You are on page 1of 160

I HC QUC GIA H NI

TRNG I HC GIO DC

NGUYN TH BCH PHNG

PHNG PHP GII CC BI TON XC NH


CNG THC HP CHT HU C CHNG
TRNH HA HC TRUNG HC PH THNG

LUN VN THC S S PHM HA HC


CHUYN NGNH: L LUN V PHNG PHP DY HC
(B MN HA HC)
M s: 60 14 10

Ngi hng dn khoa hc: PGS.TS. V Ngc Ban

H NI 2011

DANH MC CC CH VIT TT
Ch vit tt

Ch vit y

THPT

Trung hc ph thng

CTCT

Cng thc cu to

CTPT

Cng thc phn t

SGK

Sch gio khoa

PTHH

Phng trnh ha hc

PTP

Phng trnh phn ng

TNKQ

Trc nghim khch quan

GV

Gio vin

HS

Hc sinh

i chng

TN

Thc nghim

TNSP

Thc nghim s phm

DANH MC CC BNG

Bng

Ni dung

Bng 3.1 Kt qu cc bi kim tra


Bng 3.2

Tng hp kt qu bi kim tra u vo ti cc lp thc


nghim v i chng

Trang
128
130

Bng 3.3 Tng hp kt qu thc nghim s phm

131

Bng 3.4 T l % s hc sinh t im Xi tr xung

131

Bng 3.5 Tng hp phn loi kt qu hc tp

131

Bng 3.6 Gi tr ca cc tham s c trng

133

Bng 3.7

Bng thng k cc tham s c trng ca hai i tng


thc nghim v i chng

134

DANH MC CC HNH

Hnh

Ni dung

Trang

Hnh 3.1 th biu din ng lu tch bi kim tra s 2

132

Hnh 3.2 th biu din ng lu tch bi kim tra s 3

132

Hnh 3.3

Hnh 3.4

th phn loi kt qu hc tp hc sinh qua bi kim


tra s 2
th phn loi kt qu hc tp hc sinh qua bi kim
tra s 3

132

133

MC LC
M U .......................................................................................................... 1
1. L do chn ti ............................................................................................ 1
2. Mc ch nghin cu ..................................................................................... 2
3. Nhim v nghin cu .................................................................................... 2
4. Khch th v i tng nghin cu .............................................................. 2
5. Phm vi nghin cu ....................................................................................... 2
6. Gi thuyt khoa hc ....................................................................................... 3
7. Phng php nghin cu ............................................................................... 3
8. ng gp ca ti ........................................................................................ 4
9. Cu trc lun vn .......................................................................................... 4
Chng 1: C S L LUN V THC TIN CA PHNG PHP GII
CC BI TON XC NH CNG THC HP CHT HU C........... 5
1.1. Bi tp ha hc v bi ton xc nh cng thc hp cht hu c ............. 5
1.1.1. Tm quan trng ca bi tp ho hc ....................................................... 5
1.1.2. Xu hng pht trin ca bi tp ho hc trong giai on hin nay ........ 6
1.1.3. Tnh hnh chung ca vic gii bi ton ho hc hin nay ....................... 7
1.2. Phng php chung gii cc bi ton ha hc .......................................... 8
1.2.1. Nhng cng thc cn thit khi gii bi ton ho hc ............................. 8
1.2.2. Quan h gia s mol cc cht phn ng ............................................... 10
1.2.3. Phng php chung gii cc bi ton ho hc ...................................... 12
1.3. p dng phng php chung gii cc bi ton ha hc gii bi ton
xc nh cng thc hp cht hu c. .............................................................. 20
1.3.1. Phng php chung gii bi ton xc nh cng thc hp cht hu c ...... 20
1.3.2. Cc ch khi gii bi ton xc nh cng thc hp cht hu c ......... 23
Chng 2 : PHNG PHP GII CC BI TON IN HNH XC
NH CNG THC HP CHT HU C ............................................. 33
2.1. Cc bi ton xc nh cng thc hirocacbon ......................................... 33

2.1.1. Cc bi ton lin quan n phn ng chy ca hirocacbon ............... 33


2.1.2 .Cc bi ton lin quan n phn ng c trng ca hirocacbon ........ 41
2.2. Cc bi ton xc nh cng thc dn xut ca hirocacbon .................... 58
2.2.1. Dn xut cha oxi ................................................................................. 58
2.2.2. Dn xut cha nit .............................................................................. 103
2.3. La chn v s dng bi ton ha hc trong dy hc ha hc .............. 121
2.3.1. S dng bi ton ha hc trong vic hnh thnh kin thc mi ......... 121
2.3.2. S dng bi ton ha hc vn dng, cng c kin thc, k nng ... 122
2.3.3. S dng bi ton ha hc nhm kim tra, nh gi mc vn dng
kin thc, k nng ca hc sinh ..................................................................... 123
Chng 3: THC NGHIM S PHM .................................................. 126
3.1. Mc ch v nhim v ca thc nghim s phm ................................. 126
3.1.1. Mc ch ca thc nghim s phm .................................................. 126
3.1.2. Nhim v ca thc nghim s phm ................................................. 126
3.2. Qu trnh tin hnh thc nghim s phm ............................................. 126
3.2.1. Chun b cho qu trnh thc nghim ................................................... 126
3.2.2. Tin hnh thc nghim........................................................................ 127
3.2.3. Kt qu cc bi kim tra ..................................................................... 128
3.2.4. X l kt qu thc nghim s phm .................................................. 129
3.2.5. Tnh cc tham s c trng thng k .................................................. 133
3.2.6. Phn tch kt qu thc nghim ............................................................ 134
KT LUN .................................................................................................. 138
TI LIU THAM KHO .......................................................................... 139

M U
1. L do chn ti
Bi ton ho hc c mt v tr rt quan trng trong qu trnh ging dy
v hc tp mn ho hc. va l mc tiu, va l ni dung, va l phng
php ging dy hu hiu N khng nhng cung cp cho hc sinh kin
thc, nim say m mn hc m cn gip cho hc sinh pht trin tr tu mt
cch sng to.
Bi ton ho hc minh ho v lm chnh xc kin thc hc; l con
ng ni lin gia kin thc thc t v l thuyt; l phng tin cng c,
o su, n luyn, kim tra, nh gi vic nm bt kin thc gip cho hc
sinh nng ng, sng to trong hc tp, pht huy kh nng suy lun tch cc
ca hc sinh.
Trong ho hc hu c, bi ton xc nh cng thc hp cht hu c l
bi ton ch o, xuyn sut chng trnh. Hin nay, c nhiu sch tham kho
v l thuyt v bi tp dnh cho hc sinh ph thng v luyn thi i hc, cao
ng cc tc gi a ra nhiu phng php gii nh da vo thnh phn
phn trm cc nguyn t, tnh trc tip t khi lng sn phm t chy,
phng php xc nh t l nguyn t, tnh khi lng mol trung bnh, xc
nh cng thc da vo phn ng c trng lm cho hc sinh cm thy
lng tng, kh tip thu v s dng trc mt s lng bi ton ho hc ln,
vi nhiu th loi khc nhau m thi gian hc tp ca hc sinh li khng
nhiu.
Gn y trong cun sch Phng php chung gii cc bi ton ho hc
trung hc ph thng [4] tc gi tng kt v a ra phng php chung
gii cc bi ton ho hc. l phng php da vo quan h gia s mol
cc cht phn ng v da vo cc cng thc biu th quan h gia s mol cht
vi cc i lng thng gp nh khi lng, th tch, nng ca cht.
Quan h gia s mol ca cc cht phn ng d dng thit lp khi vit c

-1-

phng trnh ho hc, cn s cng thc cn thit phi nh khi gii cc bi


ton ho hc khng nhiu (khong 4-5 cng thc chnh) do vic gii bi
ton ho hc theo phng php trn l n gin v d dng i vi hc sinh.
V vy, chng ti chn ti Phng php gii cc bi ton xc nh
cng thc hp cht hu c chng trnh ho hc trung hc ph thng ,
vi mc ch p dng phng php gii bi ton ho hc nu trn vo vic
gii cc bi ton xc nh cng thc hp cht hu c.
2. Mc ch nghin cu
a ra cho hc sinh mt phng php chung, n gin v thun tin
gii cc bi ton xc nh cng thc hp cht hu c trong chng trnh ho
hc THPT.
3. Nhim v nghin cu
- Nghin cu cch gii cc bi ton xc nh cng thc hp cht hu c
trong sch gio khoa, sch tham kho v cc ti liu n luyn khc.
- Nghin cu thc tin ca vic gii cc bi ton xc nh cng thc
hp cht hu c ca hc sinh Trung hc Ph thng (THPT) hin nay.
- a ra phng php chung gii cc bi ton xc nh cng thc hp
cht hu c.
- Tin hnh iu tra thc trng hc tp phn ho hc hu c ni chung
v vic gii quyt cc bi ton xc nh cng thc hp cht hu c ni ring
ca hc sinh trng THPT trong thc nghim s phm.
4. Khch th v i tng nghin cu
- Khch th nghin cu: Chng trnh ho hc THPT
- i tng nghin cu: Cc bi ton xc nh cng thc hp cht hu
c trong chng trnh ho hc THPT.
5. Phm vi nghin cu
- Phm vi ni dung: Cc bi ton xc nh cng thc hp cht hu c
thuc chng trnh THPT

-2-

- Phm vi v i tng: Hc sinh lp 11 - ban nng cao ca hai trng:


trng THPT Chuyn Hng Vng, trng THPT Cng Nghip Vit Tr
- Phm vi v thi gian:
+ Thi gian tin hnh nghin cu bt u t thng 1/2011
+ Thi gian thc nghim s phm t thng 01 /2011 n thng 11 /2011
6. Gi thuyt khoa hc
Kt qu thu c ca ti s cung cp nhng thng tin hu hiu n
cc gio vin dy mn ho hc ph thng v cc em hc sinh c nhng
iu chnh ph hp trong vic dy v hc mn ho hc.
Vi ti ny, chng ti hi vng s c a vo ging dy trong mt
s tit hc mi, mt s gi luyn tp xy dng cho cc em phng php t
duy gii ton ho hc thng nht, d hiu v d vn dng, gip cc em gii
ton ho hc c tt hn, gp phn nng cao cht lng dy v hc mn ho
hc trng ph thng. Khi c iu kin thun li chng ti s p dng nhiu
hn v hiu qu hn phng php chung gii bi ton ho hc xc nh cng
thc hp cht hu c vi hc sinh trng THPT.
7. Phng php nghin cu
S dng phi hp cc phng php nghin cu sau:
* Nhm cc phng php nghin cu l thuyt: Phn tch, tng hp cc
ti liu
* Nhm cc phng php nghin cu thc tin:
- Quan st, iu tra thc trng vic gii bi ton ha hc ni chung v
ha hc hu c ni ring.
- Quan st khch quan: Hng th hc tp ca hc sinh khi c hng
dn v phng php gii cc bi ton xc nh cng thc hp cht hu c.
- Tham kho kin ca cc chuyn gia, gio vin giu kinh nghim
hon thin phng php gii cc bi ton xc nh cng thc hp cht hu c
trong qu trnh dy hc ha hc trng THPT.

-3-

- Thc nghim s phm nh gi hiu qu ca ti trong dy hc


ha hc trng THPT.
* Phng php thng k ton hc
p dng ton thng k x l s liu thu thp c trong thc
nghim s phm, trn c s rt ra kt lun v tnh hiu qu ca ti
nghin cu.
8. ng gp ca ti
- V mt l lun: a ra phng php chung gii cc bi ton ha
hc trng THPT
- V mt thc tin: Xy dng c mt h thng bi tp xc nh cng
thc hp cht hu c lm t liu cho gio vin, hc sinh c th tham kho, s
dng trong qu trnh dy v hc ha hc trng THPT.
9. Cu trc lun vn
Ngoi phn m u, kt lun, phn ph lc, v ti liu tham kho, lun vn
gm 3 chng:
Chng 1: C s l lun v thc tin ca phng php gii cc bi ton xc
nh cng thc hp cht hu c.
Chng 2: Phng php gii cc bi ton in hnh xc nh cng thc hp
cht hu c .
Chng 3: Thc nghim s phm

-4-

Chng 1: C S L LUN V THC TIN CA PHNG PHP


GII CC BI TON XC NH CNG THC HP CHT HU C
1.1. Bi tp ha hc v bi ton xc nh cng thc hp cht hu c
1.1.1. Tm quan trng ca bi tp ho hc
Bi tp ho hc ni chung v bi ton xc nh cng thc hp cht hu
c ni ring c mt vai tr ht sc quan trng i vi hc sinh THPT trong
vic rn luyn, pht trin cc kin thc, k nng hc tp mn ho hc trng
ph thng.
Bi tp ho hc gip hc sinh hiu c mt cch chnh xc cc khi
nim ho hc, nm c bn cht ca tng khi nim hc.
To c hi cho hc sinh c iu kin rn luyn, cng c v khc su
cc kin thc ho hc c bn, hiu c mi quan h gia cc ni dung kin
thc c bn.
Bi tp ho hc cng gp phn hnh thnh c nhng k nng, k xo
cn thit hc sinh, gip cc em s dng ngn ng ho hc ng, chun xc.
T cc em c c kh nng gn kt cc ni dung hc tp trng vi
thc tin a dng, phong ph ca i sng x hi hoc trong sn xut.
Pht trin nng lc nhn thc, rn luyn tr thng minh cho hc sinh
thng qua vic hc sinh t chn mt cch gii c o, hiu qu vi nhng
bi tp c nhiu cch gii.
Bi tp ho hc cn gip hc sinh nng ng, sng to trong hc tp,
pht huy kh nng suy lun tch cc ca hc sinh v hnh thnh phng php
t hc hp l.
Bi tp ho hc cng l phng tin kim tra, nh gi kin thc, k
nng ca hc sinh mt cch chnh xc.
Bi tp ho hc gip gio dc o c cho hc sinh nh rn luyn tnh
kin nhn, tc phong cch lm vic khoa hc, gio dc lng yu thch b mn
ho hc. [12]

-5-

1.1.2. Xu hng pht trin ca bi tp ho hc trong giai on hin nay


Thc t cho thy c nhiu bi tp ho hc cn qu nng n v thut
ton, ngho nn v kin thc ho hc v khng c lin h vi thc t hoc m
t khng ng vi cc quy trnh ho hc. Khi gii cc bi tp ny thng mt
thi gian tnh ton ton hc, kin thc ho hc lnh hi c khng nhiu v
hn ch kh nng sng to, nghin cu khoa hc ho hc ca hc sinh. Cc
dng bi tp ny d to li mn trong suy ngh hoc nhiu khi li qu phc
tp, ri rm vi hc sinh lm cho cc em thiu t tin vo kh nng ca bn
thn dn n chn hc, hc km.
nh hng xy dng chng trnh sch gio khoa (SGK) THPT ca
B Gio dc v o to (2002) c ch trng n tnh thc tin v c th ca
mn hc trong la chn kin thc ni dung SGK. Quan im thc tin v c
th ca ho hc cn c hiu cc gc sau y:
Ni dung kin thc ho hc phi gn lin vi thc tin i sng, x hi,
cng ng.
Ni dung kin thc phi gn vi thc hnh, th nghim ho hc v tng
cng th nghim ho hc trong ni dung hc tp.
Xu hng pht trin chung ca bi tp ho hc trong giai on hin nay
cn m bo cc yu cu:
+ Ni dung bi tp phi ngn gn, xc tch, khng qu nng v tnh
ton m ch tp trung vo rn luyn v pht trin cc nng lc nhn thc, t
duy ho hc v hnh ng cho hc sinh.
+ Bi tp ho hc cn ch n vic m rng kin thc ho hc v
cc ng dng ca ho hc trong thc tin. Thng qua cc dng bi tp ny
lm cho hc sinh thy c vic hc ho hc thc s c ngha, nhng kin
thc ho hc rt gn gi, thit thc vi cuc sng. Cn khai thc cc ni dung
v vai tr ca ho hc vi cc vn v kinh t, x hi, mi trng v cc

-6-

hin tng t nhin, xy dng cc bi tp ho hc lm cho bi tp ho hc


thm a dng, kch thch c s am m, hng th hc tp b mn.
+ Bi tp ho hc nh lng c xy dng trn quan im khng
phc tp ho bi cc thut ton m ch trng n ni dung ho hc v cc
php tnh c s dng nhiu trong tnh ton ho hc.
Nh vy xu hng pht trin ca bi tp ho hc hin nay hng n
rn luyn kh nng vn dng kin thc, pht trin kh nng t duy ho hc
cho hc sinh cc mt: l thuyt, thc hnh v ng dng. Nhng bi tp c
tnh cht hc thuc trong cc cu hi l thuyt s gim dn m c thay bng
cc cu hi i hi s t duy, tm ti, sng to.[10]
1.1.3. Tnh hnh chung ca vic gii bi ton ho hc hin nay
Hin nay bn cnh SGK cn c kh nhiu cc sch tham kho v l
thuyt v bi tp ho hc dnh cho hc sinh THPT. Cc ti liu ny gp phn
lm phong ph, a dng thm nhiu kin thc l thuyt cng nh cc th loi
bi tp v cc phng php gii bi tp khc nhau cho hc sinh.
Tuy nhin, vic a ra qu nhiu cu hi l thuyt v bi tp, a ra
nhiu cch cch phn loi v phng php gii bi ton ha hc lm cho hc
sinh ht sc lng tng. Trc ht hc sinh gp kh khn khi phi hiu c
ni dung ca tng phng php, nh phng php i s, phng php bin
lun, phng php trung bnh, phng php ghp n s, phng php tng
gim khi lng, phng php ng cho, phng php bo ton , hc
sinh khng hiu c v sao phi a ra nhiu phng php nh vy v gp
nhiu kh khn khi vn dng cc phng php vo gii mt bi ton ho
hc c th. Vi bi ton xc nh cng thc hp cht hu c ni ring, hc
sinh cng gp lng tng nh vy. Bn cnh cc em cn gp nhng kh
khn ring, l vic phi la chn cng thc hp cht hu c nh th no
l ng v hp l vit cc phng trnh phn ng, phi chn cch gii cc
phng trnh thit lp c nh th no l thch hp vi cc bi ton hu c

-7-

c s phng trnh lp c t hn n s Hin nay, vi cc bi ton trc


nghim i hi hc sinh phi gii nhanh trong vng t 2 n 3 pht th c
phng php no l hu hiu?. Nhng kh khn trn cng c cp v
gii quyt trong mt s sch tham kho nhng hin ti cha c sch no h
thng ho mt cch y cc vn nu trn v a ra c mt phng
php chung gii cc bi ton ha hc ni chung v cc bi ton xc nh
cng thc hp cht hu c ni ring. Trong bn lun vn ny chng ti s c
gng ng gp mt phn vo vic gii quyt cc kh khn .
1.2. Phng php chung gii cc bi ton ha hc
gii bi ton ho hc trc ht cn phn tch ni dung bi ton v
biu th ni dung bng cc phng trnh phn ng. Khi vit v cn bng
c cc phng trnh ho hc, d dng thit lp c quan h gia s mol
ca cc cht tham gia hay hnh thnh sau phn ng, nh tnh c s mol
ca cc cht cn tnh ton khi bit s mol ca cc cht c s liu cho
trc. Tuy nhin, trong bi ton ho hc cc s liu cho trc khng phi l
s mol ca cht m l khi lng, th tch, nng ca cht v mc ch
bi ton ho hc cng khng phi l xc nh s mol cc cht cn tnh ton
m l xc nh khi lng, th tch, nng ca cc cht . Nh vy,
gii cc bi ton ho hc, ngoi quan h gia s mol ca cc cht phn ng,
cn cn phi da vo mt s cng thc chuyn i khi lng, th tch, nng
ca cht ra s mol cht v ngc li .
1.2.1. Nhng cng thc cn thit khi gii bi ton ho hc
Mun chuyn i cc i lng nh nng , th tch, khi lng
ca cht ra s mol cht ta s dng 4 cng thc chnh:
1. Quan h gia khi lng (m), khi lng mol phn t hay nguyn
t (M), s mol (n) ca cht.

-8-

2. Quan h gia th tch kh iu kin tiu chun (V0) vi s mol


kh.
3. Quan h gia nng mol (CM), s mol cht tan (nct) v th tch
dung dch (V).
4. Quan h gia nng phn trm (C%), khi lng cht tan (mct) v
khi lng hay th tch dung dch (mdd, V).
STT

Cng thc

m = M.n

V0 = n.22,4

CM

C%

S mol cht

n
n

nct
V (l )

m
M

V0
22, 4

nct = V.CM

mct
mct
.100%
.100% n C %.mdd C %.V .d
mdd
V .d
100%.M 100%.M

Ch : Trong cng thc 4 n v ca th tch l ml, khi lng ring


l g/ml
p dng cc cng thc trn vi mt hn hp cht
V d: hn hp gm 2 cht khi lng l m1, m2 c khi lng mol l M1,
M2 v s mol l n1, n2 ta c:

mhh n1.M 1 n 2.M 2


nhh n1 n 2
Mhh

mhh n1.M 1 n 2.M 2

nhh
n1 n 2

-9-

1.2.2. Quan h gia s mol cc cht phn ng


V d 1
Xt phn ng:

aA + bB cC + d D

S mol ca cc cht tham gia hay hnh thnh sau phn ng k hiu ln
lt l nA, nB , nC , nD . Cc gi tr ny phi t l vi cc s a, b, c, d tng ng.
nA nB nC nD

a
b
c
d

Ngha l

Da vo h thc ny c th xc nh c s mol ca mt cht bt k


khi bit s mol ca cc cht khc tham gia hay hnh thnh sau phn ng :

nA

a
a
a
b
b
b
n B = n C n D ; nB = n A n C n D ; v.v
b
c
d
a
c
d

Ngha l, vi phn ng: x X + .. = y Y + ..


Ta c:

nX =

x
.nY
y

hoc

nY =

y
.nX
x

V d 2
Xt dy bin ho sau:
2A + 5B C + 3D

(1)

3C + E 2G + 4H

(2)

2H + 3I 5K + 3M

(3)

Gi thit cc phn ng xy ra hon ton. Hy thit lp quan h gia s


mol ca cc cht bt k tham gia phn ng th d gia n K v nA, gia nB v
nM?
Li gii
thit lp mi quan h gia nK v nA ta xut pht t cht K v xt
quan h gia K v A bc cu qua cc cht trung gian H, C. C th theo cc
phn ng (3), (2), (1) ta c:
nK

5
4
1
nH ; nH nC ; nC n A
2
3
2

- 10 -

Suy ra: nK

5 4 1
5
. . nA nA
2 3 2
3

Tng t, thit lp quan h gia nB v nM ta xut pht t cht B v


cng xt quan h gia B v M bc cu qua cc cht trung gian C v H ta c:
nB 5.nC ; nC

3
2
nH ; nH nM
4
3

3 2
4 3

Suy ra: nB 5. . nM

5
nM
2

V d 3
Cho m(g) hn hp gm Fe v Fe2O3 vo dung dch HCl thu c kh
H2 v dung dch A. Cho dung dch A tc dng va vi dung dch NaOH
thu c cht rn B. Nung cht rn B trong khng kh n khi lng khng
i thu c cht rn C. Hy thit lp mi quan h gia s mol kh H2, s mol
cht rn B v s mol cht rn C vi s mol cc cht trong hn hp ban u.
Li gii
Gi s mol ca Fe v Fe2O3 trong hn hp ln lt l x mol v y mol
Fe + 2HCl FeCl2 + H2

(1)

Fe2O3 + 6HCl 2FeCl3 + 3H2O

(2)

FeCl2 + 2NaOH Fe(OH)2 + 2NaCl

(3)

FeCl3 + 2NaOH Fe(OH)3 + 3NaCl

(4)

4Fe(OH)2 + O2 + 2H2O 4Fe(OH)3

(5)

2Fe(OH)3 Fe2O3 + 3H2O

(6)

Gi s mol ca Fe v Fe2O3 ln lt l x v y (mol)


Theo ptp (1) ta c nH 2 = nFe = x

(a)

Theo ptp (1), (3), nFe(OH ) = nFe = x


2

Theo ptp (2), (4): nFe (OH )3 (4) =2 nFe2O3 2 y


Vy nB= x+2y

(b)

- 11 -

nFe(OH )3 (6) nFe(OH )3 (4) nFe(OH )3 (5) x 2 y


Theo ptp s (6) ta c nFe2O3 =
Vy nC = nFe2O3 =

1
x 2y
nFe (OH )3 =
(mol)
2
2

x 2y
.
2

(c)

Qua cc v d trn, nhn thy khi vit v cn bng c cc phng


trnh ho hc th d dng thit lp c quan h gia s mol ca cc cht
phn ng. Da vo cc quan h ny v cc cng thc nu phn trn c
th gii quyt c cc bi ton ho hc.
1.2.3. Phng php chung gii cc bi ton ho hc
Theo trn, cc bi ton ho hc c th chia lm hai loi:
Cc bi ton lin quan n phn ng ca mt cht qua mt giai on hay
mt dy bin ho (nh v d 1, 2 trn).
Cc bi ton lin quan n phn ng ca mt hn hp cht. (nh v d 3
trn ). Cc bi ton ny c gi l cc bi ton hn hp, cn cc bi ton
lin quan n phn ng ca mt cht c gi l cc bi ton khng hn
hp.
1.2.3.1. i vi loi bi ton khng hn hp
Phng php gii cc bi ton loi ny l lp biu thc tnh i
lng m bi ton i hi ri da vo quan h gia s mol ca cht
cn tnh ton v s mol ca cht c s liu cho trc v da vo
cc cng thc gii.
V d 1
Ho tan 2,7 gam Al bng mt lng va dung dch HCl 20%
(d=1,1g/ml). Hy tnh:
1. Th tch H2 sinh ra ktc v 300C, 2atm.
2. Th tch dung dch HCl cn phn ng.
3. Nng phn trm, nng mol ca dung dch mui thu c sau phn
ng.

- 12 -

Li gii
2Al + 6HCl 2AlCl3 + 3H2
Da vo

2,7
= 0,1 (mol) tnh c s mol ca cc cht tham gia v
27

n Al =

hnh thnh sau phn ng: n HCl = 0,3 ; n AlCl3 = 0,1 ; n H 2 = 0,15
1. Ta c:

V0, H 2 = 22,4.0,15 = 3,36 (lt).


VH 2 =

P0V0, H 2

2. VddHCl

T0

T
1.3,36 30 273
=
.
= 1,86 (lt).
P
273
2

m HCl .100%
20%.1,1

vi: m HCl = 36,5.0,3 = 10,95 (g) VddHCl = 50 (ml)


3.

C % AlCl3

mAlCl3
mdd

.100%

vi: m AlCl3 = 133,5.0,1 = 13,35 (g)

mdd = m Al + mddHCl - m H 2 = 2,7 + 50.1,1 2.0,15 = 57,4 (g).


Suy ra: C % AlCl = 23,26%
3

CM ( AlCl3 )

nAlCl3
V

0,1
2M
50
100

V d 2
t chy hon ton 11,6 gam este to nn t 1 axit no n chc v 1
ru no n chc thu c 13,44 lt CO2 (ktc). Cng 11,6 gam este trn tc
dng vi dung dch NaOH d thu c 9,6 gam mui. Xc nh cng thc
phn t v tn gi ca este.

- 13 -

Li gii
Gi cng thc ca este l CnH2n+1COOCmH2m+1 ; s mol l a:
CnH2n+1COOCmH2m+1 +

3n 3m 1
O2 (n + m + 1)CO2 + (n + m + 1)H2O
2

CnH2n+1COOCmH2m+1 + NaOH CnH2n+1COONa + CmH2m+1OH

Ta c:

meste

nCO2

= (14n + 14m +46)a = 11,6


13,44
= 0,6 = (n + m + 1)a
22,4

mmui = (14n + 68)a = 9,6

(1)
(2)

(a)
(b)
(c)

Gii 3 phng trnh thu c: n = 2; m = 3.


Suy ra cng thc phn t ca este l: C2H5COOC3H7.
1.2.3.2. i vi loi bi ton hn hp
Phng php gii l t n s, lp phng trnh v gii phng
trnh suy ra cc i hi ca bi ton.

n s thng t l s mol ca cc cht trong hn hp.

Cc phng trnh c thit lp bng cch biu th mi quan h

gia cc s liu cho trong bi (sau khi i ra s mol, nu c th


c) vi cc n s.

Gii cc phng trnh s xc nh c cc n s, ri da vo

suy ra cc i hi khc nhau ca bi ton.


V d
Nhit phn hon ton 18,43 gam hn hp gm Na2CO3, K2CO3,
BaCO3, MgCO3 thu c 2,464 lt kh (ktc) v hn hp rn A. Ho tan A
bng mt th tch va dung dch H2SO4 0,1 M thu c 1,568 lt kh (ktc)
v 2,33 gam mt cht kt ta.
1. Tnh khi lng cc cht trong hn hp u.
2. Tnh th tch dung dch H2SO4 0,1M cn ho tan hn hp rn A.

- 14 -

Li gii
1. Khi nhit phn hn hp:
BaCO3 BaO + CO2

(1)

MgCO3 MgO + CO2

(2)

Hn hp A gm BaO, MgO v cc mui khng b nhit phn l Na2CO3,


K2CO3:
Na2CO3 + H2SO4 Na2SO4 + H2O + CO2

(3)

K2CO3 + H2SO4 K2SO4 + H2O + CO2

(4)

BaO + H2SO4 BaSO4 + H2O

(5)

MgO + H2SO4 MgSO4 + H2O

(6)

Cht kt ta l BaSO4.
t s mol Na2CO3, K2CO3, Ba2CO3, MgCO3 trong hn hp u l x, y, z, t
ta c:

mhh = 106x + 138y + 197z + 84t = 18,43


Theo (1), (2):

nCO2

Theo (3), (4):

nCO2

Theo (5), (1):

n BaSO4

(a)

2,464
0,11 z + t
22,4

1,568
0,07 x + y
22,4

(b)
(c)

2,33 0,01 z
233

(d)

Gii 4 phng trnh (a), (b), (c), (d) thu c:


x = 0,05; y = 0,02; z = 0,01; t = 0,1.
Suy ra: m Na2CO3 106.0,05 5,3 (g) ; m K 2CO3 138.0,02 2,76 (g)

mBaCO3
2. Ta c:

197.0,01 1,97 (g) ;

VddH2 SO4

mMgCO3

84.0,1 8,4 (g).

n H 2 SO4
0,1

Theo (3), (4), (5) v (6): n H 2 SO4 = x + y + z + t = 0,18 VddH2 SO4 = 1,8 (lt).

