qua 100 ml dung dch Ca(OH)2 2M. Sau phn ng
thy to ra 14,4 gam kt ta. Tnh gi tr ca V?
Bi 3: Cho 10,4 gam hn hp X gm Mg v Fe vo dung dch H 2SO4 long
d, c 6,72 lt H2 (ktc). Tm phn trm khi lng mi kim loi trong X?
Bi 4: a) Ha tan 9,6 gam kim loi R trong H2SO4 c thu c 3,36 lt kh
SO2 (ktc). Nu ha tan cng 9,6 gam kim loi M trong dung dch H2SO4 c
li thu c 8,96 lt SO2 (ktc). Tm kim loi R v M.
b) Ha tan 9,6 gam hn hp (R, M) trong H2SO4 c nng thu c 6,16 lt
SO2 (ktc). Hi R, M c trn theo t l khi lng no?
Bi 5: Cho 28,56 gam hn hp X gm Na2SO3, NaHSO3, Na2SO4 tc dng
vi dung dch H2SO4 long d. Kh SO2 sinh ra lm mt mu hon ton 675
ml dung dch Br2 0,2M. Mt khc, 7,14 gam X tc dng va vi 21,6 ml
dung dch KOH 0,125M. Tnh phn trm khi lng cc cht trong X?
Phn trc nghim
Bi 1: Cho hn hp gm Fe v FeS tc dng vi dung dch HCl d thu c
V lt (ktc) hn hp kh X c t khi hi so vi hiro bng 9. Phn trm theo
s mol ca Fe v FeS trong hn hp u l
A. 40 v 60

B. 50 v 50

C. 35 v 65

D. 45 v 55

Bi 2: Cho 2,24 lt (ktc) SO2 hp th vo 100 ml dung dch Ca(OH)2 0,7M.


Khi lng kt ta to thnh bng
A. 8,4 gam

B. 4,8 gam

C. 3,6 gam
112
- -

D. 12 gam

Bi 3: Hp th hon ton 2,24 lt SO2 (ktc) vo 400 ml dung dch NaOH


0,5M. C cn cn thn dung dch sau phn ng th c bao nhiu gam mui?
A. 1,26

B. 12,6

C. 15,1

D. 1,51

Bi 4: Cho 11,3 gam hn hp Mg v Zn tc dng vi dung dch H2SO4 2M


d thu c 6,72 lt kh (ktc). Khi lng mui sunfat to ra l
A. 40,1 gam

B. 41,1 gam

C. 41,2 gam

D. 14,2 gam

Bi 5: Cho 8,3 gam hn hp gm Al v Fe tc dng ht vi H2SO4 c d thu


c 6,72 lt SO2 (ktc). Khi lng mi kim loi trong hn hp u bng
A. 1,35 gam - 6,95 gam

B. 3,6 gam - 4,7 gam

C. 2,7 gam - 5,6 gam

D. 5,4 gam - 2,9 gam

(2). Bi ton t luyn: nhm Nit - Photpho


Phn t lun
Bi 1: Mt bnh kn cha 4 mol N2 v 16 mol H2 c p sut 400 atm, nhit
bnh gi nguyn. Khi t trng thi cn bng thy c 25% N2 tham gia
phn ng. Tnh s mol mi kh v p sut bnh sau phn ng?
Bi 2: Cho 13,28 gam hn hp Cu v Fe tc dng ht vi dung dch HNO 3
long, d, thu c 4,032 lt NO (sn phm kh duy nht ktc). Tnh phn
trm khi lng mi kim loi trong hn hp u?
Bi 3: Ha tan hon ton 17,28 gam Mg vo dung dch HNO3 0,1M thu c
dung dch A v hn hp X gm N2 v N2O c V = 1,344 lt 0oC v 2 atm.
Thm mt lng d KOH vo dung dch A, un nng th c mt kh thot ra.
kh ny tc dng va vi 200 ml dung dch H2SO4 0,1M. Tnh th tch cc
kh trong X v th tch dung dch HNO3 phn ng vi Mg.
Bi 4: Ha tan hon ton mt lng hn hp A gm Fe 3O4 v FeS2 trong 63
gam dung dch HNO3 theo s phn ng:
Fe(NO3)3 + NO2 + H2O
Fe3O4 + HNO3
Fe(NO3)3 + H2SO4 + NO2 + H2O
FeS2 + HNO3

