You are on page 1of 116

I HC QUC GIA H NI

TRNG I HC GIO DC

PHNG TH KIM NGN

PHN LOI V GII CC BI TON HA HC HU C


LP 12 THEO MT PHNG PHP CHUNG GP PHN
NNG CAO HIU QU DY V HC MN HA HC
TRUNG HC PH THNG

LUN VN THC S S PHM HA HC

H NI 2012

I HC QUC GIA H NI
TRNG I HC GIO DC

PHNG TH KIM NGN

PHN LOI V GII CC BI TON HA HC HU C


LP 12 THEO MT PHNG PHP CHUNG GP PHN
NNG CAO HIU QU DY V HC MN HA HC
TRUNG HC PH THNG

LUN VN THC S S PHM HA HC


CHUYN NGNH: L lun v phng php dy hc (b mn Ha hc)
M s: 60 14 10

Ngi hng dn khoa hc: PGS. TS V Ngc Ban

H NI 2012

DANH MC CC CH VIT TT
Ch vit tt

Ch vit y

BTHH

Bi tp ha hc

CTCT

Cng thc cu to

CTPT

Cng thc phn t

CTPTTB

Cng thc phn t trung bnh

dd

Dung dch

i chng

Phn ng

GV

Gio vin

HS

Hc sinh

PTHH

Phng trnh ha hc

SGK

Sch gio khoa

THPT

Trung hc ph thng

TN

Thc nghim

TNKQ

Trc nghim khch quan

DANH MC CC BNG
Trang
Bng 3.1. Phn phi tn sut s hc sinh theo im bi kim tra ......................84
Bng 3.2. T l HS tr li ng cu hi ..............................................................85
Bng 3.3. Bng im kim tra ca hc sinh .......................................................86
Bng 3.4. Bng im trung bnh ........................................................................87
Bng 3.5. Bng % HS t im yu, km; trung bnh; kh; gii ........................87
Bng 3.6. Bng % HS t im t Xi tr xung .................................................87
Bng 3.7. Tng hp cc tham s c trng ........................................................91

DANH MC CC BIU
Trang
th 3.1. ng lu tch im kim tra - s 3 Trng THPT An Lo ................. 88
th 3.2. ng lu tch im kim tra - s 3 Trng THPT Hng Hi.............. 88
th 3.3. ng lu tch im kim tra - s 4 Trng THPT An Lo ................. 89
th 3.4. ng lu tch im kim tra s 4 Trng THPT Hng Hi ............. 89
Biu 3.1. s 3 - An Lo .......................................................................... 90
Biu 3.2. s 3 - Hng Hi ....................................................................... 90
Biu 3.3. s 4 - An Lo .......................................................................... 90
Biu 3.4. s 4 - Hng Hi ....................................................................... 90

MC LC
Trang
Li cm n ............................................................................................... i
Danh mc vit tt .....................................................................................

ii

Danh mc cc bng ..................................................................................


Danh mc cc biu ..............................................................................

iii
iv
v

Mc lc ...................................................................................................
M U .................................................................................................
Chng 1: C S L LUN V THC TIN CA TI...........
1.1. C s l lun ca vic nng cao cht lng, hiu qu qu trnh dy

1
4

v hc mn ha hc THPT .......................................................................

1.1.1. Qu trnh dy hc ...........................................................................

1.1.2. Cht lng dy hc .........................................................................


1.1.3. Mt s bin php nng cao cht lng dy hc. .........................
1.2. Bi tp ha hc. .................................................................................

4
4
5

1.2.1. ngha, tc dng ca bi tp ha hc .............................................

1.2.2. La chn v phn loi bi tp ha hc ............................................


1.2.3. Thc trng vic s dng bi ton ha hc trng ph thng ........

5
9

1.3. Phng php chung gii bi ton ha hc THPT ...............................

10

1.3.1. Cc cng thc cn thit khi gii bi ton ha hc ...........................


1.3.2. Quan h gia s mol ca cc cht phn ng. ..................................

10
11

1.3.3. Phng php chung gii cc bi ton ha hc trung hc ph


thng .......................................................................................................

13

Chng 2 : LA CHN, PHN LOI V GII CC BI TON


HA HC HU C LP 12 THEO PHNG PHP CHUNG
GII CC BI TON HA HC TRUNG HC PH THNG ........... 20
2.1. Tng quan v chng trnh ha hc hu c lp 12 THPT .................

20

2.2. Phn loi v gii cc bi ton ha hc hu c lp 12 theo phng


php chung gii cc bi ton ha hc THPT .............................................
2.2.1. Chng Este Lipit........................................................................

21
21

2.2.2. Chng Cacbohirat .......................................................................

37

2.2.3. Chng Amin - Aminoaxit Protein ..............................................


2.2.4. Chng Polime v vt liu polime ..................................................

52
68

2.3. S dng h thng bi ton ha hc theo cc mc nhn thc t


duy trong dy hc phn hu c - Ha hc lp 12 .....................................
2.3.1 S dng h thng bi ton ha hc theo cc mc nhn thc t
duy trong vic xy dng kin thc mi, k nng mi ................................
2.3.2. S dng h thng bi ton ha hc theo cc mc nhn thc t
duy trong vic vn dng, cng c kin thc, k nng ................................
2.3.3 S dng h thng bi ton ha hc theo cc mc nhn thc t
duy vo vic kim tra, nh gi kin thc, k nng ca hc sinh ...............

78
79
80
80

Chng 3: THC NGHIM S PHM ..............................................


3.1. Mc ch ca thc nghim s phm ..................................................
3.2. Nhim v ca thc nghim s phm ..................................................

83
83

3.3. Qu trnh tin hnh thc nghim s phm .........................................

83

3.3.1. i tng v a bn thc nghim ..................................................

83

3.3.2. Thit k chng trnh thc nghim s phm ...................................

84

3.4. Kt qu thc nghim s phm ..........................................................

85

3.4.1. Kt qu thc hin nhim v th nht ..............................................

85

3.4.2. Kt qu thc hin nhim v th hai ................................................

86

KT LUN .............................................................................................

94

TI LIU THAM KHO......................................................................

95

PH LC................................................................................................

97

83

M U
1. L do chn ti
Trong qu trnh dy v hc mn Ha hc, BTHH c mt vai tr quan trng
trong vic cng c kin thc, rn luyn v pht trin nng lc nhn thc t duy cho
HS. Thng qua vic gii bi tp, HS rn luyn tnh tch cc, tr thng minh, tnh t
lp, sng to v tng cng nim say m, hng th trong hc tp.
Trong qu trnh dy v hc, cc GV v HS lun mong mun c c nhng
cu hi, bi ton tt, c nhng cch gii d dng, thun tin nng cao hiu qu
dy v hc. Tuy nhin, hin nay trong cc ti liu tham kho ha hc s lng
BTHH qu ln v a dng, phng php gii cc bi ton ha hc a ra li nhiu
nn HS v ngay c mt s GV cng cm thy lng tng trong vic la chn v gii
cc bi ton ha hc.
Gn y, trong cun sch Phng php chung gii cc bi ton ha hc
trung hc ph thng, tc gi h thng ha v a ra mt phng php chung
gii cc bi ton ha hc. l phng php da vo quan h gia s mol ca cc
cht phn ng v cc cng thc biu th quan h gia s mol cht vi cc i lng
thng gp nh khi lng, th tch, nng ca cht. Quan h gia s mol ca
cc cht phn ng d dng thit lp c khi vit v cn bng c cc phng
trnh ha hc, cn s cng thc ha hc cn thit khi gii bi ton ha hc khng
nhiu (4 cng thc chnh). Do vic gii bi ton ha hc theo phng php trn
l n gin, thun tin i vi HS.
Vic vn dng phng php chung nu trn gii cc bi ton ha hc c
th, nh cc bi ton ha hc hu c, s gip cho HS nm vng cch gii cc bi
ton , ng thi c c mt phng php t duy thng nht gii cc bi ton
ha hc khc.
Xut pht t cc l do trn, chng ti chn ti:
Phn loi v gii cc bi ton ha hc hu c lp 12 theo mt phng
php chung gp phn nng cao hiu qu dy v hc mn ha hc trung hc
ph thng

2. Lch s nghin cu
Nh trnh by trn, cho n nay c nhiu tc gi nu ra nhiu cch
phn loi v cch gii cc bi ton ha hc, c bit l cc phng php gii nhanh
cc bi tp trc nghim.
Trong ti liu Phng php chung gii cc bi ton ha hc trung hc ph
thng, tc gi a ra mt phng php chung n gin v thun tin gii cc
bi ton ha hc THPT. Vic p dng phng php chung nu trn trong vic gii
cc bi ton Ha v c lp 12 v bi ton xc nh cng thc hp cht hu c
c trnh by hai lun vn thc s s phm ha hc.
Bn lun vn ny tip tc p dng phng php chung gii cc bi ton ha
hc THPT gii cc bi ton ha hc hu c lp 12 gp phn nng cao hiu qu
dy v hc mn ha hc THPT.
3. Mc ch v nhim v nghin cu
3.1.Mc ch nghin cu
- La chn v phn loi cc bi ton ha hc hu c lp 12.
- Nu phng php chung gii cc bi ton ha hc THPT v vn dng
gii cc bi ton ha hc hu c lp 12 gp phn nng cao hiu qu dy v hc mn
ha hc THPT.
3.2. Nhim v nghin cu
Nghin cu c s l lun ca vic nng cao cht lng dy v hc mn ha
hc THPT; ngha, tc dng ca bi tp ha hc trong qu trnh dy v hc mn
ha hc; c s la chn v cch phn loi cc bi tp ha hc. Thc trng ca vic
s dng cc bi ton ha hc ca GV v HS trng ph thng.
Trnh by phng php chung gii cc bi ton ha hc trung hc ph thng
v vn dng gii cc bi ton ha hc hu c lp 12.
Thc nghim s phm nh gi hiu qu v tnh kh thi ca ti.
4. Khch th nghin cu v i tng nghin cu
4.1. Khch th nghin cu
Qu trnh dy v hc mn ha hc trng THPT
4.2. i tng nghin cu
Cc bi ton ha hc hu c lp 12 .

10

5. Phm vi nghin cu
Phn ha hc hu c lp 12.
6. Cu hi nghin cu
C s la chn v phn loi cc bi tp ha hc l g?
Phng php chung gii cc bi ton ha hc THPT l phng php no?
7. Gi thuyt nghin cu
Nu HS v GV c c mt h thng bi tp c la chn, phn loi theo
cc mc nhn thc t duy v nm c phng php chung gii cc bi ton ha
hc THPT vn dng gii cc bi ton ha hc hu c lp 12, th HS s nm vng
c kin thc v d dng gii cc bi ton c th, ng thi GV c c mt
phng php thng nht hng dn HS gii cc bi ton ha hc ni chung gp
phn nng cao hiu qu dy v hc mn ha hc THPT.
8. Phng php nghin cu
S dng phi hp cc phng php nghin cu:
- Phng php nghin cu l thuyt.
- Phng php nghin cu thc tin.
- Phng php thng k ton hc, x l s liu.
9. ng gp mi ca ti
la chn v phn loi cc bi ton ha hc hu c lp 12 theo cc mc
nhn thc t duy v gii chng theo phng php chung gii cc bi ton ha
hc THPT. y l mt ti liu tham kho tt cho GV v HS, gp phn nng cao
cht lng dy v hc mn ha hc trng THPT.
10. Cu trc ca lun vn
Ngoi phn m u, kt lun, ti liu tham kho v ph lc, ni dung ca
lun vn c trnh by trong 3 chng:
Chng 1: C s l lun v thc tin ca ti.
Chng 2: La chn, phn loi v gii cc bi ton ha hc hu c lp 12
theo phng php chung gii cc bi ton ho hc trung hc ph thng.
Chng 3: Thc nghim s phm.

11

CHNG 1
C S L LUN V THC TIN CA TI
1.1. C s l lun ca vic nng cao cht lng, hiu qu qu trnh dy v hc
mn ha hc THPT
1.1.1. Qu trnh dy hc
Qu trnh dy hc l ton b cc hot ng chung ca c thy v tr, trong
di vai tr ch o ( t chc, iu khin, thit k, ch o) ca thy m hc sinh
tch cc, ch ng, c lp, sng to lnh hi kin thc nhm thc hin c cht
lng v hiu qu mc tiu v cc nhim v dy hc.
1.1.2. Cht lng dy hc
Cht lng dy hc c hiu l cht lng ging dy ca ngi dy v cht
lng hc tp ca ngi hc xt c v mt nh lng v nh tnh so vi cc mc
tiu ca mn hc.
Tiu chun ca mt qu trnh dy hc c cht lng v hiu qu (theo quan
im ca cng ngh dy hc) l phi thc hin y cc nhim v dy hc trong
nh trng:
- Gip cho hc sinh nm vng cc tri thc ph thng, c bn, hin i, c h
thng, st vi thc tin Vit Nam v cc k xo tng ng v khoa hc t nhin,
khoa hc x hi v khoa hc t duy, v ngh thut v k thut, v nhng k xo
tham gia lao ng sn xut, cc hot ng x hi.
- Pht trin cc nng lc v phm cht hot ng tr tu, th cht ca hc sinh.
Trong qu trnh dy hc, vic hnh thnh cc tri thc, k nng k xo, pht
trin tr tu phi dn n hnh thnh hc sinh l tng o c, tc phong ca
ngi cng dn, ng c, thi hc tp ng n v cc phm cht o c khc.
Dy hc c hiu qu l hot ng dy hc p ng c mt cch ng n
v kp thi cc yu cu ca nn kinh t - x hi vi s chi ph ti u v thi gian,
sc lc v tin ca ca GV, HS, nhn dn v nh nc.
1.1.3. Mt s bin php nng cao cht lng dy hc.
Cht lng, hiu qu ca qu trnh dy hc ha hc ph thuc vo nhiu yu
t nh ni dung chng trnh o to, h thng sch gio khoa, iu kin c s vt
12

cht phc v qu trnh dy v hc, i mi phng php dy hc, kim tra nh


gi... Trong phm vi bn lun vn ny chng ti ch cp n tm quan trng ca
BTHH trong ging dy mn ha hc, trong tp trung vo vic la chn, phn
loi v phng php gii bi ton ha hc gp phn nng cao hiu qu ca vic
dy v hc mn ha hc.
1.2. Bi tp ha hc.
1.2.1. ngha, tc dng ca bi tp ha hc
Vic dy hc khng th thiu bi tp. S dng bi tp trong dy hc l mt
bin php ht sc quan trng nng cao cht lng dy hc.
Bi tp ha hc c ngha tc dng to ln v nhiu mt.
- Tr dc.
+ Lm chnh xc ha khi nim ha hc, cng c o su v m rng kin
thc mt cch sinh ng, phong ph, hp dn.
+ n tp h thng ha kin thc mt cch tch cc nht.
+ Rn luyn cc k nng ha hc nh: cn bng PTHH, tnh ton theo
PTHH
- Gio dc.
Rn luyn c tnh chnh xc, kin nhn, trung thc v lng say m khoa hc
ha hc. Bi tp thc nghim cn c tc dng rn luyn vn ha lao ng.
- Pht trin.
Pht trin hc sinh nng lc t duy logic, bin chng, khi qut, c lp,
thng minh v sng to.
Trong qu trnh dy hc, ngi GV cn phi to iu kin thng qua hot
ng ny cc nng lc t duy c pht trin, HS s c nhng phm cht t duy
mi, th hin : nng lc pht hin vn mi, tm ra hng mi, to ra kt qu
hc tp mi.
1.2.2. La chn v phn loi bi tp ha hc
1.2.2.1. La chn bi tp ha hc
Hin nay s lng cu hi v bi ton ha hc trong sch gio khoa v cc
ti liu tham kho rt phong ph v a dng. phc v tt cho vic dy v hc
mn ha hc cn phi la chn nhng bi ton ha hc m bo cc yu cu:

13

- Bm st v phc v tt mc tiu dy hc.


- Ni dung phi phong ph, ngn gn.
- c xy dng trn quan im khng phc tp ha bi cc thut ton m
ch trng n ni dung ha hc, n vic m rng kin thc ha hc v cc ng
dng ca ha hc trong thc tin.
- Kt hp s dng bi ton t lun v trc nghim khch quan.
- S dng bi ton ha hc theo cc mc t d n kh. Bn cnh nhng
bi c bn cn c bi ton nng cao, tng hp pht huy tnh c lp, sng to
trong nhn thc, t duy ca HS.
- Bn cnh nhng bi tp c hng dn gii cn phi c cc bi t luyn,
gip HS t hc, pht huy tnh ch ng, sng to.
1.2.2.2. Phn loi bi tp ha hc
Sau khi la chn c cc bi tp th vic phn loi chng c ngha
quan trng. C nhiu cch phn loi bi tp ho hc ty thuc vo c s phn loi.
C th da vo cc c s sau:
- Khi lng kin thc: bi tp dng c bn, bi tp tng hp.
- Tnh cht bi tp: bi tp nh tnh v bi tp nh lng.
- Hnh thi hot ng ca hc sinh: bi tp l thuyt v bi tp thc nghim.
- Da vo kiu bi hoc dng bi: bi tp xc nh cng thc phn t ca hp
cht; tnh thnh phn phn trm ca hn hp; nhn bit, tch cc cht ra khi hn
hp, iu ch...
- Da vo ni dung: bi tp nng , in phn, p sut...
- Da vo chc nng: bi tp kim tra s hiu v nh; bi tp nh gi cc
kh nng (v s , tm ti liu, tng kt...); bi tp rn luyn t duy khoa hc (phn
tch, tng hp, quy np, din dch...)
- Cch tin hnh gii: bi t p trc nghim, bi tp t lun.
Trong ti ny, chng ti la chn cch phn loi bi ton ha hc theo cc
mc nhn thc t duy ca HS.
nh gi trnh pht trin t duy ca hc sinh theo B.S. Bloom
Gio s B.S. Bloom xy dng cc cp ca mc tiu gio dc, thng
c gi l cch phn loi Bloom, trong lnh vc nhn thc c chia thnh cc
mc hnh vi t n gin nht n phc tp nht vi su mc :

14

- Nhn bit l s nh li cc d liu, thng tin c trc y; ngha l mt


ngi c th nhn bit thng tin, ghi nh, ti hin thng tin, nhc li mt lot d
liu, t cc s kin n gin n cc l thuyt phc tp.
- Thng hiu l kh nng nm c, hiu c ngha ca cc khi nim,
hin tng, s vt; gii thch c, chng minh c.
- Vn dng l kh nng s dng cc kin thc hc vo mt hon cnh c
th mi: vn dng nhn bit, hiu bit thng tin gii quyt vn t ra.
- Phn tch l kh nng phn chia mt thng tin ra thnh cc phn thng tin
nh sao cho c th hiu c cu trc, t chc ca n v thit lp mi lin h ph
thuc ln nhau gia chng.
- Tng hp l kh nng sp xp, thit k li thng tin, cc b phn t cc
ngun ti liu khc nhau v trn c s to lp nn mt hnh mu mi.
- nh gi l kh nng xc nh gi tr ca thng tin: bnh xt, nhn nh,
xc nh c gi tr ca mt t tng, mt phng php, mt ni dung kin thc.
nh gi trnh pht trin t duy ca hc sinh theo quan im ca c Gio
s Nguyn Ngc Quang
Theo c gio s Nguyn Ngc Quang, vic nh gi trnh pht trin t
duy ca HS thng qua qu trnh dy hc mn ha hc gm c bn trnh nm
vng kin thc, k nng, k xo:
- Trnh tm hiu: Nhn bit, xc nh, phn bit v nhn ra kin thc cn
tm hiu.
- Trnh ti hin: Ti hin thng bo v i tng theo tr nh hay ngha
( kin thc ti hin)
- Trnh k nng: Vn dng kin thc vo thc tin bng cch chuyn ti
chng vo nhng i tng v tnh hung quen thuc ( kin thc k nng).
- Trnh bin ha: Vn dng kin thc vo thc tin bng cch truyn ti
chng vo nhng i tng v tnh hung quen bit nhng b bin i hoc cha
quen bit.
nh gi trnh pht trin t duy ca HS Vit Nam hin nay.
Theo Hng dn thc hin nhim v Gio dc trung hc nm hc 2009 -2010,
B Gio dc v o to ch o dy hc bm st theo chun kin thc, k nng theo

15

cc cp : Nhn bit, Thng hiu v Vn dng (mc c bn) v Vn dng sng to


(mc nng cao).
- Nhn bit: L s nh li cc d liu, thng tin c trc y ; ngha l c
th nhn bit thng tin, ghi nh, ti hin thng tin, nhc li mt lot d liu, t cc
s kin n gin n cc l thuyt phc tp. y l mc , yu cu thp nht ca
trnh nhn thc. HS pht biu ng mt nh ngha, nh l nhng cha gii thch
v vn dng c chng.
- Thng hiu: L kh nng nm c, hiu c ngha ca cc khi nim,
s vt, hin tng; gii thch, chng minh c ngha ca cc khi nim, s vt,
hin tng; l mc cao hn nhn bit nhng l mc thp nht ca vic thu
hiu s vt, hin tng, lin quan n ngha ca cc mi quan h gia cc khi
nim, thng tin m HS hc hoc bit. iu c th c th hin bng vic
chuyn thng tin t dng ny sang dng khc, bng cch gii thch thng tin (gii
thch hoc tm tt) v bng cch c lng xu hng tng lai (d bo cc h qu
hoc nh hng).
- Vn dng: L kh nng s dng cc kin thc hc vo mt hon cnh c
th mi: vn dng nhn bit, hiu bit thng tin gii quyt vn t ra; l kh
nng i hi HS phi bit vn dng kin thc, bit s dng phng php, nguyn l
hay tng gii quyt mt vn no .
y l mc vn dng cao hn mc thng hiu trn, yu cu p dng
c cc quy tc, phng php, khi nim, nguyn l, nh l, cng thc gii
quyt mt vn trong hc tp hoc ca thc tin.
- Vn dng sng to: L kh nng phn tch, nh gi, tng hp, sp xp,
thit k li thng tin; khai thc, b sung thng tin t cc ngun t liu khc sng
lp mt hnh mu mi.
Mc sng to yu cu to ra c mt hnh mu mi, mt mng li cc
quan h tru tng (s phn lp thng tin). Kt qu hc tp trong lnh vc ny
nhn mnh vo cc hnh vi, nng lc sng to, c bit l trong vic hnh thnh cc
cu trc v m hnh mi.
Vi cc tiu ch nh gi trnh nhn thc t duy ca HS nh trn, trong
qu trnh dy hc ni chung v dy hc ha hc ni ring, mi GV cn phi ch

16

phi hp nhiu hnh thc dy hc cho ph hp nhm pht trin t duy cho HS,
trong vic s dng h thng cc cu hi v bi ton ha hc trong dy hc ha
hc trng ph thng l mt hng quan trng.
Trong ti ny, chng ti la chn cch phn loi bi ton ha hc theo
bn mc nhn thc t duy ca HS da trn thang bc nhn thc ca B Gio dc
v o to Vit Nam hng dn.
1.2.3. Thc trng vic s dng bi ton ha hc trng ph thng
tm hiu thc trng ca vic s dng bi ton ha hc trng ph
thng, chng ti tin hnh kho st GV v HS cc trng THPT trn a bn
huyn An Lo Hi Phng di hnh thc pht phiu tham kho kin ca GV
(Ph lc 1) v phiu thm d kin HS (Ph lc 2).
Kt qu kho st cho thy:
- i vi GV:
+ 100% GV cho rng vic s dng bi ton ha hc trong dy hc l rt cn
thit v qua gip HS nh c kin thc l thuyt, rn k nng ha hc, vn
dng kin thc vo vic gii bi tp, gii thch cc hin tng xy ra trong i sng;
ng thi kim tra, nh gi kin thc, k nng ca HS.
+ 100% GV s dng cc bi ton ha hc trong cc tit n tp, luyn tp,
kim tra, nh gi nhng t GV s dng khi xy dng kin thc mi, hnh thnh k
nng mi (40%).
+ Ngun bi tp GV thng s dng ch yu l t cc ti liu c sn nh
sch gio khoa, sch bi tp, cc ti liu tham kho khc v thch s dng cc bi
tp c sn li gii hoc hng dn gii.
+ Khi hng dn HS gii cc bi ton ha hc, hu ht GV (93,33%) khng
theo mt phng php chung no m mi dng bi li c nhng cch gii khc nhau.
- i vi HS:
+ 100% HS cho rng bi ton ha hc kh v c nhiu dng bi tp, nhiu
cch gii khc nhau.
+ Thng s dng bi tp t cc ti liu c sn nh sch gio khoa, sch bi
tp, cng GV pht v 78% HS thch s dng cc bi tp c sn li gii hoc
hng dn gii.