- 15 -

Qua cc v d trn, chng ta nhn thy cch gii cc bi ton khng


hn hp v cc bi ton hn hp tuy c nhng im khc nhau, nhng
chng u thng nht ch l u da vo quan h gia s mol ca cc
cht phn ng v cc cng thc biu th quan h gia s mol cht vi khi
lng, th tch, nng ca cht. chnh l ni dung ca phng php
chung gii cc bi ton ho hc.
* * * *
* *
Hin nay hnh thc kim tra trc nghim khch quan ngy cng ph
bin. c im ca loi hnh kim tra ny l s lng cu hi nhiu chnh v
th thi gian lm bi rt ngn. Vi mt s bi tp ta c th p dng nhng
cch gii nhanh gii. Ring vi ha hu c c hai cch gii c s dng
nhiu nht l cch gii da vo nh lut bo ton khi lng v nh lut
bo ton nguyn t.
nh lut bo ton khi lng
Tng khi lng cc cht tham gia phn ng bng tng khi lng cc cht
to thnh sau phn ng
V d 1
X phng ho ton ton 89 g cht bo X bng dung dch NaOH thu
c 9,2 gam glyxerol. Tnh s gam x phng thu c?
Li gii
(RCOO)3C3H5 + 3NaOH 3RCOONa + C3H5(OH)3
89 g

0,3 mol

p dng nh lut bo ton khi lng:


mx phng = 89 + 0,3.40 9,2 = 91,8 g

- 16 -

0,1 mol

V d 2
un nng hn hp 2 ru n chc lin tip nhau trong dy ng ng
vi H2SO4, c 1400C thu c 72 g hn hp 3 ete v 21,6 g H2O. Xc nh
cng thc 2 ru.
Li gii
2 R OH

H2SO4 c
140oC

R O R + H2O

1,2 mol nru = 2,4 mol


p dng nh lut bo ton khi lng:
mru = 72 + 21,6 = 93,6
M ru = 93,6 : 2,4 = 39 2 ru l CH3OH ( M = 32) ; C2H5OH ( M= 46)
V d 3
Cho 3,6 gam axit cacboxylic no, n chc X tc dng hon ton vi
500 ml dung dch gm KOH 0,12 M v NaOH 0,12 M. C cn dung dch thu
c 8,28 gam hn hp cht rn khan. Xc nh cng thc phn t ca X.
Li gii
t cng thc ca axit cacboxylic no, n chc l RCOOH, ta c:
RCOOH + KOH RCOOK + H2O
RCOOH + NaOH RCOONa + H2O
nNaOH = nKOH = 0,5.0,12 = 0,06 mol
p dng nh lut bo ton khi lng:
mX + mNaOH + mKOH = mrn + mH 2O
Suy ra: mH 2O = 1,08 gam n H 2O = 0,06 mol
Do : nRCOOH = n H 2O = 0,06 mol MX = R + 45 =
R = 15 (CH3 - )
Cng thc phn t ca X l: CH3COOH.

- 17 -

3,6
= 60
0,06

V d 4
un nng 5,14 gam hn hp kh X gm metan, hidro v mt ankin vi
xc tc Ni, thu c hn hp kh Y. Cho hn hp Y tc dng vi dung dch
brom d thu c 6,048 lt hn hp kh Z (ktc) c t khi i vi hidro bng
8. Xc nh tng khi lng bnh ng dung dch brom.
Li gii
Theo bi ra ta c s phn ng:
X

Ni, t0

+Br2

p dng nh lut boton khi lng:


mX = mY = mZ + m bnh brom tng
m bnh brom tng = mX mZ = 5,14

6, 048
.8.2 0,82 gam
22, 4

nh lut bo ton nguyn t:


Trong cc phn ng ho hc, cc nguyn t lun c bo ton ngha
l Tng s mol nguyn t ca mt nguyn t bt k, trc v sau phn ng
lun bng nhau
V d 1
t chy hon ton m gam hn hp X gm C3H8, C4H6, C5H10 v C6H6
thu c 7,92 gam CO2 v 2,7 gam H2O. Xc nh m.
Li gii
Theo bi ra ta c s phn ng:
o

O ,t
CO2 + H2O
X (C3H8, C4H6, C5H10, C6H6)
2

p dng nh lut bo ton nguyn t C, H:


m = mC + mH =

7,92
2,7
.12 +
= 2,46 ( g)
44
9

- 18 -

V d 2
Tin hnh crackinh 5,8 g C4H10 nhit cao. Sau mt thi gian thu
c hn hp kh X gm CH4, C2H6, C2H4, C3H6 v C4H10 d. t chy hon
ton X bng kh oxi d, ri dn ton b sn phm chy qua bnh dng H2SO4,
c thy khi lng bnh tng m gam. Tnh m?
Li gii
Ta c s phn ng:
C4H10

CRK

hn hp X

O2 ,t

CO2 + H2O

0,1 mol

a mol

p dng nh lut bo ton nguyn t H:


nH (trong

C4 H10 )

= nH (trong H 2O )

0,1.10 = a.2 a = 0,5 m = 0,5.18 = 9 gam.


V d 3
. t chy hon ton m gam hn hp hai ancol n chc cng dy
ng ng cn dng va V lt kh O2 (ktc), thu c 10,08 lt CO2 (ktc)
v 12,6 gam H2O. Tnh gi tr ca V.
Li gii
Theo bi ra:

nCO2 =

10,08
= 0,45 mol
22,4

n H 2O =

12,6
= 0,7 mol
18

Ta c: n H 2O > nCO2 Ancol no, n chc


t cng thc phn t trung bnh ca 2 ancol no, n chc l Cn H 2n1OH , s

Cn H 2n1OH + 3n O2 n CO2 + ( n + 1)H2O

mol l a.

p dng nh lut bo ton nguyn t O:

nO2 = nCO +
2

n H 2O
2

= 0,45 +

0,7
= 0,8 mol
2

- 19 -

VO2 = 0,8.22,4 = 17,92 lt

1.3. p dng phng php chung gii cc bi ton ha hc gii bi


ton xc nh cng thc hp cht hu c.
1.3.1. Phng php chung gii bi ton xc nh cng thc hp cht hu c
Cc bi ton Ho hc, trong c bi ton xc nh cng thc hp cht
hu c u c gii theo phng php chung nu trn. C th, xc nh
cng thc ca cc cht hu c ch cn t s mol ca cc cht l a, b, c
v thit lp quan h gia cc s liu cho trong bi (sau khi i ra s
mol cht, nu c th c) vi a, b, c ri gii cc phng trnh s suy ra
c cng thc ca cc hp cht hu c. Trong trng hp cc cht hu c
l cht kh th c th thay a, b, c bng V1, V2, V3 v cng gii bi ton
nh nu trn. [4]
V d 1
Xc nh cng thc phn t ca cc cht hu c A, B bit rng:
1. t chy hon ton 52,5 g cht A thu c 84 lt kh CO2 (ktc) v 67,5 g
H2O. T khi ca A so vi H2 bng 21.
2. Sau khi t chy hon ton 200 ml cht kh B (cha C, H, O) bng 900 ml
O2 thu c 1300 ml hn hp kh. Cho hi nc ngng t ht th cn 700 ml
kh. Tip tc cho kh cn li qua dung dch NaOH d th cn 100 ml kh. Cho
bit cc th tch kh o cng iu kin nhit , p sut.
Li gii
t chy A v B thu c CO2 v H2O suy ra cng thc tng qut ca
A v B l CxHyOz
t0

y z
CxHyOz + (x + - ) O2
4 2

y
xCO2 + 2 H2O

1. t s mol A l a, ta c:

m A = (12x + y + 16z).a = 52,5

- 20 -

(a)

M A = 12x + y + 16z = 21.2 = 42

(b)

nCO2 =

84
= 3,75 = x.a
22,4

(c)

n H 2O =

67,5
y
= 3,75 = .a
18
2

(d)

Gii cc phng trnh trn thu c: a = 1,25; x = 3; y = 6; z = 0.


Cng thc phn t ca A l C3H6.
2. Sn phm t chy B sau khi ngng t ht hi nc cho qua dung dch
NaOH d (CO2 phn ng ht) vn cn 100 ml kh, kh phi l O2 d.
Ta c: VO2 (phn ng) = 900 100 = 800 ml.

VH 2O = 1300 700 = 600 ml; VCO = 700 100 = 600 ml


2

Theo phn ng:


VCO2 = x. V B hay 600 = x.200 x = 3.

V H 2O =

y
.
2

VO2 = (x +

V B hay 600 = y .200 y = 6.


2

y
z
- ).
2
4

V B hay 800 = (x + y - z ).200 z = 1.


4

Vy cng thc phn t ca B l C3H6O.


V d 2
Hn hp X gm hidro, mt ankan v mt ankin c cng s nguyn t
cacbon. t chy hon ton 100ml hn hp X, thu c 210ml kh CO 2. Nu
un nng 100ml hn hp X vi bt Ni th sau phn ng ch cn 70ml mt
hidrocacbon duy nht.
1. Xc nh cng thc phn t ca hai hidrocacbon v phn trm th tch ca
cc cht trong hn hp X.
2. Tnh th tch oxi cn t chy 100ml hn hp X.

- 21 -

Li gii
1. Gi cng thc phn t ca ankan l CnH2n+2, ankin l CnH2n-2:
CnH2n+2 +

3n 1
O2 nCO2 + (n + 1) H2O
2

(1)

CnH2n-2 +

3n 1
O2 nCO2 + (n 1)H2O
2

(2)

H2 +

1
O2 H2O
2

(3)

t th tch ca ankan, ankin, hidro ln lt l V1 , V2 , V3 ta c:


V1 + V2 + V3 = 100

(a)

VCO2 = nV1 + nV2 = 210

(b)

un nng hn hp X vi bt Ni ch cn mt hidrocacbon duy nht, chng t


hidrocacbon phi l C nH2n+2 v ankin phn ng va vi hidro:
CnH2n-2 + 2H2 CnH2n+2
Ta c:

(4)

V H 2 = V3 = 2 V 2

(c)

VCn H 2 n 2 = V1 + V2 = 70

(d)

Gii (a), (b), (c), (d) ta thu c: V1 = 55ml, V2 = 15ml, V3 = 30ml, n = 3.


Vy cng thc phn t ca ankan l C3H8 v ankin l C3H4.
Phn trm th tch ca cc cht: %C3H8 = 55%; %C3H4 = 15%; %H2 = 30%.
2. Ta c: VO2

3n 1
3n 1
V1 +
2
2

1
2

V2 + V3 = 350 (ml).

- 22 -

1.3.2. Cc ch khi gii bi ton xc nh cng thc hp cht hu c


1.3.2.1. Vn la chn cng thc tng qut ca cht hu c
Nh ni phn 1.2, gii bi ton ho hc trc ht cn phn tch
ni dung bi ton v biu th ni dung bng cc phng trnh phn ng.
i vi bi ton xc nh cng thc hp cht hu c th vic la chn ng
v hp l cng thc tng qut ca cht hu c vit cc phng trnh phn
ng l v cng quan trng.
Th d, cng thc tng qut ca mt ru mch h c th vit l
R(OH)m, CxHy(OH)m, CnH2n+2-2k-m(OH)m (vi k l s lin kt trong mch C).
C 3 cch vit trn u ng, nhng chn cch vit no l hp l iu cn
tu thuc vo bi v cc phn ng cn phi vit trong bi l nhng loi
phn ng no.
Trong trng hp bit r ru cn xc nh cng thc l no (k = 0),
l n chc (m = 1), l no, n chc (k = 0, m = 1) th nn chn cng
thc CnH2n+2-2k-m(OH)m vi cc gi tr k, m tng ng vit cc phn ng.
Cn trong trng hp cha r ru thuc lai g th cng thc trn ch c
chn khi cn vit phn ng cng ca ru cha no vi H2, Br2 vit phn
ng th ca ru vi kim loi kim hoc vit phn ng este ho th chn cng
thc R(OH)m, cn vit phn ng chy th chn cng thc C xHy(OH)m hoc
gn hn ch cn dng cng thc CxHyOz.
i vi hidrocacbon hoc cc dn xut hidrocacbon khc nh anehit,
axit cacboxylic, este th cch chn cng thc tng qut hp l vit cc
phn ng cng tng t. Ring i vi este, cng thc tng qut ca este
c to thnh bi mt axit a chc R(COOH)n v mt ru a chc
R(OH)m l Rm(COO)n.mRn. Cng thc ny rt phc tp v vy vit phn
ng ca este bt k ta thng tch thnh mt s trng hp ring, nh trng
hp este ca axit n chc vi ru a chc (RCOO)mR, este ca axit a
chc vi ru n chc R(COOR)n xt trng hp no dn n kt

- 23 -

qu hp l l ng. Thng thng vi cc bi ton xc nh cng thc ca este


dng phc tp nh trn ngi ta i xt cng thc ca axit v ca ru trc
t xc nh c cng thc ca este .[28]
Di y l mt s v d minh ho
V d 1
Hidro ho hon ton 5,8 gam mt ru n chc A cn dng 2,24 lt
H2 (ktc). Mt khc, t chy hon ton lng ru trn thu c 13,2 gam
CO2. Xc nh cng thc phn t v cng thc cu to ca ru A.
Li gii
t cng thc ru n chc l CnH2n+1-2kOH, s mol l a, ta c:
CnH2n+1-2kOH + k H2 CnH2n+1OH
CnH2n+1-2kOH + (

3n - k
2 ) O2

nCO2 + (n + 1 k)H2O (2)

m A = (14n 2k + 18).a = 5,8


nH 2

nCO2

(1)

2,24
0,1 = k.a
22,4

(a)
(b)

13,2
0,3 = n.a
44

(c)

Gii h phng trnh thu c a = 0,1; k = 1 v n = 3.


Vy cng thc ca A l: C3H5OH.
Cng thc cu to ca A l: CH2 = CH CH2 OH
V d 2
Khi t chy hon ton 6,44 gam mt ru no A thu c 9,24 gam kh
CO2. Mt khc, khi cho 0,1 mol A tc dng vi kali thu c 3,36 lt kh
(ktc). Tm cng thc phn t, vit cng thc cu to ca A.

- 24 -

Li gii
vit phn ng th K ta t cng thc tng qut ca ru A l
R(OH)m
R(OH)m + x K R(OK)m +
Ta c: n H 2

m
3,36
0,15 . 0,1
2
22,4

m
H2
2

(1)

m=3

A l ru no (k = 0) c cng thc tng qut l C nH2n+2-m(OH)m. Thay m = 3


suy ra cng thc ca A l: CnH2n-1(OH)3,. t s mol ca A l a, ta c:
CnH2n-1(OH)3 +

3n 2
O2 nCO2 + (n + 1)H2O
2

(2)

m A = (14n + 50). a = 6,44

(a)

9,24
0,21 = n.a
44

(b)

nCO2

Gii 2 h phng trnh thu c a = 0,07 v n = 3.


Vy cng thc phn t ca ru l C3H5(OH)3.
H2 C
OH

CH

CH2

OH

OH

V d 3
Cht hu c A (cha C, H, O) mch h, phn t ch cha nhng loi
nhm chc c H linh ng. Ly cng mt s mol A cho tc dng vi dung
dch NaOH d hoc vi Na d th s mol CO2 v s mol H2 thu c l bng
nhau v bng s mol A phn ng. T khi hi ca A so vi hidro bng 45.
Oxi ho A bng CuO, t nng thu c sn phm B c phn ng trng
gng. Xc nh cng thc cu to ca A.

- 25 -

Li gii
Gi cng thc ca A l (HO)n R (COOH)m, s mol l a.
(HO)mR(COOH)n+ nNaHCO3(HO)mR(COONa)n+nCO2+nH2O
(HO)mR(COOH)n + (n + m)Na (NaO)mR(COONa)n +

Ta c: nCO2 = na = a n = 1; n H 2 =

(1)

nm
H2
2

(2)

nm
a = a m = 1.
2

Vy cng thc ca A l HO R COOH.


Theo bi: MA = 45.2 = 90 R = 28 (-C2H4-)
Khi oxi ho A bng CuO, t nng c sn phm l anehit, vy cng thc
cu to ca A l: HO CH2 CH2 COOH.
V d 4
X phng ho 1 mol este E cn 120 gam NaOH. Mt khc 1,27 gam E
phn ng va vi 0,6 gam NaOH thu c 1,41 gam mt mui duy nht.
Xc nh cng thc cu to ca E.
Li gii
Theo bi, 1 mol este E tc dng vi 3 mol NaOH nh vy E c th l
este ca axit n chc vi ru 3 ln (RCOO)3R, este ca axit 3 ln vi ru
n chc R(COOR)3 hoc este ca axit 3 ln vi ru 3 ln R(COO)3R.
Xt trng hp 1, gi s mol ca (RCOO)3R l a.
(RCOO)3R + 3NaOH RCOONa + R(OH)3
mE = [(R + 44)3 + R]a = 1,27

(a)

mNaOH = 3a = 0,015 hay a = 0,005

(b)

mmui = (R + 67).3a = 1,44

(c)

Gii cc phng trnh (a), (b), (c) thu c: R = 27 (CH2=CH-)


R = 41 ( H2C
Suy ra cng thc cu to ca E l:

- 26 -

CH

CH2

CH2=CH COO CH2


CH2=CH COO CH
CH2=CH COO CH2
Xt trng hp 2 v 3, cng vit phn ng, lp cc phng trnh tng
t v gii khng thu c cc kt qu hp l loi. Nh vy, trng hp 1
xt trn l ng v E c cng thc cu to nh nu.
V d 5
Khi un cht hu c A vi dung dch axit v c long thu c hai cht
B v C. Mt khc khi un 4,04 gam A vi mt dung dch cha 0,05 mol
NaOH th c hai cht B v D (khi lng mol ca D ln hn C l 44 gam).
trung ho NaOH d cn 100 ml dung dch HCl 0,1 M.
1. Xc nh cng thc phn t A, B, C bit rng nu un 3,68 gam B vi
H2SO4, c th thu c 1,344 lt mt olefin (ktc) vi hiu sut phn ng l
75%.
2. Xc nh tn gi ca A bit rng C l mt cht mch thng v l mt n
phn t tng hp mt cht polime quan trng.
Li gii
1. Theo bi suy ra B l ru no n chc, t suy ra A l este, C l axit
hu c v D l mui natri ca axit C.
Gi cng thc ca ru B l CnH2n+1OH:
CnH2n+1OH

1700C

CnH2n + H2O

H2SO4

100
1,344
Theo (1): nolefin =
= 0,06 nB = 0,06.
= 0,08
75
22,4

Suy ra: MB =

3,68
= 46 = 14n + 18 n = 2
0,08

Vy cng thc phn t ca B l C2H5OH

- 27 -

(1)

Gi cng thc ca axit C l R(COOH)m th cng thc ca mui D l


R(COONa)m ta c: MD MC = 22m = 44 m = 2
Vy cng thc ca C l R(COOH)2, suy ra cng thc ca este A l
R(COOC2H5)2
2. Gi s mol A l a. Ta c:
R(COOC2H5)2 + 2NaOH R(COONa)2 + 2C2H5OH
HCl + NaOH NaCl + H2O
Theo (2), (3): nNaOH = 2a +
MA =

(2)
(3)

100
.0,1 = 0,05 a = 0,02
1000

4,04
= 202 = R + 73.2 R = 56 (C4H8)
0,02

Vy cng thc ca A l C2H5OOC C4H8 COOC2H5


V d 6
100 ml dung dch aminoaxit 0,2 M tc dng va vi 80 ml dung
dch NaOH 0,25 M. C cn dung dch sau phn ng thu c 2,5 gam mui
khan. Mt khc, 100 gam dung dch aminoaxit trn c nng 20,6% phn
ng va vi 400 ml dung dch HCl 0,5 M.
Vit cc phng trnh ho hc xy ra v xc nh cng thc phn t ca
aminoaxit.
Li gii
Gi cng thc ca aminoaxit A l (NH2)m R (COOH)n ta c:
(NH2)m R (COOH)n + nNaOH (NH2)m R (COONa)n + n H2O

Theo bi: nNaOH =

80
100
.0,25 = 0,02 ; nA =
.0,2 = 0,02
100
1000

Ta c: 0,02 = n.0,02 n = 1
Mmui =

2,5
= 125 MA = 125 23 +1 = 103
0,02

- 28 -

(1)

(NH2)m R COOH + mHCl (NH3Cl)m R COOH


Theo bi: nHCl =

(2)

400
100.(20,6 / 100)
.0,5 = 0,2 ; nA =
= 0,2
103
1000

Ta c:0,2 = m.0,2 m = 1
Nh vy cng thc phn t ca A c dng: NH2 R COOH
Bit MA = 103 suy ra R = 42 (-C3H6-).
Cng thc phn t ca A l: NH2 C3H6 COOH
1.3.2.2. Gii bi ton xc nh cng thc hp cht hu c khi s phng trnh
lp c t hn s n s v bi ton hn hp cht hu c cng loi
Nhiu bi ton hn hp, c bit l cc bi ton hn hp cc cht hu
c, thng c s phng trnh lp c t hn s n s. Trong trng hp ny
gii h cc phng trnh v nh c 2 phng php chnh, l:
Gii kt hp vi bin lun, da vo iu kin ca cc n s:
V d, nu n s l s mol ca cc cht th chng phi lun lun dng, n
s l s nguyn t cacbon (n) trong cc cht hu c th n phi nguyn, dng.
Vi hidrocacbon l cht kh th n 4, vi ru cha no th n 3 Da vo
cc iu kin nh vy c th gii c h phng trnh v nh v gii c
bi ton.
Gii da vo vic tnh khi lng mol trung bnh ca hn hp:
Th d, vi hn hp gm hai cht 1 v 2:
M

hh

m hh
n M n M
= 1 1 2 2
n1 n2
n hh

Tnh M hh v gii bt ng thc M1 < M hh < M2 s gii c h phng


trnh v nh. Phng php ny thng c p dng vi cc bi ton m
khi lng hn hp bit v s mol hn hp bit hoc c th tnh ton,
c bit l vi cc bi ton hn hp cc cht lin tip nhau trong dy ng
ng.

- 29 -

Vi bi ton hn hp ca cc cht cng loi, c cc phn ng xy ra


tng t nhau, hiu sut ca phn ng nh nhau th c th thay th hn
hp bng mt cht c cng thc phn t trung bnh gii.
Th d, hn hp gm 2 cht cng loi Cx1Hy1Oz1, s mol l b v Cx2Hy2Oz2 s
mol l c c th thay bng mt cht c cng thc phn t trung bnh l:
C x H y O z , vi s mol l a.
y: a = b + c
x (s nguyn t C trung bnh) =

x1b x 2 c
bc

y (s nguyn t H trung bnh) =

y1b y 2 c

bc

Khi s n s ca bi ton gim xung v vic gii bi ton s tr nn


thun li v nhanh gn hn. y cng l mt phng php hiu qu gii
cc bi ton hn hp (cc cht cng loi) khi s phng trnh lp c t hn
s n s. [23]
V d
Cho 2,05 gam hn hp 2 ru no n chc lin tip nhau trong dy
ng ng tc dng vi Na d thu c 0,448 lit H 2 (ktc). Xc nh cng
thc 2 ru v phn trm khi lng mi cht trong hn hp.
Li gii
CnH2n+1OH + Na CnH2n+1ONa +

1
H2
2

C n +1 H2n+3OH + Na C n +1 H2n+3ONa +

(1)
1
H2
2

(2)

t s mol ca cc ru l x, y ta c h 2 phng trnh 3 n s:


mhh = (14n + 18)x + (14n +32)y = 2,05
nH 2 =

1
(x + y) = 0,02 hay x + y =0,04
2

- 30 -

(a)
(b)

Cch 1: T (a) suy ra: 14n (x+y) + 18(x+y) +14y = 2,05


Thay x +y = 0,04 thu c: y =

1,33 0,56n
14

Vi iu kin : 0< y <0,04; n nguyn, dng v 0,56.n<1,33 hay n< 2,375


Ta c: Vi n= 1: y= 0,055 loi
n= 2: y= 0,015 tha mn.
Nh vy vi n=2 ; y = 0,015; x= 0,025; Hai ru l C2H5OH v C3H7OH
% C2H5OH =

46.0, 025.100%
43,90%
2, 05

% C3H7OH = 56,10%
Cch 2: Khi lng mol trung bnh ca 2 ru: M hh =

2, 05
= 51,25
0, 04

Ta c bt ng thc: 14n+18 <51,25< 14n+32 hay 1,375<n<2,375


V n phi nguyn nn ch c n= 2 tha mn
Hai ru l C2H5OH v C3H7OH
Thay n= 2 vo (a) v gii phng trnh (a) v (b) ta thu c x= 0,025;
y= 0,015; t tnh c phn trm khi lng ca mi ru nh cch 1.
Cch 3: C th gii bi ton nhanh gn hn bng cch t CTPTTB ca 2
ru l Cn H 2n 1OH , s mol l a
Cn H 2 n 1OH + Na Cn H 2 n 1ONa +

1
H2
2

mhh = (14 n + 18)a = 2,05


nH 2 =

(a)

1
a = 0,02 hay a= 0,04
2

(b)

Gii thu c : n = 2,375


Suy ra hai ru lin tip trong dy ng ng phi l C2H5OH v C3H7OH
Gi s mol 2 ru tng ng l b v c ta c:
b + c = a= 0,04
(c)
n=

2b 3c
= 2,375
bc

(d)

Gii (c), (d) thu c: b= 0,025; c= 0,015; t tnh c phn trm khi
lng ca mi ru nh cch 1

- 31 -

Tiu kt chng 1
Trong chng ny chng ti trnh by c s l lun v thc tin ca
ti :
a ra ngha, tc dng ca bi tp ha hc, xu hng pht trin bi
tp ha hc trong giai on hin nay trng THPT.
a ra phng php chung gii cc bi ton ha hc.
p dng phng php chung gii cc bi ton ha hc gii bi ton
xc nh cng thc hp cht hu c.

- 32 -

Chng 2 : PHNG PHP GII CC BI TON IN HNH XC


NH CNG THC HP CHT HU C
Cc hp cht hu c c chia thnh hai loi l hirocacbon v dn
xut ca hirocacbon. Phn dn xut ca hirocacbon ch yu bao gm dn
xut cha oxi v dn xut cha nit.
Trong cc bi ton ha hc hu c, cc bi ton lin quan n phn ng
chy chim s lng kh ln. Cng vi l cc bi ton lin quan n phn
ng c trng ca cc hp cht hu c. y l hai loi phn ng chnh, quan
trng bao qut c ton b tnh cht ca cc hp cht hu c. Do trong
nghin cu ny chng ti tin hnh phn loi v la chn cc bi ton xc
nh cng thc hp cht hu c theo hai loi phn ng trn.
2.1. Cc bi ton xc nh cng thc hirocacbon
2.1.1. Cc bi ton lin quan n phn ng chy ca hirocacbon [3]
1. t chy mt hirocacbon
y
4

CxHy + ( x ) O2 x CO2 +
CnH2n+2-2k +

y
H2O
2

3n 1 k
O2 n CO2 + ( n+1-k) H2O
2

(k = s lin kt + s vng)
a) T t l s mol ca sn phm t chy hirocacbon
t T

nH 2O
nCO2

1 k
n

Khi T> 1 suy ra k = 0 nn y l hirocacbon no ( ankan)


CnH2n+2 +

3n 1
O2
2

n CO2 + ( n+1) H2O

nCO2
nCO2 na
n ( s nguyn t C)
nH 2O nCO2 a ;

nH 2O (n 1)a

Khi T= 1 suy ra k=1 y l anken hoc xicloankan


Khi T<1 suy ra k>1 y l ankin, ankaien, aren

- 33 -

V d vi phn ng t chy ankin:


3n 1
O2
2

CnH2n-2 +

n CO2 + ( n-1) H2O

nCO2
nCO2 na
n ( s nguyn t C)
nCO2 nH 2O a ;

nH 2O (n 1)a

2. t chy hn hp nhiu hirocacbon

Nu bit dy ng ng

V d: Xt hn hp X gm 2 ankan CnH2n+2 : x mol v CmH2m+2 : y mol


vi m>n. Gi CTPT trung bnh l Cn H 2n 2 : z mol, z= x+y
Trong : n

nCO2

nx my
vi 1 n n m
x y

Khi xc nh c gi tr n v z ta suy ra CTPT v cc i lng cn thit


Nu cha bit dy ng ng
Xt hn hp X gm 2 hirocacbon ng ng Cn H m : x mol v Cn H m : y mol
Gi CTPT trung bnh l Cn H m : z mol , z= x+y
trong n

nCO2

2 nH 2O

nx ny
vi 1 n n n
x y

mx my
vi 2 m m m
x y

Xc nh c gi tr n , m v z ta suy ra CTPT v cc i lng cn thit


BI TON MINH HA
Bi 1. t chy hon ton mt hirocacbon X thu c 0,11 mol CO2 v
0,132 mol H2O. Khi X tc dng vi kh clo (theo t l s mol 1:1) thu c
mt sn phm hu c duy nht. Tn gi ca X l
A. 2-Metylbutan.

B. etan.

C. 2,2-imetylpropan.

D. 2-Metylpropan

- 34 -

Li gii
Ta c: n H O = 0,132 mol > n CO = 0,11 mol.
2

0,132.n = 0,11.(n+1) n = 5 ankan C5H12.

CTCT ca C5H12
Khi cho X tc dng vi kh clo (theo t l s mol 1:1) thu c mt sn phm
hu c duy nht nn CTCT ca X l:
CH3
H3C

CH3

CH3

X l 2,2-imetylpropan.
p n C.

Bi 2. t chy hon ton mt lng hidrocacbon X. Hp th sn phm chy


vo dung dch Ba(OH)2 d to thnh 29,55 g kt ta, dung dch sau phn ng
c khi lng gim 19,35 gam so vi dung dch Ba(OH)2 ban u. Tm CTPT
ca X.
Li gii
n CO = n BaCO = 0,15 mol
2

m dd gim = m - (m CO + m H O )
2

19,35 = 29,55 - (0,15 x 44 + m H 2O ) m H 2O = 3,6 g

n H 2O = 0,2 mol > n CO2 = 0,15 mol X l ankan, n X = 0,05 ; n =

0,15
=3
0, 05

CTPT ca X l C3H8

Bi 3. t chy hn hp X gm ankan A (CnH2n+2) v anken B (CmH2m)


c 15,68 lt CO2 (ktc) v 14,4 gam H2O. Bit rng hn hp X chim th
tch 6,72 lt (ktc). Xc nh CTPT ca A, B

- 35 -

Li gii
n CO = 0,7 ; n H O = 0,8 ; nX =
2

6, 72
= 0,3 ; gi s mol CnH2n+2 l a mol, s mol
22, 4

CmH2m l b mol
CnH2n+2 +

3n 1
O2 nCO2 + (n+1)H2O
2

CmH2m +

3m
O2 mCO2 + mH2O
2

ta c a = 0,8-0,7 = 0,1 b = 0,3-0,1 = 0,2


n CO = na + mb = 0,1n + 0,2m = 0,7 n + 2m = 7
2

Nu m = 2 th n = 3 A l C3H8, B l C2H4
m = 3 th n = 1 A l CH4, B l C3H6
Bi 4. t chy hon ton 1 lt hn hp kh gm C2H2 v hirocacbon X sinh
ra 2 lt kh CO2 v 2 lt hi H2O (cc th tch kh v hi o cng iu kin
nhit , p sut). Cng thc phn t ca X l
A. C2H6

B. C2H4.

C. CH4

D. C3H8

Li gii
Gi cng thc tng qut ca hidrocacbon X l CxHy.
S nguyn t C trung bnh trong hn hp kh =

VCO2
Vhhk

2
1

= =2

hirocacbon X c 2C

S nguyn t H trung bnh trong hn hp kh =


s nguyn t H ca C2H2 = 2 < n

2VH 2O
Vhhk

2.2
=4
1

=4 < s nguyn t H ca X.

ch c y = 6 ng vi hirocacbon X: C2H6 l tha mn.


p n A

- 36 -

Bi 5. t chy hon ton 0,336 lt (ktc) mt ankadien lin hp X. Sn


phm chy c hp th hon ton vo 40ml dung dch Ba(OH)2 1,5M thu
c 8,865 g kt ta. Xc nh CTPT ca X.
Li gii
CO2 + Ba(OH)2 BaCO3 + H2O

(1)

Nu CO2 khng d, ch xy ra (1)


n CO = n =
2

8,865
= 0,045 = x.0,015 x = 3 X l C3H4 ( Loi v khng
197

phi l ankaien lin hp).


Nu CO2 d, xy ra phn ng (2)
BaCO3 + CO2 + H2O Ba(HCO3) 2

(2)

Sau (1), (2) cn 8,865 g kt ta


t s mol CO2 phn ng (1) v (2) l p, t ta c
n BaCO cn li = 0,045 = p t
3

n Ba (OH ) cn li = 0,06 = p
2

Vy p = 0,06 v t = 0,015. Do

CO2

= 0,075 = x.0,015 x = 5

Do X l ankaien lin hp nn X l C5H8.