Th tch kh NO2 thot ra l 1,568 lt (ktc). Dung dch thu c cho tc dng
va vi 200 ml dung dch NaOH 2M, lc kt ta em nung n khi lng
113
- -

khng i, c 9,76 gam cht rn. Tnh s gam mi cht trong A v nng
C% ca dung dch HNO3 (gi thit HNO3 khng b mt do bay hi trong qu
trnh phn ng).
Bi 5: Cho 100 ml dung dch H3PO4 1M vo 100 ml dung dch NaOH 2,4M,
c 200 ml dung dch X. Tnh nng cc cht trong dung dch X?
Phn trc nghim
Bi 1: Cho hn hp X gm N2, H2 v NH3 c t khi hi so vi hiro l 8.
Dn X i qua dung dch H2SO4 c, d th th tch kh cn li mt na. Phn
trm th tch N2 c trong hn hp X bng
A. 25%

B. 50%

C. 20%

D. 30%

Bi 2: Cho 2,24 lt NH3 (ktc) i qua ng s ng 16 gam CuO nung nng th


thu c cht rn X. Th tch dung dch HCl 2M cn tc dng ht vi X l
A. 0,5 lt

B. 0,05 lt

C. 0,01 lt

D. 0,1 lt

Bi 3: Ha tan hon ton m gam Al vo dung dch HNO3 rt long th thu


c hn hp gm 0,015 mol N2O v 0,01 mol NO. Gi tr ca m l
A. 1,12 gam

B. 1,35 gam

C. 8,1 gam

D. 10,8 gam

Bi 4: Ha tan hn hp gm 0,1 mol Fe v 0,2 mol Al trong dung dch HNO 3


d thu c V lt (ktc) kh A gm NO v NO2 c t l s mol tng ng l
2 : 1. Th tch ca A bng
A. 86,4 lt

B. 8,64 lt

C. 19,28 lt

D. 1,928 lt

Bi 5: Cho V (ml) dung dch H3PO4 1M vo 100 ml dung dch NaOH 2M.
Phn ng to ra 2 mui c t l mol nNaH2PO4 : nNa2HPO4 = 1 : 2 . V bng
A. 100

B. 120

C. 150

D. 200

(3). Bi ton t luyn: nhm Cacbon - Silic


Phn t lun
Bi 1: t chy hon ton m gam cacbon trong V lt kh oxi (ktc) thu c
hn hp kh A c t khi so vi oxi l 1,25.
a) Xc nh % th cc kh c trong A.
114
- -

b) Tnh m v V, bit rng, khi dn A vo bnh cha lng d dung dch


Ca(OH)2 thu c 6 gam kt ta trng.
Bi 2: Kh hon ton 3,2 gam hn hp X gm CuO v Fe2O3 cn va 1,12
lt CO (ktc). Tnh phn trm khi lng mi oxit trong hn hp u?
Bi 3: Cho 4,48 lt kh CO (ktc) t t i qua ng s nung nng ng 8 gam
mt oxit st n khi phn ng hon ton. Kh thu c sau phn ng c t
khi so vi hiro bng 20. Tm cng thc ca oxit st v th tch kh CO 2 sau
phn ng?
Bi 4: Cho V lt CO2 (ktc) qua 200 ml dung dch Ca(OH)2 1M. Sau phn
ng thy to ra 15 gam kt ta. Tnh gi tr ca V?
Bi 5: Ha tan 8,7 gam hn hp mui Na2CO3 v K2CO3 vo 150 ml dung
dch hn hp gm HCl 0,4M v H2SO4 0,3M thu c 1,568 lt CO2 (o
136,5oC v 1,5 atm).
a) Chng minh axit cn d sau phn ng.
b) Tnh phn trm khi lng mi mui trong hn hp ban u.
Phn trc nghim
Bi 1: Thi lung kh CO d i qua ng s ng hn hp 2 oxit Fe 3O4 v
CuO un nng n khi phn ng xy ra hon ton thu c 2,32 gam hn hp
2 kim loi. Kh thot ra a vo bnh ng Ca(OH)2 d thy 5,0 gam kt ta
trng. Khi lng hn hp 2 oxit ban u l bao nhiu?
A. 3,12 gam

B. 3,21 gam

C. 4,12 gam

D. 4,21 gam

Bi 2: Cho 2,24 lt CO2 qua 100 ml dung dch Ca(OH)2 0,6M. Sau phn ng
hon ton th khi lng kt ta thu c bng
A. 2 gam

B. 4 gam

C. 1 gam

D. 6 gam

Bi 3: Cho 115 gam hn hp ACO3, BCO3, R2CO3 tc dng vi dung dch


HCl d thy thot ra 0,896 lt CO2 (ktc). C cn cn thn dung dch sau phn
ng thu c cht rn c khi lng l
A. 1207 gam