17

+ Trn lp thy c khng hng dn gii cc bi ton ha hc theo mt


phng php chung no m mi dng bi c phng php gii khc nhau nn cc
em b lng tng, kh x l hay vn dng khi gp mt bi ton mi.
T thc trng trn chng ti nhn thy vic la chn, phn loi cc bi ton
ha hc v gii chng theo mt phng php chung l yu cu cn thit i vi GV
v HS trong vic dy v hc mn Ha hc THPT.
1.3. Phng php chung gii bi ton ha hc THPT
gii cc BTHH, trc ht cn phn tch ni dung bi ton v biu th ni
dung bng cc PTHH. Khi vit v cn bng c cc PTHH, s d dng thit
lp c mi quan h gia s mol ca cc cht tham gia hay hnh thnh sau
phn ng, nh tnh c s mol ca cc cht cn tnh ton khi bit s mol ca
cc cht c s liu cho trc. Tuy nhin trong BTHH cc s liu cho trc khng
phi l s mol ca cc cht m l khi lng, th tch, nng ca cc chtv
mc ch BTHH cng khng phi l xc nh s mol cc cht cn tnh ton m l
xc nh khi lng, th tch, nng ca cc cht . Nh vy, gii cc
BTHH, ngoi quan h gia s mol ca cc cht phn ng, cn cn phi da vo mt
s cng thc chuyn i khi lng, th tch, nng ca cc cht ra s mol
cht v ngc li.
1.3.1. Cc cng thc cn thit khi gii bi ton ha hc
chuyn i cc i lng nh nng , th tch, khi lng ca cht ra s
mol cht, ta s dng 4 cng thc chnh:
STT

Cng thc

S mol cht

m M.n

m
M

V0 22,4.n

V0
22,4

CM

n ct
V

n ct V.C M

C%

m ct
.100 %
m dd

n ct

1
C%
.m dd .
M ct
100 %

m ct
.100 %
V.d

1
C%
.V.d.
M ct
100 %

18

Trong , cc cng thc 1, 2, 3, 4 biu th:


+ Quan h gia khi lng (m), khi lng mol (M), s mol (n) ca cht.
+ Quan h gia th tch kh iu kin tiu chun (V0) vi s mol kh.
+ Quan h gia nng mol (CM), s mol cht tan (nct) v th tch dd (V).
+ Quan h gia nng phn trm (C%), khi lng cht tan (mct) v khi
lng hay th tch dung dch (mdd, V).
Ghi ch:
Trong cng thc (3), V tnh bng lt cn trong cng thc (4), V tnh bng ml,
d tnh bng g/ml.
p dng cc cng thc trn cho trng hp hn hp cc cht, v d hn hp
2 cht c khi lng l m1, m2, khi lng mol l M1, M2, s mol l n1, n2 ta c:

m hh n1.M1 n 2 .M 2
M hh

m hh n1.M1 n 2 .M 2

n hh
n1 n 2

v.v...

1.3.2. Quan h gia s mol ca cc cht phn ng.


V d 1:
Xt phn ng: aA + bB cC + dD.
Gi s mol cc cht A, B, C, D tham gia hay hnh thnh sau phn ng l nA,
nB, nC, nD, ta c:

nA nB nC nD

a
b
c
d
T h thc ny, ta c th tnh s mol ca mt cht bt k theo s mol ca cc
cht khc tham gia phn ng:

nA

a
a
a
d
d
d
nB nC nD ; nD nA nB nC
a
b
c
b
c
d

v.v...

V d vi phn ng:
(C17H35COO)3C3H5 + 3NaOH 3C17H35COONa + C3H5(OH)3

1
1
Ta c: n C3H5 ( OH)3 n ( C17H35COO )3 C3H5 n NaOH n C17H35COONa
3
3
n C17H35COONa 3n C3H5 (OH)3 3n (C17H35COO)3 C3H5 n NaOH

19

V d 2:
Xt dy bin ha:
2A + 5B C +3D

(1)

3C + E 5G + 4H

(2)

2H + 3I 5K + 3M

(3)

Gi thit cc phn ng xy ra hon ton. Hy thit lp mi quan h gia s


mol ca cc cht bt k tham gia phn ng, v d gia nK v nA, gia nB v nM?
Hng dn gii:
thit lp mi quan h gia n K v nA, ta xut pht t cht K v xt mi
quan h gia K v A thng qua cc cht trung gian H, C. C th theo cc phn ng
(3), (2), (1) ta c:

nK

5
4
1
nH ; nH nA ; nC nA
2
3
2

5 4 1
5
nK . . nA nA
2 3 2
3

Tng t, thit lp quan h gia n B v nM, ta xut pht t cht B v xt


mi quan h gia B v M thng qua cc cht trung gian C v H, ta c:

n B 5n C ; n C

3
2
nH; nH nM
4
3

3 2
5
n B 5. . n M n M
4 3
2

Trong thc t, vic thit lp cc quan h trn c th thc hin nhanh bng
cch tnh nhm, v d vi dy bin ha:

,t
(C6H10O5)n + nH2O H
n C6H12O6

(1)

ln men
C6H12O6
2C2H5OH + 2CO2

(2)

CO2 + Ca(OH)2 CaCO3 + H2O

(3)

Gi s cn thit lp quan h gia n ( C6H10O5 )n vi n CaCO3 , ta nhm thy:

n ( C6H10O5 )n

1
1
n C6H12O6 , n C6H12O6 n CO 2 , n CO 2 n CaCO3
n
2

Nhn cc h s khc 1 vi nhau, ta c:

1 1
1
n ( C6H10O5 )n . n CaCO3
n CaCO3
n 2
2n
V d 3:
Ho tan hn hp saccaroz, glucoz vo nc thu c dung dch A. Thu
phn dung dch A bng dung dch HCl. Trung ha ht axit d ri cho tt c sn
phm thu c tc dng vi lng d dung dch AgNO3 trong NH3 thu c Ag.
20

Thit lp quan h gia khi lng hn hp, s mol Ag vi s mol cc cht


trong hn hp ban u?
Hng dn gii:

,t
C12H22O11 + H2O H
C6H12O6 + C6H12O6

(Saccaroz)

(1)

(Glucoz) (Fructoz)

OH
Fructoz

Glucoz

(2)
0

t
CH2OH[CHOH]4CHO + 2[Ag(NH3)2]OH

(Glucoz)

CH2OH[CHOH]4COONH4 + 2Ag + 3NH3 + H2O (3)

t s mol ca saccaroz, glucoz trong hn hp u ln lt l x, y mol.


Ta c: mhn hp = 342x + 180y

(a)

Theo phng trnh (1), (2) v d kin bi: nGlucoz= 2x + y


Theo phng trnh (3): nAg = 2(2x + y) = 4x + 2y

(b)

Cc phng trnh (a), (b) biu th cc quan h cn tm.


Nh vy, nhn thy khi vit v cn bng c cc PTHH th d dng thit
lp c quan h gia s mol ca cc cht phn ng. Da vo cc quan h ny v
cc cng thc nu trn (mc 1.3.1) c th gii quyt c cc bi ton ha hc.
iu ny s c th hin r phn tip theo ca bn lun vn.
1.3.3. Phng php chung gii cc bi ton ha hc trung hc ph thng
Qua cc v d trn, nhn thy cc bi ton ha hc c th chia thnh 2 loi l
bi ton hn hp v khng hn hp.
- Bi ton khng hn hp l loi bi ton lin quan n phn ng ca 1
cht qua mt giai on hay mt dy bin ha (nh v d 1, 2 trn).
- Bi ton hn hp l loi bi ton lin quan n phn ng ca hn hp cht
(nh v d 3 trn)
Loi bi ton khng hn hp
Phng php gii cc bi ton loi ny l: Lp biu thc tnh i lng m
bi ton i hi, ri da vo quan h gia s mol ca cht cn tnh ton vi s
mol ca cht c s liu cho trc trong PTHH v da vo cc cng thc
gii.

21

V d 1:
X phng ho 8,8 gam etyl axetat bng dung dch NaOH d. Tnh khi
lng mui thu c sau khi phn ng xy ra hon ton?
Hng dn gii:
CH3COOC2H5 + NaOH CH3COONa + C2H5OH

mCH3COONa 82.n CH3COONa


y: n CH 3COONa n CH 3COOC2H5

8,8
0,1 mol
88

mCH3COONa 82.0,1 8,2 gam


V d 2:
Cho 13,35gam CH3CH(NH2)COOH tc dng vi dung dch Ba(OH)2 va
thu c dung dch Y. Dung dch Y tc dng va ht vi V (ml) dung dch HCl
1M. Tnh gi tr ca V?
Hng dn gii:
Cc phng trnh phn ng:
2 CH3CH(NH2)COOH + Ba(OH)2 (CH3CH(NH2)COO)2Ba + 2H2O

(1)

(CH3CH(NH2)COO)2Ba + 4HCl 2CH3CH(NH3Cl)COOH + BaCl2

(2)

Vdd HCl

n HCl n HCl

CM
1

Theo phng trnh (1), (2):

1
13,35
n HCl 4. .n CH 3CH ( NH2 ) COOH 2.
0,3 mol
2
89
Vdd HCl

0,3
0,3 lt 300 ml
1

Loi bi ton hn hp
Phng php gii loi bi ton ny l: t n s, lp h phng trnh v
gii h phng trnh tm ra cc yu cu bi ton.
- n s thng t l s mol cc cht trong hn hp.
- Cc phng trnh c thit lp bng cch biu th mi quan h gia cc
s liu cho trong bi (sau khi i ra s mol cht, nu c th c) vi cc
n s.

22

- Gii h phng trnh xc nh cc n s, ri da vo suy ra cc i


hi khc nhau ca bi ton.
V d 3:
Ha tan m gam hn hp saccaroz v mantoz vo nc thu c dung dch
A. Chia A thnh 2 phn bng nhau. Phn th nht tc dng vi lng d dung dch
AgNO3 trong NH3, thu c 10,8 gam kt ta. Phn th 2 un hi lu trong mi
trng axit (HCl long) thu c dung dch B. Dung dch B phn ng va ht vi
40 gam Br2 trong dung dch. Gi thit cc phn ng u xy ra hon ton. Tnh m?
Hng dn gii:
Phn 1: Tc dng vi AgNO3/NH3, ch c mantoz phn ng
NH3
C11H21O10CHO AgNO
3 /
2Ag

(1)

Phn 2: Thy phn saccaroz v mantoz


C12H22O11 + H2O HCl
C6H12O6 + C6H12O6

(saccaroz)

(Glucoz)

(Fructoz)

C12H22O11 + H2O HCl


2C6H12O6

(mantoz)

(2)

(3)

(Glucoz)

Phn ng vi Brom th Glucoz (2) v (3) tc dng


C5H11O5CHO + Br2 + H2O C5H11O5COOH + 2HBr

(4)

Gi s mol saccaroz v mantoz trong 1 phn ln lt l: x v y (mol)


Theo (1): n Ag 0,1 2 y

(a)

Theo (2), (3), (4): n Br2 0,25 x 2 y

(b)

Gii 2 phng trnh (a), (b) x=0,15 mol; y=0,05 mol


m = 2.( msaccaroz (1 phn) + mmantoz (1 phn) ) = 2.(342.0,15+342.0,05)=136,8 gam
Ch :
1) Nhiu bi ton hn hp c s phng trnh lp c t hn s n s.
Trong trng hp ny, gii h cc phng trnh v nh c 2 phng php chnh,
l:
- Gii h kt hp vi bin lun da vo cc iu kin ca n s.
V d nu n s l s mol cht th chng phi lun dng, n s l s nguyn t
cacbon (n) trong cc cht hu c th n phi nguyn, dng Da vo cc iu kin
nh vy c th bin lun gii c h phng trnh v nh v gii c bi ton.

23

- Gii h da vo vic tnh khi lng mol trung bnh ca hn hp.


V d, vi hn hp gm 2 cht 1 v 2:

M hh

m hh n1.M1 n 2 .M 2

n hh
n1 n 2

Tnh M hh v gii bt ng thc M1 M hh M 2 s gii c h phng trnh v


nh. Phng php ny thng c s dng khi bit khi lng v s mol ca
hn hp, c bit vi bi ton hn hp cc cht hu c lin tip nhau trong dy
ng ng...
V d 4:
Cho 1,52 gam hn hp 2 amin no, n chc, mch h tc dng va vi
200 ml dung dch HCl, thu c 2,98 gam mui. Xc nh cng thc cu to ca 2
amin, bit rng hn hp 2 amin c trn theo s mol bng nhau.
Hng dn gii:
Gi cng thc ca 2 amin no, n chc, mch h l: C n1 H 2n1 3 N (x mol) v
C n 2 H 2n 2 3 N (y mol) (vi n1, n2 1)

Gi thit gi tr n1 < n2

C n1 H 2n1 3 N + HCl Cn1 H 2n13 N HCl

(1)

C n 2 H 2n 2 3 N + HCl C n 2 H 2n 2 3 N HCl

(2)

m hn hp amin = (14n1 + 17).x + (14n2 + 17).y = 1,52

(a)

m hn hp mui = (14n1 + 17 + 36,5).x + (14n2 + 17 + 36,5).y = 2,98

(b)

x + y = 0,04 mol M

1,52
38
0,04

Ta c bt ng thc 14n1 + 17 < 38 < 14n2 + 17 hay n1 < 1,5 < n2 n1 = 1.


Theo bi, x=y x=y=0,02 mol
Thay gi tr n1, x, y vo (a) ta c n2 = 2
Vy 2 amin l: CH3NH2 v C2H5NH2 (hoc CH3NHCH3)
2) Vi bi ton hn hp ca cc cht cng loi, c cc phn ng xy ra
tng t nhau, hiu sut ca phn ng nh nhauth c th thay th hn hp
bng mt cht c cng thc phn t trung bnh (CTPTTB) gii.

24

V d, hn hp 2 cht cng loi: C x1 H y1 O z1 (s mol l b) v C x 2 H y2 O z2 (s


mol l c) c th xem l mt cht c CTPTTB l C x H y O z , s mol l a vi a=b+c

x (s nguyn t C trung bnh) =

x 1b x 2 c
bc

y (s nguyn t C trung bnh) =

y1b y 2 c
bc

Khi , s n s ca bi ton gim xung v vic gii bi ton s thun li v


nhanh gn hn. y cng l mt phng php c hiu qu gii cc bi ton hn
hp (cc cht cng loi) c s phng trnh lp c t hn s n s.
V d 5: Vi v d 4 trn:
Gi cng thc chung ca 2 amin no, n chc, mch h l Cn H 2n 3 N , vi s mol l
a, ta c

Cn H 2n 3 N + HCl Cn H 2n 3 N HCl
a

hn hp amin =

(14. n + 17).a = 1,52

(a)

hn hp mui =

(14. n + 17 + 36,5).a = 2,98

(b)

Gii (a), (b) thu c: a= 0,04 mol; n = 1,5


V s mol ca 2 amin bng nhau n

n1 n 2
n1=1; n2=2
2

2 amin l: CH3NH2 v C2H5NH2 (hoc CH3NHCH3)


Qua cc v d trn ta thy cc bi ton khng hn hp v bi ton hn hp
tuy cch gii c nhng im khc nhau nhng chng u thng nht ch l u
da vo mi quan h v s mol ca cc cht phn ng v da vo cc cng thc
biu th quan h gia s mol cht vi khi lng, th tch, nng ,ca cht
gii. chnh l ni dung ca phng php chung gii bi ton ha hc THPT.
Hin nay, hnh thc thi trc nghim ngy cng ph bin, m c im ca
loi hnh kim tra ny l s lng cu hi, bi ton nhiu v th m thi gian lm
mi cu hi, bi ton rt ngn. c kt qu cao trong cc k thi, c bit l k thi
tt nghip THPT v tuyn sinh i hc - Cao ng i hi hc sinh phi bit vn
dng linh hot, sng to cc nh lut sn c trong ha hc gii cc bi ton.

25

i vi cc bi ton hu c, 2 nh lut c s dng ph bin l nh lut bo


ton khi lng, nh lut bo ton nguyn t.
* nh lut bo ton khi lng: Tng khi lng cc cht tham gia phn
ng bng tng khi lng cc cht to thnh sau phn ng
V d :
X phng ha hon ton 89 gam cht bo X bng dung dch NaOH thu c
9,2 gam glixerol. Tnh khi lng x phng thu c?
Hng dn gii:
(RCOO)3C3H5 + 3NaOH 3 RCOONa + C3H5(OH)3
n C3H5 ( OH)3 0,1 mol , n NaOH 3n C3H5 ( OH)3 0,3 mol

p dng nh lut bo ton khi lng:


m x phng = m cht bo + mNaOH - m glixerol = 89 + 0,3.40 - 9,2 = 91,8 gam
* nh lut bo ton nguyn t: Trong cc phn ng ha hc, cc nguyn t
lun c bo ton ngha l Tng s mol nguyn t ca mt nguyn t bt k,
trc v sau phn ng lun bng nhau
V d :
t chy hon ton m (gam) 1 amin thu c 4,62 gam CO2, 1,485 gam H2O
v 504 ml N2 (ktc). Tnh gi tr ca m?
Hng dn gii:
O2 , t
Amin
CO2 + H2O + N2
0

p dng nh lut bo ton nguyn t:


nC (trong amin) = n C( trong CO 2 ) n CO 2 = 0,105 mol
nH (trong amin) = n H ( trong H2O) 2n H2O = 0,165 mol
nN (trong amin) = n N( trong N2 ) 2n N2 = 0,045 mol
m = m amin = mC + mH + mN = 12.0,105+1.0,165+14.0,045= 2,055 gam

26

Tiu kt chng 1
Trong chng ny, chng ti trnh by c s l lun v thc tin ca ti:
- C s l lun ca vic nng cao cht lng, hiu qu qu trnh dy v hc
mn ha hc THPT.
- Vai tr, ngha ca BTHH.
- C s la chn v phn loi cc BTHH.
- Phng php chung gii cc bi ton ha hc THPT.
y l nhng c s l lun v thc tin nh hng cho chng ti nghin
cu, la chn, phn loi v vn dng phng php chung gii cc bi ton ha
hc hu c lp 12 THPT.

27

CHNG 2
LA CHN, PHN LOI V GII CC BI TON HA HC
HU C LP 12 THEO PHNG PHP CHUNG GII CC
BI TON HA HC TRUNG HC PH THNG
2.1. Tng quan v chng trnh ha hc hu c lp 12 THPT
Chng trnh c bn:
S tit
Chng

Tn chng

L thuyt

Luyn

Thc

tp

hnh

Este - Lipit

Cacbohirat

Amin - Aminoaxit - Protein

Polime v vt liu polime

Luyn

Thc

tp

hnh

Chng trnh nng cao:


S tit
Chng

Tn chng

L thuyt

Este - Lipit

Cacbohirat

Amin - Aminoaxit - Protein

Polime v vt liu polime

28

2.2. Phn loi v gii cc bi ton ha hc hu c lp 12 theo phng php


chung gii cc bi ton ha hc THPT
thun tin cho qu trnh dy hc, chng ti sp xp cc bi ton ha hc
hu c lp 12 theo tng chng, bi c th. Mi chng c h thng bi ton c
sp xp theo bn mc nhn thc, t duy (bit, hiu, vn dng, vn dng sng
to) di c hai hnh thc t lun v trc nghim khch quan.
2.2.1. Chng Este Lipit
a) Mt s kin thc cn nm vng
- Cng thc tng qut ca este
+ Este n chc l RCOOR hay CxHyO2.
+ Este c to bi axit cacboxylic no, n chc mch h v ancol no, n
chc, mch h (este no, n chc, mch h): CmH2m+1COOCmH2m+1 hay CnH2nO2
(m 0; m 1; n 2 ).
+ Este a chc c to bi axit cacboxylic a chc v ancol n chc:
R(COOR)n.
+ Este a chc c to bi axit cacboxylic n chc v ancol a chc:
(RCOO)nR.
- Ha tnh
Ha tnh c bn ca este v cht bo l phn ng thy phn trong mi
trng axit v mi trng kim (phn ng x phng ha); phn ng gc
hirocacbon (phn ng cng vo gc khng no...), phn ng t chy.
Ngoi ra cn hiu r nhng ch s c trng ca cht bo nh:
+ Ch s axit l s miligam KOH dng trung ho axit t do c trong 1
gam cht bo.
+ Ch s x phng ha l s miligam KOH trung ho ht lng axit t
do v x phng ho ht lng este trong 1 gam cht bo.
+ Ch s este ha l s miligam KOH dng x phng ho ht lng
triglixerit c trong 1 gam cht bo.
- Ch :
Cc cng thc tng qut ca este nu trn nh RCOOR, (RCOO)nR...
c s dng vit phng trnh phn ng thy phn ca este; cn khi vit phn

29

ng chy cn chn cng thc CxHyOz .


Khi t chy este no, n chc, mch h CnH2nO2 th n CO 2 = n H2O . Ngc
li, nu t chy mt este m n CO 2 = n H2O th este l no, n chc, mch h.
b) Bi ton ha hc phn loi theo cc mc nhn thc t duy v gii theo
phng php chung gii cc bi ton ha hc THPT
Dng bit
T lun

Bi 1: t chy hon ton 9 gam este c cng thc C2H4O2 thu c m gam CO2 .
Tnh gi tr ca m ?
Gii:
C2H4O2 + 2O2 2CO2 + H2O
n CO 2 = 2 neste = 2. 0,15 = 0,3 mol m CO 2 = 13,2 g

Bi 2: Thu phn hon ton 15 gam este c cng thc C2H4O2 bng dung dch
NaOH va , thu c a (g) mui v b (g) ancol. Tnh gi tr ca a, b?
Gii:
este C2H4O2

: HCOOCH3

HCOOCH3 +NaOH HCOONa + CH3OH


0,25

0,25

0,25

a = 0,25 . 68 = 17 g ; b = 0,25 . 32 = 8 g

Bi 3: Tnh th tch kh O2 (ktc) ti thiu cn t chy hon ton 4,4 gam etyl
axetat?
Gii:
Etyl axetat : CH3COOC2H5; n CH 3COOC2H5 = 0,05 mol
CH3COOC2H5 + 5 O2 4CO2 + 4 H2O

n O2 = 5 n CH 3COOC2H5 = 0,25 mol

V = 0,25 . 22,4 = 5,6 lt

Trc nghim

Bi 1: Tnh khi lng Ag thu c khi cho 7,4 gam etyl fomat tc dng vi dung
dch Ag NO3/NH3 d?
A. 10,8 gam

B. 21,6 gam

C. 26,64 gam

30

D. 16,2 gam

Gii:
Etyl fomat : HCOOC2H5 : neste =0,1 mol
AgNO3 / NH3
HCOOC2H5
2 Ag

0,2

0,1
mAg = 21,6 g

p n B

Bi 2: trung ho 4g cht bo c ch s axit l 7. Khi lng ca KOH l:


A.28 mg

B.280 mg

C.2,8 mg

D.0,28 mg

Gii:
Cht bo c ch s axit l 7
1g cht bo cn 7(mg) KOH trung ha
4g cht bo cn : 7 . 4 = 28 (mg) KOH

p n A

Bi 3: Th tch H2 (ktc) cn hiro ho hon ton 1 tn olein nh xc tc Ni l


bao nhiu lit?
A.76018 lt

B.760,18 lt

C.7,6018 lt

D.7601,8 lt

Gii:
Olein :

(C17H33COO)3C3H5 :

10 6
n=
mol
884

(C17H33COO)3C3H5 + 3H2 (C17H35COO)3C3H5


n H 2 = 3nolein = 3.