CTCT ca X l

H2C

CH

CH2

CH3

- 37 -

BI TON VN DNG
Bi ton t lun
Bi 1. t chy hon ton 19,3 g hn hp X cha 2 ankan lin tip trong
dy ng ng cn dng va ht 47,6 lt oxi (ktc). Xc nh CTPT v
thnh phn khi lng ca mi cht c trong hn hp X.
p s: C6H14(75%); C7H16(25%)
Bi 2. t chy hon ton 17,02 gam hn hp 2 ankan. Hp th hon ton sn
phm chy vo dung dch Ba(OH)2 thy khi lng bnh tng 78,56 gam. Bit
2 ankan l ng ng k tip hy xc nh CTPT ca 2 ankan.
p s: C3H8 v C4H10
Bi 3. t chy ht 2,24 lt (ktc) hn hp X gm hai hirocacbon thuc
cng dy ng ng, hp th ht sn phm chy vo bnh ng dung dch
nc vi trong d thu c 25 g kt ta v khi lng bnh ng dung dch
nc vi trong tng 17,3g. Tm CTPT ca 2 ankan.
p s: C2H6 v C3H8
Bi 4. t chy hon ton 8,96 lt ( ktc) hn hp A gm 2 anken ng ng
k tip, cho sn phm chy qua bnh (I) ng H2SO4 c v bnh (II) ng
KOH c , khi lng bnh (II) tng hn khi lng bnh (I) l 39 gam.
a. Tnh th tch kh oxi ( ktc) t chy hai anken trn.
b. Xc nh CTPT ca hai anken v tnh % theo th tch ca mi anken
trong hn hp.
c. em hn hp 2 anken trn phn ng vi dung dch HCl d , ta ch
thu c 3 sn phm . Xc nh CTCT ca 2 anken.
p s

a) VO = 50.4 lt
2

b) 2 anken l C3H6 (25%) v C4H8 ( 75%)


c) CTCT CH2=CH - CH3 v CH3-CH=CH-CH3

- 38 -

Bi 5. t 10 cm3 mt hirocacbon bng 80 cm3 oxi (ly d). Sn phm thu


c sau khi cho hi nc ngng t cn 65 cm3 trong c 25 cm3 l oxi
(cc th tch kh o cng iu kin). Tm CTPT ca hidrocacbon .
p s: C4H6
Bi ton trc nghim khch quan
Cu 1.

t hon ton 8,96 lit (ktc) mt hn hp 2 anken k tip nhau

trong dy ng ng, thu c m (g) H2O v (m + 39) gam CO2. CTPT ca 2


anken l:

Cu 2.

A. C3H6 v C4H8

B. C2H4 v C3H6

C. C4H8 v C5H10

D. C5H10 v C6H12

Khi lng phn t ca 3 hirocacbon X, Y, Z ln lt l cc s

hng ca mt cp s cng. Khi t 1 mol X (hoc Y; hoc Z) u thu c 3


mol CO2 . Cng thc phn t X, Y, Z l
A. C3H8, C3H6, C4H4

B. C3H8, C3H6, C3H4

C. C3H6, C3H4, C3H10

D. C3H4, C3H6, C3H8

Cu 3.

t chy hon ton V (lit) mt hirocacbon kh (X) trong bnh kn

c d O2 thu c 4V (lit) kh CO2 cng iu kin. Bit p u = psau p


(o 150oC). Vy (X) c CTPT l:
A. C4H10
Cu 4.

B. C4H8

C. C4H4

D. C4H6

t chy hon ton hirocacbon X cho CO2 v H2O theo t l mol

1,75 : 1 v th tch. Cho bay hi hon ton 5,06 gam X thu c mt th tch
hi ng bng th tch ca 1,76 gam oxi trong cng iu kin. Nhn xt no
sau y l ng i vi X ?
A. X khng lm mt mu dung dch Br2 nhng lm mt mu dung
dch KMnO4 un nng.
B. X tc dng vi dung dch Br2 to kt ta trng.
C. X c th trng hp thnh PS.

- 39 -

D. X tan tt trong nc.


Cu 5.

Np mt hn hp kh c 20% th tch ankan A v 80% th tch O 2

(d) vo kh nhin k. Sau khi cho n ri cho hi nc ngng t nhit


ban u th p sut trong kh nhin k gim i 2 ln. Thit lp cng thc phn
t ca ankan A.
A. CH4.
Cu 6.

B. C2H6.

C. C3H8 .

D.C4H10.

Hn hp kh A iu kin tiu chun gm hai olefin. t chy

7 th tch A cn 31 th tch O2 (ktc). Bit olefin cha nhiu cacbon chim


khong 40% 50% th tch hn hp A.Cng thc phn t ca hai elefin l :

Cu 7.

A. C2H4 v C3H6.

B. C3H6 v C4H8.

C. C2H4 v C4H8.

D. A hoc C ng

Hn hp gm hirocacbon X v oxi c t l s mol tng ng l

1:10. t chy hon ton hn hp trn thu c hn hp kh Y. Ch o Y qua


dung dch H2SO4 c, thu c hn hp kh Z c t khi i vi hiro bng
19. Cng thc phn t ca X l :
A. C3H8.
Cu 8.

B. C3H6.

C. C4H8.

D. C3H4.

t chy hon ton m gam ancol X, sn phm thu c cho i

qua bnh ng dung dch nc vi trong d thy khi lng bnh tng
thm p gam v c t gam k t ta. Cng thc ca X l
m p

(Bit p = 0,71t ; t 1.02 )

Cu 9.

A. C2H5OH.

B. C3H5(OH)3.

C. C2H4(OH)2.

D. C3H5OH

t chy 1 lt hi hirocacbon vi mt th tch khng kh (lng

d). Hn hp kh thu c sau khi hi H 2O ngng t c th tch l 18,5 lt,


cho qua dung dch KOH d cn 16,5 lt, cho hn hp kh i qua ng ng

- 40 -

photpho d th cn li 16 lt. Xc nh CTPT ca hp cht trn bit cc th


tch kh o cng iu kin nhit , p sut v O2 chim 1/5 khng kh,
cn li l N2.
A. C2H6.

B. C2H4.

C. C3H8.

D. C2H2.

Cu 10. Cho 0,5 lt hn hp gm hirocacbon v kh cacbonic vo 2,5 lt


oxi (ly d) ri t. Th tch ca hn hp thu c sau khi t l 3,4 lt.
Cho hn hp qua thit b lm lnh, th tch hn hp kh cn li 1,8 lt v
cho li qua dung dch KOH ch cn 0,5 lt kh. Th tch cc kh c o
trong cng iu kin. Tn gi ca hirocacbon l :
A. propan.

B. xiclobutan.

C. propen. D. xiclopropan

2.1.2 .Cc bi ton lin quan n phn ng c trng ca hirocacbon


2.1.2.1. Phn ng th
1. Phn ng th ion kim loi ca hirocacbon c ni ba u mch

Cho mt hirocacbon A mch h bt k qua dung dch Ag2O/NH3 hay

Ag(NH3)2OH d, c kt ta to thnh, phng trnh phn ng tng qut


o

NH ,t
2 CxHy + t Ag2O
2 CxHy-tAgt + t H2O
3

Ta c
+ tng khi lng bnh = mA
m mA 107t.a vi t l s nguyn t H lin kt vi C C v a l s mol ca A

+ Nu A l Ankin th y = 2x-2 v t 2

Nu thu ly kt ta cho tc dng vi dung dch axit, s ti to li

hirocacbon ban u

Cho hn hp 2 hirocacbon qua dung dch Ag2O/NH3 hay

Ag(NH3)2OH d, c kt ta nhng cng c th c 2 trng hp, hoc ch 1


hirocacbon hoc c 2 hirocacbon u phn ng to kt ta . [17]
2. Phn ng th halogen
Phng trnh tng qut ca phn ng th:

- 41 -

CnH2n+2-2k + a X2 ASKT
CnH2n+2-2k aXa + a HCl

Vi phn ng th halogen X, ta c hiu s phn t khi ca dn xut B

to thnh vi phn t khi ca hirocacbon A l MB MA = (AX -1) a vi a


l s nguyn t H c th bi X, AX l nguyn t khi ca halogen X. V d
trong phn ng th bi Clo: MB MA = 34,5 a

Mt ankan CnH2n+2 tc dng vi Clo c th to ra nhiu sn phm th

CnH2n+1Cl, CnH2nCl2, hn hp kh cn li gm HCl, Cl2 d v ankan d


( nu phn ng khng ht) v sn phm th thng th lng ktc. Nu cho
hn hp kh ny i qua dung dch baz th HCl, Cl2 b gi li cn ankan thot
ra. Khi c nhiu sn phm th halogen ta nn gi s nguyn t H trung bnh
c th bi halogen l a .
CnH2n+2 + a Cl2 ASKT
CnH2n+2- a Cl a + a HCl vi a1 < a < a2 . Trong a1
v a2 ln lt l s nguyn t Clo trong hai dn xut ca hn hp sn phm

Nu phn ng th halogen vo phn t ankan xy ra theo t l 1:1 th

trong phn t ankan c bao nhiu v tr cacbon khc nhau cn H s c by


nhiu dn xut monohalogen [17]
BI TON MINH HA
Bi 1: t chy hon ton 0,1 mol hidrocacbon A, thu c 0,6 mol CO2 v
0,3 mol H2O. Cng 0,1 mol A cho tc dng hon ton vi lng d dung dch
AgNO3/NH3 th thu c 29,2 gam kt ta c mu vng nht. A l:
A. 3-metyl penta-1,4-iin

B. Hexa-1,5-iin

C. Hexa-1,3-ien-5-in

D. C A, B ng

- 42 -

Li gii
Gi cng thc phn t ca hidrocacbon A l CxHy
CxHy + (x +

y
y
) O2 xCO2 + H2O
4
2

0,1

0,1x

0,05y

0,1x 0, 6
x 6


0, 05 y 0,3
y 6

CTPT ca A l C6H6
o

NH ,t
2C6H6 + xAg2O
2C6H6-xAgx + xH2O
3

0,1

0,1

0,1.(72 + 6 x + 108x) = 29,2 x = 2.


Trong C6H6 phi c 2 ni ba u mch
CTCT c th c ca A l:

CHC-CH2-CH2-CCH v CHC-CH(CH3)-CCH
Hexa-1,5iin

3-metylpenta-1,4-iin

p n D.

Bi 2: Hn hp X gm propin v ng ng A trn theo t l mol 1:1. Cho


0,672 lt hn hp X (ktc) tc dng va ht vi 45ml dung dch AgNO 3 1M
trong NH3. CTPT ca A l:
A. CHCH

B. CH3-CH2-CH2-CCH

C. CH3-CH2- CCH

D. CHC-CH2- CCH

- 43 -

Li gii
1 0, 672
= 0,015 mol
2 22, 4

Ta c: n C3H4 = n A = .

n AgNO3 ban u = 0,045.1 = 0,045 mol


o

t
CH3-CCH + AgNO3 + NH3
CH3-CCAg + NH4NO3

0,015

0,015

n AgNO3 cn d = 0,045 0,015 = 0,03 mol

Ta thy: nA : nAgNO3 cn d = 0,015 : 0,03 = 1:2 A l axetilen (CHCH)


p n A.

Bi 3: Cho m(g) hidrocacbon A thuc dy ng ng ca metan tc dng vi


clo c chiu sng, ch thu c mt dn xut clo duy nht B vi khi lng
8,52g. trung ha ht kh HCl sinh ra, cn va 80ml dung dch KOH
1M. CTPT ca A, B ln lt l:
A. C5H12 v C5H11Cl

B. C5H12 v C5H10Cl2

C. C4H10 v C4H9Cl

D. C4H10 v C4H8Cl2
Li gii

Ta c: n NaOH = 0,08.1 = 0,08 mol


Phng trnh phn ng Clo ha:
as
CnH2n+2-xClx + x HCl
CnH2n+2 + x Cl2

HCl + NaOH NaCl + H2O


Theo phng trnh phn ng (1)
nB

1
0, 08
nHCl
x
x

- 44 -

(1)

0, 08
1,12n
0,16
(14n+ 34,5x+2) =8,52
+2,76 +
=8,52
x
x
x

7n+1=36x Nghim ph hp l x=1 v n=5

Cng thc ca A v B ln lt l C5H12 v C5H11Cl


p n A.

Bi 4: Hirocacbon mch h X trong phn t ch cha lin kt v c hai


nguyn t cacbon bc ba trong mt phn t. t chy hon ton 1 th tch X
sinh ra 6 th tch CO2 ( cng iu kin nhit , p sut). Khi cho X tc
dng vi Cl2 (theo t l s mol 1 : 1), s dn xut monoclo ti a sinh ra l
A. 3.

B. 4.

C. 2.

D. 5

Li gii
Hidrocacbon mch h X ch c lin kt hidrocacbon X l ankan.
O
CnH2n+2

nCO2
2

n = 6 X l C6H14

Trong phn t X c 2 nguyn t C bc 3 CTCT ng ca X:


H3C

CH

CH CH3

CH3 CH3

Tn gi ca X l 2,3 imetylbutan
Da vo CTCT ca X ta thy khi X tc dng vi Cl2 (t l mol 1:1) th cho 2
sn phm th monoclo.
p n C.

Bi 5: Nitro ha benzen bng HNO3 thu c cht hu c A, B hn km


nhau 1 nhm NO2. t chy hon ton 3,51 gam hn hp A v B to thnh
CO2 , H2O v 383,7 ml N2 ( o 27oC v 740 mmHg). Xc nh A v B.

- 45 -

Li gii
HNO3 c

C6H6 +

C6H6- x (NO2) x

+ O2

3,51 gam
nN 2 =

x
N2
2

0,015 mol

x
x
3,51
n A, B 0,015 = .
x =1,083
2
2 78 45x

CTPT ca A v B l C6H5NO2 v C6H4(NO2)2

2.1.2.2. Phn ng cng [17]


1. Phn ng cng hiro

Vi hirocacbon A mch h c k lin kt ( s mol l a)


o

,t

Cn H 2 n 2
Cn H 2 n 22 k +k H2 Ni

ta c

nH 2
nA

Gi X l hn hp trc khi cng H2 , hn hp nhn c sau phn ng

l Y ta c
+ nX nY = k.a nH tham gia phn ng
2

+ mX = mY v t khi dX < dY
+ T l p sut

PY nY d X

PX nX dY

+ Mi nguyn t C hoc H u c khi lng, s mol bng nhau trong hn


hp X v Y
+ S mol ca cc hirocacbon trong X v Y bng nhau
2. Phn ng cng Br2

Cho hirocacbon cha no A (s mol l a) qua dung dch Br2

+ dung dch phai mu : Br2 d ( hirocacbon ht)


+ dung dch mt mu: c th Br2 thiu v hirocacbon cn d
+ khi lng bnh Br2 tng = mA phn ng

- 46 -

+ p dng nh lut BTKL: mA + mBr

phn ng

= m sn phm

+ Phn ng cng tng qut: Cn H 2n22k +k Br2 Cn H 2n22k Br2k


ta lun c :

nCO2
nBr2

nBr2
nA

Nu bit s mol CO2 v s mol Br2 phn ng ta lp t l

na n
suy ra h thc n theo k sau bin lun suy ra n v k, xc nh
ka k

CTPT.
BI TON MINH HA
Bi 1: Mt hn hp A gm 2 olefin th kh l ng ng k tip nhau. Cho
1,792 lt hn hp A ( 0 0 C v 2,5 atm) qua bnh ng dung dch brom d,
ngi ta thy khi lng ca bnh brom tng thm 7 g. CTPT ca cc olefin
v thnh phn % v th tch ca hn hp A l:
A. C2H4; 50% v C3H6; 50%

B. C3H6; 25% v C4H8; 75%

C. C4H8; 60% v C5H10; 45%

D. C5H10; 50% v C6H12; 50%

Li gii
Ta c: nhhA =

PV 2,5.1, 792

0, 2mol
RT 22, 4 .273
273

Gi cng thc chung ca 2 anken l C n H 2n


M

anken

7
35 14 n = 35 n = 2,5
0, 2

2 anken l C2H4 v C3H6


28 x 42 y 7
x 0,1

x y 0, 2
y 0,1

Ta c:

%V C2 H 4 = % V C3 H 6 =

0,1
.100% 50% p n A.
0, 2

- 47 -

Bi 2: 8,6g hn hp X gm hidrocacbon A (mch h, th kh) v H2 tc


dng va vi 0,4 mol Br2 trong dung dch, cn khi t chy hon ton X
to ra 0,6 mol CO2, CTPT ca A v % th tch ca A l:
A. C3H4; 40%

B. C4H8; 40%

C. C3H4; 60%

D. C4H6; 50%
Li gii

Gi cng thc phn t ca hidrocacbon A l CnH2n+2-2k: a mol


CnH2n+2-2k + kBr2 CnH2n+2-2kBr2k
a

ka

ka = 0,4 (1)
O
CnH2n+2-2k

nCO2 + (n+1-k) H2O


2

n.a

n.a = 0,6 (2)

Ly (2) : (1) ta c:

n.a
0, 6
=
= 1,5 n = 1,5 k
k .a
0, 4

Hidrocacbon X th kh nn nghim ph hp l n = 3 v k = 2.
hidrocacbon X l C3H4

T n.a = 0,4 a =

0, 6
0, 6
=
= 0,2 mol
n
3

Khi lng hn hp X: (40. 0,2) + 2n H = 8,6 n H = 0,3 mol


2

% V C3 H 4 =

0, 2
.100% 40%
0, 2 0,3

p n A.

- 48 -

Bi 3: Mt hirocacbon X cng hp vi axit HCl theo t l mol 1:1 to sn


phm c thnh phn khi lng clo l 45,223%. Cng thc phn t ca X l
(cho H = 1, C = 12, Cl = 35,5)
A. C3H6.

B. C3H4.

C. C2H4.

D. C4H8.

Li gii
1:1
Hidrocacbon X + HCl
Sn phm c cng thc dng RCl

Ta c:

35,5
.100% 45, 223%
M R 35,5

MR = 43 R l C3H7
1:1
Hidrocacbon X + HCl
C3H7Cl

hidrocacbon X l C3H6
p n A.

Bi 4: Dn 1,68 lt hn hp kh X gm hai hirocacbon vo bnh ng dung


dch brom (d). Sau khi phn ng xy ra hon ton, c 4 gam brom phn
ng v cn li 1,12 lt kh. Nu t chy hon ton 1,68 lt X th sinh ra 2,8
lt kh CO2. Cng thc phn t ca hai hirocacbon l (bit cc th tch kh
u o ktc)
A. CH4 v C2H4.

B. CH4 v C3H4.

C. CH4 v C3H6.

D. C2H6 v C3H6.
Li gii

Ta c: n hhX =

1, 68
2,8
= 0,075 mol; n CO 2 =
= 0,125 mol
22, 4
22, 4

S nguyn t C trung bnh trong hn hp X:


n =

nCO2
nhhX

5
0,125
= = 1,67
3
0, 075

trong hn hp X phi c 1 hidrocacbon c 1 C hidrocacbon l CH4.

Dn hn hp X qua dung dch nc brom d cn li 1,12 lt kh chnh l


th tch ca CH4, hidrocacbon b hp th l hidrocacbon khng no.

- 49 -

n hidrocacbon khng no = 0,075 n CH 4 = 0,075 -

Ta thy n hidrocacbon khng no : n Br = 0,025 :


2

1,12
= 0,025 mol
22, 4

4
= 0,025: 0,025 = 1:1
160

trong hidrocacbon c 1 lin kt v CTPT c dng CnH2n

Ta c: n =

0, 05.1 0, 025.n
5
= hidrocacbon khng no l C3H6
0, 075
3

p n C.

Bi 5: Trong 1 bnh kn cha hn hp gm hidrocacbon A v hidro c Ni xc


tc (th tch khng ng k). Nung nng bnh 1 thi gian, thu c 1 kh B
duy nht cng nhit , p sut trong bnh trc khi nung nng gp 3 ln p
sut sau khi nung nng. t chy 1 lng B thu c 8,8g CO2 v 5,4g H2O.
CTPT ca A l:
A. C2H4

B. C2H2

C. C3H4

D. C4H4

Li gii
8,8
5, 4
= 0,2 mol ; n H 2O =
= 0,3 mol
44
18

Ta c: n CO =
2

Gi cng thc chung ca hidrocacbon A l CnH2n+2-2k: a mol


0

Ni ,t
CnH2n+2
CnH2n+2-2k + kH2

ka

nu = (a + ka) mol v nsau = a mol

Ta c:

n dau
P
a ka
= dau = 3
= 3 ka 2a = 0 a(k 2) = 0
a
n sau
Psau

k2=0 k=2
O

nCO2 + (n + 1)H2O
Mt khc: CnH2n+2 +
2

0,2

0,3

0,3.n = 0,2. (n + 1) n = 2. Vy A l C2H2


p n B.

- 50 -

Bi 6: Hn hp A gm 1 anken v hidro c t khi so vi H 2 bng 6,4. Cho A


i qua Ni nung nng c hn hp B c t khi so vi H2 bng 8 (gi s hiu
sut phn ng xy ra l 100%). CTPT ca anken l:
A. C2H4

B. C3H6

C. C4H8

D. C5H10

Li gii
Xt 1 mol hn hp A gm (a mol CnH2n v (1 a) mol H2)
Ta c: 14n.a + 2( 1 a) = 6,4.2 = 12,8 (1)
Hn hp B c M = 8.2 = 16 < 14n (vi n 2) trong hn hp B c H2 d.
CnH2n +
Ban u:

a mol

Phn ng: a

Ni ,t
H2
CnH2n+2

(1 a) mol
a

Sau phn ng hn hp B gm (1 2a) mol H2 d v a mol CnH2n+2


tng s mol hn hp B: n B = 1 a.

p dng nh lut bo ton khi lng ta c: mA = mB


nB =

mB
12,8
(1 a) =
a = 0,2 mol
16
MB

Thay a = 0,2 vo (1) ta c: 14n. 0,2 + 2(1 0,2) = 12,8


n = 4 anken l C4H8
p n C.

2.1.2.3. Phn ng nhit phn, phn ng crackinh

Di tc dng ca nhit cao v xc tc thch hp c th xy ra

nhiu loi phn ng crackinh


o

t
ankan + anken
Ankan
o

t
anken + H2
Ankan
o

t
ankin + H2
Ankan
o

1500 ,lln
C2H2 + 3 H2
vi CH4 cho phn ng c bit: 2CH4

- 51 -

BI TON MINH HA
Bi 1. Khi crackinh hon ton mt th tch ankan X thu c ba th tch hn
hp Y (cc th tch kh o cng iu kin nhit v p sut); t khi ca
Y so vi H2 bng 12. Cng thc phn t ca X l
A. C6H14.

B. C3H8.

C. C4H10.

D. C5H12.

Li gii
Gi cng thc phn t ca ankan X l CnH2n+2.
Trong cng iu kin v nhit v p sut th t l v th tch cng chnh l
crackinh
t l v s mol 1 mol X
3 mol Y.

Ta c: MY = 12.2 = 24

mY
24 mY = 24.nY = 24.3 = 72.
nY

p dng nh lut bo ton khi lng ta c: mX = mY = 72.


mX 72

72
nX
1

MX =

14n + 2 =72 n = 5 X l C5H12


p n D

Bi 2. Khi crackinh mt ankan kh iu kin thng thu c mt hn hp


gm ankan v anken trong c hai cht X v Y c t khi so vi nhau l 1,5.
Cng thc ca X v Y l:
A. C2H6 v C3H8

B. C2H4 v C3H6

C. C4H8 v C6H12

D. C3H8 v C5H6
Li gii

Ankan th kh l nhng ankan c s nguyn t C 4. Nhng CH4


v C2H6 khng cho phn ng crackinh, ch c C3H8 v C4H10 c kh nng b
crackinh.

- 52 -

crackinh
Vi C3H8: C3H8
CH4 + C2H6

Ta c: d C H
2

C4H10

=
CH 4

30
1,875 1,5 (loi)
16

(1)

CH 4 C3 H 6
(2)
C2 H 6 C2 H 4
crackinh

Ta thy trong cc p n ch c C3H6 v C2H4 l cp nghim sinh ra t phn


ng crackinh C4H10 v tha mn iu kin: d C H
3

=
C2 H 4

42
1,5 (ng)
28

p n B.

Bi 3. Thc hin phn ng hidro ha mt hidrocacbon M thuc dy ng


ng ca metan thu c mt hn hp gm H2 v 3 hidrocacbon N, P, Q. t
chy hon ton 4,48 lt kh N hoc P hoc Q u thu c 17,92 lt CO 2 v
14,4g H2O . Bit cc kh o ktc. Hy xc nh cng thc cu to ca M.
A. CH3 - CH2- CH2- CH2- CH3

B. CH3 CH(CH3) 2

C. CH3 - CH2- CH(CH3) 2

D. CH3 - CH2- CH2 - CH3


Li gii

Ta c: nN =
2

14, 4
4, 48
17,92
= 0,2 mol ; n CO2 =
= 0,8 mol; n H 2O =
= 0,8 mol
18
22, 4
22, 4

Ta thy: n H O = n CO hidrocacbon N l anken


2

nCO2 + n H2O
CnH2n
2

0,2n = 0,8 n = 4 anken l C4H8.

Khi t chy N hoc P hoc Q u cho s mol CO2 v H2O ging nhau
N, P, Q l cc ng phn ca nhau v cng CTPT l C4H8.
M c CTPT l C4H10; CTCT ca M l :

CH3 - CH2- CH2 - CH3 (1) CH3 CH (CH3)2 (2)

- 53 -

Trong 2 ng phn trn ch c (1) tch hidro cho 3 sn phm l ng phn ca


nhau
CH3-CH=CH-CH3 ( Cis + trans) + H2
CH3CH2CH2CH3

CH2=CH-CH2-CH3 + H2
p n D.

CC BI TON VN DNG LIN QUAN N PHN NG C


TRNG CA HIROCACBON
Bi ton t lun
Bi 1. Nhit phn nha cy gutta peccha ngi ta thu c mt cht lng A
cha 88,23% C, 11,76% H. T khi hi ca A so vi Nit bng 2,43. C 3,4
gam A phn ng vi brom d th cho 19,4 gam mt cht lng nng hn nc
v khng tan trong nc. Cho A phn ng vi H2 d th thu c isopentan.
a) Hy xc nh CTPT ca A
b) Cc d kin trn xc nh CTCT ca A cha. V sao?
p s: CTPT : C5H8 , CTCT : CH2=C(CH3)CH=CH2
Bi 2. 0,05 mol hirocacbon X lam m t mau va u dung dich
cha
brom cho ra san ph m co ham l ng brom a t

8 gam

69,56%. Xc nh cng thc

phn t cua X.
p s: CTPT ca X l C5H10
Bi 3. Mt hn hp X gm ankan A v anken B, A c nhiu hn B mt
nguyn t cacbon, A v B u th kh ( ktc). Khi cho 6,72 lt kh X (ktc)
i qua nc brom d, khi lng bnh brom tng ln 2,8 gam; th tch kh cn
li ch bng 2/3 th tch hn hp X ban u. Xc nh CTPT ca A, B v khi
lng ca hn hp X .

- 54 -

p s: C3H8, C2H4 ; 11,6 gam


Bi 4. .Cho hirocacbon X phn ng vi brom (trong dung dch) theo t l
mol 1 : 1, thu c cht hu c Y (cha 74,08 % Br v khi lng). Khi X
phn ng vi HBr th thu c hai sn phm hu c khc nhau. Xc nh tn
gi ca X .
p s : X l but-1-en
Bi 5. Mt hn hp X gm 1 ankin v H2 c th tch l 8,96 lit (ktc) v c
khi lng X l 4,6 gam. Cho X qua Ni,to. Sau khi phn ng xy ra hon ton
thu c hn hp Y c d(Y/X)=2. Tnh s mol H2 phn ng v xc nh
CTPT ca ankin.
p s: 0,2 mol H2 ; C3H4
Bi 6. Hiro ha hon ton mt mu olefin th ht 448 ml H2 ( ktc) v thu
c mt ankan phn nhnh. Cng lng olefin khi tc dng vi Brom th
to thnh 4.32 gam dn xut ibrom. Bit phn ng xy ra hon ton. Xc
nh CTCT v gi tn olefin.
p s: CTPT: C4H8, CTCT ca X

H2C

CH3

CH3

Bi 7. Mt hn hp kh gm ankan A v anken B c th tch 6,72 lt (ktc)


sc qua dung dch cha 16 gam Brom va vn lm mt mu dung dch Brom.
Xc nh cng thc phn t A, B bit 6,5 gam hn hp lm mt mu va 8
gam brom.
p s: Ankan l C3H8 v Anken l C3H6
Bi ton trc nghim khch quan
Cu 1.

Xicloankan (ch c mt vng) A c t khi so vi nit bng 3. A tc

dng vi clo c chiu sng ch cho mt dn xut monoclo duy nht, xc nh


cng thc cu to ca A ?
CH3

CH3

CH 3

A.

B.

C.

- 55 -

H 3C

.D.

H3C

CH3

Cu 2.

Cht hu c X c cng thc phn t C6H6 mch thng. Bit 1 mol X

tc dng vi AgNO3 d trong NH3 to ra 292 gam kt ta. CTCT ca X c th


l

Cu 3.

A. CH C-CC-CH2-CH3.

C.CHC-CH2-CH=C=CH2.

B. CHC-CH2-CC-CH3.

D. CHC-CH2-CH2-CCH

Hn hp X gm propin v mt ankin A c t l mol 1:1. Ly 0,3 mol

X tc dng vi dung dch AgNO3/NH3 d thu c 46,2 gam kt ta. A l

Cu 4.

A. But-1-in.

B. But-2-in.

C. Axetilen.

D. Pent-1-in.

t chy hon ton hn hp X gm C2H2, C3H4 v C4H4 (s mol

mi cht bng nhau) thu c 0,09 mol CO2. Nu ly cng mt lng hn


hp X nh trn tc dng vi mt lng d dung dch AgNO3 trong NH3,
th khi lng kt ta thu c ln hn 4 gam. Cng thc cu to ca C3H4
v C4H4 trong X ln lt l:
A. CHC-CH3; CH2=C=C=CH2.
B. CH2=C=CH2; CH2=CH-CCH.
C. CHC-CH3; CH2=CH-CCH.
D. CH2=C=CH2, CH2=C=C=CH2.
Cu 5.

Hn hp C6H6 v Cl2 c t l mol 1 : 1,5. Trong iu kin c xc tc

bt Fe, to, hiu sut 100%. Sau phn ng thu c cht g ? bao nhiu mol ?
A. 1 mol C6H5Cl ; 1 mol HCl ; 1 mol C6H4Cl2.
B. 1,5 mol C6H5Cl ; 1,5 mol HCl ; 0,5mol C6H4Cl2.
C. 1 mol C6H5Cl ; 1,5 mol HCl ; 0,5 mol C6H4Cl2.
D. 0,5 mol C6H5Cl ; 1,5 mol HCl ; 0,5 mol C6H4Cl2.

- 56 -

Cu 6.

Mt hn hp X gm ankan A v anken B, A c nhiu hn B mt

nguyn t cacbon, A v B u th kh ( ktc). Khi cho 6,72 lt kh X (ktc)


i qua nc brom d, khi lng bnh brom tng ln 2,8 gam; th tch kh cn
li ch bng 2/3 th tch hn hp X ban u. CTPT ca A, B v khi lng
ca hn hp X l:

Cu 7.