B. 115,22 gam

115
- -

C. 116,22 gam

D. 110 gam

Bi 4: Ha tan hon ton 3,6 gam hn hp X gm cc mui cacbonat ca hai


kim loi k tip nhau thuc nhm IIA trong dung dch HCl d th c 1,12 lt
CO2 (ktc). Cc mui cho l ca cc kim loi
A. Be-Mg

B. Mg-Ca

C. Ca-Sr

D. Sr-Ba

Bi 5: t t n ht 100 ml dung dch HCl 1M vo 100 ml dung dch


Na2CO3 1M. Th tch kh thot ra (ktc) l
A. 2,24 lt

B. 1,12 lt

C. 3,36 lt

116
- -

D. 0 lt

PH LC 5: P S - P N CC BI TON T LUYN
Bi ton t luyn - nhm Halogen
Dng Bit - Phn t lun
Bi 1: 3,6 gam v 14,25 gam.

Bi 2: V = 0,112 lt.

Bi 3: 34,8 gam.

Bi 4: 11,2 gam v 4,48 lt.

Bi 5: 1,435 gam.
Dng Bit - Phn trc nghim
1B

2C

3A

4B

5A

Dng Hiu - Phn t lun


Bi 1: 24,375 gam

Bi 2: 3,84 gam v X l Clo.

Bi 3: 1,12 lt v 6,35 gam

Bi 4: CaBr2.

Bi 5: 7,175 gam.
Dng Hiu - Phn trc nghim
1B

2B

3B

4A

5B

Dng Vn dng - Phn t lun


Bi 1: R l Mg ; [MgCl2] = 0,375M , [HCld] = 0,25M.
Bi 2: %Al = 19,42% ; %Fe = 80,58%.
Bi 3: a = 0,4M ; %Mg = 35,64% ; %Fe = 64,36%.
Bi 4: mmui = 31,7 gam v Ca - Mg.
Bi 5: 50,33g ; X l Cl , Y l Br.
Dng Vn dng - Phn trc nghim
1A

2B

3C

4A

5B

Dng Vn dng sng to - Phn t lun


Bi 1: Brom v MgBr2: C% = 9,2%
Bi 2: Gi : Bin lun oxi d hoc oxi thiu:

O d: m = 12,29g ; KClO3: 11,96% ; KMnO4 : 88,04%


p s: 2
O2 thiu: m = 11,408g ; KClO3: 12,89% ; KMnO4 : 87,11%
Dng Vn dng sng to - Phn trc nghim
Bi 1: A ; Bi 2: D
117
- -

Bi ton t luyn - nhm Oxi - Lu hunh


Phn t lun

Trong A: Al2S3 : 6,375g ; Al d: 0,675g


Bi 1: p s:
Trong B: H2 : 0,84 lt ; H2S: 2,856 lt
Bi 2: Vmin = 2,688 lt ; Vmax = 6,272 lt.
Bi 3: %Mg = 46,15% ; %Fe = 53,85%.
Bi 4: a) R l Cu ; M l Mg ; b) mCu = mMg = 4,8g.
Bi 5: %NaHSO3: 3,93% ; %Na2SO3: 54,8% ; %Na2SO4: 41,27%.
Phn trc nghim
1B

2B

3B

4A

5C

Bi ton t luyn - nhm Nit - Photpho


Phn t lun.
Bi 1: N2: 3 mol ; H2: 13 mol ; NH3: 2 mol ; p2 = 360 atm.
Bi 2: %Cu = 57,83% ; %Fe = 42,17%.
Bi 3: N2: 1,792 lt ; N2O: 0,896 lt ; V = 17,6 lt.
Bi 4: Fe3O4: 9,28g ; FeS2: 0,24g ; C% = 46,2%.
Bi 5: [Na2HPO4] = 0,3M; [Na3PO4] = 0,2M.
Phn trc nghim.
1A

2B

3B

4B

5B

Bi ton t luyn - nhm Cacbon - Silic


Phn t lun

%CO2 : 66,7% ; %O2 : 33,3% ; m = 0,72 ; V = 2,016 lt


Bi 1: p s:
%CO: 25% ; %CO2 : 75% ; m = 0,96g ; V = 1,792 lt
Bi 2: CuO: 50% ; Fe2O3: 50%
Bi 3: Fe2O3 v 3,36 lt.
Bi 4: Vmin = 3,36 lt v Vmax = 5,6 lt
Bi 5: a) so snh n H , n CO 2 ; b) %Na2CO3: 36,55% ; %K2CO3: 63,45%.
3

Phn trc nghim:

1A

2A
118
- -

3B

4A

5D

119
- -