10 6
mol
884
p n A

VH2 = n.22,4 = 76018 lt

Dng hiu
T lun

Bi 1: Cho 13,2 g este n chc no E tc dng ht vi 150 ml dung dch NaOH


1M thu c 12,3 g mui . Xc nh E.
Gii:
nNaOH = 0,15 mol; este no, n chc RCOOR
RCOOR + NaOH RCOONa + ROH
0,15

0,15

0,15

Meste = R + 44 + R =

13,2
=88
0,15

(a)

31

M mui = R + 67 =

12,3
= 82
0,15

(b)

T (a), (b) R = 15 ( - CH3 ) ; R = 29 ( - C2H5 ) este : CH3COOC2H5

Bi 2: Este X c d X / H 2 = 44. t chy hon ton m gam este X thu c 5,5 gam
CO2 v 2,25 gam H2O. Xc nh cng thc phn t ca X ?
Gii:
n CO 2 = n H2O = 0,125 mol este no n chc, mch h : CnH2nO2

MX = 88 14n + 32 = 88 n = 4

este : C4H8O2

Bi 3: Tnh khi lng dung dch Brom 3% cn phn ng va vi 21,5 gam


vinyl axetat?
Gii:
CH3COOCH = CH2 + Br2 CH3COOCHBr CH2Br

n Br2 = n vinyl axetat = 0,25 mol


m Br2 = 40 g m dd Br2 = 1333,33 g
Trc nghim

Bi 1: t chy hon ton 7,5 gam este X ta thu c 11 gam CO2 v 4,5 gam
H2O. X c cng thc phn t l:
A.C3H6O2

B.C4H8O2

C.C5H10O2

D.C2H4O2

Gii:
n CO 2 = n H2O = 0,25 mol

CnH2nO2 +

este no, n chc, mch h : CnH2nO2

3n 2
O2 n CO2 +nH2O
2

0,25

n
meste = (14n + 32 )

0,25

0,25
= 7,5 n = 2 este : C2H4O2 p n D
n

Bi 2: Thu phn hon ton 11,44 gam este no, n chc, mch h X vi 100ml
dung dch NaOH 1,3M (va ) thu c 5,98 gam mt ancol Y. Tn gi ca X l
A. Etyl fomat

B. Etyl axetat

C. Etyl propionat

D. Propyl axetat

32

Gii:
RCOOR + NaOH RCOONa + ROH
nancol = neste = nNaOH = 0,13mol
Meste = 88 C4H8O2
M ancol = 46 C2H5OH
este : CH3COOC2H5

p n B

Bi 3: un 12 gam axit axetic vi 1 lung d ancol etylic ( c H 2SO4 c lm xc


tc). n khi phn ng dng li thu c 11 gam este. Hiu sut ca phn ng este
ho l bao nhiu?
A.70%

B.75%

C.62,5%

D.50%

Gii:

n CH3COOH = 0,2 mol


CH3COOH + C2H5OH CH3COOC2H5 + H2O
t s mol CH3COOH phn ng l n
n este = n = 0,125 mol
H=

0,125
100% = 62,5%
0,2

p n C

Dng vn dng
T lun

Bi 1: Este n chc X c t khi hi so vi CH4 l 6,25.Cho 20 gam X tc dng


vi 300 ml dung dch KOH 1M(un nng). C cn dung dch c sau phn ng
thu c 28 gam cht rn khan. Xc nh cng thc cu to ca X .
Gii
Meste = 6,25 . 16 = 100 ; nx = 0,2 mol ; nKOH = 0,3 mol
RCOOR + KOH RCOOK + ROH
0,2

0,2

0,2

0,2

Cht rn gm: KOHd 0,1 mol v RCOOK 0,2 mol


MRCOOK =

28 56 .0,1
= 112 R = 29 (- C2H5)
0,2

R = 100 - 44- 29 = 27 (- C2H3) este: CH3CH2COOCH = CH2

33

Bi 2: Cho 27,3 gam hn hp A gm hai este no, n chc tc dng va vi


dung dch KOH, thu c 30,8 gam hn hp hai mui ca 2 axit k tip v 16,1
gam mt ancol. Xc nh CTPT ca 2 este.
Gii
Gi cng thc chung ca 2 este l : RCOOR'

RCOOR' + KOH RCOOK + ROH


mKOH = maxit + mancol - meste = 19,6 (g)
nKOH = 0,35 mol

n RCOOK = nROH = 0,35 mol

MROH = 46

ROH l C2H5OH

M RCOOK = 88

R=5

Hai axit k tip nhau, c R = 5 l HCOOH v CH3COOH

Bi 3: Khi t chy hon ton 4,4 gam este X n chc thu c sn phm chy
ch gm 4,48 lit CO2 ( ktc) v 3,6 gam H2O. Nu cho 4,4 gam cht X tc dng
vi dung dch NaOH va n khi phn ng hon ton, thu c 4,8 g mui ca
axit hu c Y v cht hu c Z. Xc nh tn ca X.
Gii
n CO 2 = n H2O = 0,2 mol este no, n chc, mch h: CnH2nO2

CnH2nO2 +

3n 2
O2 n CO2 + n H2O
2

1
0,2
neste = n CO 2 =
n
n
Meste =

4,4
= 22n = 14n +32 n = 4
0,2
n

CTPT ca este l: C4H8O2


RCOOR + NaOH RCOONa + ROH
0,05

0,05

MRCOONa = 96 R = 29 (- C2H5)
Este: C2H5COOCH3 : metyl propionat

34

Bi 4: X phng ho hon ton 17,24 gam mt loi cht bo trung tnh cn va


0,06 mol NaOH. Tnh khi lng mui natri thu c sau khi c cn dung dch sau
phn ng.
Gii
Cht bo trung tnh: (RCOO)3C3H5
(RCOO)3C3H5 + 3 NaOH 3RCOONa + C3H5(OH)3
0,02

0,06
mmui RCOONa = m ( RCOO )3 C3H5 + mNaOH - m C3H5 (OH)3

= 17,24 + 0,06 . 40 - 0,02 . 92 = 17,8 (g)

Bi 5: un 9 gam axit axetic vi 9,2 gam etanol ( c H2SO4 c, xc tc) n khi


phn ng t cn bng, thu c m gam este. Tnh gi tr ca m, bit hiu sut ca
phn ng este ho l 75%?
Gii:

n CH 3COOH = 0,15 mol ; n C2H5OH = 0,2 mol


CH3COOCH + C2H5OH CH3COOC2H5 +H2O
t s mol CH3COOCH phn ng l n
neste = n = 0,15. H = 0,15.

75
= 0,1125 mol
100

m = 0,1125. 88 = 9,9 g
Trc nghim

Bi 1: Cho 13,2 g este n chc no E tc dng ht vi 250 ml dung dch NaOH


1M thu c 12,3 g mui. trung ha ht lng NaOH d cn 100 ml dung dch
HCl 1M. Xc nh E.
A.HCOOCH3

B.CH3-COOC2H5

C.HCOOC2H5

D.CH3COOCH3

Gii
nNaOH = 0,25 mol; n HCl = 0,1 mol
RCOOR + NaOH RCOONa + ROH

(1)

NaOH + HCl NaCl + H2O

(2)

nRCOOR = nRCOONa = n NaOH (1) = 0,15 mol

35

MRCOOR =

13,2
= 88 = R +R + 44
0,15

(a)

MRCOONa =

12,3
= 82 = R + 67
0,15

(b)

T (a), (b) R = 14 (- CH3) ; R = 29 (- C2H5 )


este: CH3COOC2H5 p n: B

Bi 2: X phng ho 8,8 gam etyl axetat bng 600 ml dung dch NaOH 0,2M. Sau
khi phn ng xy ra hon ton c cn dung dch thu c cht rn khan c khi
lng l:
A.9,84 gam

B.9,0 gam

C.10,4 gam

D.8,2 gam

Gii
nety axetat = 0,1 mol ; nNaOH = 0,12 mol
CH3COOC2H5 + NaOH CH3COONa + C2H5OH
0,1

0,1

0,1

nNaOH d = 0,02 mol


mcht rn = m CH 3COONa + mNaOH d = 0,1.82 + 0,02.40= 9 g p n: B

Bi 3: t chy hon ton m g hn hp cc este no, n chc, mch h. Sn


phm chy c dn vo bnh ng dung dch nc vi trong d thy khi lng
bnh tng 6,2g. S mol H2O sinh ra v khi lng kt ta to ra l:
A. 0,1 mol; 12g.

B. 0,1 mol; 10g.

C. 0,01mol; 10g.

D. 0,01 mol; 1,2g.

Gii
Este: CnH2nO2
CnH2nO2 +

3n 2
O2 n CO2 + n H2O
2

t n H2O = n CO 2 = x
mbnh tng= m CO 2 + m H2O = 44x + 18x = 6,2 x =0,1
CO2 + Ca (OH)2 CaCO3 + H2O
0,1

0,1

m CaCO3 = 10 (g) p n B

36

Bi 4:

un 12 gam axit axetic vi 13,8 gam etanol ( c H2SO4 c lm xc tc)

n khi phn ng t cn bng, thu c 11 gam este. Hiu sut ca phn ng este
ho l:
A.55%

B.50%

C.62,5%

D.75%

Gii

n CH 3COOH = 0,2 mol ; n C2H5OH = 0,3 mol ; n CH 3COOC2H5 = 0,125 mol


CH3COOH + C2H5OH CH3COOC2H5 + H2O
t s mol CH3COOH phn ng l n
neste = n = 0,125
H=

0,125
100 % = 62,5 %
0,2

Bi 5:

p n C

trung ho 15 gam mt loi cht bo c ch s axit bng 7, cn dng dung dch

cha a gam NaOH. Gi tr ca a l


A.0,150.

B. 0,200.

C. 0,280.

D. 0,075.

Gii
Cht bo c ch s axit l 7
15g cht bo mKOH = 15 . 7 = 105 (mg)
nKOH = 1,875 . 10-3 mol
nKOH = nNaOH phn ng vi axit = 1.875 . 10-3 mol
mNaOH = 75 . 10-3 (g) = 0,075 g

p n D

Dng vn dng sng to


T lun

Bi 1: Hn hp X gm 2 este n chc. Cho 0,5 mol X tc dng vi dung dch


AgNO3/NH3 d thu c 43,2g Ag. Cho 14,08g X tc dng vi dung dch KOH
va thu c hn hp 2 mui ca 2 axit ng ng lin tip v 8,256g hn hp
hai ancol no n chc ng ng lin tip, mch h. Xc nh cng thc ca hai
ancol?
Gii:
nAg = 0,4 mol c HCOOR
2 este n chc + dung dch KOH 2 mui ca 2 axit ng ng lin tip
2 este l HCOOR v CH3COOR c s mol ln lt l x, y mol
37

AgNO3 / NH3
HCOOR
2Ag

nAg = 0,4 = 2x ; x + y = 0,5


x = 0,2 ; y = 0,3
Gi cng thc chung ca este : RCOO R '

R=

1.0,2 15 .0,3
= 9,4
0,2 0,3

RCOO R ' + KOH RCOOK + R 'OH

n RCOO R ' = n R 'OH

14,08
8,256

R 44 R ' R ' 17

R ' = 34,6

M R = 9,4

2 ancol no, n chc, ng ng k tip 2 ancol : C2H5OH v C3H7OH

Bi 2: Hn hp Z gm hai este X, Y to bi cng mt ancol v hai axit cacboxylic


k tip nhau trong dy ng ng (M X < MY). t chy hon ton m gam Z cn
dng 6,16 lt kh O2 ( ktc), thu c 5,6 lt kh CO2 ( ktc) v 4,5 gam H2O. Xc
nh cng thc este X v gi tr m tng ng?
Gii:
t este : n CO 2 = n H2O = 0,25 mol ; n O2 = 0,275 mol
este no, n chc, mch h, s mol l a (mol)

Cn H 2n O 2 +

3n 2
O2 n CO2 + n H2O
2

n O2 = 0,275 =

3n 2
. a ; n CO 2 = 0,25 = n . a
2

a = 0,1; n = 2,5 c este : HCOOCH3


2 este to bi cng 1 ancol v 2 axit cacboxylic k tip nhau, Mx < My
este X l HCOOCH3 ; este Y l CH3COOCH3
meste = (14 n + 32) . 0,1 = 6,7 (g)

Bi 3: Hn hp X gm: HCHO, CH3COOH, HCOOCH3 v CH3CH(OH)COOH.


t chy hon ton hn hp X cn V lt O2 (ktc) sau phn ng thu c CO2 v
H2O. Hp th ht sn phm chy vo nc vi trong d thu c 50 gam kt ta.
Vy gi tr ca V tng ng l bao nhiu?

38

Gii:
Cc cht trong X u c dng Cn H 2n O n
CO2 + Ca(OH)2 CaCO3 + H2O

Cn H 2n O n + nO2 nCO2 + n H2O


n O2 = n CO 2 = n CaCO 3 = 0,5 mol VO2 = 11,2 lt

Bi 4:

Mt hn hp X gm 2 este. Nu un nng 15,7g hn hp X vi dd NaOH

d thu c mt mui ca axit hu c n chc v 7,6g hn hp hai ancol no, n


chc bc 1, k tip nhau trong dy ng ng. Mt khc nu t chy hon ton
15,7g hn hp X cn va 21,84 lt O2 (ktc) v thu c 17,92 lt CO2 (ktc).
Xc nh cng thc ca hai este?
Gii:
2 este + dung dch NaOH to 1 mui ca axit hu c n chc v 2 ancol no, n
chc, bc 1, ng ng k tip 2 este l: RCOOR v RCOOCH2R hay

C x H y O 2 , s mol l a (mol)

C x H y O 2 + x

y
y
H2 O
1 O2 x CO2 +
2
4

n CO 2 = 0,8 = x . a

(1)

y
n O2 = 0,975 = x 1 a
4

(2)

mA = (12 x + y + 32) a = 15,7

(3)

Gii (1), (2), (3) a = 0,15 ; x = 5,33 ; y = 8,66


2 este l: C5H8O2 v C6H10O2
n ancol = n este M ancol =

7 ,6
= 50,67
0,15

2 ancol no, n chc, bc 1, ng ng k tip c M ancol = 50,67 2 ancol l:


C2H5OH ( M = 46) v C3H7OH (M = 60)
2 este cn tm l: C2H3COOC2H5 v C2H3COOC3H7

39

Bi 5: Trong cht bo lun c mt lng axit bo t do. Khi thu phn hon ton
2,145kg cht bo, cn dng 0,3kg NaOH, thu 0,092kg glixerol, v mg hn hp
mui Na. Tnh khi lng x phng thu c.
Gii:
Cht bo : (RCOO)3C3H5 ; axit t do : RCOOH
nNaOH = 7,5 mol ; nglixerol = 1 mol
(RCOO)3C3H5 + 3 NaOH 3RCOONa + C3H5(OH)3
3

(mol)

RCOOH + NaOH RCOONa + H2O


(7,5 3)

4,5 (mol)

m x phng = mcht bo + mNaOH - mglixerol - m H2O


= 2145 + 300 92 18.4,5 = 2272 (g)
Trc nghim

Bi 1: Hn hp A gm X, Y (MX < MY) l 2 este n chc c chung gc axit.


un nng m gam A vi 400 ml dung dch KOH 1M d thu c dung dch B v (m
12,6) gam hn hp hi gm 2 anehit no, n chc ng ng k tip c t khi
hi so vi H2 l 26,2. C cn dung dch B thu c (m + 6,68) gam cht rn khan.
% khi lng ca X trong A l:
A. 54,66%

B. 45,55%

C. 36,44%

D. 30,37%

Gii:
RCOO R ' + KOH RCOOK + R ' OH
Hai anehit no, n chc, ng ng k tip, M anehit = 52,4 = M R 'OH
hai anehit : CH3CHO v C2H5CHO
mA + m KOH = m anehit + mcht rn
m + 0,4.56 = m - 12,6 + m + 6,68 m = 28,32
neste = n anehit =

m 12,6
= 0,3 mol
52,4

Meste = R + 44 + R ' = 94,4 R = 15 (- CH3)


Hai este CH3COO CH=CH2 (x mol) v CH3COO CH=CH-CH3 (y mol)
neste = x + y = 0,3 v meste = 86x +100y = 28,32

40

x = 0,12 ; y = 0,18
% mX =

0,12.86
. 100 = 36,44% p n C
28,32

Bi 2:

t chy hon ton m gam hn hp X gm hai este ng phn cn dng

27,44 lt kh O2, thu c 23,52 lt kh CO 2 v 18,9 gam H2O. Nu cho m


gam X tc dng ht vi 400 ml dung dch NaOH 1M, c cn dung dch sau
phn ng th thu c 27,9 gam cht rn khan, trong c a mol mui Y v b mol
mui Z (MY < MZ). Cc th tch kh u o iu kin tiu chun. T l a : b l
A. 2 : 3.

B. 4 : 3.

C. 3 : 2.

D. 3 : 5.

Gii:
n CO 2 = n H2O = 1,05 mol ; n O2 = 1,225 mol ; n NaOH = 0,4 mol

2 este no, n chc, mch h; 2 este ng phn: C n H 2n O 2 c s mol l x

Cn H 2n O2 +

3n 2
O2 nCO2 + n H2O
2

n CO 2 = 1,05 = n.x ; n O2 = 1,225 =

x = 0,35 ; n = 3 C3H6O2

3n 2
.x
2

2 este l: HCOOC2H5 v CH3COOCH3

hai mui HCOONa ( a mol) v CH3COONa ( b mol)


mmui = 27,9 - mNaOH d = 27,9 - 0,05.40 = 25,9 = 68a + 82b

(1)

nmui = a + b = 0,35

(2)

T (1), (2) a = 0,2; b = 0,15 a : b = 4 : 3 p n B

Bi 3:

t chy hon ton 2,76 gam hn hp X gm CxHyCOOH, CxHyCOOCH3,

CH3OH thu c 2,688 lt CO2 (ktc) v 1,8 gam H2O. Mt khc, cho 2,76 gam X phn ng
va vi 30 ml dung dch NaOH 1M, thu c 0,96 gam CH3OH. Cng thc ca
CxHyCOOH l:
A.C3H5COOH.

B. CH3COOH.

Gii:

n CO2 = 0,12 mol;

n H2O = 0,1 mol

nh lut bo ton nguyn t


nO trong X =

2,76 - 0,12.12 - 0,1.2


= 0,07 mol
16
41

C. C2H3COOH.

D. C2H5COOH

t s mol cc cht trong X: CxHyCOOH; CxHyCOOCH3; CH3OH ln lt l a, b,


c, ta c:
nO trong X = 2a + 2b + c = 0,07; nNaOH = 0,03 = b + a; n CH 3OH = 0,03 = b + c
a = c = 0,01 ; b = 0,02
nC = n CO 2 = x ( a+ b ) + a + 2b + c =0,12
nH = y ( a + b ) + a+ 3b + 4c = 0,2
x = 2;

y=3

CxHyCOOH l C2H3COOH p n C

Bi 4:

Hn hp M gm ancol no, n chc X v axit cacboxylic n chc Y, u mch

h v c cng s nguyn t C, tng s mol ca hai cht l 0,5 mol (s mol ca Y ln hn s


mol ca X). Nu t chy hon ton M th thu c 33,6 lt kh CO2 (ktc) v 25,2 gam
H2O. Mt khc, nu un nng M vi H2SO4 c thc hin phn ng este ho (hiu sut l
80%) th s gam este thu c l
A.22,80.

B. 34,20.

C. 27,36.

D. 18,24.

Gii:
n hn hp = 0,5 mol ; n CO 2 = 1,5 mol ; n H2O = 1,4 mol nH = 2,8 mol
Hn hp M gm ancol no, n chc X v axit cacboxylic n chc Y, u mch h
v c cng s nguyn t C l n.
Bo ton nguyn t C: n

n CO 2
n hh

=3

ancol: C3H7OH : x (mol)

n CO 2 < n H2O axit khng no : C3H2O2 hoc C3H4O2 ( y mol )

x y 0,5
x 0,3
Vi axit C3H2O2 c

loi v x > y
n

8x

2y

2,8
y

0,2

H
x y 0,5
x 0,2
Vi axit C3H4O2 c

tha mn v x < y
y 0,3
n H 8x 4y 2,8
CH2=CHCOOH + C3H7OH CH2=CHCOOC3H7 + H2O
Gi s mol C3H7OH phn ng l a (mol)
n este = a = 0,2 .

80
= 0,16 mol
100

m este = 0,16 . 114 = 18,24 gam p n D


42

Bi 5: Hn hp X gm axit HCOOH v CH3COOH (t l mol 1:1). Hn hp Y


gm hai ancol CH3OH v C2H5OH (t l mol 3:2). Ly 11,13g hn hp X tc dng
vi 7,52g hn hp Y (c xt H2SO4 c) thu c m gam hn hp este (hiu sut cc
phn ng u bng 80%) Gi tr m l:
A. 11,616

B. 12,197

C. 14,52

D. 15,246

Gii:
axit X : R COOH : M1 =

46 60
= 53 R = 8
2

ancol Y : R ' OH : M 2 =

32.3 46.2
= 37,6 R ' = 20,6
23

nX = 0,21 mol ; nY = 0,2 mol

R COOH + R ' OH R COO R ' + H2O


Gi s mol ancol phn ng l x (mol)
neste = x = 0,2.

80
= 0,16
100

meste = m = (8 +44 + 20,6).0,16= 11,616 g

p n A

c) Bi tp t luyn
T lun

Bi 1: t chy hon ton 4,4 gam cht hu c X n chc c 4,48 lt CO2


(ktc)v 3,6 gam H2O. Nu cho 4,4 gam X tc dng vi dung dch NaOH va ,
c 4,8 gam mui ca axit hu c Y v cht hu c Z. Xc nh cng thc ca X?
p n: C2H5COOCH3

Bi 2: un nng 0,1 mol este no, n chc mch h X vi 30 ml dung dch 20%
(D = 1,2 g/ml) ca mt hiroxit kim loi kim A. Sau khi kt thc phn ng x
phng ho, c cn dung dch th thu c cht rn Y v 4,6 gam ancol Z, bit rng
Z b oxi ho bi CuO thnh sn phm c kh nng phn ng trng bc. t chy
cht rn Y th thu c 9,54 gam mui cacbonat, 8,26 gam hn hp CO 2 v hi
nc. Cng thc cu to ca X l:
p n: CH3COOCH3

Bi 3: Hn hp A gm axit axetic v etanol. Chia A thnh ba phn bng nhau.


+ Phn 1 tc dng vi Kali d thy c 3,36 lt kh thot ra.