A. C4H10, C3H6 ; 5,8 gam.

B. C3H8, C2H4 ; 5,8 gam.

C. C4H10, C3H6 ; 12,8 gam.

D. C3H8, C2H4 ; 11,6 gam

Cho H2 v 1 olefin c th tch bng nhau qua Niken un nng ta

c hn hp A. Bit t khi hi ca A i vi H 2 l 23,2. Hiu sut phn


ng hiro ho l 75%. Cng thc phn t olefin l
A. C2H4.
Cu 8.

B. C3H6.

C. C4H8.

D. C5H10.

Cho hn hp X gm anken v hiro c t khi so vi heli bng 3,33.

Cho X i qua bt niken nung nng n khi phn ng xy ra hon ton, thu
c hn hp Y c t khi so vi heli l 4. CTPT ca X l:
A. C2H4.
Cu 9.

B. C3H6.

C. C4H8.

D. C5H10.

Hn hp kh X gm H2 v mt anken c kh nng cng HBr cho sn

phm hu c duy nht. T khi ca X so vi H2 bng 9,1. un nng X c xc


tc Ni, sau khi phn ng xy ra hon ton, thu c hn hp kh Y khng lm
mt mu nc brom; t khi ca Y so vi H2 bng 13. Cng thc cu to ca
anken l:
A. CH3CH=CHCH3.

B. CH2=CH-CH2-CH3.

C. CH2=C(CH3)2.

D. CH2=CH2.

Cu 10. Khi crackinh hon ton mt th tch ankan X thu c ba th tch


hn hp Y (cc th tch kh o cng iu kin nhit v p sut); t khi
ca Y so vi H2 bng 12. Cng thc phn t ca X l:
A. C6H14.

B. C3H8.

C. C4H10.

- 57 -

D. C5H12.

2.2. Cc bi ton xc nh cng thc dn xut ca hirocacbon


2.2.1. Dn xut cha oxi
2.2.1.1. Cc bi ton lin quan n phn ng chy ca dn xut cha oxi
1. Phn ng t chy ancol
t chy ancol no, n chc:
CnH2n+2O +

3n
O2 n CO2 + ( n+1) H2O
2

Ta lun c

+ nH O nCO v nancol = nH O nCO


2

Khi t chy 1 mol ancol A


+ nu nH O nCO suy ra A l ancol no : CnH2n+2OX
2

+ nu nH O nCO suy ra A l ancol cha no (c 1 lin kt ) : CnH2nOX


2

+ nu nH O nCO suy ra A l ancol cha no c t nht 2 lin kt tr ln,


2

CTTQ CnH2n+2-2kOX
2. Phn ng t chy anehit
T phn ng t chy, so snh s mol CO2 v H2O c th xc
nh c s nhm chc anehit v s lin kt trong gc R ( gc
hirocacbon)
+ Nu nH O nCO anehit ban u phi l anehit no n chc
2

( CnH2n+1CHO hay CmH2mO vi m= n+1)


+ Nu nCO nH O anehit ban u hoc l anehit no a chc, hoc l
2

anehit cha no n chc hoc l anehit cha no a chc


CXHY(CHO)n hay R(CHO)n
+ Khng bao gi c nCO nH O
2

Khi t chy 1 anehit khng no ( c 1 lin kt ) n chc ta


lun c
nanehit = nCO nH O
2

- 58 -

CnH2n-2O +

3n 2
O2 n CO2 + ( n-1) H2O
2

khi vit phng trnh phn ng chy ta nn vit CTTQ dng thu gn thay
v CTTQ khai trin
V d : anehit no n chc nn vit l CmH2mO thay cho CnH2n+1CHO
3. Phn ng t chy axit cacboxylic
So snh t l s mol CO2 v H2O
+ Nu nH O nCO axit ban u phi l axit no n chc
2

+ Nu nCO nH O axit ban u l axit khng no n chc hoc no a chc


2

hoc khng no a chc


Khi t chy 1 axit khng no c mt ni i, n chc hoc axit
no 2 chc
CnH2n-2O2 +

3n 3
O2 n CO2 + ( n-1) H2O
2

CnH2n-2O4 +

3n 5
O2 n CO2 + ( n-1) H2O
2

ta lun c : naxit = nCO nH O


2

4. Phn ng t chy este


Este no n chc, mch h:
O
CnH2nO2

nH O nCO
2

Este khng no c mt ni i, n chc mch h


CnH2n-2O2

O2

n CO2 + (n-1) H2O v neste = nCO2 nH 2O

Este no hai chc mch h


O
CnH2n-2O4

n CO2 + (n-1) H2O v neste = nCO nH O


2

5. Phn ng t chy cacbohirat


O
Cn(H2O)m + n O2

n CO2 + m H2O
2

Ta thy : nO nCO
2

- 59 -

BI TON MINH HA
Bi 1: X l mt ancol no, mch h. t chy hon ton 0,05 mol X cn 5,6
gam oxi, thu c hi nc v 6,6 gam CO2. Cng thc ca X l:
A. C2H4(OH)2.

B. C3H7OH.

C. C3H5(OH)3.

D. C3H6(OH)2.
Li gii

Gi CTPT ca ancol X l: CnH2n+2Om (n m 1)


Ta c: n O =
2

CnH2n+2Om +

5, 6
6, 6
= 0,175 mol ; n CO2 =
= 0,15 mol
44
32
3n 1 m
O2 nCO2 + (n + 1) H2O
2

0,05 0,05.

3n 1 m
0,05n
2

3n 1 m

0,175
n 3
0, 05.

2
m 3

0, 05.n 0,15

CTPT ca ancol X l C3H8O3 hay C3H5(OH)3


p n C.

Bi 2: t chy hon ton hn hp M gm 2 ancol X v Y l ng ng k


tip ca nhau, thu c 0,3 mol CO2 v 0,425 mol H2O. Mt khc, cho 0,25
mol hn hp M tc dng vi Na (d), thu c cha n 0,15 mol H 2. Cng
thc phn t ca X, Y l:
A. C2H6O2 v C3H8O2

B. C2H6O v CH4O

C. C3H6O v C4H8O

D. C2H6O v C3H8O

- 60 -

Li gii
O
Hn hp 2 ancol X, Y

n H O = 0,425 mol > n CO = 0,3 mol


2

hn hp 2 ancol X, Y l ancol no.

Gi cng thc chung cho hn hp 2 ancol X, Y l: C n H 2 n 2 Om


O
C n H 2 n 2 Om

n CO2 + ( n + 1) H2O
2

0,3

0,425

0,3 ( n +1) = 0,425 n n = 2,4.

Mt khc ta c:
C n H 2 n 2m (OH) m + m Na
C n H 2 n 2 m (ONa) m +
0,25

m
H2
2

0,125m

0,125m < 0,15 m < 1,2 m a nguyn m = 1

Vy CTPT ca 2 ancol l C2H6O v C3H8O


p n D.

Bi 3: t chy hon ton 0,05 mol ancol X no, mch h cn 4 g oxi v to ra


4,4g CO2. CTPT ca X l:
A. C2H5OH

B. C3H7OH

C. C2H4(OH)2

D. C3H5(OH)3
Li gii

t chy 1 ancol no X ta lun c: nX = n H O - n CO


2

n H 2O = nX + n CO2 = 0,05 +

4, 4
= 0,15 mol
44

p dng nh lut bo ton khi lng ta c: m X + m O = m H O + m CO


2

- 61 -

m X = m H 2O + m CO2 - m O2 = 4,4 + 0,15.18 4 = 3,1 (g)


MX =

3,1
= 62
0, 05

Gi cng thc ca ancol no X: CnH2n+2Om


O
CnH2n+2Om

nCO2 + (n + 1)H2O
2

0,05

0,05n

4, 4
= 0,1 n = 2
44

n CO = 0,05n =
2

Mt khc: M X = 62 12.2 + 6 +16m = 62 m = 2


Vy: CTPT ca X l: C2H6O2 hay C2H4(OH)2
p n C.

Bi 4: t chy hon ton 8(g) anehit A thu c 17,6 (g) CO2 v 7,2 (g)
H2O. Vy CTCT thu gn ca A l:
A. C2H5CHO

B. C2H4(CHO)2

C. CH3CHO

D. (CHO)2

Li gii
Ta c: n CO =
2

17, 6
7, 2
0, 4 mol v n H 2O =
0, 4 mol
44
18

Ta thy: n CO = n H O anehit A l anehit no n chc.


2

Gi cng thc tng qut ca anehit A l CnH2nO (n 1 )


O

n CO2 + n H2O
CnH2nO
2

0, 4
n

0,4

0, 4
(14n + 16) = 8,8 n = 2 CTCT ca A l C2H4O hay CH3CHO.
n

p n C.

- 62 -

Bi 5: Oxi ha 6(g) ancol n chc X thu c 8,4 (g) hn hp gm anehit


Y, ancol d v H2O. Hiu sut phn ng v CTPT ca anehit Y l:
A. 80% v HCHO

B. 80% v CH3CHO

C. 85% v HCHO

D. 85% v CH3CHO
Li gii

[O ]
Ancol n chc X
anehit Y X l ancol bc 1: RCH2OH

RCH2OH +

1
Mn2 ,t o
O2
RCHO + H2O
2

p dng nh lut bo ton khi lng ta c:


m X + m O = m Y + m ancol d + m H O
2

m X + m O2 = m hn hp = 8,4

m O2 = 8,4 - m X = 8,4 6 = 2,4 (g) n O2 = 0,075 mol

Theo phng trnh phn ng: nancol = 2. n O = 2.0,075 = 0,15 mol


2

Do phn ng oxi ha vi hiu sut phn ng khng t 100% nn:


n X phn ng < n X ban u 0,15 <

6
MX

M X < 40 ancol X l CH3OH anehit Y l HCHO.

Hiu sut phn ng: H =

0,15.32
.100% 80%
6

p n A.

Bi 6: t chy hon ton 3,7 (g) axit hu c mch h thu c 3,36 lt CO 2


(ktc) v 2,7 (g) H2O. X l:
A. axit axetic

B. axit propionic

C. axit oxalic

D. axit malonic

- 63 -

Li gii
Ta c: n CO = 3,36 0,15mol ; n H O = 2, 7 0,15mol
22, 4

18

Ta thy: n H O = n CO axit hu c A l axit no n chc


2

O
CnH2nO2

nCO2 + nH2O
2

0,15
n

0,15

0,15
(14n + 32) = 3,7 n = 3 CTPT: C3H6O2
n

CTCT ca X l: CH3CH2COOH: axit propionic


p n B.

Bi 7: t chy hon ton 5,3 (g) hn hp 2 axit no n chc k tip nhau


trong dy ng ng thu c 9,3 (g) sn phm gm CO2 v H2O. CTCT thu
gn ca 2 axit l:
A. CH3COOH v C2H5COOH

B. HCOOH v CH3COOH

C. C2H5COOH v C3H7COOH

D. C2H3COOH v C3H5COOH

Li gii
Gi cng thc chung ca 2 axit no n chc l C n H 2n O 2 : a mol
O
C n H 2n O 2

n CO2 + n H2O
2

na

na

(14n 32)a 5,3


n 1,5

. 9,3
(44 18)na
a 0,1

CTCT ca 2 axit l: HCOOH v CH3COOH


p n B.

- 64 -

Bi 8: Hn hp X gm 2 axit hu c n chc thuc cng mt dy ng


ng. Ha hi m(g) X 136,5 0 C trong bnh kn c th tch 0,56 lt th p sut
hi X l 1,5 atm. Nu t chy m(g) X th thu c 1,65g CO2. Gi tr ca m
l:
A. 1,325g

B. 1,275g

C. 1,225g

D. 1,527g

Li gii
Ta c: nhh axit =

PV
1,5.0,56

0, 025mol ;
RT 22, 4 .(136,5 273)
273

n CO =

s nguyn t C trung bnh trong hn hp 2 axit =

nCO2
nhh

1, 65
0, 0375mol
44

0, 0375
1,5
0, 025

trong hn hp 2 axit phi c 1 axit c 1C l axit HCOOH.


dy ng ng ca 2 axit l dy ng ng axit no n chc: C n H 2n O 2

Vi n =1,5 maxit = (14 n + 32).0,025 = (14.1,5 + 32).0,025 = 1,325 (g)


p n A.

Bi 9: t chy hon ton 7,4 gam mt este X thu c 13,2 gam CO 2 v 5,4
gam H2O. Bit rng X c phn ng trng gng . CTCT ca X l:
A. HCOOC2H5

B. HCOOCH3

C. CH3COOC2H5

D. CH3COOCH3
Li gii

Ta c: n CO =
2

13, 2
5, 4
= 0,3 mol; n H 2O =
= 0,3 mol
44
18

X l este no n chc mch h c CTTQ: CnH2nO2

CnH2nO2 +

3n 2
O2 nCO2 + nH2O
2

- 65 -

Ta c 0,3 7, 4n n=3
14n 32

Vy CTPT ca X l: C3H6O2
V X tham gia trng gng X c CTCT HCOOC2H5
p n A.

Bi 10: Khi t chy hon ton 4,4 gam cht hu c X n chc thu c sn
phm chy ch gm 4,48 lt CO2 ( ktc) v 3,6 gam H2O. Nu cho 4,4 gam
hp cht X tc dng vi dung dch NaOH va n khi phn ng hon ton,
thu c 4,8 gam mui ca axit hu c Y v cht hu c Z. Tn ca X l:
A. etyl propionat

B. metyl propionat

C. isopropyl axetat

D. etyl axetat
Li gii

3, 6
Ta c: n CO = 4, 48 = 0,2 mol ; n H O =
= 0,2 mol

22, 4

18

Ta thy: n CO = n H O v X + dd NaOH mui ca axit hu c Y + cht hu


2

c Z. X l este no n chc. Gi CTPT X l CnH2nO2


O
CnH2nO2

n CO2 + n H2O
2

0, 2
n

0,2

0, 2
.(14n + 32) = 4,4 n = 4 CTPT l C4H8O2
n

V n C H O =
4

0, 2 0, 2
=
= 0,05 mol
n
4

RCOOR + NaOH RCOONa + H2O


0,05
M RCOONa =

0,05

4,8
= 96 M R = 29 R l C2H5- R l CH30, 05

CTCT ca este X l C2H5COO CH3: metyl propionat p n B.

- 66 -

BI TON VN DNG
Bi ton t lun
Bi 1. t chy hon ton 1,8 gam cht hu c X thu c 3,52 gam CO2 v
2,16 gam H2O. T khi ca X so vi khng kh bng 2,069. Xc nh CTPT
ca X
p s :CTPT ca X l C3H8O
Bi 2. t chy hon ton m gam mt ru X thu c 1,344 lt CO 2(ktc)
v 1,44 gam H2O. X tc dng vi Na d cho kh H2 c s mol bng s mol X.
Xc nh CTPT ca X v gi tr ca m.
p s: X l C3H8O2 ; m= 1.52 gam
Bi 3. Hn hp X gm 2 ancol lin tip nhau trong dy ng ng. t chy
hon ton 8,3 gam X bng 10,64 lt O2 thu c 7,84 lt CO2. (Cc th tch
u ktc). Xc nh CTPT ca 2 ancol.
p s : 2 ancol l HO-C3H6-OH v HO-C4H8-OH
Bi 4. t chy hon ton 1,46 g hn hp 2 andehit mch h k tip nhau
trong dy ng ng c 1,568 lt CO2 (ktc) v 1,26 gam H2O. Xc nh
CTPT 2 anehit.
p s : 2 anehit l CH3-CHO v C2H5-CHO
Bi 5. t chy hon ton 4,4 gam cht hu c X n chc thu c 4,48 lt
CO2 (ktc) v 3,6 gam H2O. Nu cho 4,4 gam X tc dng ht vi NaOH c
4,8 gam mui ca axit hu c Y v cht hu c Z. Xc nh CTCT ca X.
p s : CTCT ca X l C2H5COOCH3
Bi 6. un nng hn hp 2 ru n chc mch h A v B vi H 2SO4, c
140oC c hn hp 3 ete. t chy hon ton 10,8 gam 1 ete trong s 3 ete
trn thu c 26,4 gam CO2 v 10,8 gam H2O. Xc nh CTCT ca A v B .
p s : A l CH3OH; B l CH2=CH- CH2- OH
Bi 7. Trong mt bnh dung tch 16 lt cha hn hp hi 3 ru n chc
lin tip nhau trong dy ng ng. Gi nhit bnh 136,5 oC ri bm

- 67 -

thm 17,92 gam oxi vo bnh thy p sut trong bnh t 1,68 atm. Bt tia la
in t chy ht hn hp . Sn phm chy cho vo bnh ng Ca(OH) 2 d
thy khi lng bnh tng 22,92 gam v trong bnh c 30 gam kt ta.
1) Sau phn ng chy gi bnh 273oC. Tnh p sut trong bnh khi ?
2) Xc nh CTPT ca 3 ru dng
p s : p=2,658 atm; 3 ru l CH3OH, C2H5OH, C3H7OH
Bi 8.

T tinh du hi, ngi ta tch c anetol mt cht thm c

dng sn xut ko cao su. Anetol c khi lng mol phn t bng 148 g/mol.
Phn tch nguyn t cho thy, anetol c %C = 81,08%; %H = 8,10% cn li l
oxi. Lp CTGN v CTPT ca anetol
p s: C10H20O
Bi 9.

t chy mt hp cht hu c A, dn ton b sn phm chy vo

550 ml dd Ca(OH)2 lnh, nng 0,2M, thu c mt kt ta v 1 dd. Dung


dch ny c khi lng ln hn khi lng dd ban u 12,2 gam. Lc b kt
ta, cho tip Ba(OH)2 d li thu thm mt lng kt ta na. Tng khi lng
kt ta l 28,73g. Tm CTPT ca A , bit MA = 46.
p s: A l C2H6O
Bi 10. t chy 200ml hi 1 cht hu c A cha C, H, O trong 900 ml O2,
th tch hn hp kh thu c l 1,3 lt. Sau khi cho hi nc ngng t, ch
cn 700ml. Tip theo cho qua dung dch KOH c ch cn 100ml (cc kh o
cng iu kin). Tm CTPT ca A.
p s: A l: C3H6O
Bi ton trc nghim khch quan
Cu 1. t chy hon ton mt ru (ancol) X thu c CO2 v H2O c t l
s mol tng ng l 3 : 4. Th tch kh oxi cn dng t chy X bng 1,5
ln th tch kh CO2 thu c ( cng iu kin). Cng thc phn t ca X l:
A. C3H8O3.

B. C3H4O.

C. C3H8O2.

- 68 -

D. C3H8O.

Cu 2. t chy hon ton m gam mt ru X thu c 1,344 lt CO2(ktc)


v 1,44 gam H2O. X tc dng vi Na d cho kh H2 c s mol bng s mol X.
xc nh CTPT ca X v gi tr ca m (S: m= 1,52g)
A. HO-C3H6-OH, m= 1,52g)
B. HO-C2H4-OH, m=1,52 gam
C. C3H7OH, m= 1,2 gam
D. C2H5OH, m= 1,2 gam
Cu 3. Hn hp X gm 2 ancol lin tip nhau trong dy ng ng. t
chy hon ton 8,3 gam X bng 10,64 lt O2 thu c 7,84 lt CO2. (Cc th
tch u ktc). Xc nh CTPT ca 2 ancol.
A. CH3OH, C2H5OH
B. HO-C3H6-OH v HO-C4H8-OH
C. HO-C2H4-OH v HO-C3H6-OH
D. C2H5OH, C3H7OH
Cu 4. t chy hon ton mt anehit n chc no , mch h A c n 17,92
lt O2 (ktc). H p thu h t san ph m chay vao nc vi trong c 40 gam k t
ta v dung dch X . un nong dung dich
X la i co 10 gam k t tua na . Cng
thc phn t A la
A. CH2O.

B. C2H4O.

C. C3H6O.

D. C4H8O.

Cu 5. t chy hon ton 4,38 gam mt axit E no, mch thng thu c
4,032 lt CO2 (kc) v 2,7 gam H2O. CTCT ca E l
A. CH3COOH.

B. C17H35COOH.

C. HOOC(CH2)4COOH.

D. CH2=C(CH3)COOH

Cu 6. Cht hu c A c 30< MA < 85 v khi t chy hon ton 3 gam A


ri dn ton b sn phm chy gm CO2 v nc vo bnh ng nc vi
trong d thy khi lng bnh tng 6,2 gam v c 10 kt ta xut hin. Xc
nh cng thc phn t ca A?
A. C3H6

B. C2H4O2

- 69 -

C. CH2O

D. C4H8

Cu 7. t chy hon ton 0,44 gam mt axit hu c, sn phm chy cho


hp th hon ton vo bnh 1 ng P2O5, bnh 2 ng dung dch KOH. Sau th
nghim thy khi lng bnh 1 tng 0,36 gam v bnh 2 tng 0,88 gam. CTPT
ca axit l
A. C4H8O2.

B. C5H10O2.

C. C2H6O2.

D. C2H4O2.

Cu 8. t chy ht 10 ml th tch hi mt hp cht hu c A cn dng


30 ml O2, sn phm thu c ch gm CO2 v H2O c th tch bng nhau v
u bng th tch O2 phn ng. CTPT ca A l
A. C2H4O2.

B. C3H6O3.

C. C3H6O2.

D. C4H8O2

Cu 9. Phn tch 1,47 gam cht hu c Y (C, H, O) bng CuO th thu c


2,156 gam CO2 v lng CuO gim 1,568 gam. CTGN ca Y l:
A. CH3O.

B. CH2O.

C. C2H3O.

D. C2H3O2

Cu 10. Khi t chy hp cht hu c A cn dng mt lng oxi bng 8 ln


lng oxi c trong A thu c kh CO2 v H2O c t l khi lng l 22 : 9.
Xc nh cng thc phn t ca A, bit khi lm bay hi 2,9 gam A 54,60C;
0,9 atm thu c tht tch bng th tch ca 0,2 gam He o trong cng iu
kin v nhit v p sut.
A. C3H8O

B. C3H6O

C. C2H6O

D. kt qu khc

2.2.1.2. Cc bi ton lin quan n phn ng c trng ca dn xut cha oxi


A. Ancol
1. Gii ton da vo phn ng th nguyn t H trong nhm OH
R (OH ) x + x Na R (ONa) x +

nH 2

x
H2
2

x
nancol
2

1
2

Khi x = 1 nH nancol l ancol n chc

Khi x = 2 nH nancol c hai kh nng:

+ Cc ancol u l ancol hai chc


- 70 -

+ Trong hn hp c ancol n chc v ancol c t ba chc tr ln

p dng nh lut bo ton khi lng:


mancol + mNa ban u = m cht rn sp + mH

2. Gii ton da vo phn ng tch H2O


a) Tch nc t mt phn t ancol
H 2 SO4
Cn H 2n 1OH
Cn H 2 n + H2O

nancol = nanken = nH O
2

Nu bi ton cho tch nc hon ton hn hp cc ancol thu c


cc anken tng ng th l cc ancol no, n chc ( C 2)
Nu tch nc hai ancol thu c hai anken l ng ng lin tip (
khng k ng phn hnh hc) th hai ancol ban u l hai ancol no, n chc
k tip nhau trong dy ng ng.
S mol CO2 sinh ra do t chy anken cng l s mol CO2 sinh ra
do t chy ancol v s nguyn t cacbon khng thay i

Tch nc ancol bc 1 v ancol c trc i xng i qua nhm OH

th thu c mt anken ( khng k ng phn hnh hc). v d


CH3-CH2-CH2-OH

(CH3)3COH

H2SO4 c, to .>170 oC

CH3-CH2-CH=CH2 + H2O

H2SO4 c, to .>170 oC

(CH3)2C=CHCH3 + H2O

Cc ancol cn li khi tch nc thng cho 2 anken ( khng k ng


phn hnh hc) trong sn phm chnh tun theo qui tc Zai xp: Nhm
OH tch ra cng vi nguyn t H ca Cacbon ln cn c bc cao hn s to ra
sn phm chnh
CH3-CH2-CH(OH)-CH3

H2SO4 c, to .>170 oC

CH3-CH=CH-CH3 + CH3-CH2-CH=CH2

sp chnh

sp ph

Nu k c ng phn hnh hc th c th thu c 3 hoc 4 anken ty


theo cu to ca phn t ancol

- 71 -

H3C

H
C C

H
H2SO4 c, to .>170 oC

CH3-CH2-CH(OH)-CH3

H3C

CH3

C C

CH3
H

CH3-CH2-CH=CH2

Hai ancol ng phn ( cng C) khi tch nc cng c th ch cho 1

anken ( khng k ng phn hnh hc) . v d nh trng hp ca


propan - 1-ol v propan 2- ol khi tch nc u cho anken l propen
b) Tch nc t hai phn t ancol

Nu bi ton cho tch nc t mt hn hp gm n ancol n chc

(cng mt hiu sut) khi n gin cho tnh ton ta nn thay hn hp cc


ancol bng mt ancol trung bnh ROH

2 ROH

H2SO4 c

ROR + H 2O

140oC

1
2

ta thy : nete nH O nancol


2

mancol mete
18

S ete thu c khi tch nc t n phn t ancol l

n.(n 1)
trong
2

c n ete i xng

Nu bi ton cho cc ete c s mol bng nhau th cc ancol cng c

s mol bng nhau

V ancol v ete c s nguyn t cacbon bng nhau nn s mol CO2

sinh ra khi t ancol cng nh ete l nh nhau

Nu cho hn hp thu c sau phn ng tc dng vi Na th ancol

d (nu c) v H2O c phn ng cn ete khng phn ng v khng c nhm


OH

- 72 -

3. Gii ton da vo phn ng oxi ha ancol

Ancol bc I b oxi ha cho anehit hay axit

O
O
RCH2OH
RCHO
RCOOH

Ngc li, nu s oxi ha ancol cho ra anehit hay axit th c th kt


lun l ancol bc I

Ancol bc II b oxi ha cho xeton


[O]

RCH(OH)R'

RCOR'

Xeton
Xeton khng to kt ta vi dung dch AgNO3 trong NH3

Ancol bc III khng b oxi ha khng hon ton bi CuO nung nng

B. Phenol
Cho hp cht thm A ( khng cha chc axit hoc este) tc dng vi
NaOH hoc Na. Nu A c n nhm OH trn vng bezen v m nhm chc OH
lin kt vi C nhnh
R(OH)n+m + (n+m) Na R(ONa)n+m +
Ta c:

nH 2
nA

( n m)
H2
2

nm
(n+m) = s nhm chc OH
2

Ch c nhm OH lin kt vi vng benzen phn ng vi NaOH


R(OH)n+m +n NaOH R(OH)m(ONa)n + n H2O
Ta c n

nNaOH
, ri t suy ra m t tng (n+m)
nA

BI TON MINH HA PHN ANCOL - PHENOL


Cu 1. un nng hn hp gm hai ancol n chc, mch h, k tip nhau
trong dy ng ng vi axit H2SO4 c 140oC. Sau khi cc phn ng kt
thc, thu c 6 gam hn hp gm ba ete v 1,8 gam nc. Cng thc phn
t ca hai ancol trn l
A. CH3OH v C2H5OH.

B. C2H5OH v C3H7OH.

C. C3H5OH v C4H7OH.

D. C3H7OH v C4H9OH

- 73 -

Li gii
Gi cng thc chung ca 2 ancol n chc l R OH.
H SO
2 R OH

R 2O + H2O
140
2

Theo phng trnh phn ng ta c: n R O = n H O = 1,8 = 0,1 mol


2

R 2O

18

= 6 60 M R = 60 16 22
2

0,1

2 ancol l CH3OH (M CH3 = 15) v C2H5OH (M C2 H5 = 29)


p n A.

Cu 2. un nng mt ancol n chc X vi dung dch H2SO4 c trong


iu kin nhit thch hp sinh ra cht hu c Y, t khi hi ca X so vi Y
l 1,6428. Cng thc phn t ca Y l
A. C3H8O.

B. C2H6O.

C. CH4O.

D. C4H8O.

Li gii
Gi cng thc ca ancol n chc X l ROH.
H SO d
ROH (X)
cht hu c Y
t
2

Ta c: dX/Y =

MX
M
1
=1,6428 hay Y =
0, 6087 1
1, 6428
MY
MX

hp cht hu c Y l anken.

Tch nc t ancol X anken X l ancol no n chc.


H SO d
CnH2n+1OH
CnH2n + H2O
t
2

14n 28
1, 6428 n = 2 ancol X l C2H5OH hay C2H6O.
14n

p n B.

Cu 3. Oxi ho ancol n chc X bng CuO (un nng), sinh ra mt sn


phm hu c duy nht l xeton Y (t khi hi ca Y so vi kh hiro bng
29). Cng thc cu to ca X l
A. CH3-CH(OH)-CH3.

B. CH3-CH2-CH(OH)-CH3.

C. CH3-CO-CH3.

D. CH3-CH2-CH2-OH.

- 74 -

Li gii
CuO ,t
Ancol n chc X
xeton Y duy nht ancol X l ancol bc 2. Gi
0

CTPT ca xeton Y l RCOR (R, R H)


Ta c: MY = 29.2 = 58 MR + 28 + MR = 58 MR + MR = 30.
Bng tr s:
MR

15 (CH3-)

27 (C2H3-)

MR

15 (CH3-)

(nhn)

(loi)

CTCT ca Y l CH3 CO CH3

CTCT ng ca X l: CH3 CH(OH) CH3


p n A.

Cu 4. Hp cht hu c X (phn t c vng benzen) c cng thc phn t l


C7H8O2, tc dng c vi Na v vi NaOH. Bit rng khi cho X tc dng
vi Na d, s mol H2 thu c bng s mol X tham gia phn ng v X ch tc
dng c vi NaOH theo t l s mol 1:1. Cng thc cu to thu gn ca X
l:
A. C6H5CH(OH)2.

B. HOC6H4CH2OH.

C. CH3C6H3(OH)2.

D. CH3OC6H4OH.
Li gii

Gi m l s nhm OH lin kt vi C nhnh.


Gi n l s nhm OH lin kt trc tip vi vng benzen.
R(OH)n + m + (n + m)Na R(ONa)n + m +

nH 2
nX

nm
1 n + m = 2
2

( n m)
H2
2

(1)

Mt khc: R(OH)n + m + nNaOH R(OH)m(ONa)n + nH2O

- 75 -

n=

nNaOH
1 , th n = 1 vo (1) m = 1.
nA

Vy: trong cng thc cu to ca X c 1 nhm OH gn trn nhnh v 1 nhm


OH gn trn vng benzen.
p n B.

Cu 5. Ly 12,2g hp cht A (ng ng ca phenol) phn ng vi dung


dch Br 2 thu c 35,9g hp cht B cha 3 nguyn t brom. CTPT ca A l:
A. C6H5OH

B. C7H7OH

C. C8H9OH

D. C9H11OH

Li gii
Gi CTPT ca A l: CnH2n-6O (n 6), phn t khi l MA.
CnH2n-6O + 3Br2 CnH2n-6OBr3 + 3HBr
Theo phng trnh phn ng ta c:
1 mol A 1 mol sn phm th khi lng tng 80.3 3 = 237 (g)
Vy: x mol A x mol sn phm th khi lng tng 35,9 12,2 = 23,7 (g)
x=

23, 7
12, 2
0,1 mol MA =
122 14n 6 + 16 = 122 n = 8
237
0,1

CTPT ca A l C8H10O hay C8H9OH.


p n C.

Cu 6. un ancol X vi H2SO4, c thu c cht hu c Y (hiu sut phn


ng 100%), t khi hi ca hp cht hu c Y so vi ancol X l 1,7. CTPT
ca X l:
A. C2H5OH

B. C3H5OH

C. CH3OH

Li gii
Gi cng thc phn t ca ancol n chc X l ROH.
Ta c: dY/X =

MY
1, 7 1 cht hu c Y l ete.
MX

2ROH ROR + H2O


Ta c:

MY
2M R 16
1, 7
1, 7 MR = 43 R l C3H7 MX
M R 17

Ancol X l C3H7OH.

p n D.

- 76 -

D. C3H7OH

C. Anehit
1. Gii ton anehit da vo phn ng trng gng
NH3 + H2O + AgNO3 AgOH + NH4NO3
AgOH + 2 NH3 [Ag(NH3)2]OH
0

t C
R(CHO)X + 2x [Ag(NH3)2]OH
R(COONH4)X + 2x Ag + 3x NH3 + x H2O

2ax

T l mol nanehit : nAg = 1: 2x


Vi anehit n chc ( x=1) suy ra nanehit : nAg = 1: 2
ring vi HCHO th t l mol l nanehit : nAg = 1: 4 v c phn ng:
0

t C
HCHO + 4 [Ag(NH3)2]OH
(NH4)2CO3 + 4 Ag +6 NH3 + 2 H2O
NH
( Hay HCHO + 2Ag2O
CO2 + 4 Ag + H2O)
3

Da vo phn ng trng bc ta c th xc nh c s nhm chc


CHO trong phn t anehit. Sau bit anehit no hay cha no ta da
vo t l mol gia anehit v H2 trong phn ng kh anehit to thnh ancol
bc I
Ch ring HCHO ( hoc ianehit) khi tc dng vi dung dch
AgNO3/NH3 cho 4Ag. Do , nu mt hn hp 2 anehit n chc tc dng
vi AgNO3/NH3 cho nAg > 2 nanehit th mt trong hai anehit l HCHO
Khi gii bi ton tm CTPT ca anehit n chc th trc ht nn
gi s anehit ny khng phi l HCHO v sau khi gii xong phi th li nu
l anehit HCHO th c ph hp bi ton hay khng.
Xeton c tnh kh yu hn anehit nn khng b oxi ha bi dung
dch AgNO3 trong NH3

Nu mt anehit n chc tc dng vi dung dch AgNO3 trong


NH3 d thu c t l mol nanehit : nAg = 1: 3 th l anehit cha no,n
chc c mt ni ba u mch
CHC-CxHy-CHO + 3 [Ag(NH3)2]OH CAgC-CxHy-COONH4 + 2Ag
+5 NH3 + 2 H2O

- 77 -

2. Gii ton anehit da vo phn ng cng H2

Phn ng ny c th xc nh c s lng nhm chc anehit v

c th xc nh c s lin kt c th c trong gc R
0

t , Ni
CnH2n+2-2k-m(CHO)m + (k+m) H2
CnH2n+2-m(CH2OH)m

+ Nu nH

phn ng

= n anehit anehit ban u l anehit no n chc

CnH2n+1CHO hay CmH2mO vi m= n+1


+ Nu nH

phn ng

n anehit anehit ban u c th l anehit no a chc hoc

khng no n chc hoc khng no a chc.


BI TON MINH HA
Cu 1. Cho 2,9g anehit X tc dng vi dung dch AgNO3/NH3 d, thu c
21,6g Ag. Cng thc cu to thu gn ca X l:
A. CH3CHO

B. HCHO

C. (CHO)2 D.CH2(CHO)2
Li gii

Ta c: nAg =

21, 6
0, 2 mol
108

Gi cng thc tng qut ca anehit X l: R(CHO)n


0

NH ,t
R(CHO)n + nAg2O
R(COOH)n + 2nAg
3

0,1
n

0,2

0,1
.(MR + 29n) = 2,9 MR + 29n = 29n MR = 0
n

X l (CHO)2
p n C.

Cu 2. Cho 8 g hn hp 2 anehit k tip nhau trong dy ng ng ca


anehit fomic tc dng vi dung dch AgNO3/NH3 d thu c 32,4g kt ta
Ag. CTPT ca 2 anehit l:
A. HCHO v CH3CHO

B. CH3CHO v C2H5CHO

C. C2H5CHO v C3H7CHO

D. C3H7CHO v C4H9CHO

- 78 -

Li gii
Ta c: nAg =

32, 4
0,3 mol
108

Gi cng thc chung ca 2 anehit no n chc: C n H 2 n1 CHO


* Nu hn hp khng c HCHO:
0

NH ,t
C n H 2 n1 CHO + Ag2O
C n H 2 n1 COOH + 2Ag
3

0,15
M=

0,3

8
53,33 14 n + 30 = 53,33
0,15

n = 1,67 2 anehit l CH3CHO v C2H5CHO

* Nu hn hp c HCHO cht cn li l CH3CHO (v ng ng k tip).


Gi n HCHO = a mol v n CH CHO = b mol
3

NH ,t
HCHO + 2Ag2O
CO2 + H2O + 4Ag
3

4a
0

NH ,t
CH3COOH + 2Ag
CH3CHO + Ag2O
3

2b

4a 2b 0,3

(v nghim)
30a 44b 8

p n B

Cu 3. Cho 0,1 mol anehit X mch thng (MX < 100) tc dng va vi
0,3 mol H2 (Ni, t 0 ) thu c hp cht hu c Y. Cho ton b Y tc dng vi
Na d to thnh 0,1 mol H2. CTCT ca X l:
A. OHC CH2 CHO

B. OHC CH2 CH2 CHO

C. OHC CH = CH CHO

D. OHC C C CHO

Li gii
Gi CTTQ ca anehit X l: CnH2n+2-2k-m(CHO)m
0

Ni ,t
CnH2n+2-m(CH2OH)m
CnH2n+2-2k-m(CHO)m + (k + m)H2

0,1

0,3

0,1.(k + m) = 0,3 k + m = 3

- 79 -

0,1

CnH2n+2-m(CH2OH)m + mNa CnH2n+2-m(CH2ONa)m +

m
H2
2

0,1
0,1.

0,1

m
= 0,1 m = 2 th vo (1) k = 1.
2

Vy anehit X c 2 chc CHO v 1 lin kt C = C.


p n C.
Cu 4. Cho 0,1 mol anehit X tc dng vi lng d AgNO3 (hoc Ag2O)
trong dung dch NH3, un nng thu c 43,2 gam Ag. Hiro ha 0,1 mol X
cn dng 4,48 lt H2 (ktc) Cng thc cu to thu gn ca X l
A. HCHO.

B. CH3CHO.

C. OHC-CHO. D. CH3CH(OH)CHO.
Li gii

Ta c: nAg =

43, 2
4, 6
0, 4 mol v nNa =
0, 2 mol
108
23

Gi CTPT ca anehit X l: CnH2n+2-2k-m(CHO)m


0

Ni ,t
CnH2n+2-2k-m(CHO)m + mAg2O
CnH2n+2-m(COOH)m + 2mAg

Ta c:

nAg
nX

0, 4
4 hay 2m = 4 m = 2
0,1

(1)

Mt khc:
0

Ni ,t
CnH2n+2-2k-m(CHO)m + (k + m)H2
CnH2n+2-m(CH2OH)m

Ta c:

nH 2
nX

0, 2
2 hay k + m = 2
0,1

(2)

Th m = 2 vo (2) k = 0 X l anehit no, 2 chc


p n C.

Cu 5. Mt cht hu c X (CxHyOz) c t khi so vi metan l 4,25. Bit 0,2


mol X tc dng va vi 0,3 mol Ag2O/NH3 (0,6 mol AgNO3/NH3) thu
c 43,2g Ag. CTCT ca X l:
A. HC C - CH2 CHO

B. H3C C C CHO

C. H2C = C = CH CHO

D. HCOO CH2 C CH

- 80 -

Li gii
Ta c: nAg =
nAg
nX

43, 2
0, 4 mol
108

0, 4
2 X c 1 nhm CHO.
0, 2

Gi cng thc tng qut ca X l RCHO


cho: MX = 16.4,25 = 68 MR + 29 = 68 MR = 39 (C3H3 -)
Mt khc: nanehit : nAg = 1: 3
chng t trong X c cha lin kt ba ( C C ) u mch.
CTCT ng ca X l HC C - CH2 CHO.
p n A.

D. Axit cacboxylic
1. Tc dng vi kim loi kim
CnH2n+1COOH + Na CnH2n+1COONa +
R(COOH)m + mNa R(COONa)m +
+ ta c

nH 2
naxit

1
H2
2

m
H2
2

m
m: s nhm chc axit
2

+ 2 axit tc dng vi Na c

nH 2
naxit

1
2 axit u l n chc
2

2. Phn ng trung ha
CnH2n+1COOH +NaOH CnH2n+1COONa + H2O
R(COOH)m + mNaOH R(COONa)m + m H2O
+ S nhm chc axit: m

nNaOH
naxit

+ Hiu khi lng ca mui v axit:m = m mui m axit = 22.ma ( a l s mol


axit)
+ Hn hp hai axit mch h c t l 1

nNaOH
2 mt axit n chc v mt
naxit

axit 2 chc

- 81 -

3. Phn ng vi mui
2 CnH2n+1COOH +Na2CO3 2 CnH2n+1COONa + H2O + CO2
2R(COOH)m + m Na2CO3 2 R(COONa)m + m H2O + m CO2
+ Nu sau phn ng khng c kh thot ra Na2CO3 c th d, sn phm to
mui NaHCO3
CnH2n+1COOH +Na2CO3 CnH2n+1COONa + NaHCO3
+ Phn ng t chy mui hoc nung mui vi vi ti xt
2 CnH2n+1COONa + (3n+1) O2 Na2CO3 + (2n+1)CO2 + (2n+1)H2O
o

CaO ,t
CnH2n+1COONa + NaOH
Na2CO3 + CnH2n+2

R(COONa)m + m NaOH

CaO / t

m Na2CO3 + RHm

* Lu :
+ Axit fomic c tnh kh ca anehit nn cho phn ng trng gng
o

NH / t
HCOOH + Ag2O
CO2 + H2O + 2 Ag
3

+ Mt hp cht hu c tc dng vi Na v tc dng vi Na2CO3 m kt qu


cho nH nCO th y l hp cht tp chc hiroxi axit: (HO)nR(COOH)m
2

BI TON MINH HA
Cu 1.

Cho 5,3 (g) hn hp gm 2 axit no n chc ng ng k tip nhau

tc dng vi Na va thu c 1,12 lt H2 (ktc). CTCT thu gn ca 2 axit:


A. HCOOH v CH3COOH

B. CH3COOH v C2H5COOH

C. C2H5COOH v C3H7COOH

D. C2H3COOH v C3H5COOH

Li gii
Ta c: n H =
2

1,12
0, 05 mol
22, 4

Gi cng thc chung ca 2 axit no n chc l C n H 2 n1 COOH


C n H 2 n1 COOH + Na C n H 2 n1 COONa +
0,1

1
H2
2

0,05

- 82 -

M axit =

5,3
53 14 n + 46 = 53
0,1

n = 0,5 2 axit l HCOOH v CH3COOH


p n A.

Cu 2.

Cho 5,76 (g) axit hu c n chc, mch h tc dng ht vi

CaCO3 thu c 7,8 (g) mui axit hu c. CTCT thu gn ca axit l:


A. HCOOH

B. CH3COOH

C. C2H5COOH

D. C2H3COOH

Li gii
Gi cng thc ca axit n chc l RCOOH.
2RCOOH + CaCO3 (RCOO)2Ca + CO2 + H2O
Ta c:

5, 76
7,8
2.
M R 45
2M R 128

MR = 27 (C2H3 - )
CTCT thu gn ca axit l: C2H3COOH.
p n D.

Cu 3.

Cho 3,6 gam axit cacboxylic no, n chc X tc dng hon ton

vi 500 ml dung dch gm KOH 0,12M v NaOH 0,12M. C cn dung dch


thu c 8,28 gam hn hp cht rn khan. Cng thc phn t ca X l
A. C2H5COOH.

B. CH3COOH.

C. HCOOH.
Li gii

Ta c: nNaOH = nKOH = 0,5.0,12 = 0,06 mol.


Phng trnh phn ng:
RCOOH + NaOH RCOONa + H2O
RCOOH + KOH RCOOK + H2O
p dng nh lut bo ton khi lng ta c:
maxit + mNaOH + mKOH = mmui + m H O
2

m H 2O = maxit + mNaOH + mKOH - mmui

= 3,6 + 0,06.40 + 0,06.56 8,28 =1,08 (g)

- 83 -

D. C3H7COOH

n H 2O =

1, 08
=0,06 mol
18

nRCOOH = n H O = 0,06 mol


2

MRCOOH =

3, 6
60 MR = 15 (CH3 - )
0, 06

Vy axit l CH3COOH.
p n B.

Cu 4. Cho 10,6 (g) hn hp 2 axit hu c l ng ng ca nhau tc dng


vi AgNO3/NH3 d th thu c 21,6 (g) Ag. Mt khc cho lng hn hp
trn tc dng vi NaOH th cn 200ml NaOH 1M. CTCT thu gn ca 2 axit
l:
A. HCOOH v CH3COOH

B. HCOOH v C2H5COOH

C. HCOOH v C3H7COOH

D. HCOOH v C4H9COOH
Li gii

Ta c: n Ag =

21, 6
= 0,2 mol, n NaOH = 0,2.1 = 0,2 mol
108

Trong cc axit ch c axit HCOOH l tham gia phn ng trng gng. Nn


axit cn li c cng thc tng qut l CnH2n+1COOH.
0

NH ,t
HCOOH + Ag2O
CO2 + H2O + 2Ag
3

0,1

0,2

Hn hp tc dng vi NaOH:
HCOOH + NaOH HCOONa + H2O
0,1

0,1

CnH2n+1COOH + NaOH CnH2n+1COONa + H2O


0,1

0,1

0,1 (14n + 46) = (10,6 0,1.46) = 6 n = 1 axit CH3COOH.


p n A.

- 84 -

Cu 5. 0,1 mol axit A tc dng va vi 0,2 mol NaHCO3. t chy 0,1


mol A th khi lng H2O vt qu 3,6 (g). CTCT thu gn ca axit l:
A. CH3CH2COOH

B. HOOC C C COOH

C. HOOC CH = CH COOH

D. HOOC CH2 CH2 COOH

Li gii
Gi cng thc tng qut ca axit A l: R(COOH)x: a mol
R(COOH)x + xNaHCO3 R(COONa)x + xCO2 + x H2O
Ta c:

nNaHCO3
nA

0, 2
2 axit 2 chc.
0,1

Gi y l tng s nguyn t H trong axit n H O sinh ra = 0,1. 0,5y=0,05y mol


2

Gi thit cho: n H O >


2

3, 6
0, 2 ngha l: 0,1.0,5y > 0,2 y > 4.
18

Vi y chn y = 6 tha mn (trong 4 phng n).


CTCT ca axit l: HOOC CH2 CH2 COOH
p n D.

E. Este - lipit
Gii ton este da vo phn ng x phng ha
a) X phng ha este n chc
0

t C
Tng qut: RCOOR + NaOH
RCOONa +ROH

Cht hu c A khi tc dng vi NaOH trong sn phm c ancol to thnh suy


ra A phi cha chc este

Este + NaOH 1 mui + 1 anehit este ny khi phn ng vi

dung dch NaOH to ra ancol c nhm OH lin kt trn cacbon mang ni i


bc 1, khng bn ng phn ha to ra anehit
0

t C
RCOONa + CH3CHO
RCOOCH=CH2 +NaOH

Este + NaOH 1 mui + 1 xeton este ny khi phn ng vi

dung dch NaOH to ra ancol c nhm OH lin kt trn cacbon mang ni i


bc 2, khng bn ng phn ha to ra xeton

- 85 -

t C
RCOOC(CH3)=CH2 + NaOH
RCOONa + CH3COCH3

Este + NaOH 2 mui + H2O y l este ca phenol hoc ng

ng ca phenol
0

t C
RCOOC6H5 + NaOH
RCOONa + C6H5ONa + H2O

Este + NaOH 1 sn phm duy nht este n chc 1 vng

O
0

t C
+ NaOH
R(OH)(COONa)

b) X phng ha este a chc


0

t C
R(COOR)m + m NaOH
R(COONa)m + m ROH
0

t C
m RCOONa + R(OH)m
(RCOO)mR + m NaOH
0

t C
R(COO)mR + m NaOH
+ R(OH)m + R(COONa)m

Nu cht hu c ch cha este

nNaOH
m ( m l s nhm chc este)
neste

Trong phn ng x phng ha este:


0

t C
Este + NaOH
mui + ancol

+ meste + mNaOH = m mui + m ancol


+ C cn dung dch sau phn ng c cht rn khan cn ch n lng
NaOH cn d hay khng?
BI TON MINH HA
Bi 1. Thy phn mt este X c t khi hi i vi hidro l 44 th c mt
mui natri c khi lng bng 41/44 khi lng este. CTCT ca este l:
A. HCOOC2H5

B. HCOOCH3

C. CH3COOC2H5

D. CH3COOCH3

- 86 -

Li gii
Ta c: Meste = 44.2 = 88 < 100 X l este n chc.
Gi cng thc tng qut ca este l RCOOR.
0

t
RCOOR + NaOH
RCOONa + ROH

Ta c: M mui =

41
41
.Meste =
.88 = 82 MR + 67 = 82
44
44

MR = 15 R l CH3

Mt khc: Meste = MR + 44 + MR = 88 MR = 29 (R l C2H5 - )


X l CH3COOC2H5
p n C.

Bi 2. Thy phn 4,4 (g) este n chc A bng 200 ml dung dch NaOH
0,25M (va ) th thu c 3,4 (g) mui hu c B. CTCT thu gn ca A l:
A. HCOOC3H7

B. HCOOC2H5

C. CH3COOC2H5

D. C2H5COOCH3
Li gii

Ta c: nNaOH = 0,2.0,25 = 0,05 mol


Gi cng thc tng qut ca este n chc A l RCOOR.
Phng trnh phn ng
0

t
RCOONa + ROH
RCOOR + NaOH

0,05

0,05

Ta c: M mui =
Meste =

0,05

3, 4
68 MR + 67 = 68 R l H
0, 05

4, 4
88 hay MHCOOR = 88
0, 05

MR + 45 = 88 MR = 43 R l C3H7
CTCT ca este l: HCOOC3H7
p n A.

- 87 -

Bi 3. Hp cht hu c no, a chc X c cng thc phn t C7H12O4. Cho


0,1 mol X tc dng va vi 100 gam dung dch NaOH 8% thu c cht
hu c Y v 17,8 gam hn hp mui. Cng thc cu to thu gn ca X l
A. CH3OOC(CH2)2COOC2H5.

B. CH3COO(CH2)2COOC2H5.

C. CH3COO(CH2)2OOCC2H5.

D. CH3OOCCH2COOC3H7.

Li gii
Ta c: nNaOH =
Ta thy:

100.8
0, 2 mol
100.40

nNaOH 0, 2

2 X l este no 2 chc.
neste
0,1

NaOH
Este X: C7H12O4
17,8 (g) hn hp mui.

Este X c to bi ancol no, 2 chc v 2 axit no n chc khc nhau.

Gi cng thc tng qut ca este X l: R1COOR OOCR2 hay ( R COO)2R.


( R COO)2R + 2NaOH 2 R COONa + R(OH)2
0,1

0,2

0,1

p dng nh lut bo ton khi lng ta c: meste + mNaOH = m mui + mancol


mancol = meste + mNaOH - m mui

= 160.0,1 + 0,2.40 17,8 = 6,2 (g)


M R '(OH )2 =

6, 2
62 MR = 28 R l C2H4
0,1

Vy: este X c dng ( R COO)2C2H4


Ta c: M RCOONa

17,8
89 M R = 22
0, 2

S nguyn t C trong gc R l 3C m M R = 22 2 gc l CH3- v C2H5Vy: CTCT ca X l CH3COO(CH2)2OOCC2H5


p n C.

- 88 -

Bi 4. un 1 triglixerit X vi dung dch KOH n khi phn ng xy ra hon


ton thu c 0,92 (g) glixerol v m(g) hn hp Y gm mui ca axit oleic
v 3,18(g) mui ca axit linoleic. CTCT ca X l:
A.

C17H33COOC3H5(OOCC17H31)2

B.

(C17H33COO)2C3H5-OOCC17H31

C.

C17H35COOC3H5(OOCC15H31)2

D.

(C17H33COO)2C3H5-OOCC15H31
Li gii

Axit oleic C17H33COOH v axit linoleic C17H31COOH


cng thc ca trieste c dng (C17H33COO)xC3H5(OOCC17H31)y

Ta c: nglixerol =

0,92
0, 01 mol
92

Phn ng thy phn:


(C17H33COO)xC3H5(OOCC17H31)y + (x+y) KOH xC17H33COOK
+ yC17H31COOK +C3H5(OH)3

0,01y
Ta c: n C

17 H 31COOK

0,01

3,18
0, 01 mol 0,01y = 0,01 y= 1.
318

Mt khc: x+ y= 3 x = 2.
Vy: CTCT ng ca X l (C17H33COO)2C3H5-OOCC17H31
p n B.

Bi 5.

Thy phn 0,2 mol este X cn 0,6 mol NaOH thu c 0,4 mol

CHO2Na; 0,2 mol C2H3O2Na v 18,4 (g) ancol Y. CTPT ca X l:


A. C6H12O6

B. C7H10O6

C. C8H10O6

D. C8H14O6.

Li gii
Xt s phn ng:
X + NaOH CHO2Na + C2H3O2Na + Y
T l nX : nNaOH = 0,1 : 0,3 = 1 : 3 X l este 3 chc, Y l ancol 3 chc.
Theo s phn ng: nY = nX = 0,2 mol

- 89 -

MY =

18, 4
92 Y ch c th l glixerol C3H5(OH)3.
0, 2

Xt t l: nX : n CHO Na : n C H O Na : nY = 0,2: 0,4: 0,2: 0,2 = 1: 2: 1: 1


2

3 2

S c vit li:
NaOH
X
2CHO2Na + C2H3O2Na + C3H5(OH)3

Este X c 7C X ch c th l C7H10O6
p n B.

Bi 6. Este X khng no, mch h, c t khi hi so vi oxi bng 3,125 v


khi tham gia phn ng x phng ha to ra mt anehit v mt mui ca axit
hu c. C bao nhiu CTCT ph hp vi X?
A. 2

B. 5

C. 3

D. 4

Li gii
Ta c: MX = 3,125. 32=100
NaOH
Este X khng no, mch h
1 mui + 1 anehit

CTCT ca X c dng RCOOCH=CH-R


MR + 70 + MR=100 MR + MR=30

Bng tr s:
MR

1(H-)

15( CH3-)

23 (C2H3-)

29 (C2H5-)

MR

29(C2H5-)

15( CH3-)

3 (khng c)

1(H-)

C 4 cht hu c tha mn l:

HCOOCH=CH-CH2-CH3

HCOOCH=C-CH3
CH3

CH3COOCH=CH-CH3

C2H5COOCH=CH2

p n D.

- 90 -

Bi 7. Cho 10 gam Este E c CTPT l C5H8O2 tc dng vi lng NaOH va


, c cn dung dch sau phn ng c 14 gam mui khan G. Cho G tc
dng vi dung dch axit long thu c G1 khng phn nhnh. Tm cng thc
cu to ca E.
Li gii
Gi CTTQ ca E l RCOOR; nE=

10
=0,1 mol
100

RCOOR + NaOH RCOONa + ROH


0,1

0,1

0,1

nE =nNaOH= nRCOONa = 0,1 mol m NaOH = 4 g


mE + mNaOH = m mui + mROH 10+4=14+ mROH mROH =0
E l este mch vng, m E tc dng vi dung dch axit long thu c G1

khng phn nhnh, nn E c cng thc cu to l


O
H2 C
H2 C

CH2

CH2

Bi 8. Cho 0,15 mol este n chc X tc dng vi dung dch NaOH (d), sau
khi phn ng kt thc th lng NaOH phn ng l 12 gam v tng khi
lng sn phm hu c thu c l 29,7 gam. Xc nh s ng phn cu to
ca X tha mn cc tnh cht trn.
Li gii
nNaOH =

12
0,3 mol
40

nNaOH
0, 3

2
neste
0,15
M X l este n chc nn X l este ca phenol hoc ng ng ca phenol.
CTTQ ca X c dng: RCOOC6H4R

- 91 -

RCOOC6H4R + 2 NaOH RCOONa + NaOC6H4R + H2O


0,15

0,3

0,15

0,15

m sn phm = m RCOONa + mNaOC H R '


6

29,7 =0,15.( MR +67) + 0,15 ( MR + 115)


MR + MR=16
M R 15(CH 3 ); M R ' 1( H )

M R 1( H ); M R ' 15(CH 3 )
C 4 ng phn X tha mn:
OCOH
OCOH

OCOH
CH3

O
H3C

C6H5

CH3

CH3

F. Gluxit (Cacbohirat)
Bng tm tt tnh cht ha hc ca gluxit
Glucoz

Fructoz

Saccaroz

Mantoz

Tinh bt

Xenluloz

Ag(NH3)2OH

Ag

Ag

CH3OH/HCl

Metyl

Metyl

xenluloz

glicozit
Cu(OH)2

glicozit

dd mu

dd mu

dd mu

dd mu

xanh

xanh lam

xanh lam

xanh lam

lam
(CH3CO)2O

triaxetat
HNO3/H2SO4

xenluloz
trinittat

H2O/H+

glucoz +

glucoz

glucoz

glucoz

C12H22O12

fructoz
Nc Br2

Axit

gluconic

- 92 -

BI TON MINH HA
Bi 1: Cho 18 gam mt cacbohirat X tc dng ht vi dung dch AgNO 3
trong NH3 thu c 25,92 gam Ag. Bit X c kh nng lm mt mu dung
dch Brom. Xc nh CTCT ca X.
Li gii
Gi CT ca X l: Cn(H2O)m
nX=

1
1 25,92
nAg = .
0,12 mol
2
2 108

MX =

18
150 = 12.n + 18. m n=5; m=5 CTPT ca X l: C5H10O5
0,12

Do X c phn ng trng bc v lm mt mu nc Brom nn CTCT ca X l


O
H2C

CH

CH

CH

OH OH

OH

OH

C
H

Bi 2: Thy phn hon ton 3,24 gam gluxit X thu c 3,6 gam Glucoz
Cho bit X thuc dy ng ng no sau y:
A. isaccarit

B. monosaccarit

C. polisaccarit

D. trisaccarit
Li gii

n glucoz =

3, 6
0, 02 mol ;
180

mH 2O = m glucoz - mX = 3,6 -3,24 = 0,36 gam


nH 2O =

0,36
0, 02 mol
18

6 Cn(H2O)m + 6(n-m) H2O


3,24

0,02

n C6H12O6
0,02

6(n m) 0, 02 1

n: m = 6 : 5
n
0, 02 1

X thuc dy ng ng ca polisaccarit
p n C.

- 93 -

Bi 3: un nng dung dch c 10,26 gam cacbohirat X vi lng nh HCl.


Cho sn phm thu c tc dng vi lng d AgNO3/NH3 hnh thnh 12,96
gam Ag kt ta. Tn gi ca X l :
A. Xenluloz

B. Glucoz

C. Fructoz

D. Saccaroz

Li gii
nAg =

12,96
0,12 mol
108

6 Cn(H2O)m + 6(n-m) H2O


10,26 g

n C6H12O6

0,03

C6H12O6

2 Ag

0,06

0,12

0,06

mH 2O = 0,06.180 - 10,26= 0,54 gam


nH 2O =

0,54
0, 03 mol
18

n 12
6(n m) 0, 03 1
n=12, m=11


m 11
n
0, 06 2

Vy X l Saccaroz ( C12H22O11 hay C12 (H2O)11)


p n D.

Bi 4: Xenluloz tc dng vi HNO3 cho ra nhiu sn phm trong c 1 sn


phm A c %N= 14,14. Xc nh cng thc ca A.
Li gii
C6H7O2(OH)3 + HNO3 C6H7O2(OH)3-x(ONO2)x + x H2O
A
%N

14.x.100%
14,14% x=3
111 17(3 x) 62 x

Cng thc ca A l: C6H7O2(ONO2)3

- 94 -

Bi 5: Ly 3,6 gam mt monosaccarit X cho phn ng vi dung dch


[Cu(NH3)4](OH)2 c V= 100 ml v nng mol ca Cu2+ l 0,8 M. Sau phn
ng thu c kt ta gch ( Cu2O), nng Cu2+ cn li trong dung dch
bng 50% nng ban u. Xc nh CTPT ca X.
Li gii
Gi CT ca X l RCHO. Phn ng ca bi ton c th vit gn nh sau:
RCHO + 2 CuO RCOOH + Cu2O

(1)

nCu 2 phn ng =50%. 0,1.0,8=0,04 mol = nCuO(1) =2.nRCHO


nRCHO = 0,02 mol

MRCHO =

3, 6
180 CTPT ca X l C6H12O6
0, 02

CC BI TON VN DNG LIN QUAN N PHN NG C


TRNG CA DN XUT CHA OXI
Bi ton t lun
Bi 1. un nng 16,6 gam hn hp A gm 3 ancol no n chc vi dung dch
H2SO4 c 140oC thu c 13,9 gam hn hp 6 ete c s mol bng nhau.
Mt khc un A vi H2SO4 c 180oC thu c hn hp kh ch gm 2
anken. Xc nh CTPT, CTCT ca cc ancol (cho h = 100%).
p s: C2H5OH, C3H7OH ( 2 ng phn)
Bi 2. Cho hn hp gm 0,2 mol ancol A v 0,2 mol ancol B tc dng vi Na
d sinh ra 0,5 mol H2. Mt hn hp khc gm 0,3 mol ancol A v 0,1 mol
ancol B cng cho tc dng vi Na d th sinh ra 0,45 mol H 2. Hi s nhm
chc ca A v B ln lt bng bao nhiu.
p s: 2 v 3
Bi 3. un nng ru no n chc A vi H2SO4 c thu c hn hp hi D
gm ete B, olefin C v hi ru A d. Lm lnh D c hn hp lng D

- 95 -

gm ete B v ru A d, c khi lng chung l 48 gam. t chy hon ton


D ri cho kh CO2 sinh ra hp th vo dung dch Ba(OH)2 d thu c 472,8
gam kt ta. Xc nh CTCT ca A, B, C.
p s: A l C2H5OH, B l C2H5OC2H5, C l C2H4
Bi 4. Cho 3 cht hu c n chc c cng CTPT l C3H8O tc dng vi CuO
un nng thu c hn hp sn phm. Cho hn hp sn phm tc dng vi
AgNO3/NH3 d thu c 21,6 gam Ag. Nu un nng hn hp 3 cht trn vi
H2SO4 c 140oC th c 34,5 gam hn hp 4 ete v 4,5 gam H2O. Tnh %
khi lng ca ru bc 2 trong hn hp.
p s: 61,53%
Bi 5. Hai este A, B l dn xut ca benzen c cng thc phn t l
C9H8O2, A v B u cng hp vi brom theo t l mol l 1 : 1, A tc dng
vi dung dch NaOH cho mt mui v mt anehit. B tc dng vi dung
dch NaOH d cho 2 mui v nc, cc mui u c phn t khi ln hn
phn t khi ca CH3COONa. Xc nh CTCT thu gn ca A v B
p s: A l C6H5COOCH=CH2 ; B l CH2=CHCOOC6H5
Bi 6. hiro ha hon ton 0,025 mol hn hp X gm hai anehit c khi
lng 1,64 gam, cn 1,12 lt H2 (ktc). Mt khc, khi cho cng lng X trn
phn ng vi mt lng d dung dch AgNO3 trong NH3 th thu c 8,64
gam Ag. Xc nh cng thc cu to ca hai anehit trong X.
p s: CH2=CH-CHO v OHC-CH2-CHO.
Bi 7. Hn hp X gm hai anehit n chc Y v Z (bit phn t khi ca Y
nh hn ca Z). Cho 1,89 gam X tc dng vi mt lng d dung dch
AgNO3 trong NH3, sau khi cc phn ng kt thc, thu c 18,36 gam Ag v
dung dch E. Cho ton b E tc dng vi dung dch HCl (d), thu c 0,784
lt CO2 (ktc). Xc nh tn ca Z.
p s: Z l anehit acrylic

- 96 -

Bi 8. Ha hi 15,52 gam hn hp gm mt axit no n chc X v mt axit


no a chc Y (s mol X ln hn s mol Y), thu c mt th tch hi bng
th tch ca 5,6 gam N2 (o cng trong iu kin nhit , p sut). Nu t
chy ton b hn hp hai axit trn th thu c 10,752 lt CO 2 (ktc) . Xc
nh CTCT ca X, Y
p s: X l CH3-COOH v Y l HOOC-CH2-COOH
Bi 9. x phng ho hon ton 52,8 gam hn hp hai este no, n chc ,
mch h l ng phn ca nhau cn va 600 ml dung dch KOH 1M. Bit
c hai este ny u khng tham gia phn ng trng bc. Xc nh cng thc
ca hai este.
p s : C2H5COOCH3 v CH3COOC2H5
Bi 10. X l hp cht thm, c cng thc phn t C7H8O2; 0,5a mol X phn
ng va ht a lt dung dch NaOH 0,5M. Mt khc nu cho 0,1 mol X phn
ng vi Na (d) thu c 2,24 lt kh H2 ( ktc). Vit cc cng thc cu to
tha mn ca X
p s: 3 cng thc
H2C

H2 C

OH

H2 C

OH

OH

OH
OH

OH

Bi ton trc nghim khch quan


Cu 1.