43

+ Phn 2 tc dng vi Na2CO3 d thy c 1,12 lt kh CO2 thot ra. Cc th tch


kh o ktc.
+ Phn 3 c thm vo vi git dung dch H2SO4, sau un si hn hp mt
thi gian. Bit hiu sut ca phn ng este ho bng 60%. Khi lng este to
thnh l bao nhiu?
p n: 5,28 gam

Bi 4: Hn hp X gm HCOOH v CH3COOH (t l s mol 1:1. Ly 5,3 gam X


tc dng vi 5,75 gam C2H5OH ( xc tc H2SO4 c) c m gam este (H=80%).
Tnh m?
p n: 6,48 gam

Bi 5: Mt loi cht bo c ch s x phng ho l 188,72 cha axit stearic v


tristearin. trung ho axit t do c trong 100 g mu cht bo trn th cn bao
nhiu ml dung dch NaOH 0,05 M?
p n: 200 ml
Trc nghim

Bi 6: t chy a gam mt este X cn 11,76 lt O2 (ktc), sau phn ng thu c


hn hp CO2 v hi nc. Dn hn hp ny vo bnh ng dung dch Ca(OH) 2 d
thy khi lng bnh tng 26,04 gam v thy xut hin 42 gam kt ta trng. Bit
este ny do mt axit n chc v ancol n chc to nn. Cng thc phn t ca X
l:
A. C4H8O2

B. C2H4O2

C. C3H6O2

D. C5H10O2

p n A

Bi 7: Thu phn 11,18 gam este X n chc, mch h (c xc tc axit) n khi


phn ng hon ton thu c hn hp hai cht hu c Y v Z. Cho Y, Z phn ng
vi dung dch AgNO3/NH3 d thu c 56,16 gam Ag. Cng thc cu to ca X l:
A. HCOOC(CH3)=CH2

B. CH3COOCH=CH2

C. HCOOCH=CHCH3

D. HCOOCH2CH=CH2

p n C

Bi 8: Thc hin phn ng x phng ho cht hu c X n chc vi dung dch


NaOH thu c mt mui Y v ancol Z. t chy hon ton 2,07 gam Z cn 3,024
lt O2 (ktc) thu c lng CO2 nhiu hn khi lng nc l 1,53 gam. Nung Y

44

vi vi ti xt thu c kh T c t khi so vi khng kh bng 1,03. Cng thc cu


to ca X l:
A. C2H5COOCH3

B. CH3COOC2H5

C. C2H5COOC3H7

D. C2H5COOC2H5

p n D

Bi 9: Hn hp X gm axit fomic v axit axetic (t l mol 1 : 1). Ly 6,36 gam X


tc dng vi 6,9 gam ancol etylic (xc tc H2SO4) thu c 7,776 gam hn hp
este, hiu sut ca cc phn ng este ho bng nhau. Gi tr ca hiu sut l:
A. 60%

B. 80%

C. 85%

D. 50%

p n B

Bi 10: x phng ho 35 kg triolein cn 4,939 kg NaOH thu c 36,207 kg x


phng. Ch s axit ca mu cht bo trn l:
A. 7

B. 8

C. 9

D. 10

p n A
2.2.2. Chng Cacbohirat
a) Mt s kin thc cn nm vng
- Ha tnh c bn ca cc cacbohirat l phn thy phn ca isaccarit v
polisaccarit (saccaroz, mantoz, tinh bt, xenluloz); phn ng th hin tnh cht
ca anehit (nh phn ng vi AgNO3/NH3 ca Glucoz, Frutoz, Mantoz; phn
ng vi H2 ca Glucoz, Frutoz; ...); phn ng th hin tnh cht ca ancol a
chc (nh phn ng vi Cu(OH)2 nhit phng ca Glucoz, fructoz,
saccaroz, mantoz)
Ngoi ra cn ch n mt s phn ng ring ca mt s cacbohirat nh
phn ng ln men ca Glucoz; phn ng vi HNO3/H2SO4 c, phn ng vi
anhirit axetic ca Xenluloz...
- Vi phn ng trng bc:
AgNO3 / NH3
Glucoz (C6H12O6)
2 Ag

Glucozo AgNO3 / NH3


4 (mol ) Ag
Thu phn 1 mol saccaroz

Fructozo

AgNO3 / NH3
H 2O , H
4n (mol) Ag
1 mol Tinh bt (Xenluloz)
Glucoz

45

b) Bi ton ha hc phn loi theo cc mc nhn thc t duy v gii theo


phng php chung gii cc bi ton ha hc THPT
Dng bit
T lun

Bi 1: Cho 5,4 gam glucoz phn ng hon ton vi dung dch AgNO3/NH3 (d)
th khi lng Ag thu c l bao nhiu?
Gii:
AgNO3 / NH3
C5H11O5CHO
2Ag

0,06 mol

0,03
mAg = 0,06 . 108 = 6,48 g

Bi 2: Thy phn hon ton 1 kg saccaroz thu c bao nhiu kg glucoz v


fructoz ?
Gii:

H ,t
C12H22O11 + H2O
C6H12O6 + C6H12O6

1000
342

mglucoz = mfructoz =

1000
342

1000
342

1000
. 180 = 526,3 g = 0,5263 kg
342

Bi 3: un nng dung dch cha m gam glucoz vi lng AgNO 3/dung dch
NH3 d, thu c 6,48 gam bc. Tnh gi tr ca m .
Gii:
AgNO3 / NH3
C5H11O5CHO

0,03

2Ag
0,06 mol

m Glucoz = 5,4 gam


Trc nghim

Bi 1: Khi ln men 360 gam glucoz vi hiu sut 100%, khi lng ancol etylic
thu c l
A. 184 gam

B. 138 gam

C. 276 gam

Gii:
C6H12O6 enzim
2C2H5OH + 2CO2
2

4 mol
46

D. 92 gam

mancol etylic = 4.46 = 184 g

p n A

Bi 2: Khi lng phn t trung bnh ca

xenluloz trong si bng l

4860000u.Vy s gc glucoz c trong xenluloz trn l


A.25 000

B. 30 000

C.28 000

D.35 000

Gii:
Xenluloz (C6H10O5)n
n=

4860000
= 30000
162

p n B

Bi 3: Mun c 2610 gam glucoz th khi lng saccaroz cn em thu phn


hon ton l
A. 4595 gam.

B. 4468 gam.

C. 4959 gam.

D. 4995 gam.

Gii:

H ,t
C12H22O11 + H2O
C6H12O6 + C6H12O6

14,5

14,5
p n C

m saccaroz = 14,5.342 = 4959 g


Dng hiu
T lun

Bi 1: Ho tan 6,12g hn hp glucoz, saccaroz vo H2O c dung dch X.Cho


X tc dng vi dung dch AgNO3/NH3 d thu c 3,24g Ag. Tnh khi lng
saccaroz trong X ?
Gii:
Ch glucoz tc dng vi dung dch AgNO3 / NH3
AgNO3 / NH3
C5H11O5CHO

2Ag

0,15

0,03 mol

mglucoz = 0,015 . 180 = 2,7 g


msaccaroz = 6,12 27 = 3,42 g

Bi 2: un nng dung dch cha 27 gam glucoz vi AgNO3/NH3, gi s hiu


sut phn ng l 75% . Tnh khi lng Ag kim loi thu c?
Gii:
n glucoz = 0,15 mol
AgNO3 / NH3
C5H11O5CHO

2Ag
47

Gi s mol Glucoz phn ng l n (mol)


nAg= 2. n = 2.0,15.

75
= 0,225 mol
100

m Ag = 0,225 . 108 = 24,3 g

Bi 3: Khi thu phn 1kg bt go c 80% tinh bt, th khi lng glucoz thu
c l bao nhiu ? Gi thit rng, phn ng xy ra hon ton.
Gii:

m (C6H10O5 )n = 0,8 kg = 800 gam n (C6H10O5 )n =

800
mol
162n

,t
(C6H10O5)n + n H2O H
n C6H12O6

800
162 n

m C6H12O6 =

800
162

800
.180 = 888,9 gam
162

Trc nghim

Bi 1: Lng glucoz cn dng to ra 1,82 gam sobitol vi hiu sut 80% l


A. 1,44 gam.

B. 2,25 gam.

C. 1,80 gam.

D. 1,82 gam

Gii:
C6H12O6 + H2 C6H14O6
Gi s mol C6H12O6 phn ng l n (mol)
n C6H14O6 = 0,01 = n

n C6H12O6 = n.

100
= 0,0125 mol m C6H12O6 = 2,25 gam p n B
80

Bi 2: Khi lng xenluloz cn sn xut 1 tn xenluloz trinitrat bit hao ht


trong sn xut l 10%:
A. 0,6061 tn

B. 1,65 tn

C. 0,491 tn

D. 0,60 tn

Gii:

10 6
Hiu sut H = 90% ; nxenluloz trinitrat =
mol
297
[C6H7O2(OH)3]n

2SO 4
3n HNO3 H

[C6H7O2(ONO2)3]n

48

3n H2O

100
10 6
nxenluloz phn ng =
. nxenluloz trinitrat =
mol
90
297.0,9
mxenluloz =

10 6

297.0,9

p n A

.162 = 606060,6 g

Bi 3: Thu phn 324 gam tinh bt vi hiu sut phn ng l 75%, khi lng
glucoz thu c l
A. 360 gam

B. 250 gam

C. 270 gam

D. 300 gam

Gii:
Tinh bt (C6H10O5)n : ntinh bt =

2
mol
n

H ,t
(C6H10O5)n + n H2O
n C6H12O6

nglucoz = n. ntinh bt .

75
= 1,5 (mol)
100

mglucoz = 270 g

p n C

Dng vn dng
T lun

Bi 1: Cho 360gam glucoz ln men, kh thot ra c dn vo dd nc vi trong


d thu c m g kt tu trng. Bit hiu sut ca qu trnh ln men t 80%. Tnh
gi tr ca m ?
Gii:
n Glucoz = 2 mol
C6H12O6 enzim

2C2H5OH + 2CO2
n C2H5OH = 2 n C6H12O6 .

80
= 2. 2. 0,8 = 3,2 mol
100

CO2 + Ca(OH)2 CaCO3 + H2O


3,2

3,2

(mol)

m CaCO3 = 320 gam


Bi 2: un nng 34,2 gam mantoz trong dung dch cha axit sunfuric long.
Trung ha dung dch thu c sau phn ng bng dung dch NaOH ri cho tc dng
hon ton vi dung dch AgNO3/NH3 d, un nng thu c 37,8 gam Ag. Tnh
hiu sut phn ng thy phn mantoz .
49

Gii:

n C12H22O11 = 0,1 mol

,t
C12H22O11 + H2O H
2C6H12O6 (Glucoz)

n C6H12O6 = 2 n C12H22O11 . H = 0,2. H (mol)

Dung dch sau thy phn + dung dch AgNO3/NH3


nAg = 0,35 mol
AgNO3 / NH3
C5H11O5CHO
2Ag

nAg = 2 n Glucoz = 0,4.H (mol)


0,4.H = 0,35 mol

H = 0,875 = 87,5%

Bi 3: Xenluloz trinitrat c i u ch t xenluloz va axit nitric c co x c tc


l axit sunfuric c , nng . co 29,7 kg xenluloz trinitrat , c n dung d ung dch
cha m kg axit nitric ( hi u su t phan ng la 90%) . Gi tr ca m l ?
Gii:
n Xenluloz trinitrat =

0,1 3
.10 mol
n

2SO 4
[C6H7O2(OH)3]n + 3n HNO3 H

[C6H7O2(ONO2)3]n + 3n H2O

n HNO3 = 3.n. n Xenluloz trinitrat .

100
1
= .103 (mol)
3
90

m HNO3 = 21.103 gam = 21 kg

Bi 4: Cho 34,2 gam mu saccaroz c ln matoz phn ng hon ton vi dung


dch AgNO3/NH3 d thu c 0,216 gam Ag. Tnh % v khi lng ca saccaroz
trong mu trn?
Gii:
Ch mantoz tc dng vi dung dch AgNO3 / NH3 ; nAg = 2. 10-3 mol
AgNO3 / NH3
C11H21O10CHO
2Ag

nmantoz =

1
nAg = 10-3 mol mmantoz = 10-3. 342 = 0,342 g
2

msaccaroz = 34,2 0, 342 = 33,858g


% khi lng ca saccaroz l:

33,858
.100% = 99%
34,2

50

Bi 5: Cho m gam glucoz ln men, kh thot ra c dn vo dung dch nc vi


trong d thu c 55,2g kt ta trng. Tnh khi lng glucoz ln men, bit
hiu sut ln men l 92%.
Gii:

n CaCO3 = 0,552 mol


C6H12O6 enzim
2C2H5OH + 2CO2
nglucoz =

1 1
. . n CaCO3 = 0,3 mol mglucoz = 54 g
0,92 2

Trc nghim

Bi 1: Hn hp m gam glucoz , fructoz tc dng vi lng d AgNO3/NH3 to


ra 4,32g Ag.Cng m gam hn hp ny tc dng va ht vi 0,8g Br 2 trong dung
dch. S mol glucoz, fructoz trong hn hp ny ln lt bng
A. 0,005 mol v 0,015 mol

B. 0,01 mol v 0,01 mol

C. 0,005 mol v 0,035 mol

D. 0,02mol v 0,02mol

Gii:
t s mol glucoz v fructoz ln lt l x, y (mol)

OH
Fructoz
Glucoz

AgNO3 / NH3
C5H11O5CHO
2Ag

nAg = 0,04 = 2(x+y)

(1)

Hn hp tc dng vi dd Br2 : ch glucoz phn ng

n Br2 = 0,005 = x

(2)

T (1), (2) x = 0,005 mol; y = 0,015 mol

p n A

Bi 2: Kh cacbonic chim t l 0,03 % th tch khng kh. Cn bao nhiu lt


khng kh ( ktc) cung cp CO2 cho phn ng quang hp to ra 50 gam tinh
bt:
A. 112554,3 lt

B. 136628,7 lt

C. 125541,3 lt

D. 138271,6 lt

Gii:
ntinh bt =

50
mol
162n

51

clorophin
6n CO2 + 5n H2O nh
sng
,
(C6H10O5)n + 6n O2

6.

50

162

Vkhng kh =

Bi 3:

50
162n

50
100
.6.
.22,4 = 138271,6 lt
162
0,03

p n A

Thu phn hn hp gm 0,02 mol saccaroz v 0,01 mol mantoz mt

thi gian thu c dung dch X (hiu sut phn ng thy phn mi cht u l
75%). Khi cho ton b X tc dng vi mt lng d dung dch AgNO3 trong NH3
th lng Ag thu c l
A. 0,090 mol.

B. 0,095 mol.

C. 0,06 mol.

D. 0,12 mol.

Gii:
Saccaroz:

AgNO / NH
,t
C12H22O11 H
C6H12O6 + C6H12O6 33 4Ag

Mantoz:

AgNO / NH
,t
C12H22O11 H
2 C6H12O6 33 4Ag

nAg = 4. n saccaroz .

75
75
+ 4. n mantoz .
= 0,09 mol
100
100

p n A

Bi 4: Ln men 1 tn tinh bt cha 5% tp cht tr thnh ancol etylic vi hiu


sut ca tng giai on l 85%. Khi lng ancol thu c l:
A.398,8kg

B.390 kg

C.389,8kg

D. 400kg

Gii:
m (C6H10O5 )n = 0,95 tn = 95.104 gam n (C6H10O5 )n =

95 .10 4
mol
162 n

H ,t
(C6H10O5)n + n H2O
n C6H12O6

C6H12O6 enzim
2C2H5OH + 2CO2
Theo pt: n C2H5OH l thuyt = 2n. n (C6H10O5 )n
Hiu sut c qu trnh l: H = 0,85.0,85=0,7225=72,25%
n C2H5OH

thc t

95 .10 4 72,25
= 2n. n (C6H10O5 )n .H = 2n.
.
162 n 100

m C2H5OH = 389,8.103 gam = 389,8 kg

p n C

52

Bi 5: Xenluloz trinitrat c iu ch t phn ng gia axit nitric vi xenluloz


(hiu sut phn ng 60% tnh theo xenluloz). Nu dng 2 tn xenluloz th khi
lng xenluloz trinitrat iu ch c l
A. 3,67 tn.

B. 2,97 tn.

C. 1,10 tn.

D. 2,20 tn

Gii:
n Xenluloz =

2.10 6
mol
162 n

2SO 4
[C6H7O2(OH)3]n + 3n HNO3 H

[C6H7O2(ONO2)3]n + 3n H2O

2.10 6
162 n

m Xenluloz trinitrat =

2.10 6
.0,6
162 n

(do H=60%)

2.10 6
.0,6. 297.n = 2,2.106 gam = 2,2 tn p n D
162 n

Dng vn dng sng to


T lun

Bi 1: Thy phn hon ton mt lng mantoz, sau cho ton b lng
glucoz thu c ln men thnh ancol etylic th thu c 100 ml ru 46 0. Khi
lng ring ca ancol l 0,8gam/ml. Hp th ton b kh CO 2 vo dung dch NaOH
d thu c mui c khi lng l bao nhiu?
Gii:
VC2H5OH = 100.0,46 = 46 (ml) m C2H5OH = V.d = 46. 0,8 = 36,8 gam

n C2H5OH =

36,8
= 0,8 mol
46

,t
C12H22O11 + H2O H
C6H12O6

C6H12O6 enzim

2C2H5OH + 2CO2
CO2 + 2NaOH Na2CO3 + H2O
n Na 2CO 3 = n C2H5OH = 0,8

m Na2CO3 = 0,8. 106 = 84,8 gam

Bi 2: Hn hp X gm glucoz v tinh bt c chia i. Phn th nht c


khuy trong nc, lc v cho nc lc phn ng vi dung dch AgNO 3(d)/NH3
thy tch ra 2,16 gam Ag. Phn th hai c un nng vi dung dch H2SO4 long,

53

trung ho hn hp thu c bng dung dch NaOH ri cho sn phm tc dng vi


dung dch AgNO3(d)/NH3 thy tch ra 6,48 gam Ag. Gi s cc phn ng hon
ton. Tnh % khi lng ca glucoz v tinh bt trong X ?
Gii:
t s mol C6H12O6 v (C6H10O5)n trong 1 phn ln lt l x, y (mol)
Phn 1: Ch glucoz phn ng
AgNO3 / NH3
C6H12O6
2 Ag

nAg = 0,02 = 2x x = 0,01

(1)

Phn 2: Thy phn


AgNO / NH3
H ,t
(C6H10O5)n
2n Ag
n C6H12O6 3

nAg = 0,06 = 2(x + ny)

(2)

T (1), (2) ny = 0,02


% m C6H12O6 =

0,01.180
100% = 35,71%
0,01.180 0,02.162

% m (C6H10O5 )n = 64,29%

Bi 3: Ln men 162 gam tinh bt vi hiu sut cc qu trnh ln men ln lt l


80% v 90%. Tnh th tch dung dch ru 40o thu c? Bit khi lng ring ca
C2H5OH nguyn cht l 0,8 g/ml
Gii:
Tinh bt (C6H10O5)n : n tinh bt =

162
1
(mol)
162 n n

H ,t 0
(C6H10O5)n
2n C2H5OH
n C6H12O6 enzim

Hiu sut c qu trnh : H = 0,8.0,9 = 0,72 = 72%


m C2H5OH = 2.46.
VC2H5OH =

72
= 66,24 g
100

66,24
= 82,8 ml
0,8

Vdd C2H5OH = 207 ml

Bi 4: Cho xenluloz phn ng vi anhirit axetic (xc tc H2SO4 c), thu c


11,1g hn hp X gm xenluloz triaxetat, xenluloz iaxetat v 6,6g CH 3COOH.
Tnh thnh phn % theo khi lng ca xenluloz triaxetat v xenluloz iaxetat
trong X?
54

Gii:
t s mol cc cht trong X: [C6H7O2(OCOCH3)3]n v [C6H7O2(OCOCH3)2(OH)]n
ln lt l x, y mol
[C6H7O2(OH)3]n + 3n (CH3CO)2O
2SO 4
H

[C6H7O2(OCOCH3)3]n + 3nCH3COOH

[C6H7O2(OH)3]n + 2n (CH3CO)2O
2SO 4
H

[C6H7O2(OCOCH3)2(OH)]n + 2nCH3COOH

n CH 3COOH = 0,11 = 3n.x + 2n. y

(a)

mX = 11,1 = 288n.x + 246n.y

(b)

T (a), (b) nx = 0,03 v ny = 0,01

mxenluloz triaxetat = 8,64 g

% mxenluloz triaxetat = 77,84% v % mxenluloz iaxetat = 22,16%

Bi 5: t chy hon ton 0,0855g mt cacbohirat X. Sn phm c dn vo


nc vi trong thu c 0,1g kt ta v dung dch A, ng thi khi lng dung dch
tng 0,0815g. un nng dung dch A li c 0,1g kt ta na. Bit khi lm bay hi
0,4104g X thu c th tch kh ng bng th tch 0,0552g hn hp hi ancol etylic
v axit fomic o trong cng iu kin. Xc nh cng thc phn t ca X?
Gii:
Cacbohirat Cn(H2O)m
Cn(H2O)m + n O2 nCO2 + m H2O
Dn sn phm chy vo dung dch Ca(OH)2 thu c kt ta v dung dch A, un
nng dung dch li c kt ta na

n CO 2 = 0,03 mol
mdd tng = m CO 2 + m H2O - m CaCO 3 n H2O = 0,00275 mol

n CO 2
n H 2O

n
0,003
12
=

m 0,00275 11

Cng thc n gin nht : C12 (H2O)11


m: ncacbonhirat = n( ancol etylic , axit fomic) =

0,0552
= 0,0012 mol
46

Mcacbonhirat = 342

55

Cng thc phn t cacbonhirat : C12H22O11


Trc nghim

Bi 1: Ln men m gam glucoz vi hiu sut 90%, lng kh CO2 sinh ra hp th


ht vo dung dch nc vi trong, thu c 10 gam kt ta. Khi lng dung dch
sau phn ng gim 3,4 gam so vi khi lng dung dch nc vi trong ban u.
Gi tr ca m l
A. 20,0. B. 30,0.

C. 13,5.

D. 15,0.

Gii:
C6H12O6 enzim

2C2H5OH + 2CO2
CO2 + Ca(OH)2 CaCO3 + H2O
m dung dch gim = m CaCO 3 - m CO 2
m CO 2 = 6,6 gam
n C6H12O6 =

n CO 2 = 0,15 mol

100
1
1
n CO2 .
=
mol
2
90 12

m C6H12O6 =

1
.180 = 15 gam
12

p n B

Bi 2: T 180 gam glucoz, bng phng php ln men ru, thu c a gam
ancol etylic (hiu sut 80%). Oxi ho 0,1a gam ancol etylic bng phng php ln
men gim, thu c hn hp X. trung ho hn hp X cn 720 ml dung dch
NaOH 0,2M. Hiu sut qu trnh ln men gim l
A. 20%.

B. 10%.

C. 80%.

Gii:

n C6H12O6 = 1 mol ; nNaOH = 0,144 mol


C6H12O6 enzim

2C2H5OH + 2CO2

(1)

n C2H5OH = 2. n C6H12O6 = 1,6 mol ( trong a gam C2H5OH)

trong 0,1a gam C2H5OH: n C2H5OH = 0,16 mol


C2H5OH + O2 enzim

CH3COOH

(2)

CH3COOH + NaOH CH3COONa + H2O

(3)

Theo phng trnh (2): n CH 3COOH = n C2H5OH .H = 0,16.H (mol)


Theo phng trnh (3): n CH3COOH = nNaOH
56

D. 90%.

0,16.H = 0,144 H = 0,9 = 90% p n D

Bi 3: Ancol etylic c iu ch t tinh bt bng phng php ln men vi hiu


sut ton b qu trnh l 90%. Hp th ton b lng CO2 sinh ra khi ln men m
gam tinh bt vo nc vi trong, thu c 330 gam kt ta v dung dch X. Bit
khi lng X gim i so vi khi lng nc vi trong ban u l 132 gam. Gi tr
ca m l
A. 324.

B. 405.

C. 297.

D. 486.

Gii:

H ,t
(C6H10O5)n + n H2O
n C6H12O6

C6H12O6 enzim

2C2H5OH + 2CO2
CO2 + Ca(OH)2 CaCO3 + H2O

n CaCO3 = 3,3 mol


mdung dch gim = m CaCO3 - m CO 2 n CO 2 = 4,5 mol
ntinh bt =

100
1
2,5
4,5
. n CO 2 .
=
=
mol
n
2n
90 2n.0,9

mtinh bt = 405 g

p n B

Bi 4: Cho s phn ng sau:


H O
H O
H O
enzim
Y
X
Tinh bt
Z
C2H5OH
amilaza
amilaza
mantaza
2

iu ch 23 lt ancol etylic 450 ( khi lng ring ca etanol l 0,8 g/ml) theo s
trn vi hiu sut mi giai on ln lt l 95% ; 90%; 85% ; 80% th khi lng bt
ng (cha 70% tinh bt) cn l
A. 12,11 kg.

B. 20,83 kg.

C. 35,82 kg.

Gii:

H ,t
(C6H10O5)n + n H2O
n C6H12O6

C6H12O6 enzim

2C2H5OH + 2CO2

VC2H5OH = 23. 0,45 = 10,35 (lt)


m C2H5OH = V. d = 8,28 . 103 (g) n C2H5OH =

8,28 .10 3
mol
46

Hqu trnh = 0,95 . 0,9 . 0,85 . 0,8 = 0,5814 = 58,14%

57

D. 14,58 kg.

ntinh bt =

1
100
. n C2H5OH .
2n
58,14

mtinh bt

1 8,28 .10 3 100


= 162n .
= 25,077.103 (g)
46
2n
58,14

mbt

ng

p n C

= 35,82 . 103 (g)

Bi 5: iu ch 53,46 kg xenluloz trinitrat (hiu sut 60%) cn dng t


nht V lt axit nitric 94,5% (D = 1,5 g/ml) phn ng vi xenluloz d. Gi tr ca
V l
A. 24.

B. 40.

C. 36.

D. 60.

Gii:
[C6H7O2(OH)3]n
nxenluloz trinitrat =

2SO 4
3n HNO3 H

[C6H7O2(ONO2)3]n

3n H2O

0,18 .10 3
mol
n

n HNO3 = 3n. nxenluloz trinitrat

1
0,18 .10 3 100
.
= 3n .
= 0,9 mol
H
n
60

m HNO3 = 56,7 (kg)


m dd HNO3 = 60 (kg) Vdd HNO3 = 40 (lt)

p n B

c) Bi tp t luyn
T lun

Bi 1: trng mt tm gng ngi ta dng 11,25 gam glucoz. Khi lng Ag


bm ln tm gng l bao nhiu? ( bit rng lng glucoz cn d 20% so vi ban
u)
p n: 10,80 gam

Bi 2: Ha tan m gam hn hp saccaroz v mantoz vo nc thu c dung


dch A. Chia A thnh hai phn bng nhau. Phn th nht tc dng vi lng d
dung dch AgNO3 trong NH3, thu c 10,8 gam kt ta. Phn th hai un hi lu
trong mi trng axit (HCl long) thu c dung dch B. Dung dch B phn ng
va ht vi 40 gam Br2 trong dung dch. Gi thit cc phn ng u xy ra hon
ton. Tnh m
p n: m = 136,8 gam

58

Bi 3: Cho ln men 1 m3 nc r ng glucoz thu c 60 lt cn 96 o.Tnh khi


lng glucoz c trong thng nc r ng glucoz trn, bit khi lng ring ca
ancol etylic bng 0,789 g/cm3 20oC v hiu sut qu trnh ln men t 80%.
p n: m = 88,92 kg

Bi 4: T hp cht X ( ch c cc nguyn t C, H, O) ngi ta iu ch glucoz.