Cho 30,4 gam hn hp gm glixerol v mt ru n chc, no A

phn ng vi Na th thu c 8,96 lt kh (ktc). Nu cho hn hp trn tc


dng vi Cu(OH)2 th ho tan c 9,8 gam Cu(OH)2. Cng thc ca A l
A. C2H5OH.

B. C3H7OH.

C. CH3OH.

D. C4H9OH

- 97 -

Cu 2.

A la h p ch t co cng thc phn t C7H8O2. A tac du ng vi Na d

cho s mol H2 bay ra b ng s mol NaOH c n dung trung hoa cung l ng A


trn. Ch ra cng thc cu to thu gn ca A.

Cu 3.

A. C6H7COOH.

B. HOC6H4CH2OH.

C. CH3OC6H4OH.

D. CH3C6H3(OH)2.

un nng ancol n chc X vi H2SO4 c 140oC thu c Y. T

khi hi ca Y i vi X l 1,4375. X l

Cu 4.

A. CH3OH.

B. C2H5OH.

C. C3H7OH.

D. C4H9OH

un mt ancol A vi dung dch hn hp gm KBr v H2SO4 c th

trong hn hp sn phm thu c c cht hu c B. Hi ca 12,5 gam cht B


ni trn chim 1 th tch ca 2,80 gam nit trong cng iu kin. Cng thc
cu to ca A l

Cu 5.

A. C2H5OH.

B. CH3CH2CH2OH.

C. CH3OH.

D. HOCH2CH2OH

Oxi hoa 4 gam ancol n chc A b ng oxi khng khi (c xc tc v

un nong) thu c 5,6 gam hn h p anehit, ancol d va nc. A co cng


thc la
A. CH3OH.
Cu 6.

B. C2H5OH.

C. C3H5OH.

D. C3H7OH

Cho 7,8 gam hn h p 2 ancol n chc k ti p nhau trong day ng

ng tac du ng h t vi 4,6 gam Na c 12,25 gam ch t r n. o la 2 ancol


A. CH3OH va C2H5OH.

B. C2H5OH va C3H7OH.

C. C3H5OH va C4H7OH.

D. C3H7OH va C4H9OH

Cu 7.

Cho 5,8 gam anehit A tc dng ht vi mt lng d

AgNO3/NH3 thu c 43,2 gam Ag. Tm CTPT ca A


A. CH3CHO.

B. CH2=CHCHO.

C. CHO-CHO.

D. HCHO.

- 98 -

Cu 8.

Cho 0,1 mol m t anehit X tac du ng h t vi dung dich

AgNO3/NH3 (d) c 43,2 gam Ag. Hiro hoa hoan toan X c Y. Bi t 0,1
mol Y tac du ng va u vi Na va u c 12 gam r n . X co cng thc phn
t la
A. CH2O.
Cu 9.

B. C2H2O2.

C. C4H6O.

D. C3H4O2.

X la hn h p 2 ancol n chc ng ng lin ti p . Cho 0,3 mol

X tac du ng hoan toan vi CuO un nong c hn h p Y g m 2 anehit. Cho


Y tac du ng vi l ng dung dich
AgNO3/NH3 c 86,4 gam Ag. X g m
A. CH3OH va C2H5OH.

B. C3H7OH va C4H9OH.

C. C2H5OH v C3H7OH.

D. C3H5OH va C4H7OH

Cu 10.

Dn 4 gam hi ancol n chc A qua ng ng CuO, nung nong.

Ngng tu ph n hi thoat ra c hn h p X . Cho X tac du ng vi l ng d


dung dich
AgNO3/NH3 c 43,2 gam ba c. A la
A. ancol metylic.

B. ancol etylic.

C. ancol anlylic.

D. ancol benzylic

Cu 11.

Cho 0,1 mol hn hp X gm hai anehit no, n chc, mch h,

k tip nhau trong dy ng ng tc dng vi lng d dung dch AgNO 3


trong NH3, un nng thu c 32,4 gam Ag. Hai anehit trong X l
A. HCHO v C2H5CHO.

B. HCHO v CH3CHO.

C. C2H3CHO v C3H5CHO.
Cu 12.

D. CH3CHO v C2H5CHO

Cho 3,6 gam anehit n chc X phn ng hon ton vi mt

lng d Ag2O (hoc AgNO3) trong dung dch NH3 un nng, thu c m
gam Ag. Ho tan hon ton m gam Ag bng dung dch HNO3 c, sinh ra
2,24 lt NO2 (sn phm kh duy nht, ktc). Cng thc ca X l
A. C3H7CHO.

B. HCHO.

C. C4H9CHO.

D. C2H5CHO.

Cu 13.

Cho 0,25 mol mt anehit mch h X phn ng vi lng d

dung dch AgNO3 trong NH3, thu c 54 gam Ag. Mt khc, khi cho X phn

- 99 -

ng vi H2 d (xc tc Ni, to) th 0,125 mol X phn ng ht vi 0,25 mol H 2.


Cht X c cng thc ng vi cng thc chung l
A. CnH2n-3CHO (n 2).

B. CnH2n-1CHO (n 2).

C. CnH2n+1CHO (n 0).

D. CnH2n(CHO)2 (n 0).

Cu 14.

Cho 1,72 gam hn hp anehit acrylic v anehit axetic tham gia

phn ng cng va 1,12 lt H2 (ktc). Cho thm 0,696 gam anehit B l


ng ng ca anehit fomic vo 1,72 gam hn hp 2 anehit trn ri cho hn
hp thu c tham gia phn ng trng bc hon ton c 10,152 gam Ag.
Cng thc cu to ca B l
A. CH3CH2CHO.

B. C4H9CHO.

C. CH3CH(CH3)CHO.

D. CH3CH2CH2CHO

Cu 15.

Cho 17,7 gam hn hp X gm 2 anehit n chc phn ng

hon ton vi dung dch AgNO3 trong NH3 (dng d) c 1,95 mol Ag v
dung dch Y. Ton b Y tc dng vi dung dch HCl d c 0,45 mol CO 2.
Cc cht trong hn hp X l
A. C2H3CHO v HCHO.

B. C2H5CHO v HCHO.

C. CH3CHO v HCHO.

D. C2H5CHO v CH3CHO.

Cu 16.

hiro ho hon ton 0,025 mol hn hp X gm hai anehit

c khi lng 1,64 gam, cn 1,12 lt H2 (ktc). Mt khc, khi cho cng lng
X trn phn ng vi mt lng d dung dch AgNO3 trong NH3 th thu c
8,64 gam Ag. Cng thc cu to ca hai anehit trong X l
A. CH2=C(CH3)-CHO v OHC-CHO.
B. OHC-CH2-CHO v OHC-CHO.
C. H-CHO v OHC-CH2-CHO.
D. CH2=CH-CHO v OHC-CH2-CHO.

- 100 -

Cu 17.

A la axit cacboxylic n chc cha no

(1 n i i C =C). A tac

dng vi brom cho sn phm cha 65,04% brom (theo kh i ln g). V y A co


cng thc phn t la
A. C3H4O2.
Cu 18.

B. C4H6O2.

C. C5H8O2.

D. C5H6O2

Trung ha hon ton 1,8 gam mt axit hu c n chc bng

dung dch NaOH va ri c cn dung dch sau phn ng c 2,46 gam


mui khan. Axit l
A. HCOOH.

B. CH2=CHCOOH.

C. CH3CH2COOH.

D. CH3COOH

Cu 19. Cho 3,6 gam axit cacboxylic no, n chc X tc dng hon ton vi
500 ml dung dch gm KOH 0,12M v NaOH 0,12M. C cn dung dch thu
c 8,28 gam hn hp cht rn khan. Cng thc phn t ca X l
A. C2H5COOH.

B. CH3COOH.

C. HCOOH.

D. C3H7COOH.

Cu 20.

Cho 5,76 gam axit hu c X n chc, mch h tc dng ht vi

CaCO3 thu c 7,28 gam mui ca axit hu c. Cng thc cu to thu gn


ca X l
A. CH2=CHCOOH.

B. CH3COOH.

C. HCCCOOH.

D. CH3CH2COOH

Cu 21.

Cho 0,1 mol axit hu c X tc dng vi 11,5 gam hn hp Na v

K thu c 21,7 gam cht rn v thy thot ra 2,24 lt kh H 2 (ktc). Cng


thc cu to ca X l
A. (COOH)2.

B. CH3COOH.

C. CH2(COOH)2.

D. CH2=CHCOOH

Cu 22.

0,1 mol este E phn ng va vi dung dch chc 0,2 mol

NaOH, cho ra hn hp 2 mui natri c cng thc C2H3O2Na v C3H3O2Na v


6,2 gam ancol X. E c cng thc l
A. C6H10O4.

B. C6H8O4.
- 101 -

C. C7H10O4.
Cu 23.

D. C7H12O4

X l mt este no n chc, c t khi hi i vi CH4 l 5,5. Nu

em un 2,2 gam este X vi dung dch NaOH (d), thu c 2,05 gam mui.
Cng thc cu to thu gn ca X l
A. HCOOCH2CH2CH3.

B. C2H5COOCH3.

C. CH3COOC2H5.

D. HCOOCH(CH3)2.

Cu 24.

Mt este no n chc c M = 88. Cho 17,6 gam A tc dng vi

300 ml dung dch NaOH 1M. C cn hn hp sau phn ng thu c 23,2


gam cht rn (Cc phn ng xy ra hon ton). CTCT ca A l
A. HCOOCH2CH2CH3.

B. HCOOCH(CH3)2.

C. CH3CH2COOCH3.

D. CH3COOC2H5

Cu 25.

X l mt este ca axit n chc v ancol n chc. thu phn

hon ton 6,6 gam cht X ngi ta dng 31,25 ml dung dch NaOH 10% c d
= 1,2 g/ml (lng NaOH c ly d 25% so vi lng cn phn ng). CTCT
ca X l
A. HCOOC3H7.

B. CH3COOC2H5.

C. HCOOC3H7 hoc CH3COOC2H5. D. CH3CH2COOC2H5.


Cu 26.

Cho 0,1 mol este A vo 50 gam dung dch NaOH 10% un nng

n khi este phn ng hon ton (Cc cht bay hi khng ng k) dung
dch thu c c khi lng 58,6 gam. Chng kh dung dch thu c 10,4
gam cht rn khan. Cng thc ca A
A. HCOOCH2CH=CH2.

B. C2H5COOCH3.

C. CH2=CHCOOCH3.

D. CH3COOCH=CH2

Cu 27.

Cho 0,3 mol axit X n chc trn vi 0,25 mol ancol etylic em

thc hin phn ng este ha thu c thu c 18 gam este. Tch ly lng
ancol v axit d cho tc dng vi Na thy thot ra 2,128 lt H2. Vy cng thc
ca axit v hiu sut phn ng este ha l

- 102 -

A. CH3COOH, H% = 68%.

B. CH2=CH-COOH, H%= 78%

C. CH2=CH-COOH, H% = 72%.

D. CH3COOH, H% = 72%.

Cu 28.
X phng ho hon ton 0,01 mol este E (c khi lng 8,9 gam)
cn dng va lng NaOH c trong 300 ml dung dch NaOH 0,1 M thu
c mt ancol v 9,18 gam mui ca mt axit hu c n chc, mch h, c
mch cacbon khng phn nhnh. Cng thc ca E l
A. C3H5(OOCC17H35)3.
B. C3H5(OOCC17H33)3.
C. C3H5(OOCC17H31)3.
Cu 29.

D. C3H5(OOCC15H31)3.

Hp cht hu c no, a chc X c cng thc phn t C7H12O4.

Cho 0,1 mol X tc dng va vi 100 gam dung dch NaOH 8% thu c
cht hu c Y v 17,8 gam hn hp mui. Cng thc cu to thu gn ca X l
A. CH3OOC(CH2)2COOC2H5.
B. CH3COO(CH2)2COOC2H5.
C. CH3COO(CH2)2OOCC2H5.

D. CH3OOCCH2COOC3H7

Cu 30.
Ly 51,3 gam mt gluxit X ha tan trong nc v thy phn
hon ton X ( xc tc axit v c). Dung dch thu c cho tc dng vi lng
d Ag2O trong dung dch NH3 to ra 64,8 gam Ag kt ta. Cng thc phn t
ca X l:
A. C12H22O11
B. C12H24O12
C. C18H30O15

D. C18H32O16

2.2.2. Dn xut cha nit


2.2.2.1. Cc bi ton lin quan n phn ng chy ca dn xut cha nit
+ Phn ng t chy ca amin
CxHyNt + ( x +

y
y
t
) O2 x CO2 + H2O + N2
2
4
2

+ Phn ng t chy ca amino axit


CxHyOzNt + ( x +

y z
y
t
- ) O2 x CO2 + H2O + N2
2
4 2
2

Khi t chy 1 amin; 1 amino axit hoc mt hp cht cha nit bng khng
kh th nN

sau phn ng

= nN

do t chy amin

+ nN

- 103 -

trong khng kh

BI TON MINH HA
Bi 1. t chy hon ton amin no, n chc, bc I, mch h thu c t l
mol CO2 v H2O l 4:7. Tn gi ca amin l:
A. etyl amin

B. imetyl amin

B. etyl metyl amin

D. propyl amin
Li gii

Gi CTTQ ca amin no, n chc, mch h l CnH2n+3N


O
PTP chy: CnH2n+3N +

n CO2 +
2

Ta c:

nH 2O
nCO2

2n 3
1
H2O + N2
2
2

2n 3 7
n=2 CTPT ca amin l C2H7N
2n
4

V amin bc I nn CTCT ng l: CH3CH2NH2: etyl amin


p n A.

Bi 2. Khi t chy hon ton mt amin n chc X, thu c 8,4 lt kh


CO2; 1,4 lt kh N2 (cc th tch kh o ktc) v 10,125 gam H2O. Cng thc
phn t ca X l (cho H = 1, O = 16)
A. C3H7N.

B. C2H7N.

C. C3H9N.

Li gii
Ta c: nCO
2

nH 2O

8.4
0,375 mol;
22.4

nN2

1, 4
0, 0625 mol
22, 4

10,125
0,5625 mol
18

Gi CTTQ ca amin n chc X l CxHyN


Phng trnh phn ng chy:
O

x CO2 +
CxHyN
2

0,375

y
H2O
2

0,5625

1
N2
2

0,0625

- 104 -

D. C4H9N.

0, 0625.x 0,375. 2
x 3
Ta c h:

0, 0625. y 0,5625. 1 y 9

2
2

Vy CTPT ca amin l C3H9N


p n C.

Bi 3. t chy hon ton 0,05 mol hp cht X cha cc nguyn t C, H, N


bng khng kh ( chim 80% N2 v 20% O2) va . Sau phn ng thu c
6,6 gam CO2; 3,15 gam H2O v 21,84 lt kh N2 (ktc). Xc nh CTPT ca
hp cht X.
Li gii
nCO2

6, 6
3,15
21,84
0,15 mol ; nH 2O
0,175 mol ; nN2
0,975 mol
44
18
22, 4

Gi CTPT ca X l CxHyNt
CxHyNt + ( x +

y
) O2 x CO2 +
4

0,05

0,15

y
t
H2O + N2
2
2

0,175

T PTP chy ta c:
1
1
nO2 phn ng = nCO2 nH 2O =0,15+ .0,175 =0,2375 mol
2
2

nN 2

trong khng kh =

4. nO

phn ng =

4.0,2375 = 0,95 mol

Khi t chy dn xut cha nit bng khng kh th


nN 2 sau phn ng = nN 2 do t chy amin + nN 2

trong khng kh

nN 2 do t chy amin = nN 2 sau phn ng - nN 2

trong khng kh =0,975

Ta c h:

0, 05.x 0,15
x 3

0, 05. 0,175 y 7
2

t 1

0,
05.

0,
025

CTPT ca X l C3H7N

- 105 -

-0,95=0,025 mol

Bi 4. t chy hon ton mt lng cht hu c X thu c 3,36 lt kh


CO2, 0,56 lt kh N2 (cc kh o ktc) v 3,15 gam H2O. Khi X tc dng
vi dung dch NaOH thu c sn phm c mui H2N-CH2-COONa. Cng
thc cu to thu gn ca X l (cho H = 1, C = 12, O = 16)
A. H2N-CH2-COO-C3H7.

B. H2N-CH2-COO-CH3.

C. H2N-CH2-CH2-COOH.

D. H2N-CH2-COO-C2H5.
Li gii

X + NaOH H2N-CH2-COONa
CTCT ca X c dng H2N-CH2-COOCxHy

ta c nCO
2

3,36
3,15
0,56
0,15 mol; nN2
0,175 mol
0, 025 mol; nH 2O
22.4
18
22, 4

Phng trnh phn ng chy


O
H2N-CH2-COOCxHy

(x +2) CO2 + (
2

0,15

4 y
) H2O
2

0,175

1
N2
2

0,025

ta c h
4 y
1

0, 025.( 2 ) 0,175. 2 x 1
gc CxHy l CH3

y 3
0.025.( x 2) 0,15. 1

Vy CTCT thu gn ca X l H2N-CH2-COO-CH3


p n B.

Bi 5. t chy hon ton mt ng ng X ca anilin th t l

nCO2
nH 2O

1, 4545 .

CTPT ca X l
A. C7H7NH2

B. C8H9NH2

- 106 -

C. C9H11NH2

D. C10H13NH2

Li gii
gi CTTQ ca amin X l CnH2n-7NH2 hay CnH2n-5N
O
CnH2n-5N

n CO2 +
2

ta c

nCO2
nH 2O

1, 4545

2n 5
1
H2O + N2
2
2

2n
n = 8
2n 5

Vy CTPT ca amin X l C8H9NH2


p n B.

Bi 6. Este A c iu ch t amino axit B v ancol metylic. t chy hon


ton 0,1 mol A thu c 1,12 lt N2 ( ktc; 13,2 gam CO2 v 6,3 gam H2O.
Bit t khi ca A so vi H2 l 44,5.CTCT ca A l
A. H2N-CH2-COOCH3

B. H2N-CH2- CH2- COOCH3

C. CH3-CH(NH2)-COOCH3

D. CH3-CH=C(NH2)-COOCH3
Li gii

nCO2

13, 2
6,3
1,12
0,3 mol; nN2
0,35 mol
0, 05 mol; nH 2O
44
18
22, 4

Gi CTTQ ca A l CxHyOzNt
Phng trnh phn ng chy
O

x CO2 +
CxHyOzNt
2

0,1

0,3

y
H2O
2

0,35

t
N2
2

0,05

0,1x 0,3
x 3

ta c h 0, 05 y 0,35 y 7
0, 05t 0, 05
t 1

Mt khc: MA =44,5. 2= 89 12.3+7+16z+14=89 z =2


Vy CTPT ca A l C3H7O2N m A l este ca ancol metylic
CTCT ng ca A l H2N-CH2-COOCH3
p n A.

- 107 -

BI TON VN DNG
Bi ton t lun
Bi 1.

t chy 0,282 gam hp cht v cho cc sn phm sinh ra i qua cc

bnh ng CaCl2 khan v KOH thy bnh ng CaCl2 khan tng thm 0,194 g,
bnh KOH tng thm 0,80 gam. Mt khc t chy 0,186 gam cht , thu
c 22,4 ml nit ( ktc). Phn t ch cha mt nguyn t nit
p s: C6H7N
Bi 2.

t chy hon ton 0, 295g hp cht A sinh ra 0,44g CO2 v 0,225g

H2O. Trong mt th nghim khc mt khi lng cht A nh trn cho 55,8cm3
N2 (kc). T khi hi ca A i vi khng kh l 2,05. Xc nh CTPT ca A?
p s: C2H5NO
Bi 3.

Nicotin c trong thuc l l mt hp cht rt c, c th gy ung th

phi. t chy 16,2g nicotin bng oxi va , sn phm chy ln lt dn qua


bnh 1 cha H2SO4 m c, bnh 2 cha dung dch nc vi trong d. Nhn
thy bnh 1 nng thm 12,6g, bnh 2 nng thm 44g. Sau khi dn sn phm
chy qua bnh 1 v 2 th cn li 224ml kh N2 (ktc). Bit 85 < Mnicotin < 230.
Tm CTPT ca Nicotin.
p s: C10H14N2
Bi 4.

t chy hon ton 0,12 mol cht hu c X mch h cn dng 10,08

lt kh O2 (ktc). Dn ton b sn phm chy (gm CO2, H2O v N2) qua bnh
ng dung dch Ba(OH)2 d, thy khi lng bnh tng 23,4 gam v c 70,92
gam kt ta. Kh thot ra khi bnh c th tch 1,344 lt (ktc). Xc nh
CTPT ca X.
p s: X l C3H7O2N
Bi 5.

Cht hu c X c M = 123 v khi lng C, H, O v N trong phn t

theo th t t l vi 72 : 5 : 32 : 14. Xc nh CTPT ca X .


p s X l C6H5O2N

- 108 -

Bi ton trc nghim khch quan


Cu 1. t chy hon ton 5,9 gam mt hp cht hu c n chc X thu
c 6,72 lt CO2 ; 1,12 lt N2 (cc th tch o ktc) v 8,1 gam nc. Cng
thc ca X l
A. C3H6N.

B. C3H5NO3.

C. C3H9N. D. C3H7NO2.

Cu 2. t chy hon ton m gam mt amin X bng lng khng kh va


thu c 17,6 gam CO2, 12,6 gam H2O v 69,44 lt N2 (ktc). Gi thit
khng kh ch gm N2 v O2 trong oxi chim 20% th tch khng
kh. X c cng thc l
A. C2H5NH2.

B. C3H7NH2.

C. CH3NH2.

D.C4H9NH2.

Cu 3. t chy hon ton hn hp 2 amin no, n chc l ng ng k


tip thu c 2,24 lt CO2 (ktc) v 3,6 gam H2O. Cng thc ca 2 amin l
A. CH3NH2 v C2H5NH2.

B. C2H5NH2 v C3H7NH2.

C. C3H7NH2 v C4H9NH2.

D. C5H11NH2 v C6H13NH2

Cu 4. t chy ht 6,72 lt hn hp kh (ktc) X gm 2 amin n chc bc


mt A v B l ng ng k tip. Cho hn hp kh v hi sau khi t chy
ln lt qua bnh 1 ng H2SO4 , c, bnh 2 ng KOH d, thy khi
lng bnh 2 tng 21,12 gam. Tn gi ca 2 amin l
A. metylamin v etylamin.
B. etylamin v n-propylamin.
C. n-propylamin v n-butylamin.
D. iso-propylamin v iso-butylamin
Cu 5. Khi t chy hon ton mt amin n chc X, thu c 8,4 lt kh
CO2, 1,4 lt kh N2 ( cc th tch kh o ktc) v 10,125 gam H2O. Cng
thc phn t ca X l ( cho H = 1, O = 16 ) .
A. C4 H9N

B. C3H7N

C. C2H7N

- 109 -

D. C3H9N

Cu 6. A l hp cht hu c cha C,H,O,N . t chy A c hn hp CO 2,


4
hi nc , N2 c t khi so vi hidro l 13,75. Bit th tch CO2 = 7 th tch
hi nc v s mol O2 dng bng na tng s mol CO2 , H2O to ra. A
l
A. C2H5NO2

B. C2H7NO2

C.C4H7NO2

D.C4H9NO

Cu 7. T l th tch CO2 : H2O (hi) khi t chy hon ton ng ng X


ca axit aminoaxetic l 6 : 7.Trong phn ng chy sinh ra nit. Cc CTCT
thu gn c th c ca X l
A. CH3CH(NH2)COOH; H2NCH2CH2COOH.
B. H2N(CH2)3COOH ; CH3CH(NH2)CH2COOH.
C. H2N(CH2)4COOH ; H2NCH(NH2)(CH2)2COOH.
D. H2N(CH2)5COOH , H2NCH(NH2)(CH2)4COOH
Cu 8. t chy hon ton mt lng cht hu c X thu c 3,36 lt kh
CO2, 0,56 lt kh N2 (cckh o ktc) v 3,15 gam H2O. Khi X tc dng vi
dung dch NaOH thu c sn phm c mui H2N-CH2-COONa. Cng thc
cu to thu gn ca X l
A. H2NCH2COOC3H7.

B. H2NCH2COOCH3.

C. H2NCH2CH2COOH.

D. H2NCH2COOC2H5

Cu 9. Hp cht X cha cc nguyn t C, H, O, N v c phn t khi l 89.


Khi t chy hon ton 1 mol X thu c hi nc, 3 mol CO2 v 0,5 mol
N2. Bit rng X l hp cht lng tnh v tc dng c vi nc brom. X c
CTCT l
A. H2NCH=CHCOOH.

B. CH2=CH(NH2)COOH.

C. CH2=CHCOONH4.

D. CH3CH(NH2)COOH.

Cu 10. t chy hon ton 7,7 gam cht hu c Z (c cng thc phn t
trng vi cng thc n gin nht) bng oxi, thu c 6,3 gam H 2O, 4,48 lt

- 110 -

CO2, 1,12 lt N2 (cc kh o ktc). Cho Z phn ng vi dung dch NaOH


un nng, c kh Z1. Kh Z1 lm xanh giy qu tm m v khi t chy Z1
thu c sn phm lm c nc vi trong. Cng thc cu to ca Z l cng
thc no sau y:
A. HCOOH3NCH3

B. CH3COONH4

C. CH3CH2COONH4

D. CH3COOH3NCH3

2.2.2.2. Cc bi ton lin quan n phn ng c trng ca dn xut cha nit


A. Amin [28]
1. Phn ng vi dung dch axit
n gin ta ch xt vi amin bc 1, cc amin bc 2, bc 3 cng c kt
lun tng t
R(NH2)t + tHCl R(NH3Cl)t
Khi mui R(NH3Cl)t tc dng vi NaOH li ti to li amin ban u
R(NH3Cl)t + t NaOH R(NH2)t + t NaCl + t H2O

Nu bi ton cho hn hp nhiu amin cng dy ng ng tc dng

vi axit HCl th ta nn thay cc amin bng mt amin chung R ( NH 2 )t vi t1


R ( NH 2 )t + t HCl R ( NH 3Cl )t

at

m amin + mHCl = m mui

a
n amin = a= (m mui m amin )/ 36,5t

Mt khc: m mui = ( M a min + 36,5t) a a = m mui / ( M a min + 36,5t)

Trng hp phn ng vi H2SO4 long ta cng xt tng t nh trn


2. Phn ng vi dung dch mui ca kim loi

Mt s mui d to kt ta hiroxit vi dung dch amin


AlCl3 + 3 CH3NH2 + 3 H2O Al(OH)3 + 3 CH3NH3Cl
Nh NH3 cc amin cng to phc cht tan vi Cu(OH)2, Zn(OH)2 , AgCl

- 111 -

V d: khi sc kh CH3NH2 ti d vo dung dch CuCl2 th ban u xut


hin kt ta Cu(OH)2 mu xanh nht, sau kt ta Cu(OH)2 tan trong
CH3NH2 d to dung dch phc [Cu(CH3NH2 )4](OH)2 mu xanh thm
2 CH3NH2 + CuCl2 + 2 H2O Cu(OH)2 + 2 CH3NH3Cl
Cu(OH)2 + 4 CH3NH2 [Cu(CH3NH2 )4](OH)2
B. Amino axit peptit Protein [28]

Cng thc chung ca amino axit X : R(NH2)x(COOH)y


+ Ta da vo phn ng trung ha vi dung dch kim xc nh y
R(NH2)x(COOH)y + y NaOH R(NH2)x(COONa)y + y H2O
nNaOH
=y = s nhm chc COOH
nX

+ Ta da vo phn ng vi dung dch axit tm x


R(NH2)x(COOH)y + x HCl R(NH3Cl)x(COOH)y + x H2O
nHCl
= x = s nhm chc NH2
nX

Vic tm gc da trn tng s nhm chc xc nh ha tr ca

gc R v suy ra cng thc tng qut ca gc nu gi thit cho bit c im


ca gc R
V d H2N R- (COOH)2 vi R l gc no R l gc no ha tri III R c
dng CnH2n-1

Nu gc R khng r l no hay cha no th nn dng cng thc tng

qut l CnHm ri da vo kt lun ca gc R bin lun

Gi s ta c s bi ton :
+ dd HCl
+ dd NaOH
R(NH2)x(COOH)y
dung dch A
dung dch B

Khi ta xem dung dch A gm R(NH2)x(COOH)y v HCl . Cho A tc


dng vi NaOH c phn ng
R(NH2)x(COOH)y + y NaOH R(NH2)x(COONa)y + y H2O
HCl + NaOH NaCl + H2O

- 112 -

Nu s bi ton l
+ dd NaOH
+ dd HCl
R(NH2)x(COOH)y
dung dch A
dung dch B

Tng t nh trn ta dung dch A gm R(NH2)x(COOH)y v NaOH


R(NH2)x(COOH)y + x HCl R(NH3Cl)x(COOH)y + x H2O
HCl + NaOH NaCl + H2O
BI TON MINH HA
Bi 1. Cho 0,4 mol mt amin no, n chc tc dng vi dung dch HCl (va
) thu c 32,6 gam mui. CTPT ca amin l:
A. CH3NH2

B. C2H5NH2

C. C3H7NH2

D. C4H9NH2

Li gii
Gi CTTQ ca amin no, n chc, bc I l : RNH2
PTP: RNH2 + HCl RNH3Cl
0,4

0,4

0.4. ( MR + 52,5) = 32,6 MR= 29 R l C2H5 CTPT ca amin l: C2H5NH2


p n B.

Bi 2. Cho 9.3 gam mt amin no, n chc, bc I tc dng vi dung dch


FeCl3 d thu c 10,7 gam kt ta. CTPT ca amin l
A. CH3NH2

B. C2H5NH2

C. C3H7NH2

D. C4H9NH2
Li gii

ta c: nFe(OH )
3

10, 7
0,1 mol
107

Gi CTTQ ca amin no, n chc, bc I l : RNH2


3 RNH2 + FeCl3 + 3 H2O Fe(OH)3 + 3 RNH3Cl
0,3
M RNH 2

0,1

9,3
31 MR = 15 R l CH3- CTPT ca amin l : CH3NH2
0,3

p n A.