Nu t chy hon ton 4,5 gam X sau dn ton b sn phm qua nc vi trong
th thu c 5 gam kt ta v 200 ml mt dung dch mui c nng 0,25M; dung
dch ny c khi lng ln hn khi lng nc vi trong dng l 4,3 gam. Xc
nh cng thc cu to ca X v s mol X cn thit iu ch c 180 gam
glucoz, bit rng cng thc phn t ca X cng chnh l cng thc n gin nht.
p n: HCHO; 6 mol

Bi 5: Cho m gam xenluloz tc dng va ht vi 25,2 gam HNO3 c trong hn


hp HNO3 c v H2SO4 c to thnh 66,6 gam coloxilin ( l hn hp ca
xenluloz mononitrat v xenluloz initrat). Tnh khi lng v % khi lng cc
cht trong coloxilin.
p n:

% xenluloz mononitrat = 62,2%


% xenluloz initrat = 37,8%

Trc nghim

Bi 6: Thu phn hon ton 62,5g dung dch saccaroz 17,1% trong mi trng
axit (va ) ta thu c dung dch M. Cho AgNO3 trong NH3 vo dung dch M v
un nh, khi lng bc thu c l:
A. 6,25g

B. 6,5g

C. 6,75g

D. 8g

p n C.

Bi 7: C th tng hp ancol etylic t CO2 theo s sau:


CO2 tinh bt glucoz ancol etylic.
Tnh th tch CO2 sinh ra km theo s to thnh ancol etylic nu CO2 lc u dng l 1120
lt (ktc) v hiu sut ca mi qun trnh ln lt l 50%; 75%; 80%.
A. 373,3 lt

B. 280,0 lt

C. 149,3 lt

p n D.

59

D. 112,0 lt

Bi 8: Th tch dung dch HNO3 67,5% (khi lng ring l 1,5 g/ml) cn dng
tc dng vi xenluloz to thnh 89,1 kg xenluloz trinitrat l (bit lng HNO 3 b
hao ht l 20%)
A. 70 lt B. 49 lt.

C. 81 lt.

D. 55 lt.

p n A.

Bi 9: Cho m gam hn hp gm glucoz v fructoz tc dng vi lng d dung


dch AgNO3 trong NH3 to ra 6,48gam Ag. Cng m gam hn hp ny tc dng ht
vi 1,20 gam Br2 trong dung dch. Phn trm s mol ca glucoz trong hn hp l:
A. 25%

B. 50%

C. 12,5%

D. 40%

p n A.

Bi 10: Cho 85,5 gam cabohirat A tc dng vi dung dch HCl, ri cho sn phm
thu c tc dng vi lng d AgNO3/NH3 to thnh 108 gam Ag kt ta. Vy A
l cht no trong cc cht sau y?
A. Glucoz

B. Fructoz

C. Saccaroz

D. Xenluloz

p n C.
2.2.3. Chng Amin - Aminoaxit - Protein
a) Mt s kin thc cn nm vng
- Cng thc tng qut:
+ Amin: CxHyNt ; Amin no n chc ( mch h) : CnH2n+3N.
+ Aminoaxit: R(NH2)n(COOH)m hoc CxHyOzNt .
Aminoaxit c 1 nhm -NH2, 1 nhm -COOH: H2N-R-COOH hay CxHyO2N.
Aminoaxit no, mch h, c 1 nhm -NH2, 1 nhm -COOH:
H2N-CnH2n-COOH hay CnH2n+1O2N.
- Ha tnh :
Amin c tnh cht ha hc ca nhm chc amin ( c tnh baz, d b oxi
ha bi HNO2...), phn ng t chy; ring anilin c thm phn ng th nhn
thm vi dung dch Brom.
Aminoaxit tng t Amin, c tnh cht ca nhm chc amin; ngoi ra,
Aminoaxit cn c tnh cht ha hc ca nhm chc cacboxyl (tnh axit, phn ng
este ha...) v phn ng trng ngng.

60

Peptit, Protein c to bi cc gc -amino axit nn c ha tnh c bn l


phn ng thy phn.
- Ch
Cc cng tng qut ca aminoaxit nu trn nh H2N-R-COOH,
R(NH2)n(COOH)m... c s dng vit phng trnh phn ng th hin tnh cht
ca nhm chc; cn khi vit phn ng chy cn chn cng thc CxHyOzNt .
Khi t chy amin no, n chc, mch h th n H2O - n CO 2 =1,5 nAmin.
Ngc li, nu t chy mt amin m n H2O - n CO 2 =1,5 nAmin th amin l no, n
chc, mch h.
b) Bi ton ha hc phn loi theo cc mc nhn thc t duy v gii theo
phng php chung gii cc bi ton ha hc THPT
Dng bit
T lun

Bi 1: Cho 15 gam axit aminoaxetic (H2N-CH2-COOH) phn ng ht vi dung


dch HCl. Tnh khi lng mui thu c sau phn ng ?
Gii:
H2NCH2COOH + HCl ClH3NCH2COOH
0,2

0,2

mmui = 0,2 . 111,5 = 22,3 (g)

Bi 2: Cho m gam alanin phn ng ht vi dung dch NaOH. Sau phn ng, khi
lng mui thu c 11,1 gam. Tnh gi tr m dng?
Gii:
Alanin : H2NCH(CH3)COOH; n H2 NCH (CH 3 )COONa = 0,1 mol
H2NCH(CH3)COOH + NaOH H2NCH(CH3)COONa + H2O
nalanin = n H2 NCH (CH 3 )COONa

= 0,1 mol malanin = 8,9 (g)

Bi 3: Khi trng ngng axit - aminocaproic (gi s hiu sut 100%) ngi ta
thu c m gam polime v 1,44 g nc. Tnh gi tr m ?
Gii:

n H2O = 0,08 mol


nH2N- [CH2]5 COOH (NH [CH2]5 CO )n + n H2O
61

n polime =

1
1
. n H2O = 0,08 mol
n
n

mpolime =

1
0,08 . 113.n = 9,04 (g)
n

Trc nghim

Bi 1: Mt amin n chc RN cha 19,718% nit v khi lng. CTPT ca amin


l
A. C4H5N.

B. C4H7N.

C. C4H9N.

D. C4H11N.

Gii:
Amin RN: %N =
C4H9N

14
19,718
=
R = 57
14 R
100

p n C

Bi 2: t chy hon ton m gam metylamin (CH3NH2), sinh ra 5,6 lt kh N2


(ktc). Gi tr ca m l
A. 7,75 gam.

B. 6,2 gam.

C. 12, 4 gam.

D. 15,5 gam.

Gii:
CH3NH2 +
0,5

9
5
1
O2 CO2 + H2O + N2
4
2
2

0.25

m CH 3NH2 = 0,5.31 = 15,5 (g)

p n D

Bi 3: Cho m gam Anilin tc dng ht vi dung dch Br2 thu c 9,9 gam kt
ta. Gi tr m dng l
A. 0,93 gam

B. 2,79 gam

C. 1,86 gam

D. 3,72 gam

Gii:
C6H5-NH2 + 3Br2 C6H2Br3NH2 + 3HBr

n C6H5NH2 = n C6H2Br3NH2 =

9,9
= 0,03 mol
330

m = m C6H5NH2 = 0,03.93 = 2,79 (g) p n B


Dng hiu
T lun

Bi 1: t chy hon ton mt ng ng X ca Anilin th t l


n CO 2 : n H2O = 1,4545. CTPT ca X l?

62

Gii:
X l ng ng ca Anilin

2n 5
1
3n 5
CnH2n - 5N + O2 nCO2 +
H2 O + N2
2
2
2 4
n CO 2
n H 2O

2n
= 1,4545
2n 5

n=8

Cng thc : C8H11N

Bi 2: Cho 0,4 mol mt amin no, n chc tc dng vi dung dch HCl va
thu c 32,6g mui. CPTP ca amin l?
Gii:
Amin no, n chc : RN
RN + HCl RNHCl
0,4

0,4

R = 31 ( - C2H7 )

mRNHCl = (R + 50,5) .0,4 = 32,6


Amin cn tm l: C2H7N

Bi 3: Cho 0,01 mol amino axit A tc dng va vi 80ml dung dch HCl
0,125M. C cn dung dch c 1,835g mui. Khi lng phn t ca A l?
Gii:
nHCl = 0,01 = namino axit amino axit c 1 nhm NH2: H2N - R(COOH)x
H2N - R(COOH)x + HCl ClH3NR(COOH)x
0,01

0,01

mA = 1,835 - 0,01 . 35,5 = 1,47 MA = 147


Trc nghim

Bi 1: 0,01 mol aminoaxit A phn ng va vi 0,02 mol HCl hoc 0,01 mol
NaOH. Cng thc ca A c dng:
A. H2NRCOOH

B. (H2N)2RCOOH

C. H2NR(COOH)2

D. (H2N)2R(COOH)2

Gii:
nHCl = 2nA Amino axit c 2 nhm NH2
nNaOH = nA Amino axit c 1 nhm COOH
p n B

63

Bi 2: t chy hon ton 6,2 gam mt amin no, mch h, n chc phi dng
ht 10,08 lt kh O2 ktc. CTPT ca amin?
A. C2H5NH2

B. CH3NH2

C. C4H9NH2

D. C3H7NH2

Gii:

n O2 = 0,45 mol
Amin no n chc, mch h, c s mol l a (mol)
CnH2n + 3N +

6n 3
2n 3
1
O2 n CO2 +
H 2 O + N2
2
4
2

n O2 = 0,45 =

6n 3
a
4

mAmin = ( 14n + 17) a = 6,2


a = 0,2 ; n = 1

CH5N

p n B

Bi 3: Trong phn t amino axit X c mt nhm amino v mt nhm cacboxyl.


Cho 15g X tc dng va vi dung dch NaOH, c cn dung dch sau phn ng
thu c 19,4g mui khan. Cng thc ca X l?
A. H2NC3H6COOH

B. H2NCH2COOH

C. H2NC2H4COOH

D. H2NC4H8COOH

Gii:
Amino axit : H2NRCOOH
H2NRCOOH + NaOH H2NRCOONa + H2O
n amino axit = n mui

15
19,4
=
R = 14 ( -CH2)
R 61 R 83

p n B

Dng vn dng
T lun

Bi 1: Tnh th tch nc brom 3% (d = 1,3g/ml) cn dng iu ch 4,4 gam


kt ta 2,4,6-tribrom anilin?
Gii:
C6H5-NH2 + 3Br2 C6H2Br3NH2 + 3HBr
n C6H2Br3NH2 =

4,4
1
=
mol
330 75

64

n Br2 = 3. n C6H2Br3NH2 = 0,04 mol


m Br2 = 0,04.160 = 6,4 (g)

6,4.100
= 164,1 ml
3.1,3

VddBr2 =

Bi 2: t chy hon ton hn hp hai amin no n chc, mch h ng ng


lin tip, ta thu c hn hp sn phm kh vi t l th tch n CO 2 : n H2O = 8 : 17.
Xc nh cng thc ca hai amin ?
Gii:
Gi cng thc chung ca 2 amin: C n H 2 n 3 N

C n H 2 n 3 N +
n CO 2
n H 2O

6n 3
2n 3
O2 n CO2 +
H2 O
2
2

n.2
8
n = 1,33

2n 3 17

2 amin ng ng lin tip 2 amin l: CH3NH2 v C2H5NH2

Bi 3: Cho mt hn hp A cha NH3, C6H5NH2 v C6H5OH. A c trung ha


bi 0,02 mol NaOH hoc 0,01 mol HCl. A cng phn ng vi vi 0,075 mol Br 2
to kt ta. Tnh s mol cc cht NH3, C6H5NH2 v C6H5OH trong A?
Gii:
t s mol ca NH3, C6H5NH2 v C6H5OH trong A ln lt l: x, y, z
Ch C6H5OH tc dng vi NaOH
C6H5OH + NaOH C6H5Na + H2O
n NaOH = n phenol z = 0,02

(1)

NH3 v C6H5OH tc dng vi HCl


NH3 + HCl NH4Cl
C6H5NH2 + HCl C6H5NH3Cl
x + y = 0,01

(2)

C6H5NH2 v C6H5OH tc dng vi Br2


C6H5-NH2 + 3Br2 C6H2Br3NH2 + 3HBr
C6H5-OH + 3Br2 C6H2Br3OH + 3HBr
3y + 3z = 0,075

(3)

T (1) (2) (3) x = 0,005 ; y = 0,005 ; z = 0,02

65

(mol)

0,005
NH 3 :

Vy C 6 H 5 NH 2 : 0,005
C H OH : 0,02
6 5

mol

Bi 4: Cho 0,2 mol - amino axit X phn ng va vi 100ml dd HCl 2M thu


c dung dch A. Cho dung dch A phn ng va vi dd NaOH, sau phn ng,
c cn sn phm thu c 33,9g mui. X c tn gi l?
Gii:
nHCl = 0,2 mol = namino axit c 1 nhm NH2 H2N - R(COOH)x + HCl ClH3N - R - (COOH)x
ClH3N-R-(COOH)x + (x+1) NaOH H2N-R(COONa)x + NaCl + (x+1) H2O
0,2

0,2

0,2

H2N - R(COONa)x c m = 33,9 - 0,2.58,5 = 22,2 gam


Mmui = 16 + R + 67x = 111

R + 67x = 95

x = 1 R = 28 ( - C2H4 - )
X l - amino axit X X l Alanin

Bi 5: Cho 32,8 gam hn hp gm axit glutamic v tyrosin (t l mol 1:1) tc


dng vi 500ml dung dch NaOH 1M, phn ng hon ton thu c dung dch Y.
C cn cn thn dung dch Y thu c m gam cht rn khan. Gi tr ca m l bao
nhiu?
Gii:
t s mol Axit glutamic l x (mol) nTyrosin = x
nNaOH = 0,5 mol
147x + 181x = 32,8 x = 0,1 mol
HOOC-[CH2]2-CH(NH2)-COOH + 2 NaOH
NaOOC-[CH2]2-CH(NH2)-COONa + 2H2O
HO-C6H4-CH2-CH(NH2)-COOH + 2 NaOH
NaO-C6H4-CH2-CH(NH2)-COONa + 2H2O
nNaOH ban u > 2 (naxit glutamic + ntyrosin)
nNaOH d ; nNaOH phn ng = 2 (naxit glutamic + ntyrosin) = 0,4 mol

n H2O = nNaOH phn ng = 0,4 mol


m = m Amino axit + m NaOH - m H2O = 32,8+ 0,5.40-0,4.18 = 45,6 gam
66

Trc nghim

Bi 1: Khi t chy hon ton mt amin n chc X, thu c 8,4 (l) CO 2, 1,4 (l)
N2 (cc th tch o ktc) v 10,125g H2O. Cng thc phn t ca X l?
A. C3H7N

B. C2H7N

C. C3H9N

D. C4H9N

Gii:

n CO 2 = 0,375 mol; n N2 = 0,0625 mol; n H2O = 0,5625 mol


Amin n chc : CxHyN, s mol l a (mol)

1
y
x y
CxHyN + O2 x CO2 + H2O + N2
2
2
2 4
n CO 2 = 0,375 = x.a ; n H 2O = 0,5625=

1
y
a ; n N 2 = 0,0625 = .a
2
2

a = 0,125 ; x = 3 ; y = 9 amin : C3H9N

p n C

Bi 2: Cho 2,1g hn hp X gm 2 amin no, n chc, k tip nhau trong dy


ng ng phn ng ht vi dung dch HCl d, thu c 3,925g hn hp mui.
Cng thc ca 2 amin trong hn hp X l?
A. CH3NH2 v C2H5NH2.

B. C2H5NH2 v C3H7NH2

C. C3H7NH2 v C4H9NH2

D. CH3NH2 v (CH3)3N

Gii:
Hai amin no n chc, k tip nhau trong dy ng ng : C n H 2 n 3 N

Cn H 2n 3 N + HCl C n H 2 n 3 N HCl
mHCl = mmui - mamin = 1,825 (g)
nHCl = 0,05 mol n C H
n

MC H
n

2 n 3

2 n 3

= 0,05 mol

= 42 n = 1,78

2 amin k tip 2 amin l: CH5N v C2H7N

p n A

Bi 3: Ngi ta iu ch anilin bng cch nitro ha 500g benzen ri kh hp cht


nitro sinh ra. Khi lng anilin thu c l bao nhiu, bit hiu sut mi giai on
78% ?
A. 346,7g

B. 362,7g

C. 463,4g

Gii:
3
C6H6
C6H5NO2 C6H5NH2

HNO

67

D. 358,7g

Hiu sut c qu trnh H = 0,78.0,78 = 0,6084

n C6 H 6

500
mol
78

n C6H5 NH2 n C6H6 . H


m C6H5 NH2

500
. 0,6084 mol
78

500
. 0,6084.93 = 362,7 (g)
78

p n B

Bi 4: Trong phn t amino axit X c mt nhm amino v mt nhm cacboxyl.


Cho 15g X tc dng va vi dung dch NaOH, c cn dung dch sau phn ng
thu c 19,4g mui khan. Cng thc ca X l?
A. H2NC3H6COOH

B. H2NCH2COOH

C. H2NC2H4COOH

D. H2NC4H8COOH

Gii: amino axit X : H2N - R - COOH


H2N - R - COOH + NaOH H2N - R - COONa + H2O
namin = n mui

15
19,4
=
16 R 45 16 R 67

R = 14 (- CH2-)

p n B

Bi 5:

Thu phn 1250 gam protein X thu c 425 gam alanin. Nu phn t khi ca X

bng 100.000 vC th s mt xch alanin c trong phn t X l


A. 453.

B. 382.

C. 328.

D. 479.

Gii:
nAlanin =

425
1250
mol ; nProtein =
= 0,0125 mol
89
100000

S mt xch: n =

n Alanin
= 382
n protein

p n B

Dng vn dng sng to


T lun

Bi 1: Cho 20g hn hp gm 3 amin no, n chc, mch h l ng ng lin tip


ca nhau, tc dng va vi dung dch HCl, c cn dung dch thu c 31,68g
hn hp mui. Nu 3 amin trn c trn theo t l s mol 1:10:5 v th t phn t
khi tng dn, xc nh cng thc phn t ca 3 amin.

68

Gii:
Gi cng thc chung ca 3 amin l : C n H 2 n 3 N

Cn H 2n 3 N + HCl Cn H 2n 3 N HCl
mHCl = m mui - m amin = 11,68 gam nHCl = 0,32 mol
n amin = n HCl = 0,32 mol M C H
n

2 n 3

= 62,5 n = 3,25

C n H 2 n 3 N :
x mol

3 amin: C n 1H 2( n 1)3 N : 10 x mol

C n 2 H 2( n 2)3 N : 5x mol

nx 10(n 1)x 5(n 2)x


= 3,25
16 x

16n + 20 = 52 n = 2
Vy 3 amin cn tm l: C2H7N ; C3H9N ; C4H11N

Bi 2:

Cho m gam hn hp X gm axit glutamic v alanin tc dng vi dung dch HCl

d. Sau phn ng lm bay hi cn thn dung dch thu c (m + 11,68) gam mui khan.
Nu cho m gam hn hp X tc dng vi dung dch KOH va , sau phn ng lm bay
hi cn thn dung dch thu c (m + 19) gam mui khan. Tnh gi tr ca m ?
Gii:

HOOC [CH 2 ]2 CH ( NH 2 ) COOH :

CH 3 CH ( NH 2 ) COOH :

x mol
y mol

Hn hp X tc dng vi HCl
HOOC-[CH2]2-CH(NH2)-COOH + HCl HOOC-[CH2]2-CH(NH3Cl)-COOH
CH3-CH(NH2)-COOH +HCl CH3-CH(NH3Cl)-COOH
Theo phng trnh: nHCl = x + y
mHCl = m mui - maminoaxxit = 11,68 gam
nHCl = 0,32 = x + y

(1)

Hn hp X tc dng vi KOH
HOOC-[CH2]2-CH(NH2)-COOH+2KOH KOOC-[CH2]2-CH(NH2)-COOK+2H2O
CH3-CH(NH2)-COOH +KOH CH3-CH(NH2)-COOK + H2O
Theo phng trnh : nKOH = 2x + y ; n H 2O = 2x + y

69

mmui = maminoaxit + mKOH - m H2O


m + 19 = m + 56. (2x + y) - 18.(2x+y)
2x + y = 0,5

(2)

T (1) v (2) x = 0,18 ; y = 0,14 (mol)


m aminoaxit = 147.0,18 + 89.0,14 = 38, 92 gam

Bi 3: Cho hn hp A gm ( 0,15 mol axit glutamic v 0,1 mol glyxin ) vo 175


ml dung dch HCl 2M, thu c dung dch X. Cho NaOH d vo dd X. Sau khi cc
phn ng xy ra hon ton, s mol NaOH phn ng l bao nhiu?
Gii:

HOOC [CH 2 ]2 CH ( NH 2 ) COOH :

CH 3 CH 2 COOH :

0,15 mol
0,1 mol

HOOC-[CH2]2-CH(NH2)-COOH + HCl HOOC-[CH2]2-CH(NH3Cl)-COOH


NH2- CH2 -COOH +HCl ClNH3- CH2 -COOH
nHCl =0,35 mol > ( naxit glutamic + nGlyxin) = 0,25
HCl d : nHCl f = 0,25 mol nHCl d = 0,1 mol
Dung dch X tc dng vi dd NaOH:
HOOC-[CH2]2-CH(NH3Cl)-COOH + 3NaOH
NaOOC-[CH2]2-CH(NH2)-COONa + NaCl + 3H2O
ClNH3- CH2 -COOH + 2NaOH NH2- CH2 -COONa + NaCl + 2H2O
HCl + NaOH NaCl + H2O
nNaOH f = 3.n axit Glutamic + 2.n Glyxin + n HCl d
= 3.0,15 + 2.0,1 + 0,1 = 0,75 mol

Bi 4: Cho 0,15 mol hn hp X gm hai aminoaxit : R(NH2)(COOH)2 v


R(NH2)2(COOH) vo 200 ml dung dch HCl 1,0 M, thu c dung dch Y. Y tc
dng va ht vi 400 ml dung dch NaOH 1,0 M. Tnh s mol ca R(NH2)(COOH)2
trong 0,15 mol X?
Gii:
Gi s mol ca R(NH2)(COOH)2 v R(NH2)2(COOH) ln lt l x, y mol mol
nHCl = 0,2 mol ; nNaOH = 0,4 mol
H+ + OH- H2O

70

nH

n OH 2x + y +0,2 = 0,4

nhn hp X = x + y = 0,15

x = 0,05 ; y = 0,1

s mol ca R(NH2)(COOH)2 trong 0,15 mol X l 0,05 mol

Bi 5: X l ipeptit Ala-Glu, Y l tripeptit Ala-Ala-Gly. un nng m (gam) hn


hp cha X v Y c t l s mol ca X v Y tng ng l 1:2 vi dung dch NaOH
va . Phn ng hon ton thu c dung dch T. C cn cn thn dung dch T thu
c 56,4 gam cht rn khan. Tnh gi tr ca m ?
Gii:
ipeptit Ala-Glu (X):
H2N-CH(CH3)-CO-NH-CH(COOH)- [CH2]2-COOH: x (mol)
tripeptit Ala-Ala-Gly (Y):
H2N-CH(CH3)-CO-NH- CH(CH3)-CO-NH-CH2-COOH: 2x (mol)
Phn ng vi NaOH:
H2N-CH(CH3)-CO-NH-CH(COOH)- [CH2]2-COOH + 3NaOH
x
H2N-CH(CH3)-COONa + NH2-CH(COONa)- [CH2]2-COONa + 2H2O
x

H2N-CH(CH3)-CO-NH- CH(CH3)-CO-NH-CH2-COOH + 3NaOH


2x
2 H2N-CH(CH3)-COONa + NH2-CH2COONa + H2O
4x

2x

m cht rn = m mui = 111.5x + 97.2x + 191.x = 56,4


x = 0,06 mol
m=m

hn hp (X, Y)

= 218.x + 217.2x = 39,12 gam

Trc nghim

Bi 1: t chy hon ton m gam mt amin n chc X bng lng khng kh


va thu c 1,76 gam CO2; 1,26 gam H2O v V lt N2 (ktc). Gi thit khng
kh ch gm N2 v O2 trong oxi chim 20% v th tch khng kh. Cng thc
phn t ca X v gi tr ca V ln lt l:
A. X l C2H5NH2; V = 6,944 lt.

B. X l C3H7NH2; V = 6,944 lt.

C. X l C3H7NH2; V = 6,72 lt.

D. X l C2H5NH2; V = 6,72 lt.


71

Gii:
Amin n chc: CxHyN

n CO 2 = 0,04 mol ; n H2O = 0,07 mol

y
1
y

CxHyN + x O2 xCO2 + H2O +


N2
2
2
4

n CO 2

n H 2O

0,04 x

0,07 y
2

x 2
=
y 7

(1)

y = 3,5 x

C y 2x + 3 x 2
x = 2 ; y = 7 amin : C2H5NH2

n O2 =

0,04 1
0,04
y
. = 0,01 mol
x = 0,075 mol; n N 2 f (1) =
x
x 2
4

n N2 trong khng kh = 4. n O2 = 0,03 mol


n N2 = 0,31 mol VN2 = 6,944 lt p n A

Bi 2: Dung dch X cha HCl v H2SO4 c pH = 2. trung ho hon ton 0,59g


hn hp 2 amin no, n chc, bc I (c s nguyn t C nh hn hoc bng 4) phi
dng mt lt dung dch X. Cng thc phn t ca hai amin ln lt l:
A. CH3NH2 v C4H9NH2.

B. C3H7NH2 v C4H9NH2.

C. C2H5NH2 v C4H9NH2.

D. A v C ng.

Gii:
Gi cng thc chung ca 2 amin l : C n H 2 n 3 N

C n H 2 n 3 N + H + C n H 2 n 3 N H+
nC H
n

2 n 3

MC H
n

2 n 3

= n H = 10-2 mol

= 59 n = 3

2 amin ng ng bc 1 c s nguyn t C 4 n1 < n = 3 < n2 4


2 amin l : CH3NH2 v C4H9NH2 hoc C2H5NH2 v C4H9NH2
p n D

Bi 3: Hn hp X gm 2 amino axit no (ch c nhm chc COOH v NH2


trong phn t), trong t l m O : m N = 80 : 21. tc dng va vi 3,83 gam

72

hn hp X cn 30 ml dung dch HCl 1M. Mt khc, t chy hon ton 3,83 gam
hn hp X cn 3,192 lt O2 (ktc). Dn ton b sn phm chy (CO2, H2O v N2)
vo nc vi trong d th khi lng kt ta thu c l
A. 13 gam.

B. 20 gam.

C. 15 gam.

D. 10 gam

Gii:
Hai aminoaxit l : CxHyOzNt ( a mol)

y
t
y z

CxHyOzNt + x O2 xCO2 + H2O +


N2
2
2
4 2

m O 16. az 80

m N 14. at 81
nHCl = 0,03 = n

az 10

at 3

(1)

= t.a

(2)

N trong aminoaxit

mX = 3,83 = (12x + y + 16z +14t ). a

(3)

y z

n O2 = x .a
4 2

(4)

T (1), (2), (3), (4) ax = 0,13; ay = 0,25 ; az = 0,1 ; at = 0,03


n CO 2 = 0,13 mol m CaCO3 = 13 gam p n A

Bi 4:

ipeptit mch h X v tripeptit mch h Y u c to nn t mt

aminoaxit (no, mch h, trong phn t cha mt nhm NH2 v mt nhm COOH). t chy hon ton 0,1 mol Y, thu c tng khi lng CO 2 v H2O
bng 54,9 gam. t chy hon ton 0,1 mol X, sn phm thu c cho li t t qua
nc vi trong d, to ra m gam kt ta. Gi tr ca m l:
A. 60,0.

B. 30,0.

C. 15,0.

D. 22,5.

Gii:
Amino axit : CnH2n+1NO2
ipeptit X: CnH2n+1N2O2 : 0,1 mol v tripeptit Y : C3nH6n-1N3O3 : 0,1 mol
nh lut bo ton nguyn t
t Y: n CO 2 = nC = 3n.0,1 = 0,3 n ; n H2O =
m CO 2 + m H2O =44.0,3n + 18.

n H 6n 1
=
.0,1
2
2

6n 1
.0,1 = 54,9 n = 3 X : C6H12O2N
2

t X : n CO 2 = 6. nX = 0,6 mol m CaCO3 = 0,6.100 = 60 (g) p n A

73

Bi 5:

Thy phn hon ton 60 gam hn hp hai ipeptit thu c 63,6 gam hn hp X

gm cc amino axit (cc amino axit ch c mt nhm amino v mt nhm cacboxyl trong
phn t). Nu cho 1/10 hn hp X tc dng vi dung dch HCl (d), c cn cn thn dung
dch, th lng mui khan thu c l
A.8,15 gam.

B. 7,09 gam.

C. 7,82 gam.

D. 16,30 gam.

Gii:

H
H2N - R - CO NH - R - COOH + H2O
2H2N R COOH

nh lut bo ton khi lng: m H2O = 63,6 60 = 3,6 (g) n H2O = 0,2 mol
namino axit = 0,4 mol

1
hn hp X ( H2N R COOH ) : namino axit = 0,04 mol ; mamino axit = 6,36 (g)
10
nHCl = namino axit = 0,04 mol
mmui = mamino axit + mHCl = 6,36 + 0,04 . 36,5 = 7,82 (g) p n C
c) Bi tp t luyn
T lun

Bi 1: t chy hon ton 1,37 gam mt amin thm A thu c 4,07 gam hn
hp CO2 , H2O v 336 ml kh N2 ktc. Mt khc 0,1 mol A tc dng vi 300ml
dung dch HCl 1M.Vit CTPT ca A?
p n: C7H11N3

Bi 2: t chy hon ton 4,45 gam este A c iu ch t amino axit X v


ancol metylic thu c 3,15 gam H2O, 3,36 lt CO2 v 0,56 lt kh N2. T khi hi
ca A so vi khng kh bng 3,069.Vit CTPT, CTCT ca A, bit th tch kh o
ktc
p n: C3H7O2N, H2NCH2COOCH3

Bi 3: Cho 1,52 gam 2 amin no n chc va vi 200 ml dung dch HCl, thu
c 2,98 gam mui. Tnh tng s mol ca 2 amin trong hn hp v nng mol
ca dung dch HCl. Xc nh cng thc cu to ca 2 amin, bit rng hn hp 2
amin c trn theo s mol bng nhau.
p n: 0,04 mol; CH3NH2 v C2H5NH2 (hoc CH3NHCH3)

Bi 4: Hn hp hu c A ch cha 2 loi nhm chc: amino v cacboxyl. Cho


100 ml dung dch ca A nng 0,3M tc dng va vi 48 ml dung dch NaOH
74

1,25M. Sau em c cn dung dch th c 5,31 gam mui khan.Tm CTCT ca


A nu A c mch cacbon khng phn nhnh v nhm amino v tr
p n: HOOC - CH2 - CH(NH2) - COOH

Bi 5: Thy phn hon ton 143,45 gam hn hp A gm hai tetrapeptit thu c


159,74 gam hn hp X gm cc Aminoaxit (Cc Aminoaxit ch cha 1nhm COOH
v 1 nhm NH2 ) . Cho ton b X tc dng vi dung dch HCl d, sau c cn
dung dch th c m(gam) mui khan. Tnh khi lng nc phn ng v gi tr
ca m ?
p n: 16,29(g) v 203,78(g).
Trc nghim

Bi 6: t chy hon ton 0,02 mol mt amino axit A (c s nhm chc amino
bng s nhm chc cacboxyl) thu c 1,792 lc CO2, 0,224 lt kh N2 (cc th tch
o c ktc) v 1,62 gam H2O. Tng s ng phn l amino axit A l?
A. 4

B. 3

C. 5

D. 6

p n l C

Bi 7: trung ha 100 ml dung dch metylamin (c D = 1,002 g/ml) cn thit


61,30 ml dung dch HCl 0,10 M. Nng phn trm ca metylamin l?
A. 0,18%

B. 0,19%

C. 0,20%

D. 0,17%

p n B

Bi 8: Hp cht hu c X cha 9,09% hiro, 18,18% nit, phn cn li l cacbon


v oxi. Khi t chy 3,85 gam X thu c 2,24 lt kh CO2 (ktc). Cho 0,77 gam X
tc dng vi 800 ml dung dch NaOH 0,05M, sau c cn dung dch thu c
khi lng cht rn khan l? ( Bit Mx < 100g/mol)
A. 2,19 gam

B. 0,83 gam

C. 2,02 gam

D. 0,82 gam

p n C

Bi 9: Cho -aminoaxit X tc dng vi axit HNO3 thu c mui Y c CTPT


C3H8O5N2. Ly 41,04 gam Y cho tc dng ht vi 480ml dung dch NaOH 1,5M,
ri un nng dung dch thu c sau phn ng ui ht nc i (khng xy ra
phn ng) ch cn m gam phn rn khan. Gi tr ca m l:
A. 52,92 gam B. 37,17 gam C. 60,12 gam
p n C

75

D. 67,32 gam

Bi 10: X v Y ln lt l cc tripeptit v tetrapeptit c to thnh t cng mt


aminoaxit no mch h, c mt nhm COOH v mt nhm NH2. t chy hon
ton 0,1 mol Y thu c sn phm gm CO2, H2O, N2, trong tng khi lng
ca CO2 v H2O l 47,8 gam. Nu t chy hon ton 0,3 mol X cn bao nhiu
mol O2 ?
A. 2,8 mol.

B. 2,025 mol.

C. 3,375 mol.

D. 1,875 mol.

p n B
2.2.4. Chng Polime v vt liu polime
a) Mt s kin thc cn nm vng
S mt xch = s phn t monome = h s polime ha (n) = 6,02.1023 . s mol mt
xch
- H s polime ha (n) = h s trng hp =

m po lim e
m monome

M po lim e
M monome

t ,p , xt
- Phn ng trng hp: Monome
polime

nh lut bo ton khi lng: mmonome = mpolime + mmonome d


b) Bi ton ha hc phn loi theo cc mc nhn thc t duy v gii theo
phng php chung gii cc bi ton ha hc THPT
Dng bit
T lun

Bi 1: H s trng hp ca poli(etylen) l bao nhiu nu trung bnh mt phn t


polime c khi lng khong 120 000 vC?
Gii:
0

t , xt ,p
n CH2=CH2
(-CH2-CH2-)n

H s trng hp: n =

120000
= 4286
28

Bi 2: Khi trng ngng Glyxin, thu c m (g) polime v 2,88 (g) nc. Gi tr
ca m l?
Gii:
0

,p , xt
n H2N-CH2-COOH t
(- HN-CH2-CO -) n + nH2O

n H2O = 0,16 mol

76

n polime =

1
1
n H2O m polime = .0,16. 57n = 9,12 gam
n
n

Trc nghim

Bi 1: Khi lng ca mt on nilon 6,6 l 27346 vC v mt on mch t


capron l 17176 vC. S lng mt xch trong on mch ca 2 polime nu trn ln
lt l?
A. 113 v 152

B. 121 v 114

C. 121 v 152

D. 113 v 114

Gii:
nilon 6,6: (-NH-[CH2]6-NH-CO-[CH2]4-CO-)n
S lng mt xch: n =

27346
= 121
226

t capron: (-NH-[CH2]5-CO-)n
S lng mt xch: n =

17176
= 152
113

p n C.

Bi 2: Mt loi protein cha 0,32% lu hunh v khi lng. Gi s trong phn


t ch cha 2 nguyn t S. Vy phn t khi ca loi protein l:
A. 200.

B. 10000.

C. 20000.

D. 1000.

Gii:
protein cha 2 nguyn t S
%S =

2.32
.100% = 0,32% M protein = 20000 p n C.
M protein

Dng hiu
T lun

Bi 1: t chy hon ton mt lng polietilen ,sn phm chy ln lt cho qua
bnh 1 ng H2SO4 c v bnh 2 ng dung dch Ca(OH)2 d thy khi lng bnh
1 tng m gam ,bnh 2 c 100 gam kt ta .Tnh gi tr ca m ?
Gii:
Polietilen:

(-CH2-CH2-)n + 3n O2 2n CO2 + 2n H2O

(1)

CO2 + Ca(OH)2 CaCO3 + H2O

(2)

T (1), (2) n H2O = n CO 2 = n CaCO 3 = 1mol

m bnh 1 tng = m H2O = 18 gam p n B

77

Bi 2: Mt on t nilon 6,6 c khi lng 7,5mg th s mt xch trong on


t l bao nhiu ?
Gii:
nilon 6,6: (-NH-[CH2]6-NH-CO-[CH2]4-CO-)n
S lng mt xch: n =

7,5.10 3
.6,02,1023 = 1,99.1019 mt xch
226

Trc nghim

Bi 1: Mt mt xch ca polime X gm C, H, N. H s polime ha ca polime ny


l 500 v c phn t khi l 56500. Mt mt xch ca X ch c 1 nguyn t N. Mt
xch ca polime X l
A. NH (CH2)5CO

B. NH (CH2)6CO

C. NH (CH2)10CO

D. NH CH(CH3)CO

Gii:
M mt xch =

56500
= 113
500

Mt mt xch ca X ch c 1 nguyn t N p n A

Bi 2: iu ch c 2,5 tn polistiren cn dng bao nhiu tn stiren? Bit


hiu sut t 50%
A. 4

B. 5

C. 6

D. 1,25

Gii:
0

t , xt ,p
n CH2=CH(C6H5)
(-CH2-CH(C6H5)-)n

nh lut bo ton khi lng: m stiren phn ng = mpoli stiren = 2,5 tn


m stiren =

100
. m stiren phn ng = 5 tn
50

p n B

Dng vn dng
T lun

Bi 1: T 4 tn C2H4 c cha 30% tp cht c th iu ch bao nhiu tn PE?


(Bit hiu sut phn ng l 90%)
Gii:
m C2H4 = 4. 0,7 = 2,8 (tn)
0

,p , xt
n CH2=CH2 t
(-CH2 CH2 -)n

78

nh lut bo ton khi lng:

m PE = m C2H4 f = 2,8.0,9 = 2,52 tn

Bi 2: Sau khi trng hp 1 mol etilen th thu c sn phm c phn ng va


vi 16 gam brom. Hiu sut phn ng v khi lng polime thu c l bao
nhiu ?
Gii:
0

,p , xt
n CH2=CH2 t
(-CH2 CH2 -)n

CH2=CH2 + Br2 CH2Br- CH2Br

n C2H 4 d = n Br2 = 0,1 mol


n C2H 4 f = 0,9 mol H =

0,9
.100% = 90%
1

Bi 3: Ly 1,68.103 m3 axetilen (ktc) tc dng vi HCl(t0, xt) iu ch


vinylclorua, sau trng hp thnh PVC. Bit hiu sut mi giai on l 75%.
Tnh khi lng PVC thu c?
Gii:
S phn ng: n C2H2 n CH2=CHCl PVC
Hiu sut c qu trnh: H= 0,75.0,75 = 0,5625 = 56,25%

1,68.10 6
n C2 H 2 =
=75.103 mol
22,4
nPVC =

75.10 3 56,25
.
(mol)
n
100

mPVC = 62,5n .

75.10 3 56,25
.
= 2,6367.106 (gam)
n
100

Bi 4: Policaproamit (nilon-6) c th iu ch c t axit -aminocaproic hoc


caprolactam. c 8,475 kg nilon-6 (vi hiu sut cc qu trnh iu ch u l
75%) th khi lng ca axit -aminocaproic s dng nhiu hn khi lng
caprolactam l bao nhiu?
Gii:
n nilon-6 =

8475 75

mol
113 n n

79

t , xt ,p
n H2N-[CH2]5-COOH
(-NH-[CH2]5-CO-)n + n H2O

nh lut bo ton khi lng:


m caprolactam = m nilon-6.

100
75

m -amino caproic = (m nilon-6 + m H2O )

100
75

Theo phng trnh: n H2O = n. n nilon-6 = 75 (mol)


Khi lng ca axit -aminocaproic s dng nhiu hn khi lng caprolactam
l: m = m H2O .

1
= 1800 (gam)
0,75

Trc nghim

Bi 1: Hi trong mt kg go cha 8% tinh bt c bao nhiu mt xch -C6H10O5- ?


A. 2,973.1023

B. 5,068.1023

C. 3,011.1024

D. 6,022.1024

Gii:
m tinh bt = 0,08 kg = 80 gam
S mt xch -C6H10O5- l: n =

80
.6,02.1023 = 2,973.1023 mt xch
162

p n A

Bi 2: iu ch cao su buna ngi ta c th thc hin theo cc s bin ha


%
%
sau: C 2 H 5OH hs
50
buta 1,3 dien hs
80
caosu buna

Tnh khi lng ancol etylic cn ly c th iu ch c 54 gam cao su buna


theo s trn?
A. 92 gam

B. 184 gam

C. 115 gam

D. 230 gam.

Gii:
n Cao su Buna =

54 1
mol
54 n n

1 50%
2 80%
2n C 2 H 5 OH H

nC4 H 6 H

(CH 2 CH CH CH 2 ) n

80

n C2H5OH = 2n. n Cao su Buna .

100 100
= 5 mol
.
50 80

m C2H5OH = 230 gam

p n D

Bi 3: Tin hnh trng hp 20,8 stiren. Hn hp thu c sau phn ng tc dng


va vi 500 ml dung dch Brom 0,2M. Hiu sut ca phn ng trng hp l
A. 25%

B. 50%

C. 60%

D. 75%

Gii:
n Stiren = 0,2 mol
0

t , xt ,p
n CH2=CH(C6H5)
(-CH2-CH(C6H5)-)n

C6H5CH=CH2 + Br2 C6H5CHBr - CH2Br

n Br2 = n Stiren d = 0,1 mol


Hiu sut: H = 50%

n Stiren f = 0,1 mol


p n B

Bi 4: Poli(tetrafloetylen) hay thng gi l teflon (-CF2-CF2-)n c sn xut t


H %
clorofom qua cc giai on sau: 2n CHCl3
2nCHF2Cl
1

H2 %

H3 %

(-CF2 CF2 -)n . Nu xut pht t 17,505 tn clorofom, vi

n CF2 = CF2

hiu sut tng ng ca tng giai on l: 79%; 81% v 80% th lng teflon thu
c l:
A. 3,749 tn.

B. 4,6688 tn.

C. 7,342 tn.

D. 2,4995 tn

Gii:
H %
H %
H %
2n CHCl3
2nCHF2Cl
n CF2 = CF2
(-CF2 CF2 -)n
1

17 ,505 .10 6
n CHCl 3 =
mol
119 ,5
n Teflon =

1
79 81 80
1 17 ,505 .10 6
.
.
. n CHCl3 .
=
= 37,494.103 (mol)
.
100 100 100 2n
2n
119 ,5

m Teflon = 3,749.106 gam

p n A

Dng vn dng sng to


T lun

Bi 1: em trng hp 5,2g stiren, hn hp sau phn ng cho cc dng vi 100ml


dung dch brom 0,15M sau tip tc cho thm KI d vo th c 0,635g Iot.
Hiu sut ca phn ng trng hp l?

81

Gii:
n Stiren = 0,05 mol; n Br2 = 0,015 mol ; n I2 = 0,0025 mol,
0

t , xt ,p
n CH2=CH(C6H5)
(-CH2-CH(C6H5)-)n

(1)

C6H5CH=CH2 + Br2 C6H5CHBr - CH2Br

(2)

Br2 + 2KI 2KBr + I2

(3)

n Br2 d (2) = n I2

(3)

= 0,0025 mol

n Br2 f (2) = 0,0125 mol = n Stiren d (1)

n Stiren d (1) = 0,0375 mol


Hiu sut ca phn ng trng hp: H = 75%

Bi 2: T 180 lt ancol etylic 400 (khi lng ring ca ancol etylic nguyn cht l
d = 0,8g/ml) iu ch c bao nhiu kg cao su buna (hiu sut qu trnh l 75%)
Gii:

n C2H5OH =

180 .40.10 3
1
.0,8.
(mol)
100
46

S phn ng :
2n C2 H5OH
nC4 H 6
(CH 2 CH CH CH 2 ) n

1 180 .40.10 3
1 75
.0,8. .
m Cao su Buna = 54n.
= 25356 gam = 25,356 kg
100
46 100
2n

Bi 3: C 5,668 g cao su buna-S phn ng va ht vi 3,462 g brom trong CCl4. Tnh t


l mt xch butaien v stiren trong cao su buna-S ?
Gii:

n Br2 = 0,022 mol


Cao su Buna-S c : x mt xch Butaien v y mt xch Stiren
n Br2 = n mt xch Butaien 0,022 mol

m mt xch Stiren = m Cao su Buna - m mt xch Butaien = 5,668 0,022.54 = 4,5 gam
n mt xch Stiren 0,0433 mol

x 0,022 1

T l mt xch butaien v stiren trong cao su buna-S l : 1 : 2


y 0,0433 2

Bi 4: ng trng hp imetyl buta1,3ien vi acrilonitrin(CH2=CHCN) theo


t l tng ng x : y, thu c mt loi polime. t chy hon ton mt lng
82

polime ny, thu c hn hp kh v hi (CO 2, H2O, N2) trong c 57,69% CO2


v th tch. T l x : y khi tham gia trng hp l bao nhiu ?
Gii:

CH 2 C(CH 3 ) CH CH 2 : x mol

CH 2 CH CN : y mol
nh lut bo ton nguyn t:

n CO 2 = 5x + 3y ; n H 2O = 4x +
% VCO 2 =

57,69
5x 3y
=
100
9x 5y

3
1
y ; n N2 = y
2
2

x
5
1,66
y
3

Trc nghim

Bi 1: Cho s chuyn ha: 2CH4 C2H2 C2H3Cl PVC


tng hp c 250kg PVC theo s trn th cn Vm3 kh thin nhin (ktc).
Gi tr ca V l? (bit CH4 chim 80% kh thin nhin v hiu sut ca c qu trnh
l 50%).
A. 358,4

B. 448,0

C. 286,7

D. 224,0

Gii:

250.10 3
n PVC =
= 4.103 mol
62,5n
n CH 4 = 2n. n PVC .

100
= 16.103 mol
50

V kh thin nhin = 16.103.22,4.

100
= 448.103 lt
80

p n B

Bi 2: Clo ha PVC thu c mt polime cha 63,96% clo v khi lng, trung
bnh mt phn t clo phn ng vi k mt xch trong mch PVC. Gi tr ca k l?
A. 3

B. 6

C. 4

D. 5

Gii:
(-CH2-CHCl-)k + Cl2 : phn ng th, 1 nguyn t Cl thay th 1 nguyn t H
% Cl =

(k 1).35,5
63,96

62,5k 35,5 1 100

k=3

83

p n A

H 35%
H 80%
H 60%
H 80%
Bi 3: G
C6H12O6
2C2H5OH
C4H6
Cao su

buna. Khi lng g cn sn xut 1 tn cao su buna l?


A. 24,797 tn

B. 12,4 tn

C. 1 tn

D. 22,32 tn

Gii:
H1 35%
(C6H10O5)n

nC6H12O6
2 80%
3 60%
4 80%
H

2nC2H5OH H

nC4H6 H

(-CH2-CH=CH-CH2-)n

n Cao su =

10 6
mol
54 n

n (C6H10O5 )n = n Cao su .

100 100 100 100


( mol )
.
.
.
35 80 60 80

m (C6H10O5 )n = 162. n (C6H10O5 )n = 22,32. 106 gam

p n D

Bi 4: Tin hnh phn ng ng trng hp gia stiren v buta 1,3 ien


(butaien), thu c polime X. C 2,834 gam X phn ng va ht vi 1,731 gam
Br2. T l s mt xch (butaien : stiren) trong loi polime trn l
A. 1 : 1.