- 113 -

Bi 3. Cho 0,01 mol amino axit A tc dng va vi 80 ml dung dch HCl


0,125 M. C cn dung dch thu c 1,835 gam mui. Khi lng phn t
ca A l:
A. 97

B. 120

C. 147

D. 157

Gi CTTQ ca amino axit A l: R(NH2)x(COOH)y


R(NH2)x(COOH)y + x HCl R(NH3Cl)x(COOH)y + x H2O
Ta c nHCl = 0,08.0,125 = 0,01 mol
p dng LBTKL ta c:
m amin + m HCl = m mui m amin = m mui - m HCl =1,835 - 0,01.36,5 = 1,47( g)
M amin =

1, 47
= 147 vC
0, 01

p n C

Bi 4. Cho 0,2 mol - amino axit X phn ng va vi 100 ml dung dch


HCl 2 M thu c dung dch A. Cho dung dch A phn ng va vi dung
dch NaOH, sau phn ng c cn thu c 33,9 g mui. X c tn gi l
A. Glyxin

B. Alanin

C. Valin

D. axit glutamic

Li gii
Gi CTTQ ca amino axit X l: R(NH2)x(COOH)y
nHCl = 0,1 . 2 = 0,2 mol
R(NH2)x(COOH)y + x HCl R(NH3Cl)x(COOH)y + x H2O
ta c x=

0, 2
nHCl
=
=1
0, 2
nX

S bi ton:
+ dd HCl
+ dd NaOH
R(NH2)x(COOH)y
dung dch A
dung dch B

Khi ta xem dung dch A gm R(NH2)x(COOH)y v HCl . Cho A tc dng


vi NaOH c phn ng
R(NH2)x(COOH)y + y NaOH R(NH2)x(COONa)y + y H2O
0,2

0,2

- 114 -

HCl + NaOH NaCl + H2O


0,2

0,2

m mui = m NaCl + m R(NH2)x(COONa)y =33,9 ( vi x = 1)


0,2. 58,5 + 0,2.( MR + 16 + 67y) = 33,9 MR + 67 y = 95

Lp bng tr s
y

MR

28 ( - C2H4)- - 39 ( Loi)

Vy CTPT ca amino axit l: H2N- C2H4 - COOH, X l - amino axit


CTCT ng ca X : CH3-CH(NH2)-COOH : Alanin
p n B.

Bi 5. Trong phn t aminoaxit X c mt nhm amino v mt nhm


cacboxyl. Cho 15,0 gam X tc dng va vi dung dch NaOH, c cn
dung dch sau phn ng thu c 19,4 gam mui khan. Cng thc ca X l
A. H2NC3H6COOH.

B. H2NCH2COOH.

C. H2NC2H4COOH.

D. H2NC4H8COOH.
Li gii

Gi CTPT ca amino axit l : H2N - R - COOH


H2N - R - COOH + NaOH H2N - R - COONa + H2O
a mol

a mol
( M R 61)a 15
a 0, 2
M R 83)a 19, 4

ta c h

M amino axit =

15
=75 MR + 16 + 45 = 75 MR= 14
0, 2

Vy CTPT ca amino axit l H2NCH2COOH.


p n B

- 115 -

Bi 6. Cho 8,9 gam mt hp cht hu c X c cng thc phn t C3H7O2N


phn ng vi 100 ml dung dch NaOH 1,5M. Sau khi phn ng xy ra hon
ton, c cn dung dch thu c 11,7 gam cht rn. Cng thc cu to thu
gn ca X l
A. HCOOH3NCH=CH2.

B. H2NCH2CH2COOH.

C. CH2=CHCOONH4.

D. H2NCH2COOCH3
Li gii

Ta c n NaOH = 0,1. 1,5 = 0,15 mol; nX =

8,9
0,1 mol
89

X: C3H7NO2 + NaOH 11,7 gam cht rn


X l axit n chc hoc este n chc hoc mui amoni

Gi CTTQ ca X l RCOOR ( R c th l H hoc NH4 + )


RCOOR + NaOH RCOONa + ROH
0,1

0,1

0,1

n NaOH d = 0,15 - 0,1 = 0,05 mol


Vy m cht rn = m RCOONa + m NaOH d
m RCOONa = 11,7 - 0,05.40= 9,7 g

M RCOONa =

9, 7
= 97 MR = 30 R l H2N - CH2 0,1

vy CTCT thu gn ca X l : H2NCH2COOCH3 p n D.


CC BI TON VN DNG LIN QUAN N PHN NG C
TRNG CA DN XUT CHA NIT
Bi ton t lun
Bi 1. Dung dch A gm HCl v H2SO4 c pH =2. trung ha hon ton
0.59 gam hn hp hai amin n chc no bc I ( c s C khng qu 4) phi
dng 1 lt dung dch A. Tm CTPT ca 2 amin. Vit cc ng phn.
p s: CH3NH2 v C4H11N ( 8 ng phn)
hoc C2H7N (2 ng phn) v C4H11N ( 8 ng phn)

- 116 -

Bi 2. Cho 1.52 gam hn hp hai amin no n chc c s mol bng nhau tc


dng va vi 200 ml dung dch HCl thu c 2.98 gam mui. Xc nh
CTCT ca 2 amin
p s: CH3NH2 v C2H5NH2
Bi 3. Mt - amino axit X ch cha 1 nhm amino v 1 nhm cacboxyl. Cho
10,68 gam X tc dng vi HCl d thu c 15,06 gam mui.
a) Xc nh CTPT ca X
b) Vit CTCT ca X v gi tn
p s: CTPT ca X l C3H7NO2 ,CTCT ca X l HOOC-(CH2)2-NH2;
hoc HOOC- CH(CH3)- NH2
Bi 4. Amino axit X cha 1 nhm COOH v 2 nhm NH2. Cho 0,1 mol X
tc dng ht vi 270ml dung dch NaOH 0,5M. C cn dung dch thu c
15,4 g cht rn. Xc nh CTPT ca X .
p s : C4H10N2O2
Bi 5. A l mt amino axit trong phn t ngoi cc nhm cacboxyl v amino
khng cn nhm chc no khc. Cho 0,1 mol A phn ng va ht vi 100ml
dd HCl 1M to ra 18,35g mui. Mt khc, 22,05g A tc dng vi mt lng
NaOH d to ra 28,65g mui khan
a) Xc nh CTPT ca A
b) Vit CTCT ca A. Bit A mch thng v nhm amino v tr
p s: CTPT ca A l: C3H5(NH2)(COOH)2 hay C5H9NO4 ; CTCT ca
A l HOOC- CH2- CH2-CH(NH2)-COOH
Bi ton trc nghim khch quan
Cu 1.

Cho 5,9 gam amin n chc X tc dng va vi dung dch HCl,

sau khi phn ng xy ra hon ton thu c dung dch Y. Lm bay hi dung
dch Y c 9,55 gam mui khan. S cng thc cu to ng vi cng thc
phn t ca X l

- 117 -

A. 5.
Cu 2.

B. 4.

C. 2.

D. 3.

Cho 20 gam hn hp gm 3 amin no, n chc, l ng ng lin

tip ca nhau tc dng va vi dung dch HCl, c cn dung dch thu c


31,68 gam hn hp mui. Nu 3 amin trn c trn theo t l mol 1 : 10 : 5
v th t phn t khi tng dn th CTPT ca 3 amin l
A. C2H7N ; C3H9N ; C4H11N.
B. C3H9N ; C4H11N ; C5H13N.
C. C3H7N ; C4H9N ; C5H11N.
D. CH5N ; C2H7N ; C3H9N
Cu 3.

Dung dch X gm HCl v H2SO4 c pH = 2. trung ho hon

ton 0,59 gam hn hp hai amin no, n chc, bc 1 (c s nguyn t C nh


hn hoc bng 4) phi dng 1 lt dung dch X. Cng thc 2 amin c th l
A. CH3NH2 v C4H9NH2.

B. C3H7NH2 v C4H9NH2.

C. C2H5NH2 v C4H4NH2.

D. C A v C.

Cu 4.

Amin X c cha vng benzen. X tc dng vi HCl thu c mui

Y c cng thc RNH3Cl. Trong Y, Clo chim 24,74% v khi lng. Hy


cho bit X c bao nhiu ng phn cu to?
A. 3
Cu 5.

B. 4

C. 2

D. 5

-aminoaxit X cha mt nhm -NH2. Cho 10,3 gam X tc dng vi

axit HCl (d), thu c 13,95 gam mui khan. Cng thc cu to thu gn ca
X l

Cu 6.

A. H2NCH2COOH.

B. H2NCH2CH2COOH.

C. CH3CH2CH(NH2)COOH.

D. CH3CH(NH2)COOH

Trong phn t aminoaxit X c mt nhm amino v mt nhm

cacboxyl. Cho 15,0 gam X tc dng va vi dung dch NaOH, c cn dung


dch sau phn ng thu c 19,4 gam mui khan. Cng thc ca X l
A. H2NC3H6COOH.

B. H2NCH2COOH.

- 118 -

C. H2NC2H4COOH.
Cu 7.

D. H2NC4H8COOH

X l -aminoaxit mch thng. Bit rng, 0,01 mol X tc dng va

vi 80 ml dung dch HCl 0,125M, thu c 1,835 gam mui. Mt khc,


nu cho 2,940 gam X tc dng va vi NaOH th thu c 3,82 gam
mui. Tn gi ca X l.
A. glyxin.
Cu 8.

B. alanin.

C. axit glutamic. D. lysin.

Cho 0,02 mol amino axit X tc dng va vi 200 ml dung dch

HCl 0,1M thu c 3,67 gam mui khan. Mt khc 0,02 mol X tc dng va
vi 40 gam dung dch NaOH 4%. Cng thc ca X l

Cu 9.

A. (H2N)2C3H5COOH.

B. H2NC2H3(COOH)2.

C. H2NC3H6COOH.

D. H2NC3H5(COOH)2.

Cho 1 mol amino axit X phn ng vi dung dch HCl (d), thu

c m1 gam mui Y. Cng 1 mol amino axit X phn ng vi dung dch


NaOH (d), thu c m2 gam mui Z. Bit m2 - m1 = 7,5. Cng thc phn t
ca X l
A. C5H9O4N.

B. C4H10O2N2.

C. C5H11O2N.

D. C4H8O4N2.

Cu 10. Cho 8,9 gam mt hp cht hu c X c cng phn t C3H7O2N


phn ng vi 100ml dung dch NaOH 1,5M. Sau khi phn ng xy ra hon
ton, c cn dung dch thu c 11,7gam cht rn. Cng thc cu to thu
gn ca X l :
A. HCOOH3NCH = CH2

B. H2NCH2CH2 COOH

C. CH2 = CHCOONH4

D. H2NCH2COOCH3

Cu 11. Thy phn 14(g) mt Polipeptit(X) vi hiu sut t 80%,thi thu


c 14,04(g) mt - aminoaxit (Y). Xc nh Cng thc cu to ca Y?
A. H2N(CH2)2COOH.

B. H2NCH(CH3)COOH.

C. H2NCH2COOH

D. H2NCH(C2H5)COOH

- 119 -

Cu 12. Cho 17,7g mt ankylamin tc dng vi dd FeCl3 d thu c 10,7g


kt ta. CTPT ca ankylamin l
A. C2H7N.

B. C3H9N.

C. C4H11N.

D. CH5N

Cu 13. Cho 1,82 gam hp cht hu c n chc, mch h X c cng thc


phn t C3H9O2N tc dng va vi dung dch NaOH, un nng thu c
kh Y v dung dch Z. C cn Z thu c 1,64 gam mui khan. Tn gi ca
X l
A. Etylamoni fomat.

B. imetylamoni fomat.

C. Amoni propionat.

D. Metylamoni axetat.

Cu 14. t chy hon ton 7,7 gam cht hu c Z (c cng thc phn t
trng vi cng thc n gin nht) bng oxi, thu c 6,3 gam H 2O, 4,48 lt
CO2, 1,12 lt N2 (cc kh o ktc). Cho Z phn ng vi dung dch NaOH
un nng, c kh Z1. Kh Z1 lm xanh giy qu tm m v khi t chy Z1
thu c sn phm lm c nc vi trong. Cng thc cu to ca Z l cng
thc no sau y:
A. HCOOH3NCH3

B. CH3COONH4

C. CH3CH2COONH4

D. CH3COOH3NCH3

Cu 15. Hn hp A gm 2 amino axit no mch h ng ng k tip , c


cha 1 nhm amino v 1 nhm chc axit trong phn t. Ly 23,9 gam hn
hp A cho tc dng vi 100 ml dung dch HCl 3,5M (c d). tc dng ht
cc cht trong dung dch D cn dng 650 ml dung dch NaOH 1M. Cng
thc hai cht trong hn hp A l :
A. CH3CH(NH2)COOH, CH3CH2CH(NH2)COOH
B. CH3CH2CH(NH2)COOH, CH3CH2CH2CH(NH2)COOH
C. H2NCH2COOH, CH3CH(NH2)COOH
D. CH3CH2CH2CH(NH2)COOH, CH3CH2CH2CH2CH(NH2)COOH

- 120 -

2.3. La chn v s dng bi ton ha hc trong dy hc ha hc


bt k giai on no ca qu trnh dy hc u c th s dng bi tp
ha hc. Khi dy hc bi mi c th dng bi tp vo bi, to tnh
hung c vn , chuyn tip t phn ny sang phn kia, cng c bi,
hng dn hc sinh hc bi nh.
Trn c s h thng bi ton ha hc c bin son trn, chng
ti c th la chn v s dng trong cc dng bi:
+ hnh thnh kin thc mi
+ vn dng, cng c kin thc, k nng ca hc sinh (gi luyn tp).
+ kim tra, nh gi kin thc, k nng ca hc sinh ( gi kim tra).
2.3.1. S dng bi ton ha hc trong vic hnh thnh kin thc mi
Thng thng trong mt bi hc gio vin thng s dng bi tp theo
cc giai on dy hc:
Giai on mt: Cu hi vn p gm cc bi tp l thuyt hoc thc
hnh mc bit, hiu v vn dng cc kin thc c.
Giai on hai: Gii quyt cc vn thuc bi mi bng cc bi tp
bit v hiu.
Giai on ba: Tng kt tm ra cc logic, cc mi lin h. Thng thng
s dng cc bi tp vn dng v vn dng sng to.
V d 1 : Khi dy bi Anken: Tnh cht, iu ch v ng dng hnh
thnh kin thc khi nim v qui tc cng Mac cp nhi cp gio vin c
th s dng bi ton :
Hn hp kh X gm H2 v mt anken c kh nng cng HBr cho sn
phm hu c duy nht. T khi ca X so vi H2 bng 9,1. un nng X c xc
tc Ni, sau khi phn ng xy ra hon ton, thu c hn hp kh Y khng lm
mt mu nc brom; t khi ca Y so vi H2 bng 13. Cng thc cu to ca
anken l:
A. CH3CH=CHCH3.

B. CH2=CHCH2CH3.

C. CH2=C(CH3)2.

D. CH2=CH2.

- 121 -

Sau khi tm c CTPT ca anken l C4H8 hc sinh s bn khon chn


p n A hay p n B. Khi gio vin hng dn HS v qui tc cng Mac
cp nhi cp xc nh CTCT ca anken trong bi. Qua vic gii bi
ton ny HS s hiu v vn dng c qui tc cng Mac cp nhi cp
trong cc trng hp khc.
V d 2 : Khi dy bi Amino Axit hnh thnh kin thc mi v tnh
cht ha hc ca amino axit da trn nhng kin thc c hc v axit
cacboxylic v amin, gio vin c th s dng bi ton sau trc khi bt u
bi ging
Cho 0,02 mol hp cht hu c X c CTTQ l R(NH2)x(COOH)y tc
dng va vi 200 ml dung dch HCl 0,1M thu c 3,67 gam mui khan.
Mt khc 0,02 mol X tc dng va vi 40 gam dung dch NaOH 4%. Cng
thc ca X l
A. (H2N)2C3H5COOH.

B. H2NC2H3(COOH)2.

C. H2NC3H6COOH.

D. H2NC3H5(COOH)2.

HS vn dng tnh cht ca nhm chc COOH tc dng vi NaOH,


tnh cht ca nhm chc - NH2 tc dng vi dung dch HCl gii ton da
theo phng php chung gii bi ton ha hc hng dn. Sau khi gii
xong bi ton ny HS s kt lun c tnh cht ha hc ca cc Amino Axit
l tnh lng tnh, l kin thc mi v hp cht sp nghin cu.
2.3.2. S dng bi ton ha hc vn dng, cng c kin thc, k nng
Trong thc tin dy hc ti trng ph thng cho thy vic s dng bi
tp ha hc cng c kin thc mang li hiu qu rt cao. Bi v, n gip
cho hc sinh khc su kin thc trng tm v rn luyn k nng ha hc. Bi
tp ha hc c trnh by sau khi hc xong kin thc l thuyt trong mt bi
hoc trong cc gi luyn tp, n tp.
Trong cc bi luyn tp, n tp th bi tp c a ra theo nhng cch
khc nhau. C th h thng ht cc kin thc cn nm vng sau mi a ra
- 122 -

cc bi tp cho hc sinh vn dng hoc c th trnh by xen k gia vic n


kin thc l thuyt vi cc bi tp vn dng cho tng phn kin thc. Ty
thuc vo tng ch luyn tp, n tp m gio vin c th s dng phng
php no cho hp l.
V d 1: Luyn tp v tnh cht ca Ankan v xicloankan
gip hc sinh hiu v nm vng cc kin thc v cu trc, danh
php v tnh cht ha hc ca hirocacbon no, gio vin c th s dng cc
bi ton xc nh cng thc hp cht hu c bin son dng: phn ng
t chy Ankan v xicloankan; phn ng th halogen vo hirocacbon no;
phn ng nhit phn, phn ng crackinh cc mc nhn thc khc nhau.
V d 2: Luyn tp v Ancol, phenol
gip HS hiu v nm vng mi lin quan gia cu trc v tnh cht
c trng ca ancol, phenol, gio vin c th s dng cc bi ton trn
dng: Phn ng t chy, phn ng th nguyn t H ca nhm -OH (Ancol,
phenol); phn ng tch nc ca ancol, phn ng oxi ha ancol trong CuO ...
cc mc nhn thc khc nhau.
2.3.3. S dng bi ton ha hc nhm kim tra, nh gi mc vn dng
kin thc, k nng ca hc sinh
Kim tra nh gi l cng on cui cng v rt quan trng trong qu
trnh dy hc, cn c vo kt qu kim tra nh gi, gio vin v hc sinh bit
c hiu qu phng php dy hc v t iu chnh phng php cng nh
cch dy, cch hc. Vic kim tra, nh gi c th p dng trong mi khu
ca qu trnh dy hc, vi nhiu hnh thc khc nhau nh: Kim tra ming,
kim tra vn p, kim tra vit, trc nghim... hoc phi hp cc hnh thc
kim tra vi nhau. Ty vo mc ch kim tra v i tng hc sinh ta c th
s dng cc dng bi tp c bn mc nhn thc t duy. Chng ti xy
dng mt s bi kim tra vit 15 pht v 1 tit s dng cc bi ton bin
son trn. C th nh sau:

- 123 -

2 kim tra 15 pht v 1 kim tra 45 pht ph lc 2


Cc cu hi kim tra c xy dng theo cc mc : Mc bit;
Mc hiu ; Mc vn dng ; Mc vn dng sng to.
GV c th s dng cc bi kim tra ny nh gi kin thc, k nng
ca hc sinh. Qua kt qu kim tra, GV ch ra cho hc sinh cc thiu st, l
hng trong kin thc ng thi c k hoch b sung trong qu trnh dy hc.

- 124 -

Tiu kt chng 2
Trong chng ny chng ti trnh by v phng php gii cc bi
ton in hnh xc nh cng thc cc hp cht hu c .
Phn loi cc bi ton xc nh cng thc hp cht hu c theo
phn ng chy v cc phn ng c trng ca hp cht.
a ra cc ch v phng php gii bi ton xc nh cng thc
hp cht hu c i vi tng loi phn ng.
xy dng v tuyn chn c 150 bi tp trc nghim khch
quan, 50 bi tp t lun v 3 kim tra minh ha s dng cho cc bi ton
xc nh cng thc hp cht hu c.
Cc bi ton c a ra theo cc mc nng lc nhn thc ca hc
sinh. y l t liu tt cho gio vin v hc sinh s dng trong dy hc ti
trng THPT.

- 125 -

Chng 3: THC NGHIM S PHM


3.1. Mc ch v nhim v ca thc nghim s phm
3.1.1. Mc ch ca thc nghim s phm ( TNSP)

Thc nghim s phm nhm khng nh mc ch nghin cu ca ti

l thit thc, kh thi, p ng c yu cu nng cao cht lng dy v hc


ca hc sinh THPT.

i chiu kt qu ca lp TN vi kt qu ca lp C nh gi kh

nng p dng nhng phng php xut vo qu trnh dy hc ha hc.


3.1.2. Nhim v ca thc nghim s phm

La chn ni dung v a bn thc nghim s phm

Son tho cc gio n gi dy, cc kim tra theo ni dung ca ti

Chm im kim tra thu thp s liu v phn tch kt qu ca TNSP

nh gi hiu qu ca ti qua vic s dng h thng cc bi tp v

phng php gii Chng 8: Dn xut halogen ancol phenol (SGK Ha


hc nng cao lp 11).
3.2. Qu trnh tin hnh thc nghim s phm
Chng ti tin hnh cc cng vic sau:
3.2.1. Chun b cho qu trnh thc nghim
3.2.1.1. Tm hiu i tng thc nghim
Chn trng, lp thc nghim, lp i chng v cc gio vin dy:
Trng

Gio vin dy

Lp TN

Lp C

(s HS)

(s HS)

Trng THPT Chuyn Hng

Nguyn Th Bch

11 L

11 Ton Tin

Vng

Phng

(35)

(35)

Trng THPT Cng Nghip

Phan Vn Dun

11A1 (45)

11 A2 (45)

Vit Tr

- 126 -

Chng ti tin hnh thc nghim ti hai trng, mi trng hai lp ca

khi 11, chng trnh nng cao. y l nhng trng c c s vt cht kh


y phc v cho cc hot ng dy hc.

Cc lp thc nghim v lp i chng c kt qu im trung bnh mn

ca nm hc trc tng ng v cng gio vin dy. Hc sinh ang hc


phn ha hc hu c , ph hp vi i tng ca ti nghin cu
3.2.1.2. Thit k chng trnh thc nghim
Chng ti trao i, tho lun vi GV v ni dung v phng php TN
3.2.2. Tin hnh thc nghim
3.2.2.1. Tin hnh son gio n ging dy

Gio n gi dy s dng phng php gii cc bi ton xc nh cng

thc hp cht hu c c dy lp TN. Gio vin photo phn phng php


chung gii cc bi ton ha hc THPT v phn phng php gii bi ton xc
nh cng thc hp cht hu c ( t trang 8 n trang 31 ca lun vn) pht
cho cc em lp thc nghim c trc sau dng mt tit hc trao i
vi cc em

Gio n son theo truyn thng c dy lp C.

Phng tin trc quan c s dng nh nhau c lp TN v lp C.

3.2.2.2. Tin hnh kim tra

Kim tra u vo trc qu trnh TNSP ti cc lp TN v C sau khi hc

sinh hc xong phn i cng v ha hc hu c v phn hirocacbon.


( Bi s 1 ).

Bi kim tra 15 pht trong qu trnh TNSP c thc hin ngay sau bi

dy Ancol nhm mc ch xc nh kt qu tip thu v vn dng kin thc


ca hc sinh . ( Bi s 2)

- 127 -

Bi kim tra 45 pht c thc hin khi kt thc chng 8: Dn xut

halogen ancol- phenol nhm mc ch xc nh bn vng ca kin thc


qua vic s dng nghin cu ca ti. ( Bi s 3)

Cc bi kim tra c s dng nh nhau c lp thc nghim v lp

i chng, cng biu im v gio vin chm..


(Cc kim tra ph lc 2)
3.2.3. Kt qu cc bi kim tra
Sau khi kim tra, chm bi kt qu ca cc bi kim tra c thng k theo bng sau:
Bng s 3.1. Kt qu cc bi kim tra
Trng
THPT

Lp

Chuyn

11 L

Hng

(35)

Bi

tng

KT

10

11

12

11

12

10

10

11

10

10

15

11

10

11

10

14

TN

Vng

11 TT

(35)

Cng
Nghip
Vit Tr

11 A1
(45)

11 A2
(45)

S HS t im Xi

TN

- 128 -

3.2.4. X l kt qu thc nghim s phm


Kt qu kim tra c x l bng phng php thng k ton hc theo
th t sau:
1. Lp bng phn phi: tn s, tn sut, tn sut lu tch.
2. V th ng lu tch t bng phn phi tn sut lu tch.
3. Tnh cc tham s c trng thng k.
* im trung bnh cng:
k

n1 x1
n1 x1 n2 x2 ... nk xk
i 1
X

n1 n2 .... nk
n

. Trong :

ni l tn s cc gi tr xi
n l s hc sinh tham gia thc nghim
* Phng sai S2 v lch chun S : L cc tham s o mc phn tn ca
cc s liu quanh gi tr trung bnh cng:
S2=

1 k
ni (xi X )2
n-1 i=1

; S= S2 .

Trong :n l s hc sinh ca mi nhm thc nghim.


Gi tr S cng nh chng t s liu cng t b phn tn.
* H s bin thin V: V

S
.100%
X

Nu V nm trong khong 10-30% dao ng tin cy.


* Sai s tiu chun : = S/ n
- Khi 2 bng s liu c gi tr X bng nhau th ta tnh lch chun S,
nhm no c lch chun S b hn th nhm c cht lng tt hn.
- Khi 2 bng c s liu X khc nhau th so snh mc phn tn ca
cc s liu bng h s bin thin V. Nhm no c V nh hn th nhm c
cht lng ng u hn.
so snh chng ti lp bng tn s, tn sut, tn sut lu tch v v
ng lu tch cho tng bi kim tra gia khi thc nghim v khi i

- 129 -

chng vi nguyn tc: nu ng lu tch tng ng cng bn phi v cng


pha di th cng c cht lng tt hn v ngc li nu ng lu tch
cng bn tri v cng pha trn th cht lng thp hn.
phn loi cht lng hc tp ca HS, chng ti lp bng phn loi:
- Loi gii: HS t im t 9 n10
- Loi kh : HS t im t 7 n 8
- Loi trung bnh: HS t im t 5 n 6
- Loi yu km: HS t im t 4 tr xung.
Bng 3.2: Tng hp kt qu bi kim tra u vo ti cc lp TN v C
( Bi s 1 )
Lp

im

S hc sinh t im Xi

tng HS

10

TB

11L

TN 35

11

7.6

11TT

C 35

12

7.63

11A1

TN 45

10

11

6.69

11A2

C 45

11

10

6.62

Qua bi kim tra u vo ( bi kim tra s 1) chng ti nhn thy trnh


hc sinh tng ng nhau gia lp thc nghim (TN) v lp i chng
(C) . y l iu kin tt nh gi cht lng tip thu kin thc ca hc
sinh khi s dng phng php gii bi ton xc nh cng thc hp cht hu
c c dy lp TN thng qua cc bi kim tra s 2 v s 3.

- 130 -

Bng 3.3: Tng hp kt qu thc nghim s phm


Bi

Lp S

KT

Hs

TN

80

16

11

22

12 10 7.46

80

14

18

16

17

6.74

TN

80

11

24

18

10

7.25

80

11

23

17

16

6.66

160 0

13

27

35

40

22 16 7.36

C 160 0

25

41

33

33

12

2
3

Tng TN

S hc sinh t im Xi

im
10

TB

6.7

T bng 3.3 ta tnh c phn trm s hc sinh t im Xi tr xung bng 3.4

Bng 3.4: T l % s hc sinh t im Xi tr xung


Bi

Lp

KT

HS

% s hc sinh t im Xi tr xung

S
0

10

TN

80

1.25 5

11.25

31.25

45

72.5

87.5

100

80

1.25 6.25

23.75

46.25

66.25

87.5

95

100

TN

80

13.75

27.5

57.5

80

92.5

100

80

1.25 6.25

20

48.75

70

90

97.5

100

3.75

Bng 3.5: Tng hp phn loi kt qu hc tp.


Bi KT
2
3

i tng

Phn loi kt qu hc tp (%)


Yu, km

TB

Kh

Gii

TN (80)

26.25

41.25

27.5

C ( 80)

6.25

40

41.25

12.5

TN ( 80)

3.75

23.75

52.5

20

C(80)

6.25

42.5

41.25

10

- 131 -

T bng 3.4 v c th ng ly tch tng ng vi 2 bi kim tra s 2


v s 3 trong qu trnh TNSP
Hnh 3.1. th biu din ng ly tch bi kim tra s 2

Hnh 3.2. th biu din ng ly tch bi kim tra s 3

T bng 3.5 ta c biu hnh ct biu din tng hp phn loi kt qu hc tp


Hnh 3.3. Phn loi kt qu hc tp qua bi kim tra s 2

- 132 -

Hnh 3.4. Phn loi kt qu hc tp qua bi kim tra s 3

3.2.5. Tnh cc tham s c trng thng k


Bng s 3.6 : Gi tr ca cc tham s c trng
Trng

Chuyn
Hng
Vng

Cng
Nghip
Vit Tr

Bi

i
tng

S2

TN

7.83

1.85

1.36

17.37

7.14

2.02

1.42

19.89

TN

7.54

2.02

1.42

18.83

6.91

1.85

1.36

19.68

TN

7.18

3.42

1.85

25.77

6.42

2.7

1.64

25.54

TN

7.02

2.34

1.53

21.79

6.47

2.3

1.52

23.49

7.36

2.52

1.59

21.6

6.7

2.3

1.52

22.69

Tng

TN
(160)
C
(160)

- 133 -

Bng 3.7: Bng thng k cc tham s c trng


(ca 2 i tng TN v C)

i tng

S2

V(%)

TN(160)

7.36 0.13

2.52

1.59

21.6

C(160)

6.7 0.12

2.3

1.52

22.69

3.2.6. Phn tch kt qu thc nghim


3.2.6.1. Phn tch nh tnh kt qu thc nghim s phm
-Trong cc gi hc lp thc nghim HS rt si ni, hng th tham gia
vo cc hot ng hc tp v nm vng kin thc hn, vn dng vo gii
quyt cc vn hc tp nhanh hn so vi hc sinh lp i chng.
- Cc GV tham gia dy thc nghim u khng nh dy hc s dng
phng php chung gii cc bi ton ha hc THPT c tc dng gip cc em
hc sinh c mt phng php chung n gin, thun tin gii quyt c tt
c cc bi ton ha hc THPT. T , cc em HS khng cm thy lng tng v
phng php gii trc s lng ln cc bi tp ha hc.
3.2.6.2. Phn tch nh lng kt qu thc nghim s phm
1) T l hc sinh yu, km, trung bnh, kh v gii
Qua kt qu thc nghim s phm c trnh by bng 3.5 v cc hnh 3.3;
3.4 cho thy cht lng hc tp ca hc sinh khi lp TN cao hn hc sinh
khi lp C, th hin:
- T l phn trm (%) HS yu km, trung bnh ca khi TN lun thp
hn ca khi C ( th hin qua biu hnh ct)
- T l phn trm(%) HS kh gii ca khi TN lun cao hn ca khi
C (th hin qua biu hnh ct).
2) ng lu tch
th ng lu tch ca khi TN lun nm pha bn phi v pha

- 134 -

di ng lu tch ca khi C . iu ny cho thy cht lng ca lp TN


tt hn v ng u hn lp C ( Hnh 3.1 v 3.2).
3) Gi tr cc tham s c trng
- im trung bnh cng ca HS khi TN cao hn ca khi C
- Da vo bng 3.6 th cc gi tr S v V ca lp TN lun thp hn ca
lp C chng t cht lng ca lp TN tt hn v u hn so vi lp C .
- V nm trong khong 10-30% , v vy kt qu thu c ng tin cy.
4) tin cy ca s liu
nh gi tin cy ca s liu trn chng ti so snh cc gi tr X ca
lp TN v C bng chun Student.
t TN

XY
fx S 2x fy S 2y

nx ny

nx ny 2

nx ny

Trong : n l s hc sinh ca mi lp thc nghim


X l im trung bnh cng ca lp TN
Y l im trung bnh cng ca lp C

S 2x v S 2y l phng sai ca lp TN v lp C

nx v ny tng s HS ca TN v lp C
vi xc sut tin cy v s bc t do f = nx + ny - 2.
Tra bng phn phi Student tm t ,f.
Nu tTN > t ,f th s khc nhau gia hai nhm l c ngha.
Cn nu t TN < t ,f th s khc nhau gia hai nhm l khng c ngha ( hay
l do nguyn nhn ngu nhin).
Php th Student cho php kt lun s khc nhau v kt qu hc tp gia
nhm thc nghim v nhm i chng l c ngha hay khng.
V d 1: So snh im trung bnh bi kim tra s 2 ca lp 11 L v lp 11
Ton Tin ca trng THPT Chuyn Hng Vng , ta c:

- 135 -

t TN

7,83 7,14
34.1,85 34.2, 02 35 35
35 35 2
35.35

2, 08

Ly = 0,05 tra bng phn phi student vi f = 35 + 35 - 2 = 68 ta c


t ,f = 1,66. Nh vy l vi tin cy l 95% th tTN > t ,f

Vy s khc nhau gia X v Y l c ngha )


V d 2: So snh X cc bi kim tra ca khi TN v C:
t TN

7,36 6, 7
159.2,52 159.2,3 160 160
160 160 2
160.160

3,8

Ly = 0,05 tra bng phn phi student vi f = 160+160 - 2 = 318 ta c t ,f =


1,96.
Vy tTN > t ,f tc c th khng nh im trung bnh ca nhm TN cao hn
nhm C.