B. 1 : 2.

C. 2 : 3.

D. 1 : 3.

Gii:
n CH2=CH-CH=CH2 + n CH2=CH(C6H5)
0

t , xt ,p

-(-CH2-CH=CH-CH2-CH2-CH(C6H5)-)-n

n Br2 0,0108 mol

Cao su Buna-S c : x mt xch Butaien v y mt xch Stiren

n Br2 = n mt xch Butaien = 0,0108 mol


m mt xch Stiren = m Cao su Buna - m mt xch Butaien = 2,834 0,0108.54 = 2,2508 gam
n mt xch Stiren 0,0216 mol

x 0,0108 1

y 0,0216 2

p n B

c) Bi tp t luyn
T lun

Bi 1: Polietilen c trng hp t etilen. Hi 280 gam polietilen c trng


hp t bao nhiu phn t etilen
p n: 6,023.1024 phn t etilen

84

Bi 2: un polime A vi brom c mt bt st to mt cht kh khng mu c th


lm kt ta dung dch. Nu un khan A thu c mt RH lng B c th chng ct
c, c t khi hi so vi khng kh l 3,58. Cht lng ny khng nhng tc dng
vi Br2 khi c mt bt st m cn tc dng c vi dung dch Br 2. Xc nh CTCT
ca A v B
p n: A l (- CH(C6H5)CH2-)n ; B l C6H5CH = CH2

Bi 3: Cn bao nhiu m3 kh thin nhin (ktc) iu ch c 1 tn PVC, bit


metan chim 95% th tch kh thin nhin v thc hin qua 3 phn ng t metan ra
PVC vi hiu sut tng ng l 20%, 95% v 90%.
p n: 4412,43 m3

Bi 4: iu ch ra nha PE t kh thin nhin ngi ta thc hin qua 3 phn


ng.T 5 m3 kh thin nhin ( 0oC, 0,5 atm) trong c 89,60% CH4 iu ch
c bao nhiu kg nha PE ( bit hiu sut ca c qu trnh phn ng t 80%)?
p n: 1,12 Kg

Bi 5: T tm l mt loi polipeptit gm cc mt xch amino axit:


H2N - CH2 - COOH (Gly); CH2 - CH(NH2) - COOH (Ala)
HO - CH2 - CH(NH2) - COOH (Ser); HO - C6H4 - CH(NH2) - COOH (Tir)
Bit Gly v Ala chim 75% khi lng t, t l mol

Gly 2
Ser 1
v

Ala 1
Tir 1

Tnh khi lng mi amino axit thu c khi thy phn 948 mg t tm. Gi thit
phn ng xy ra vi hiu sut 100%.
p n: Gly: 557,2 mg ; Ala: 330,7 mg ; Ser: 105 mg ; Tir: 191 mg
Trc nghim

Bi 6: Mt mu cao su thin nhin c phn t khi 142800 vC. S mt xch


trong mt phn t l:
A. 1860

B. 2000

C. 2100

D. 2168

p n C

Bi 7: Phn t khi trung bnh ca mt loi polime X l 122400. Nu bit h


trng hp ca phn t X l 1800 v thnh phn phn t ca polime ny ch cha C,
H ( c th c c O) th c th kt lun tn X l:

85

A. Poli(vinylclorua)

B. Poli(vinylaxetat)

C. Poli(etylen - terephtalat)

D. cao su isopren

p n D

Bi 8: Cho ton b sn phm chy sinh ra khi t chy hon ton mt lng kh
poli propilen ln lt i qua hai bnh: bnh 1 ng H2SO4 m c (thy khi lng
bnh tng 10,53 gam) v bnh 2 ng dung dch c cha 0,39 mol Ca(OH) 2 ha tan,
th thu c m (gam) kt ta.Gi tr ca m l:
A.16,5 (g)

B. 19,5 (g)

C. 21,5 (g)

D. 15(g)

p n B

Bi 9: Khi trng ngng m (gam) axit amino axetic vi hiu sut 75%, ngoi
amino axit khng phn ng ngi ta cn thu c 11,856 (gam) polime v x (gam)
H2O. Gi tr ca m v x theo th t l:
A. 15,6 (g) v 3,744 (g)

B. 20,8 (g) v 2,808 (g)

C. 20,8 (g) v 3,744 (g)

D. 11,856 (g) v 8,112 (g)

p n C

Bi 10: Khi thy phn 375 kg mt mu PVC trong dung dch kim NaOH nng,
vi hiu sut qu trnh l a%, ngi ta thu c hn hp cc cht hu c c khi
lng 275,433 kg. Gi tr ca a l:
A. 87,9%

B. 89,7%

C. 91,6%

D. 79,8%

p n B
2.3. S dng h thng bi ton ha hc theo cc mc nhn thc t duy
trong dy hc phn hu c - Ha hc lp 12
Trn c s h thng cc bi tp ha hc c bin son trn, chng ti
la chn, s dng mt s bi ton a vo cc khu dy hc nhm mc ch
sau:
- Xy dng kin thc mi, k nng mi.
- Vn dng, cng c kin thc, k nng.
- Kim tra, nh gi kin thc, k nng.

86

2.3.1 S dng h thng bi ton ha hc theo cc mc nhn thc t duy


trong vic xy dng kin thc mi, k nng mi
Thng thng trong mt bi hc GV chun b cc cu hi dng sau ng
vi cc giai on dy hc:
Giai on mt: Cu hi v cc bi ton mc bit, hiu v vn dng
kim tra kin thc c.
Giai on hai: Gii quyt cc vn thuc bi mi bng cc bi ton ch
yu mc bit, hiu.
Giai on ba: Tng kt, tm ra cc logic, cc mi lin h. Thng thng s
dng cc bi tp vn dng v vn dng sng to.
V d: Khi dy bi Lipit, GV c th s dng bi ton thy phn Este. HS s vn
dng kin thc c, vit phng trnh phn ng v nhn thy sn phm ca phn ng
l mui v ancol. T HS, xc nh c mt ha tnh c bn ca Lipit l phn
ng thy phn v xc nh c sn phm phn ng. GV c th s dng cc bi
ton trnh by trong lun vn:
Phiu bi tp s 1:
Cu 1: (Bi 2 - Mc 2.2.1 - Dng bit - Phn t lun)
Cu 2: (Bi 1 - Mc 2.2.1 - Dng hiu - Phn t lun)
Phiu bi tp s 2:
Cu 3: (Bi 1 - Mc 2.2.1 - Dng vn dng - Phn trc nghim)
Cu 4: (Bi 2 - Mc 2.2.1 - Dng vn dng - Phn trc nghim)
Trong vic xy dng kin thc mi, k nng mi; khi nghin cu v tnh
cht ha hc ca cht bo, GV c th s dng cc bi ton ha hc c trnh
by trong lun vn di hnh thc pht phiu hc tp cho HS:
Phiu bi tp s 3: Phn ng thy phn cht bo
Cu 5: (Bi 4 - Mc 2.2.1 - Dng vn dng - Phn t lun)
Phiu bi tp s 4: Phn ng hiro ha cht bo
Cu 6: (Bi 3 - Mc 2.2.1 - Dng bit - Phn trc nghim)
Phiu bi tp s 5: Ch s axit, ch s x phng ha cht bo
Cu 7: (Bi 2 - Mc 2.2.1 - Dng bit - Phn trc nghim)
Cu 8: (Bi 5 - Mc 2.2.1 - Dng vn dng - Phn trc nghim)

87

2.3.2. S dng h thng bi ton ha hc theo cc mc nhn thc t duy


trong vic vn dng, cng c kin thc, k nng
Nh phn tch trn th khi kt thc mt bi hc hoc khi c bi luyn
tp, n tp, th h thng bi ton ha hc cng quan trng. N s gip HS vn dng
nhng kin thc hc cng c v khc su kin thc, k nng thng qua cc bi
tp dng vn dng v vn dng sng to.
V d: Khi dy bi (Luyn tp Este v cht bo), trong gi luyn tp GV s dng
bi ton ha hc mc vn dng v vn dng sng to (Mc 2.2.1) di hnh
thc pht phiu hc tp cho HS, hc sinh nm vng tnh cht ha hc ca Este,
Lipit v cch iu ch Este; rn luyn k nng gii ton ha hc v kh nng t duy
mc cao.
Sau mi tit hc hoc sau mi gi luyn tp, GV c th s dng h thng
bi tp t luyn giao cho HS t lm nh gip HS nng cao tnh ch ng, c lp,
sng to trong hc tp.
2.3.3 S dng h thng bi ton ha hc theo cc mc nhn thc t duy vo
vic kim tra, nh gi kin thc, k nng ca hc sinh
Kim tra nh gi l mt khu rt quan trng ca qu trnh dy hc. Vic
kim tra, nh gi c th p dng trong mi khu ca qu trnh dy hc, vi nhiu
hnh thc khc nh nhau nh: Kim tra ming, kim tra vn p, kim tra vit, trc
nghim hoc phi hp cc hnh thc kim tra vi nhau. Ty vo mc ch kim
tra v i tng HS ta c th s dng cc dng bi tp c 4 mc nhn thc v
t duy.
Chng ti xy dng cc kim tra 15 pht v 45 pht (ch c cc bi ton
ha hc) theo cu trc sau:
- kim tra 15 pht: gm 5 cu hi trc nghim khch quan (2 im/cu),
cc cu hi c xy dng theo cc mc ( mc bit 1 cu, mc hiu 2
cu, mc vn dng 1 cu, mc vn dng sng to 1 cu). Thi gian d
kin 3 pht/cu.
- kim tra 45 pht (100% trc nghim khch quan):10 cu (1,0 im/cu),
cc cu hi c xy dng theo cc mc (dng bit 2 cu, dng hiu 3 cu,
dng vn dng 3 cu, dng vn dng sng to 2 cu).

88

- kim tra 45 pht (100% t lun): 5 cu (2 im/cu), cc cu hi c


xy dng theo cc mc (dng bit 1 cu, dng hiu 2 cu, dng vn dng 1
cu, dng vn dng sng to 1 cu).
- kim tra 45 pht: gm 9 cu hi di c 2 hnh thc t lun v trc
nghim khch quan.
+) 6 cu hi trc nghim khch quan (0,67 im/cu), cc cu hi c xy
dng theo cc mc ( mc bit 2 cu, mc hiu 2 cu, mc vn dng
2 cu). Thi gian d kin 3 pht/cu.
+) 3 cu t lun (2 im/cu), cc cu hi c xy dng theo cc mc
( mc hiu 1 cu, mc vn dng 1 cu, mc vn dng sng to 1
cu). Thi gian d kin trung bnh 9 pht/cu.
GV c th s dng cc bi kim tra ny nh gi kin thc, k nng ca
HS. Qua kt qu kim tra, GV ch ra cho HS bit cc thiu st, l hng trong kin
thc, ng thi c k hoch b sung trong qu trnh dy hc.

89

Tiu kt chng 2
Trong chng ny, chng ti :
- Gii thiu v chng trnh ha hc hu c lp 12 THPT
- La chn, phn loi cc bi ton ha hc hu c lp 12 theo 4 mc
nhn thc t duy v gii chng theo phng php chung gii cc bi ton ha hc
THPT. C th chng ti bin son c 120 bi ton ha hc hu c lp 12
(trong c 60 bi tp t lun v 60 bi tp trc nghim khch quan) v 40 bi tp
t luyn (trong c 20 bi tp t lun v 20 bi tp trc nghim khch quan).
- xut vic s dng h thng bi ton bin son trong dy v hc
phn ha hc hu c lp 12, THPT.

90

CHNG 3
THC NGHIM S PHM
3.1. Mc ch ca thc nghim s phm
Chng ti tin hnh TN s phm nhm khng nh mc ch nghin cu
ca ti l thit thc, kh thi, p ng c yu cu nng cao nng lc nhn thc
t duy cho HS v gp phn nng cao hiu qu dy v hc mn ha hc trung hc
ph thng.
3.2. Nhim v ca thc nghim s phm
- La chn i tng v a bn thc nghim s phm, kim tra trc thc
nghim nh gi s tng ng gia lp TN v lp C.
- Thit k chng trnh thc nghim. Son tho cc gio n, cc kim tra
theo ni dung ca ti.
- Chm im kim tra, thu thp s liu v phn tch, x l kt qu thc
nghim s phm :
+ nh gi s ph hp ca cc bi ton theo cc mc nhn thc t duy
ca HS.
+ nh gi hiu qu ca vic s dng h thng bi ton bin son trong
vic pht trin nng lc nhn thc t duy ca HS.
Qua nh gi hiu qu ca ti.
3.3. Qu trnh tin hnh thc nghim s phm
3.3.1. i tng v a bn thc nghim
- a bn TN: chng ti tin hnh thc nghim trng THPT An Lo v
THPT Hng Hi - Hi Phng l cc trng c c s trang thit b vt cht kh tt,
vi i ng GV c trnh chuyn mn vng vng, tm huyt vi ngh.
- i tng TN: HS lp 12 trng THPT An Lo v THPT Hng Hi nm
hc 2012 2013.
STT

Trng

Lp TN

Lp C

GV dy TN

THPT An Lo

12A4

12A6

Phng Th Kim Ngn

THPT Hng Hi

12A01

12A02

Hong Sn Hi

91

- m bo tnh khch quan khi tin hnh TN, chng ti chn cc lp TN


v lp C c s s tng ng v c sc hc tng ng nhau.
+ Lp TN: 83 HS ca 2 lp 12, GV hng dn HS phng php chung gii bi
ton ha hc v tin hnh gi dy cho HS c s dng h thng bi tp bin son.
+ Lp C: 84 hc sinh ca 2 lp 12 vi cch dy hc bnh thng.
Trc khi tin hnh thc nghim, HS u tham gia kim tra mt bi 15 pht
gm 3 cu trc nghim khch quan v 2 cu t lun v cc kin thc hc trc
(cc bi ton ha hu c lp 11) v c lin quan n ni dung thc nghim, ch
yu nh gi v kh nng t duy ha hc ca HS. Kt qu bi kim tra ny c
xem l yu t khng nh cch chn mu thc nghim l ph hp v s tng
ng ca lp TN v lp C.
Bng 3.1. Phn phi tn sut s hc sinh theo im bi kim tra
S hc sinh t im
Nhm
Tng s 1

9 10

Trung
bnh

lch
chun

Thc nghim

83

3 10 11 17 17 13 9

6.506 1.763

i chng

84

2 14 10 16 19 11 8

6.440 1.793

Kt qu kim tra cho thy im trung bnh ca hai nhm (TN v C) c s


khc nhau, do chng ti dng php kim chng T-Test kim chng s chnh
lch gia im s trung bnh ca hai nhm trc khi tc ng: p = 0,406 > 0,05, t
kt lun s chnh lch im s trung bnh ca hai nhm TN v C l khng c
ngha, hai nhm c coi l tng ng.
3.3.2. Thit k chng trnh thc nghim s phm
T chc bin son gio n cc bi dy c s dng h thng bi ton ha hc
theo cc mc nhn thc t duy trong dy hc ha hc hu c lp 12. ng thi,
chng ti trao i kin vi GV dy thc nghim v s phm ca cc t thc
nghim c s thng nht v ni dung v phng php ging dy (hng dn HS
s dng phng php chung gii cc bi ton ha hc THPT gii cc bi ton
ha hc hu c lp 12). Sau khi dy cc bi thc nghim, chng ti tin hnh
kim tra ng thi lp TN v lp C. Vic kim tra nh gi c tin hnh
thc hin hai nhim v:
92

- Nhim v th nht
nh gi mc kh ca cc dng bi tp theo cc mc nhn thc t
duy ca HS, chng ti tin hnh la chn v s dng cc bi ton bin son
xy dng cc kim tra cho c hai nhm lp TN v C.
+ s 1(Ph lc)
+ s 2 (Ph lc)
- Nhim v th hai
nh gi hiu qu ca vic s dng h thng bi ton ha hc bin
son i vi qu trnh dy v hc mn ha hc THPT chng ti tin hnh p dng
vo dy cc bi c th trong 4 chng ca chng trnh ha hu c lp 12 ( t
chng 1 n chng 4) i vi cc lp TN 12A4 trng THPT An Lo v lp
12A01 trng THPT Hng Hi. Sau chng ti tin hnh kim tra cho c 4 lp
(2 lp TN v 2 lp C) vi 2 kim tra 45 pht:
+ s 3 (Ph lc)
+ s 4 (Ph lc)
3.4. Kt qu thc nghim s phm
3.4.1. Kt qu thc hin nhim v th nht
Sau khi chm bi kim tra ( s 1, 2) ca HS hai lp TN v C, chng ti
tng hp kt qu thu c bng sau:
Bng 3.2. T l HS tr li ng cu hi
T l HS tr li ng cu hi
Tng s
HS
Dng 1
Dng 2
Dng 3
Dng 4
83
100%
90,4%
77,1%
6,02%
84
100%
85%
52,3%
1,19%
Vi dng 1 - dng bit, dng 2 - dng hiu, dng 3 - dng vn dng, dng 4 -

Nhm
TN
C

dng vn dng sng to.


Phn tch kt qu:
- i vi cc bi tp dng 1 l cc bi tp n gin, mang tnh cht tm hiu, HS
ch cn nh l c th tr li c. V vy dng ny 100% HS tr li ng.
- i vi cc bi tp thuc dng 2 l nhng bi tp m HS hc bi cn thn
l c th tr li ng. Bi tp dng ny khng i hi trnh t duy cao, c
khong 85% n 90,4% HS c hai nhm tr li ng.

93

- i vi bi tp dng 3 l cc bi tp mang tnh vn dng, HS phi thc


hin cc thao tc t duy phn tch, tng hp tuy nhin mc n gin do i
hi HS phi nm vng kin thc, hiu v vn dng kin thc vo cc tnh hung
khc nhau. Vi loi bi tp ny ch c 52,3% n 77,1% tr li ng.
- i vi bi tp dng 4 l nhng bi tp mc vn dng sng to, i
hi HS phi c t duy mc cao, linh hot sng to, suy lun tm ra cu tr
li. Vi bi tp ny ch c 1,19% n 6,02% HS tr li ng.
T phn tch trn, chng ti thy vic la chn, phn loi cc bi ton ha
hc theo 4 mc nhn thc t duy ca HS trn l ph hp. H thng bi tp trn
nh gi c nng lc nhn thc t duy ca HS v gip GV pht hin ra nhng HS
c nng khiu v ha hc.
3.4.2. Kt qu thc hin nhim v th hai
Kt qu bi kim tra ( s 3, 4) ca HS c th hin qua cc bng v biu
sau:
- Bng phn phi tn sut:
Bng 3.3. Bng im kim tra ca hc sinh

Trng

THPT

An Lo
3
Hng
Hi

An Lo
4

S HS t im Xi

10

12A4
(TN)

40

10

14

12A6
(C)

42

10

12A01
(TN)

43

11

12

12A02
(C)

42

11

12A4
(TN)

40

12

12A6
(C)

42

11

10

43

14

42

12

Lp

12A01

Hng
Hi

(TN)
12A02
(C)

94

Bng 3.4. Bng im trung bnh


THPT Hng Hi

THPT An Lo

12A4

12A6

12A01

12A02

7,575

6,452

7,233

6,333

7,675

6,429

7,442

6,31

Bng 3.5. Bng % HS t im yu, km; trung bnh; kh; gii

Trng

THPT
An Lo

3
Hng Hi

An Lo
4
Hng Hi

% Yu,

% Trung

km

bnh

12A4 (TN)

2.50

12A6 (C)

Lp

% Kh

% Gii

15.00

60.00

22.50

14.29

35.71

42.86

7.14

12A01 (TN)

4.65

23.26

53.49

18.60

12A02 (C)

11.90

38.10

45.24

4.76

12A4 (TN)

2.50

17.50

50.00

30.0

12A6 (C)

11.90

40.48

40.48

7.14

12A01 (TN)

2.33

23.26

51.16

23.26

12A02 (C)

9.52

40.48

47.62

2.38

Bng 3.6. Bng % HS t im t X i tr xung

Lp
s

12A4
(TN)
12A6
(C)
12A01
(TN)
12A02
(C)
12A4
(TN)
12A6
(C)
12A01
(TN)
12A02
(C)

% HS t im t Xi tr xung
1
2
3
4
5

2.50

17.50 42.50 77.50 95.00 100

2.32

14.29 26.19 50.00 71.49 92.86 97.62 100

4.65

11.91 33.33 50.00 76.19 95.24 100

2.50

11.91 26.19 52.38 76.19 92.86 97.62 100

2.33

11.63 25.58 44.19 76.74 95.35 100

2.38

9.52

30.95 50.00 78.57 97.62 100

7.50

10

11.63 27.91 53.49 81.39 97.67 100

7.50

95

100

20.00 40.00 70.00 92.50 100

100

- th, biu :
ng ly tch ng vi kt qu nu trong bng 3.6. Trc tung ch %HS t
im t Xi tr xung, trc honh ch im s.

T l %

120
100
80
60

TN - 12A4

40

C - 12A6

20
0
1

10

im
th 3.1. ng lu tch im kim tra - s 3 - Trng THPT An Lo

T l %

120
100
80
60

TN - 12A01

40

C - 12A02

20
0
1

10

im
th 3.2. ng lu tch im kim tra - s 3 - Trng THPT Hng Hi

96

T l %

120
100
80
60

TN - 12A4

40

C - 12A6

20
0
1

10

im
th 3.3. ng lu tch im kim tra - s 4 - Trng THPT An Lo

T l %

120
100
80
60

TN - 12A01

40

C - 12A02

20
0
1

10

im
th 3.4. ng lu tch im kim tra - s 4 - Trng THPT Hng Hi

97

Biu hnh ct biu din trnh ca HS thng qua d liu trong bng 3.5.

60

60

50

50

40

40

30

30

20

20

10

10

0
YK

TB

TN - 12A4 - L1

YK

C - 12A6 - L1

TB

TN - 12A01 - L1

Biu 3.1. s 3 - An Lo

C - 12A02 - L1

Biu 3.2. s 3 - Hng Hi

60

50
45

50

40
35

40

30

30

25
20

20

15

10

10
5

YK
YK

TB

TN - 12A4 - L2

TB

TN - 12A01 - L2

C - 12A6 - L2

Biu 3.3. s 4 - An Lo

C - 12A02 - L2

Biu 3.4. s 4 - Hng Hi

Cc tham s c trng thng k


- Trung bnh cng: c trng cho s tp trung s liu

1
X
n

n .x
i 1

Trong : n s HS thc nghim, ni s HS t im xi.


- Phng sai (S2) v lch chun (S): l cc tham s o mc phn tn ca cc
s liu quanh gi tr trung bnh cng:

S2

1 k
n i ( x i X) 2

n 1 i1

S S2

lch chun cng nh bao nhiu th s liu cng t phn tn by nhiu.

98

- H s bin thin V:

S
.100%
X

Nu V nm trong khong 10 - 30% th dao ng tin cy.


- Sai s tiu chun : S / n
Mun so snh cht lng ca cc tp th HS khi tnh c gi tr trung bnh
cng th s c 2 trng hp:
- Nu gi tr trung bnh cng bng nhau th trng hp no c lch chun S nh
hn s c cht lng tt hn.
- Nu gi tr trung bnh cng khc nhau th trng hp no c h s bin thin V
nh hn th cht lng u hn, cn gi tr X ln hn th trnh tt hn.
T cc gi tr trn ta c bng cc tham s c trng:
Bng 3.7. Tng hp cc tham s c trng
s
3

i tng

S2

TN (83)

7.40 0.15

1.88

1.37

18.51

C (84)

6.39 0.17

2.29

1.51

23.67

TN (83)

7.55 0.16

2.06

1.44

19.01

C (84)

6.37 0.16

2.04

1.43

22.44

Phn tch kt qu:


- Phn tch nh tnh:
Sau khi tin hnh kim tra v chm im chng ti nhn thy rng:
+ Trong qu trnh dy hc, vic phn loi bi tp theo cc mc nhn thc
t duy v hng dn HS phng php chung gii bi ton ha hc to nn s
thay i r rt v khng kh hc tp ca HS trong gi hc. Trong gi hc lp TN,
HS rt si ni, hng th tham gia vo cc hot ng hc tp v nm vng kin thc
ha hc, gii bi ton ha hc nhanh hn so vi HS lp C.
+ Cc GV tham gia ging dy thc nghim u thy vic phn loi bi ton
ha hc theo cc mc nhn thc t duy v s dng phng php chung gii cc
bi ton ha hc THPT gip cho vic hng dn HS gii bi tp d dng hn, hiu
qu dy hc tt hn.

99

- Phn tch nh lng:


Cc bng phn phi tn sut, th ng lu tch v cc tham s c trng
cho thy cht lng hc tp ca HS lp TN cao hn HS lp C, th hin:
+ T l phn trm (%) HS yu, km; trung bnh ca lp TN lun thp hn lp
C (th hin qua biu hnh ct).
+ T l phn trm (%) HS kh, gii ca lp TN lun cao hn lp C (th
hin qua biu hnh ct).
+ th ng lu tch ca lp TN lun bn phi v pha di ng lu
tch ca lp C, iu cho thy cht lng hc tp ca lp TN tt hn v ng
u hn lp C.
+ im trung bnh cng ca HS lp TN cao hn lp C.
+ H s bin thin V ca lp TN lun nh hn ca lp C chng t cht
lng ca lp TN ng u hn.
Nh trn chng minh kt qu hai nhm (TN v C) trc tc ng l
tng ng. Sau tc ng, kim chng s chnh lch im trung bnh bng T-Test
cho kt qu: kim tra s 3 (kim tra ln 1) c p = 6,4.10-6 < 0,05; kim tra s
4 (kim tra ln 2) c p = 1,3.10-7 < 0,05. iu cho thy, s chnh lch gia im
trung bnh ca nhm TN v nhm C rt c ngha, tc l chnh lch gia im
trung bnh ca nhm TN v nhm C khng ngu nhin m do kt qu tc ng.
Chnh lch gi tr trung bnh chun SMD = 0,664 (kim tra ln 1), v
SMD = 0,829 (kim tra ln 2). Theo bng tiu ch Cohen, chnh lch gi tr trung
bnh chun SMD cho thy mc nh hng ca dy hc c s dng vic phn
loi bi ton ha hc theo cc mc nhn thc v s dng phng php chung
gii cc bi ton ha hc THPT n kt qu hc tp ca nhm TN l trung bnh
(vi bi kim tra ln 1) do HS mi c lm quen vi phng php chung gii cc
bi ton ha hc THPT v c nh hng ln (vi bi kim tra ln 2) sau qu trnh
thc nghim.
Nh vy, vic la chn, phn loi v gii cc bi ton ha hc hu c lp 12
theo mt phng php chung gp phn thit thc nng cao hiu qu dy v hc
mn ha hc lp 12 ni ring v mn ha hc THPT ni chung.

100

Tiu kt chng 3
Trong chng ny, chng ti trnh tin hnh thc nghim s phm ti 4
lp thuc 2 trng THPT An Lo v Hng Hi - thnh ph Hi Phng nhm nh
gi tnh hiu qu v kh thi ca ti.
Chng ti thit k chng trnh thc nghim s phm vi hai nhim v:
- nh gi mc kh ca cc dng bi tp theo cc mc nhn thc t
duy ca HS.
- nh gi hiu qu ca vic s dng h thng bi ton ha hc hu c lp
12 phn loi theo 4 mc nhn thc t duy v gii theo phng php chung i
vi qu trnh dy v hc mn ha hc trung hc ph thng.
Cc kt qu thc nghim s phm khng nh:
- Vic la chn, phn loi cc bi ton ha hc theo 4 mc nhn thc t
duy ca HS trn l ph hp. H thng bi tp trn nh gi c nng lc nhn
thc t duy ca HS v gip GV pht hin ra nhng HS c nng khiu v ha hc.
- H thng bi ton ha hc bin son thit thc gp phn nng cao
cht lng dy v hc phn ha hc hu c lp 12 ni ring v mn ha hc
trng ph thng ni chung.

101

KT LUN
i chiu vi mc ch, nhim v ca ti, chng ti gii quyt c
nhng vn sau:
- Nghin cu c s l lun v thc tin ca ti bao gm c s l lun ca
vic nng cao cht lng, hiu qu qu trnh dy v hc mn ha hc THPT; vai
tr, ngha ca BTHH; c s la chn, phn loi BTHH; thc trng ca vic s
dng bi ton ha hc trng THPT; phng php chung gii cc bi ton ha
hc THPT.
- la chn, phn loi cc bi ton ha hc hu c lp 12 v gii chng
theo phng php chung gii cc bi ton ha hc THPT.
C th chng ti la chn c 120 bi ton ha hc hu c lp 12
(gm 60 bi ton t lun v 60 bi ton trc nghim khch quan) v 40 bi tp t
luyn (gm 20 bi ton t lun v 20 bi ton trc nghim khch quan). Ngoi ra
chng ti cn xy dng c 5 kim tra ( 1 kim tra 15 pht v 4 kim tra
45 pht) kim tra nh gi HS.
- xut cch s dng h thng bi ton ha hc bin son trong dy
hc ha hc hu c lp 12 khi xy dng kin thc mi, k nng mi; khi vn dng,
cng c kin thc, k nng v khi kim tra, nh gi kin thc, k nng ca HS.
- tin hnh thc nghim s phm ti 4 lp ca trng THPT An Lo v
trng THPT Hng Hi - Hi Phng. x l cc s liu TN s phm ng thi
trao i, ly kin ca cc GV v HS khng nh tnh cn thit, tnh kh thi ca
ti: vic la chn, phn loi v s dng hp l h thng bi ton ha hc hu c
lp 12 theo cc mc nhn thc t duy v vn dng phng php chung gii cc
bi ton ha hc THPT gii cc bi ton gp phn thit thc nng cao hiu
qu qu trnh dy v hc mn ha hc THPT
Tuy nhin do nhng hn ch v iu kin thi gian, nng lc v trnh
ca bn thn nn cc kt qu chng ti thu c cn nhiu hn ch v chc chn
vic nghin cu ca chng ti cn nhiu thiu st. Chng ti rt mong nhn c
nhng kin ng gp qu bu ca cc thy c gio v cc bn ng nghip
vic nghin cu tip theo ca chng ti t c nhng kt qu cao hn.
Chng ti xin chn thnh cm n!

102

TI LIU THAM KHO

1. Cao Th Thin An (2009), Hng dn gii cc dng bi tp t cc thi Quc


gia mn Ha hc ca B Gio Dc v o to. Nxb i hc Quc gia H Ni.

2. Cao Th Thin An (2011), Phn dng v phng php gii bi tp ha hc 12


- phn hu c (t lun v trc nghim). Nxb i hc Quc gia H Ni.

3. V Ngc Ban (2006), Phng php chung gii cc bi ton ha hc trung hc


ph thng. Nxb Gio dc.

4. Hong Th Bc - ng Th Oanh (2008), 10 phng php gii nhanh bi tp


trc nghim ha hc. Nxb Gio dc H Ni.

5. Lng Th Bnh (2011), Phng php gii cc bi ton ha hc v c lp 12


trung hc ph thng. Lun vn thc s s phm ha hc, i hc Gio dc i
hc Quc gia H Ni.

6. Phm c Bnh - ThS L Th Tam - H Vn (2011), Phn dng v


phng php gii thi tuyn sinh H v C Ha hu c. Nxb i hc S phm.

7. B gio dc v o to (2008), Ha hc 12. Nxb Gio dc.


8. B gio dc v o to (2012), Ha hc 12 nng cao. Nxb Gio dc Vit
Nam.

9. B gio dc v o to (2009), Hng dn thc hin nhim v Gio dc trung


hc nm hc 2009 -2010.

10. Nguyn Cng (2007), Phng php dy hc ho hc trng ph thng v


i hc Mt s vn c bn. Nxb Gio dc Vit Nam.

11. Nguyn Cng - Nguyn Ngc Quang Dng Xun Trinh (1995), L lun
dy hc ho hc( tp1). Nxb Gio dc H Ni.

12. ThS L Tn Din (2011), Suy lun logic phng php gii nhanh mn Ha
hc (p dng vo gii chi tit thi tuyn sinh H v C t nm 2007 n nm
2010). Nxb Tng hp TP HCM.

13. Cao C Gic (2002), Hng dn gii nhanh bi tp ha hc. Nxb i hc


Quc gia H Ni.

103

14. L Thanh Hi - inh Quang Cnh - Nguyn Th Kim Tin (2009), Trng
tm kin thc v bi tp Ha hc 12. Nxb Gio dc Vit Nam.

15. V Tng Huy (2001), Gio khoa v phng php gii ton ho hu c. Nxb
Tr.

16. Xun Hng (2012), Phng php mi gii nhanh bi tp trc nghim Ha
hu c. Nxb i hc Quc gia H Ni.

17. Nguyn Th Ng - V Anh Tun (2009), Hp cht cha nit - Gluxit - Hp


cht cao phn t. Nxb Gio dc Vit Nam.

18. Nguyn Th Bch Phng (2011), Phng php gii cc bi ton xc nh


cng thc hp cht hu c chng trnh ha hc trung hc ph thng. Lun vn
thc s s phm ha hc, i hc Gio dc i hc Quc gia H Ni.

19. Nguyn Ngc Quang (1994), L lun dy hc ha hc.Nxb Gio dc.


20. Quan Hn Thnh (1998), Phn loi v phng php gii ton Ha hu c.
Nxb tr.

21. Quan Hn Thnh (2010), Mt s kinh nghim v phng php gii ton trc
nghim Ha hc 12 - phn hu c. Nxb i hc Quc gia H Ni.

22. Phng Ngc Trc (ch bin) (2009), Phng php mi gii nhanh cc bi
ton ha hc THPT. Nxb H Ni.

23. PGS.TS Nguyn Xun Trng - ThS Hong Th Thy Hng - ThS Quch
Vn Long (2001), Phng php gii nhanh bi tp trc nghim ha hc THPT,
Ha hc hu c. Nxb H Ni.

24. Nguyn Xun Trng (1997), Bi tp ha hc trng ph thng. Nxb i


hc Quc Gia H Ni.

25. Nguyn Xun Trng (2011), Phng php gii nhanh bi ton ha hu c.
Nxb H Ni.

26. PGS.TS Nguyn Xun Trng - TS Trn Trung Ninh (2007), 54 thi trc
nghim mn Ha hc-Phn hu c. Nxb i hc Quc Gia H Ni.

27. V Anh Tun (ch bin) (2008), Hng dn thc hin chng trnh, sch
gio khoa lp 12 mn ha hc. Nxb Gio Dc.

104

PH LC
Ph lc 1:
PHIU IU TRA GIO VIN
H v tn gio vin: ...................................................(c th in hoc khng)
Trng ang cng tc: ...............................................(c th in hoc khng)
S nm ging dy: .................. (c th in hoc khng)
Xin thy c vui lng cho bit kin c nhn ca mnh v nhng ni dung sau:
Cu 1:
nng cao hiu qu dy v hc mn Ha hc trung hc La chn
ph thng th vic s dng bi ton ha hc
1. Rt cn thit
2. Cn thit
3. Bnh thng
4. Khng cn
Cu 2:
Mc ch s dng bi ton Ha hc ca gio vin

La chn

1. Xy dng kin thc mi, k nng mi.


2. Cng c kin thc, k nng
3. Kim tra, nh gi kin thc, k nng ca hc sinh
Cu 3:
Cc ngun bi ton ha hc m cc thy c s dng
1. Sch gio khoa
2. Sch bi tp
3. Sch tham kho
4. Tham kho t cc ngun ti nguyn trn internet
5. T xy dng bi mi
6. Tuyn chn, xy dng h thng bi

105

La chn

Cu 4:
Phng php gii bi ton ha hc cc thy c thng s La chn
dng ging dy
1. Theo mt phng php chung
2. Theo nhiu phng php khc nhau theo kiu bi
Cu 5:
Phng php gii nhanh bi ton ha hc cc thy c thng La chn
s dng
1. Bo ton khi lng
2. Bo ton nguyn t
3. Bo ton s mol electron
4. Bo ton in tch
5. Phng php trung bnh
6. Phng php tng - gim khi lng
7. Phng php ng cho
Cu 6:
Thy c thch s dng

La chn

1. Bi tp c li gii hoc c hng dn gii


2. Bi tp cha c li gii hoc c hng dn gii

XIN CHN THNH CM N !

106

Ph lc 2
PHIU IU TRA HC SINH
H v tn:..............................................................(HS c th in hoc khng)
Lp:..................... Trng:................................... (HS c th in hoc khng)
Xin vui lng cho bit mt s thng tin sau:
Cu 1: Theo em, bi ton ha hc:
1. Kh

2. Bnh thng

3. D

Cu 2:
Theo em bi ton ha hc kh l v

La chn

1. Nhiu dng bi, khng c cu trc c th


2. Nhiu dng bi, mi bi li gii theo mt phng php ring

Cu 3:
Ngun bi ton ha hc cc em thng lm

La chn

1. Sch gio khoa


2. Sch bi tp
3. Sch tham kho
4. Tham kho t cc ngun ti nguyn trn internet
5. cng t gio vin pht

Cu 4:
Phng php gii bi ton ha hc cc thy c thng La chn
hng dn cc em
1. Theo mt phng php chung
2. Vi mi dng bi, c cc phng php khc nhau

107

Cu 5:
Phng php gii nhanh bi ton ha hc cc thy c La chn
thng hng dn cc em
1. Bo ton khi lng
2. Bo ton nguyn t
3. Bo ton s mol electron
4. Bo ton in tch
5. Phng php trung bnh
6. Phng php tng - gim khi lng
7. Phng php ng cho

Cu 6:
Loi bi ton ha hc cc em thch s dng
1. Bi tp c li gii hoc c hng dn gii
2. Bi tp cha c li gii hoc c hng dn gii

XIN CM N CC EM !

108

La chn

Ph lc 3
KT QU IU TRA
S GV c iu tra: 15
S GV la chn cc ni dung ca cu hi:
S GV la chn cc ni dung ca cu hi
Cu hi Ni

Ni

Ni

Ni

Ni

Ni

Ni

dung 1

dung 2

dung 3

dung 4

dung 5

dung 6

dung 7

15

15

15

15

11

15

13

15

14

15

15

15

12

15

15

S HS c iu tra: 200
S HS la chn cc ni dung ca cu hi:
S HS la chn cc ni dung ca cu hi
Cu hi

Ni

Ni

Ni

Ni

Ni

Ni

Ni

dung 1

dung 2

dung 3

dung 4

dung 5

dung 6

dung 7

109

82

148

180

200

164

86

59

200

200

198

186

176

98

190

37

21

156

44

(du - : khng c ni dung)

109

KIM TRA 15 PHT


(Kim tra trc thc nghim)
I. TRC NGHIM (3 cu, 6 im)
Cu 1. Cho 1,52g hn hp hai ancol n chc l ng ng k tip nhau tc dng
vi Na va , sau phn ng thu c 2,18g cht rn. Cng thc phn t ca hai
ancol l:
A. CH3OH; C2H5OH

B. C2H5OH; C3H7OH

C. C3H5OH; C3H7OH

D. C3H7OH; C4H9OH

Cu 2. Mt hn hp X gm glixerol v ancol etylic. Cho m gam hn hp X tc


dng vi Na d thu c 4,48 lt H2 (ktc). Mt khc, t chy hon ton m gam
hn hp X thu c 11,2 lt CO2 (ktc). Xc nh m.
A. 9,2 gam

B. 13,8 gam

C. 18,4 gam

D. 4,6 gam

Cu 3. hiro ha c xc tc 17,8g hn hp anehit fomic v anehit axetic n


cc ru tng ng, cn n 11,2lit H2(kc). Khi lng anehit fomic trong hn
hp l:
A. 50,6%.

B. 49,4%.

C. 34,7%.

D. 24,9%.

II. T LUN (2 cu, 4 im)


Cu 4. Cho 12 gam axit axetic tc dng hon ton vi MgO. Tnh khi lng
mui (gam) thu c?
Cu 5. t chy hon ton 7,2 gam mt axit cacboxylic trong phn t c hai lin
kt i cn dng 6,72 lit O2 (ktc), sn phm chy cho qua bnh ng nc vi
trong d thy c 30gam kt ta. Xc nh cng thc phn t ca axit?

110

KIM TRA 45 PHT - s 1


Cu 1. Cho m gam Anilin tc dng ht vi dung dch Br2 thu c 9,9 gam kt
ta. Gi tr m dng l
A. 0,93 gam

B. 2,79 gam

C. 1,86 gam

D. 3,72 gam

Cu 2. Mt amin n chc RN cha 19,718% nit v khi lng. CTPT ca amin


l
A. C4H5N.

B. C4H7N.

C. C4H9N.

D. C4H11N.

Cu 3. 0,01 mol aminoaxit A phn ng va vi 0,02 mol HCl hoc 0,01 mol
NaOH. Cng thc ca A c dng:
A. H2NRCOOH

B. (H2N)2RCOOH

C. H2NR(COOH)2

D. (H2N)2R(COOH)2

Cu 4. t chy hon ton 6,2 gam mt amin no, mch h, n chc phi dng
ht 10,08 lt kh O2 ktc. CTPT ca amin?
A. C2H5NH2

B. CH3NH2

C. C4H9NH2

D. C3H7NH2

Cu 5. Trong phn t amino axit X c mt nhm amino v mt nhm cacboxyl.


Cho 15g X tc dng va vi dung dch NaOH, c cn dung dch sau phn ng
thu c 19,4g mui khan. Cng thc ca X l?
A. H2NC3H6COOH

B. H2NCH2COOH

C. H2NC2H4COOH

D. H2NC4H8COOH

Cu 6. Ngi ta iu ch anilin bng cch nitro ha 500g benzen ri kh hp cht


nitro sinh ra. Khi lng anilin thu c l bao nhiu, bit hiu sut mi giai on
78% ?
A. 346,7g

B. 362,7g

C. 463,4g

D. 358,7g

Cu 7. Trong phn t amino axit X c mt nhm amino v mt nhm cacboxyl.


Cho 15g X tc dng va vi dung dch NaOH, c cn dung dch sau phn ng
thu c 19,4g mui khan. Cng thc ca X l?
A. H2NC3H6COOH

B. H2NCH2COOH

C. H2NC2H4COOH

D. H2NC4H8COOH

Cu 8. Thu phn 1250 gam protein X thu c 425 gam alanin. Nu phn t khi ca X
bng 100.000 vC th s mt xch alanin c trong phn t X l
A.453.

B. 382.

C. 328.

111

D. 479.

Cu 9. Thy phn hon ton 60 gam hn hp hai ipeptit thu c 63,6 gam hn hp X
gm cc amino axit (cc amino axit ch c mt nhm amino v mt nhm cacboxyl trong
phn t). Nu cho 1/10 hn hp X tc dng vi dung dch HCl (d), c cn cn thn dung
dch, th lng mui khan thu c l
A.8,15 gam.

B. 7,09 gam.

C. 7,82 gam.

D. 16,30 gam.

Cu 10. t chy hon ton m gam mt amin n chc X bng lng khng kh
va thu c 1,76 gam CO2; 1,26 gam H2O v V lt N2 (ktc). Gi thit khng
kh ch gm N2 v O2 trong oxi chim 20% v th tch khng kh. Cng thc
phn t ca X v gi tr ca V ln lt l:
A. X l C2H5NH2; V = 6,944 lt.

B. X l C3H7NH2; V = 6,944 lt.

C. X l C3H7NH2; V = 6,72 lt.

D. X l C2H5NH2; V = 6,72 lt.

112

KIM TRA 45 PHT- s 2


Cu 1. Cho 15 gam axit aminoaxetic (H2N-CH2-COOH) phn ng ht vi dung
dch HCl. Tnh khi lng mui thu c sau phn ng ?
Cu 2. t chy hon ton mt ng ng X ca Anilin th t l

n CO2 : n H2O = 1,4545. CTPT ca X l?


Cu 3. Cho 0,01 mol amino axit A tc dng va vi 80ml dung dch HCl
0,125M. C cn dung dch c 1,835g mui. Khi lng phn t ca A l?
Cu 4. Cho mt hn hp A cha NH3, C6H5NH2 v C6H5OH. A c trung ha
bi 0,02 mol NaOH hoc 0,01 mol HCl. A cng phn ng vi vi 0,075 mol Br 2
to kt ta. Tnh s mol cc cht NH3, C6H5NH2 v C6H5OH trong A?
Cu 5. Cho 20g hn hp gm 3 amin no, n chc, mch h l ng ng lin tip
ca nhau, tc dng va vi dung dch HCl, c cn dung dch thu c 31,68g
hn hp mui. Nu 3 amin trn c trn theo t l s mol 1:10:5 v th t phn t
khi tng dn, xc nh cng thc phn t ca 3 amin.

113

KIM TRA 45 PHT- s 3


I. TRC NGHIM (6 cu, 4 im)
Cu 1. Tnh khi lng Ag thu c khi cho 7,4 gam etyl fomat tc dng vi dung
dch Ag NO3/NH3 d?
A. 10,8 gam

B. 21,6 gam

C. 26,64 gam

D. 16,2 gam

Cu 2. un 12 gam axit axetic vi 1 lung d ancol etylic ( c H2SO4 c lm xc


tc). n khi phn ng dng li thu c 11 gam este. Hiu sut ca phn ng este
ho l bao nhiu?
A.70%

B.75%

C.62,5%

D.50%

Cu 3. un 12 gam axit axetic vi 13,8 gam etanol ( c H2SO4 c lm xc tc)


n khi phn ng t cn bng, thu c 11 gam este. Hiu sut ca phn ng este
ho l:
A.55%

B.50%

C.62,5%

D.75%

Cu 4. Khi ln men 360 gam glucoz vi hiu sut 100%, khi lng ancol etylic
thu c l
A. 184 gam

B. 138 gam

C. 276 gam

D. 92 gam

Cu 5. Khi lng xenluloz cn sn xut 1 tn xenluloz trinitrat bit hao ht


trong sn xut l 10%:
A. 0,6061 tn

B. 1,65 tn

C. 0,491 tn

D. 0,60 tn

Cu 6. Hn hp m gam glucoz , fructoz tc dng vi lng d AgNO3/NH3 to


ra 4,32g Ag.Cng m gam hn hp ny tc dng va ht vi 0,8g Br 2 trong dung
dch. S mol glucoz, fructoz trong hn hp ny ln lt bng
A. 0,005 mol v 0,015 mol

B. 0,01 mol v 0,01 mol

C. 0,005 mol v 0,035 mol

D. 0,02mol v 0,02mol

II. T LUN (3 cu, 6 im)


Cu 7. Este n chc X c t khi hi so vi CH4 l 6,25.Cho 20 gam X tc dng
vi 300 ml dung dch KOH 1M(un nng). C cn dung dch c sau phn ng
thu c 28 gam cht rn khan. Xc nh cng thc cu to ca X .

114

Cu 8. Trong cht bo lun c mt lng axit bo t do. Khi thu phn hon ton
2,145kg cht bo, cn dng 0,3kg NaOH, thu 0,092kg glixerol, v mg hn hp
mui Na. Tnh khi lng x phng 60% (v khi lng) thu c.
Cu 9. Cho 360gam glucoz ln men, kh thot ra c dn vo dd nc vi trong
d thu c m g kt ta trng. Bit hiu sut ca qu trnh ln men t 80%. Tnh
gi tr ca m ?

115

KIM TRA 45 PHT- s 4


I. TRC NGHIM (6 cu, 4 im)
Cu 1. t chy hon ton m gam metylamin (CH3 NH2), sinh ra 5,6 lt kh N2
(ktc). Gi tr ca m l
A. 7,75 gam.

B. 6,2 gam.

C. 12, 4 gam.

D. 15,5 gam.

Cu 2. Trong phn t amino axit X c mt nhm amino v mt nhm cacboxyl.


Cho 15g X tc dng va vi dung dch NaOH, c cn dung dch sau phn ng
thu c 19,4g mui khan. Cng thc ca X l?
A. H2NC3H6COOH

B. H2NCH2COOH

C. H2NC2H4COOH

D. H2NC4H8COOH

Cu 3. Cho 2,1g hn hp X gm 2 amin no, n chc, k tip nhau trong dy


ng ng phn ng ht vi dung dch HCl d, thu c 3,925g hn hp mui.
Cng thc ca 2 amin trong hn hp X l?
A. CH3NH2 v C2H5NH2.

B. C2H5NH2 v C3H7NH2

C. C3H7NH2 v C4H9NH2

D. CH3NH2 v (CH3)3N

Cu 4. Khi lng ca mt on nilon 6,6 l 27346 vC v mt on mch t


capron l 17176 vC. S lng mt xch trong on mch ca 2 polime nu trn ln
lt l?
A. 113 v 152

B. 121 v 114

C. 121 v 152

D. 113 v 114

Cu 5. iu ch c 2,5 tn polistiren cn dng bao nhiu tn stiren? Bit


hiu sut t 50%
A. 4

B. 5

C. 6

D. 1,25

Cu 6. Tin hnh trng hp 20,8 stiren. Hn hp thu c sau phn ng tc dng


va vi 500 ml dung dch Brom 0,2M. Hiu sut ca phn ng trng hp l
A. 25%

B. 50%

C. 60%

D. 75%

II. T LUN (3 cu, 6 im)


Cu 7. Cho 0,01 mol amino axit A tc dng va vi 80ml dung dch HCl
0,125M. C cn dung dch c 1,835g mui. Khi lng phn t ca A l?

116

Cu 8. Cho m gam hn hp X gm axit glutamic v alanin tc dng vi dung dch HCl


d. Sau phn ng lm bay hi cn thn dung dch thu c (m + 11,68) gam mui khan.
Nu cho m gam hn hp X tc dng vi dung dch KOH va , sau phn ng lm bay
hi cn thn dung dch thu c (m + 19) gam mui khan. Tnh gi tr ca m ?
Cu 9. Ly 1,68.103 m3 axetilen (ktc) tc dng vi HCl(t0, xt) iu ch
vinylclorua, sau trng hp thnh PVC. Bit hiu sut mi giai on l 75%.
Tnh khi lng PVC thu c?

117