- 136 -

Tiu kt chng 3
Trong chng ny chng ti tin hnh thc nghim s phm v x l
kt qu thc nghim theo phng php thng k ton hc. Theo kt qu ca
phng n thc nghim gip chng ti bc u c th kt lun rng HS lp
thc nghim c kt qu cao hn lp i chng sau khi s dng phng php
m chng ti xut. Nhng kt qu trn cho thy hng nghin cu ca
ti l ph hp vi thc tin ca qu trnh dy hc v gp phn nng cao cht
lng dy v hc trng ph thng.

- 137 -

KT LUN
Sau mt thi gian thc hin ti nghin cu, chng ti thu c
mt s kt qu sau:
+ tm hiu ngha, tc dng ca bi tp ha hc v tnh hnh chung
hin nay v vic gii bi ton ha hc ca hc sinh THPT.
+ a ra phng php chung gii cc bi ton ha hc da vo quan
h gia s mol ca cc cht phn ng v da vo mt s cng thc biu th
quan h gia s mol cht vi khi lng, th tch nng ca cht v s dng
phng php chung gii cc bi ton xc nh cng thc hp cht hu
c.
+ phn loi cc bi ton ha hu c theo hai loi phn ng chnh l
phn ng t chy v phn ng c trng ca cc hp cht hu c. Vi mi
loi phn ng u nu r c im ca phn ng v cc dng bi ton thng
gp lin quan n phn ng . Phn tch cch x l hoc a ra cc h thc,
cc nhn xt gip gii nhanh cc dng bi nu ra.
C th la chn c 150 bi ton trc nghim khch quan, 50 bi
ton t lun v gii cc bi ton theo phng php chung gii cc bi ton
ha hc THPT.
+ a ra cch s dng bi ton ha hc trong cc hot ng dy hc :
hnh thnh kin thc mi; vn dng, cng c kin thc, k nng ca hc
sinh (gi luyn tp); kim tra, nh gi kin thc k nng ca hc sinh (gi
kim tra ).
+ tin hnh thc nghim s phm nh gi tnh hiu qu ca ti
Chng ti hi vng rng kt qu thu c ca lun vn s gip cc em
hc sinh lp 11, 12 c phng php gii cc bi ton xc nh cng thc hp
cht hu c d dng, n gin cng nh gip cc bn ng nghip c thm
mt ti liu tham kho phc v cho qu trnh ging dy tt hn.
Tuy nhin, do nhng hn ch v iu kin thi gian, nng lc v trnh
ca bn thn, nn chc chn vic nghin cu cn nhiu thiu st. Chng ti rt
mong c s gp ca cc Thy, c gio, cc anh ch v bn b ng nghip
bn lun vn c hon thin hn na.

- 138 -

TI LIU THAM KHO


1. Ng Ngc An. Ha hc 12 nng cao. Nh xut bn tr, 1998.
2. Cao Th Thin An. Phng php gii nhanh cc bi ton trc nghim
Ho hc hu c. Nh xut bn i hc Quc gia H Ni, 2008.
3. Cao Th Thin An. Phn loi v phng php gii Bi tp t lun v
trc nghim Ho hc Hidrocacbon. Nh xut bn i hc Quc gia H Ni ,
2008.
4. V Ngc Ban. Phng php chung gii cc bi ton ha hc trung hc
ph thng. Nh xut bn Gio dc,2006.
5. Hong Th Bc - ng Th Oanh. 10 Phng php gii nhanh bi tp
trc nghim Ho hc. Nh xut bn Gio dc, 2008.
6. Phm Ngc Bng (Ch bin). 16 Phng php v k thut gii nhanh
bi tp trc nghim mn Ho hc. Nh xut bn i hc S phm , 2009.
7. Phm c Bnh. Phng php gii bi tp hu c c nhm chc. Nh
xut bn Gio dc, 2006
8. Nguyn Cao Bin. Nhm nhanh kt qu bi ton trc nghim khch quan
ha hc mt cch rn luyn t duy sng to cho hc sinh. Tp ch ha hc v
ng dng, 10/2007.
9. Nguyn Cng- Nguyn Ngc Quang- Dng Xun Trinh. L lun
dy hc ha hc tp 1. Nh xut bn Gio dc H Ni, 1995.
10. Nguyn Cng. Phng php dy hc ha hc trng ph thng v
i hc, mt s vn c bn. Nh xut bn Gio dc, 2007.
11. Nguyn Cng. Phng php dy hc v th nghim ha hc. Nh xut
bn Gio dc, 1999.
12. L Vn Dng. Pht trin nng lc tr tu cho hc sinh thng qua bi tp
ha hc. Tm tt lun n tin s i hc s phm H Ni, 2001.
13. L Vn ng. Hng dn gii bi ton hu c bng phng php trung
bnh. Nh xut bn i hc Quc gia TPHCM , 2003.
14. Cao C Gic. Tuyn tp bi ging Ho hc hu c. Nh xut bn i
hc Quc gia H Ni, 2001.
15. Cao C Gic. Bi tp trc nghim chn lc ha hc 12. Nh xut bn
i hc Quc Gia TP H Ch Minh. 2008.

- 139 -

16. Cao C Gic. Hng dn gii nhanh bi tp ha hc, tp 1,2,3. Nh


xut bn i hc quc gia H Ni, 2000.
17. Xun Hng. Hng dn gii nhanh cc dng bi tp trc nghim ha
hoc hu c. Nh xut bn i hc quc gia H Ni, 2008.
18. Nguyn Thanh Khuyn. Phng php gii cc dng bi tp trc nghim
ha hc( Ha hu c). Nh xut bn i hc quc gia H Ni, 2006.
19. L nh Nguyn- Hong Tn Bu- H nh Cn. 540 bi tp ha hc
12. Nh xut bn Nng.
20. Nguyn Khoa Th Phng. Phng php gii nhanh cc bi ton ha
hc trng tm. Nh xut bn i hc quc gia H Ni, 2008.
21. Nguyn Phc Ha Tn. Phng php gii cc dng ton ha hc.Nh
xut bn Gio dc,2009.
22. Quan Hn Thnh. Phn loi v phng php gii ton Ho hu c. Nh
xut bn Tr , 1998.
23. Phm Th Phng Tho. Kha lun tt nghip: Phng php chung
gii bi ton xc nh cng thc hp cht hu c . i hc Gio dc - i
hc Quc gia H ni, 2005.
24. .L Xun Trng ( ch bin ).Ha hc 11- nng cao. Nh xut bn Gio
dc, 2006.
25. L Xun Trng ( ch bin ).Ha hc 12- nng cao. Nh xut bn Gio
dc, 2006.
26. L Xun Trng ( ch bin ). Bi tp ha hc 12- nng cao. Nh xut
bn Gio dc, 2006.
27. Nguyn Xun Trng. Bi tp ha hc trng ph thng. Nh xut
bn i hc S phm, 2003.
28. Nguyn Xun Trng - Quch Vn Long. n luyn kin thc v luyn
gii nhanh bi tp trc nghim ha hc THPT ( Ha hu c). Nh xut bn
H ni, 2009.
29. Trn Thch Vn. Phng php gii bi ton ho hc hu c. Nh xut
bn i hc Quc gia H Ni, 2004.
30. o Hu Vinh. Phng php tr li thi trc nghim mn ha hc.
Nh xut bn Gio dc Vit Nam, 2010

- 140 -

Ph lc 1: Cc mu phiu iu tra
PHIU IU TRA XIN KIN GIO VIN (1)
H v tn gio vin :
Trng

:
Xin thy, c vui lng cho bit kin v cc thng tin sau :
Khoanh trn vo m thy c gio thy ph hp.

1. Trong cc tit hc trn lp, thy c hng dn hc sinh lm bi ton ha hc vi


mc :
A. Rt thng xuyn

B. Thng xuyn

C.Thnh thong
D.Khng bao gi
2. Cc dng bi tp ha hc thy c s dng trong cc tit hc l
A.Bi tp t lun
B. Bi tp trc nghim khch quan
C.Bi tp c s dng hnh v, th
D.Bi tp thc tin
3.Thy c s dng bi ton ha hc trong dy hc theo hng
A. hnh thnh khi nim mi hoc kin thc mi
B. cng c hon thin kin thc, k nng
C. kim tra, nh gi
D. t chc cc hot ng nng cao hng th hc tp cho hc sinh
4. Thy c s dng bi ton ha hc t ti liu no ?
A.Bi tp trong SGK
B.Bi tp trong SBT
C.Bi tp t t liu tham kho
D.T xy dng bi tp
5.Thy c nh gi nh th no v k nng gii bi tp ca hc sinh
A.Tt
B.Kh
C.Trung bnh
D.Yu
6.Mc hon thnh bi ton ha hc ca hc sinh trong qu trnh lm bi kim
tra:
A.Cha n mt na thi gian
B. thi gian sot li li gii
C. Cn thm t thi gian lm

D. Khng bao gi lm kp

Kt qu iu tra
S GV c iu tra : 30
Phng n la chn
STT

Cu hi

05

08

17

08

17

02

03

08

08

14

12

08

08

02

15

10

05

04

18

08

PHIU IU TRA XIN KIN GIO VIN (2)


H v tn gio vin :
Trng

Xin thy, c vui lng cho bit kin v cc thng tin sau :
nh du (x )vo kin m thy c gio thy ph hp.
Stt Cc thng tin nh gi HS
1 Mc nm kin thc ho hc c bn
2

Kh nng din t ca hc sinh

Kh nng quan st, nhn thc xem xt


cc hin tng t nhin

Kh nng t duy ho hc ca hc sinh.

K nng gii bi tp ca HS

Kh nng hot ng nhm

Kh nng hot ng c lp

Kh nng t tin ca hc sinh khi lm bi


tp ha hc

Kh nng pht hin gii quyt vn vn


dng kin thc mt cch linh hot

10 Kh nng nhn thc cc vn ho hc.


Xin chn thnh cm n!

Tt

Kh

TB

Yu

Kt qu iu tra
S GV c iu tra : 30
Stt Cc thng tin nh HS
1 Mc nm kin thc ho hc c bn

Tt
04

Kh
13

TB
10

Yu
03

Kh nng din t ca hc sinh

02

10

10

08

Kh nng quan st, nhn thc xem xt


cc hin tng t nhin

01

03

15

11

Kh nng t duy ho hc ca hc sinh.

03

10

15

02

K nng gii bi tp ca HS

05

10

13

02

Kh nng hot ng nhm

01

07

07

15

Kh nng hot ng c lp

03

08

12

07

Kh nng t tin ca hc sinh khi lm


BTHH

03

15

10

02

Kh nng pht hin gii quyt vn


vn dng kin thc mt cch linh hot

06

10

12

02

10 Kh nng nhn thc cc vn ho hc. 03

07

08

12

PHIU KHO ST THM D KIN CA HC SINH


Thn gi cc em hc sinh. gip cho vic trin khai nghin cu
ti lun vn ca c, c rt mong cc em cho c bit mt s thng tin v kin
t nh gi v bn thn v cc vn sau.
H v tn:.. Nam (N).
Dn tc
Thnh phn gia nh:.
.............
Lp : Trng THPT.Tnh Ph Th
( nh du x vo cc mc ph hp vi bn thn)
Stt

Ni dung

Chun b bi trc khi n lp

Hc kin thc l thuyt khi lm bi tp

Lm bi tp ha hc cng c l
thuyt

Lm bi tp trong sch gio khoa

Lm bi tp trong sch bi tp

Lm bi tp trong sch tham kho

Mc s dng cc phng php gii


nhanh bi tp ha hc

Rn luyn k nng gii bi tp ha hc

Mc mc phi sai lm khi gii bi


tp ha hc

10.

Mc hon thnh cc bi kim tra,


nh gi trn lp

Thng
xuyn

Xin chn thnh cm n!

Thnh
thong

Hu
nh
khng

Kt qu iu tra
S HS c iu tra : 320
Ni dung

Thng
xuyn

Thnh
thong

Hu nh
khng

Chun b bi trc khi n lp

107

160

53

Hc kin thc l thuyt khi lm bi tp

97

180

43

Lm bi tp ha hc cng c l thuyt

108

175

37

Lm bi tp trong sch gio khoa

80

120

120

Lm bi tp trong sch bi tp

80

120

120

Lm bi tp trong sch tham kho

65

123

132

Mc s dng cc phng php gii nhanh


bi tp ha hc

72

115

133

Rn luyn k nng gii bi tp ha hc

107

142

71

Mc mc phi sai lm khi gii bi tp ha


hc

138

147

35

Mc hon thnh cc bi kim tra, nh


gi trn lp

78

183

59

Ph lc 2: Cc kim tra
KIM TRA 15 PHT
( Bi s 1)
Bi 6. t chy hon ton mt hirocacbon X thu c 0,11 mol CO2 v
0,132 mol H2O. Khi X tc dng vi kh clo (theo t l s mol 1:1) thu c
mt sn phm hu c duy nht. Tn gi ca X l
A. 2-Metylbutan.
B. etan.
C. 2,2-imetylpropan.
D. 2-Metylpropan
Bi 7. t chy hon ton 0,1 mol hidrocacbon A, thu c 0,6 mol CO2 v
0,3 mol H2O. Cng 0,1 mol A cho tc dng hon ton vi lng d dung dch
AgNO3/NH3 th thu c 29,2 gam kt ta c mu vng nht. A l:
A. 3-metyl penta-1,4-iin

B. Hexa-1,5-iin

C. Hexa-1,3-ien-5-in

D. C A, B ng

Bi 8. 8,6g hn hp X gm hidrocacbon A (mch h, th kh) v H2 tc dng


va vi 0,4 mol Br2 trong dung dch, cn khi t chy hon ton X to ra
0,6 mol CO2, CTPT ca A v % th tch ca A l:
A. C3H4; 40%

B. C4H8; 40%

C. C3H4; 60%

D. C4H6; 50%

Bi 9. Khi crackinh hon ton mt th tch ankan X thu c ba th tch hn


hp Y (cc th tch kh o cng iu kin nhit v p sut); t khi ca
Y so vi H2 bng 12. Cng thc phn t ca X l
A. C6H14.

B. C3H8.

C. C4H10.

D. C5H12.

Bi 10.
Cht hu c A c 30< MA < 85 v khi t chy hon ton 3 gam
A ri dn ton b sn phm chy gm CO2 v nc vo bnh ng nc vi
trong d thy khi lng bnh tng 6,2 gam v c 10 kt ta xut hin. Xc
nh cng thc phn t ca A?
A. C3H6

B. C2H4O2

C. CH2O

D. C4H8

Bi 11.
Khi t chy hp cht hu c A cn dng mt lng oxi bng 8
ln lng oxi c trong A v thu c kh CO2 v H2O c t l khi lng
bng 22 : 9. Xc nh cng thc phn t ca A, bit khi lm bay hi 2,9 gam
A 54,60C; 0,9 atm thu c th tch bng th tch ca 0,2 gam He o trong
cng iu kin v nhit v p sut.
A. C3H8O
B. C3H6O
C. C2H6O D. kt qu khc
t chy hon ton 5,9 gam mt hp cht hu c n chc X thu
Bi 12.
c 6,72 lt CO2 ; 1,12 lt N2 (cc th tch o ktc) v 8,1 gam nc. Cng
thc ca X l
A. C3H6N.

B. C3H5NO3.

C. C3H9N. D. C3H7NO2.

Bi 13.

A l hp cht hu c cha C,H,O,N . t chy A c hn hp


4
CO2, hi nc , N2 c t khi so vi hidro l 13,75. Bit th tch CO2 = 7 th
tch hi nc v s mol O2 dng bng na tng s mol CO2 , H2O to
ra. A l
A. C2H5NO2
B. C2H7NO2
C.C4H7NO2
D.C4H9NO
Bi 14. Hn hp C6H6 v Cl2 c t l mol 1 : 1,5. Trong iu kin c xc tc
bt Fe, to, hiu sut 100%. Sau phn ng thu c cht g ? bao nhiu mol ?
A. 1 mol C6H5Cl ; 1 mol HCl ; 1 mol C6H4Cl2.
B. 1,5 mol C6H5Cl ; 1,5 mol HCl ; 0,5mol C6H4Cl2.
C. 1 mol C6H5Cl ; 1,5 mol HCl ; 0,5 mol C6H4Cl2.
D. 0,5 mol C6H5Cl ; 1,5 mol HCl ; 0,5 mol C6H4Cl2.
Bi 15. Mt hn hp X gm ankan A v anken B, A c nhiu hn B mt
nguyn t cacbon, A v B u th kh ( ktc). Khi cho 6,72 lt kh X (ktc)
i qua nc brom d, khi lng bnh brom tng ln 2,8 gam; th tch kh cn
li ch bng 2/3 th tch hn hp X ban u. CTPT ca A, B v khi lng
ca hn hp X l:
A. C4H10, C3H6 ; 5,8 gam.
C. C4H10, C3H6 ; 12,8 gam.

B. C3H8, C2H4 ; 5,8 gam.


D. C3H8, C2H4 ; 11,6 gam

KIM TRA 15 PHT


Bi : ANCOL
( Bi s 2)
Cu 1. Ancol X n chc, no, mch h c t khi hi so vi hiro bng 37.
Cho X tc dng vi H2SO4 c un nng n 170oC thy to thnh mt anken
c nhnh duy nht. X l:
A. propan-2-ol.
B. butan-2-ol.
C. butan-1-ol.
D. 2-metylpropan-2-ol.
Cu 2. Ancol no sau y c nhit si cao nht ?
A. Ancol sec-butylic.
B. Ancol tert-butylic.
C. Ancol isobutylic.
D. Ancol butylic
Cu 3. Mt ancol n chc X mch h tc dng vi HBr c dn xut Y
cha 58,4% brom v khi lng. un X vi H2SO4 c 170oC c 3
anken. Tn X l
A. pentan-2-ol.
B. butan-1-ol.
C. butan-2-ol.
D. 2-metylpropan-2-ol.
Cu 4. Cho 7,8 gam hn h p 2 ancol n chc k ti p nhau trong day ng
ng tac du ng h t vi 4,6 gam Na c 12,25 gam ch t r n. o la 2 ancol
A. CH3OH va C2H5OH.
B. C2H5OH va C3H7OH.
C. C3H5OH va C4H7OH.
D. C3H7OH va C4H9OH.
Cu 5. un nng hn hp gm hai ru n chc, mch h, k tip nhau
o
trong dy ng ng vi H2SO4 c 140 C. Sau khi cc phn ng kt thc,
thu c 6 gam hn hp gm ba ete v 1,8 gam nc. Cng thc phn t ca

hai ru trn l
A. CH3OH v C2H5OH.
B. C2H5OH v C3H7OH.
C. C3H5OH v C4H7OH.
D. C3H7OH v C4H9OH
Cu 6. Oxi hoa 4 gam ancol n chc A b ng oxi khng khi (c xc tc v
un nong) thu c 5,6 gam hn h p anehit, ancol d va nc. A co cng
thc la
A. CH3OH.
B. C2H5OH.
C. C3H5OH.
D. C3H7OH.
Cu 7. Cng thc C4H9OH c bao nhiu ng phn ancol ?
A. 4
B. 2
B .3
D. 1

Cu 8. t chy hon ton m gam mt ru X thu c 1,344 lt CO2(ktc)


v 1,44 gam H2O. X tc dng vi Na d cho kh H2 c s mol bng s mol X.
xc nh CTPT ca X v gi tr ca m.
A. HO-C3H6-OH, m= 1,52 gam
B. HO-C2H4-OH, m=1,52 gam
C. C3H7OH, m= 1,2 gam
D. C2H5OH, m= 1,2 gam
Cu 9. Ancol b oxi ho bi CuO cho sn phm c kh nng tham gia phn
ng trng gng l
A. propan-2-ol.
B. etanol.
C. pentan-3-ol.
D. 2-metylpropan-2-ol.
Cu 10. t chy hon ton hn hp M gm hai ru (ancol) X v Y l ng
ng k tip ca nhau, thu c 0,3 mol CO2 v 0,425 mol H2O. Mt khc,
cho 0,25 mol hn hp M tc dng vi Na (d), thu c cha n 0,15 mol
H2. Cng thc phn t ca X, Y l:
A. C2H6O2, C3H8O2.

B. C2H6O, CH4O.

C. C3H6O, C4H8O.

D. C2H6O, C3H8O.

KIM TRA 45 PHT


Chng 8: Dn xut halogen Ancol Phenol
( Bi s 3)
Cu 1. Cht no khng phi l dn xut halogen ca hirocacbon?
A. CH2=CH-CH2Br
B. ClBrCH-CF3
C. Cl2CH-CF2-O- CH3
D. C6H6Cl6
Cu 2. Cho 30,4 gam hn hp gm glixerol v mt ru n chc, no A
phn ng vi Na th thu c 8,96 lt kh (ktc). Nu cho hn hp trn tc
dng vi Cu(OH)2 th ho tan c 9,8 gam Cu(OH)2. Cng thc ca A l
A. C2H5OH.
B. C3H7OH.
C. CH3OH.
D. C4H9OH
Cu 3. Ba ancol X, Y, Z u bn v c khi lng phn t khc nhau. t
chy mi cht u sinh ra CO2 v H2O theo t l mol n CO : n H O = 3 : 4. Vy
2

CTPT ba ancol l
A. C2H6O ; C3H8O ; C4H10O.
B. C3H8O ; C3H8O2 ; C3H8O3.
C. C3H8O ; C4H10O ; C5H10O.
D. C3H6O ; C3H6O2 ; C3H6O3
Cu 4. S ng phn dn xut halogen bc I c CTPT C4H9Cl l
A. 2.
B. 3.
C. 4.
D. 5.
Cu 5. Danh php IUPAC ca dn xut halogen c cng thc cu to :
ClCH2CH(CH3)CHClCH3 l
A. 1,3-iclo-2-metylbutan.
B. 2,4-iclo-3-metylbutan.
C. 1,3-iclopentan.
D. 2,4-iclo-2-metylbutan.
Cu 6. Cho s phn ng sau:
CH3
Br2/as

Br2/Fe, to

dd NaOH

NaOH n/c, to, p

X, Y, Z, T c cng thc ln lt l
A. p-CH3C6H4Br, p-CH2BrC6H4Br, p-HOCH2C6H4Br, p-HOCH2C6H4OH.
B. CH2BrC6H5, p-CH2Br-C6H4Br, p-HOCH2C6H4Br, p-HOCH2C6H4OH.
C. CH2Br-C6H5, p-CH2Br-C6H4Br, p-CH3C6H4OH, p-CH2OHC6H4OH.
D. p-CH3C6H4Br, p-CH2BrC6H4Br, p-CH2BrC6H4OH, p-CH2OHC6H4OH

Cu 7. un nng mt ancol X vi H2SO4 c nhit thch hp thu c


mt olefin duy nht. Cng thc tng qut ca X l (vi n > 0, n nguyn)
A. CnH2n + 1OH.
B. ROH.
C. CnH2n + 2O.
D. CnH2n + 1CH2OH
Cu 8. un nng 13,875 gam mt ankyl clorua Y vi dung dich
NaOH,
tch b lp hu c, axit ha phn cn li bng dung dich
HNO3, nh tip vo
dd AgNO3 thy to thnh 21,525 gam kt ta. CTPT ca Y l
A. C2H5Cl.
B. C3H7Cl.
C. C4H9Cl.
D. C5H11Cl
Cu 9. C bao nhiu ancol bc III, c cng thc phn t C6H14O ?
A. 1.
B. 2.
C. 3.
D. 4
Cu 10. Dy gm cc cht u tc dng vi ancol etylic l
A. HBr (to), Na, CuO (to), CH3COOH (xc tc).
B. Ca, CuO (to), C6H5OH (phenol), HOCH2CH2OH.
C. NaOH, K, MgO, HCOOH (xc tc).
D. Na2CO3, CuO (to), CH3COOH (xc tc), (CHCO)2O.
Cu 11. A la h p ch t co cng thc phn t C7H8O2. A tac du ng vi Na d
cho s mol H2 bay ra b ng s mol NaOH c n dung trung hoa cung l ng A
trn. Ch ra cng thc cu to thu gn ca A.
A. C6H7COOH.
B. HOC6H4CH2OH.
C. CH3OC6H4OH.
D. CH3C6H3(OH)2.
Cu 12. t chy hon ton a mol ancol A c b mol CO 2 v c mol H2O.
Bi t a = c - b. K t lu n nao sau y ung ?
A. A la ancol no, mch vng.
B. A la ancol no, mch h.
C. A la 2ancol cha no.
D. A la ancol thm
Cu 13. Ancol A tac du ng vi Na d cho s mol H2 b ng s mol A a dung.
t chy hon ton A c khi lng CO2 = 1,833 ln khi lng H2O. A
c cu to thu gn l
A. C2H4(OH)2.
B. C3H6(OH)2.
C. C3H5(OH)3.
D. C4H8(OH)2.
Cu 14. un nng ancol n chc X vi H2SO4 c 140oC thu c Y. T
khi hi ca Y i vi X l 1,4375. X l

A. CH3OH.
B. C2H5OH.
C. C3H7OH.
D. C4H9OH.
Cu 15. un nng hn hp hai ancol n chc, mch h vi H2SO4 c, thu
c hn hp gm cc ete. Ly 7,2 gam mt trong cc ete em t chy
hon ton, thu c 8,96 lt kh CO2 ( ktc) v 7,2 gam H2O. Hai ancol l
A. C2H5OH v CH2=CHCH2OH. B. C2H5OH v CH3OH.
C. CH3OH v C3H7OH.
D. CH3OH v CH2=CHCH2OH
Cu 16. X v Y l cc sn phm chnh trong s sau:
CH3

CH CH CH3
CH3 Br

+ KOH
C2H5OH

+ HOH
H+

Tn gi ca Y l:
A. 3-metylbutan-2-ol.
B. 3-metylbutan-1-ol.
C. 2-metylbutan-2-ol.
D. 3-metylbutan-3-ol.
Cu 17. t chy hon ton a gam ancol X ri hp th ton b sn phm
chy vo bnh nc vi trong d thy kh i l ng binh tng b gam va co c
gam k t tua. Bi t b = 0,71c va c =

ab
. X co c u ta o thu go n la
1,02

A. C2H5OH.
B. C2H4(OH)2.
C. C3H5(OH)3.
D. C3H6(OH)2.
Cu 18. Mt hp cht X cha ba nguyn t C, H, O c t l khi lng mC :
mH : mO = 21 : 2 : 4. Hp cht X c cng thc n gin nht trng vi cng
thc phn t. S ng phn cu to thuc loi hp cht thm ng vi cng
thc phn t ca X l
A. 3.
B. 6.
C. 4.
D. 5.
Cu 19. un mt ancol A vi dung dch hn hp gm KBr v H2SO4 c th
trong hn hp sn phm thu c c cht hu c B. Hi ca 12,5 gam cht B
ni trn chim 1 th tch ca 2,80 gam nit trong cng iu kin. Cng thc
cu to ca A l
A. C2H5OH.
B. CH3CH2CH2OH.
C. CH3OH.
D. HOCH2CH2OH
Cu 20. Thc hin s chuyn ho sau:

KOH / ancol,t
cht hu c X + Y. Bit X l sn phm
CH3-CH2-CH(Cl)-CH3
chnh. Cng thc ca X l:
A. CH3-CH2-CH(OH)-CH3
B. CH3-CH2-CH2-CH2-OH
C. CH3-CH=CH-CH3
D. CH3-CH2-CH=CH2
Cu 21. Cho 3-metylbutan-2-ol tch nc iu kin thch hp, ri ly
anken thu c tc dng vi nc (xc tc axit) th thu c ancol X. Cc sn
phm u l sn phm chnh. Tn gi ca X l:
A. 2-metylbutan-2-ol.
B. 3-metylbutan-2-ol.
C. 3-metylbutan-1-ol.
D. 2-metylbutan-3-ol.
Cu 22. Khi cho etanol i qua hn hp oxit ZnO v MgO 4500C th thu
c sn phm chnh c cng thc l:
A. C2H5OC2H5.
B. CH2=CH2.
C. CH2=CH-CH2-CH3.
D. CH2=CH-CH=CH2.
Cu 23. Cho dy chuyn ho sau:
H 2 SO4 ,1700 C

H 2O

2
4

X H SO long Y. Bit X, Y l cc sn phm


CH3CH2CH2OH
chnh. Cng thc cu to ca X v Y ln lt l:
A. C3H7OC3H7 v CH3-CH2-CH2OSO3H.
B. CH3-CH=CH2 v CH3-CH(OH)CH3.
C. CH3-CH=CH2 v CH3-CH2-CH2OSO3H.
D. CH3-CH=CH2 v CH3-CH2-CH2OH.
Cu 24. phn bit 3 cht ng phn c cng cng thc phn t C3H8O ta
dng cc ho cht: (cc iu kin c ).
A. Na, CuO, nc brom
B. dd NaOH, dd AgNO3/NH3
C. Cu(OH)2/NaOH, Cu
D. Na, Cu(OH)2/NaOH
Cu 25. Chn pht biu ng
A. Phenol l cht hu c trong phn t c nhm OH v vng benzen
B. phenol c tnh axit ln hn ancol nn lm qu tm chuyn sang mu hng.
C. Cc ancol c t 2 nhm chc tr ln c kh nng ho tan Cu(OH) 2 nhit
thng to dung dch mu xanh lam.
D. un nng hn hp 4 ancol no, n chc X,Y,Z,T vi H2SO4 c 1400C
c th thu c ti a 10 ete