You are on page 1of 144

I HC QUC GIA H NI

TRNG I HC GIO DC
-----o0o-----

NG TH NAM

TUYN CHON , XY DNG VA S DUNG H


THNG BA I TP THC TIN TRONG DA Y HOC
PHN HA HC H U C LP 12 TRNG
TRUNG HOC PH THNG

LUN VN THC S S PHM HA HC

H NI - 2012

I HC QUC GIA H NI
TRNG I HC GIO DC

NG TH NAM

TUYN CHON , XY DNG VA S DUNG H THNG BA I TP


THC TIN TRONG DA Y HOC PHN HA HC H U C LP
12

TRNGTRUNG HOC PH THNG

LUN VN THC S S PHM HA HC


CHUYN NGNH: L LUN V PHNG PHP DY HC B MN
HA HC
M s: 60 14 10

Ngi hng dn khoa hc: PGS.TS NGUYN XUN TRNG

H NI 2012

DANH MC CC CH VIT TT
Ch vit y

Ch vit tt

Bi tp ha hc

BTHH

Dung dch

DD

Dy hc

DH

i chng

Gio vin

GV

Hc sinh

HS

Trung hc c s

THCS

Trung hc Ph thng

THPT

Thc nghim

TN

Trc nghim t lun

TNTL

Trc nghim khch quan

TNKQ

Sch gio khoa

SGK

DANH MUC BANG


Bng
1.1

1.2

1.3

N i dung
Tn sut s dng bi tp ho hc c ni dung gn vi thc
tin i vi gio vin trong dy hc ha hc trng THPT
Kt qu iu tra s dng bi tp c ni dung gn vi thc
tin trong cc tit hc
kin ca gio vin v s cn thit s dng bi tp c ni
dung gn vi thc tin

Trang
27

27

27

Kt qu tm hiu nguyn nhn ca vic t hoc khng a


1.4

bi tp thc tin vo trong dy hc ha hc i vi gio

27

vin THPT
1.5

Kt qu iu tra hng th ca HS khi c yu cu gii quyt cc


vn lin quan n thc tin trong mn ha hc

28

Kt qu iu tra s quan tm ca hc sinh v cc vn


1.6

lin quan n thc tin c lng ghp trong chng trnh

28

ha hc THPT
Kt qu iu tra kin hc sinh v s cn thit ca bi tp
1.7

ho hc c ni dung gn vi thc tin

28

3.1

Kt qu bi kim tra bi 45 pht s 1

95

3.2

Kt qu bi kim tra bi 45 pht s 2

95

3.3

3.4

3.5

Bng phn phi tn s, tn sut v tn sut lu tch bi kim


tra s 1
Bng phn phi tn s, tn sut v tn sut lu tch bi kim s
2
Bng phn loi kt qu hc tp

99

100

101

3.6

Bng tng hp cc tham s c trng qua cc bi kim tra

102

DANH MUC HINH


Hnh
3.1

3.2

N i dung
th biu din ng ly tch bi kim tra

Trang
45 pht

s 1
th biu din ng ly tch bi kim tra

45 pht

s 2

99

100

3.3

th phn loi kt qu hc tp ca HS ( bi s 1)

101

3.4

th phn loi kt qu hc tp ca HS ( bi s 1)

102

MC LC

Trang
M U

1. L do chn ti

2. Mc ch nghin cu

3. 3. i tng v khch th nghin cu

3.1. Khch th nghin cu

3.2. i tng nghin cu

4. Phm vi nghin cu

5. Nhim v ca ti

6. Gi thuyt khoa hc

7. Phng php nghin cu

7.1. Nghin cu l lun

7.2. Phng php nghin cu thc tin

7.3. Phng php x l thng tin

8. ng gp ca ti

9. Cu trc ca lun vn

Chng1. C S L LUN V THC TIN CA VN


NGHIN CU

1.1. Lch s ca vn nghin cu

1.2. Bi tp ha hc

1.2.1. Khi nim v bi tp ha hc

1.2.2. ngha ca bi tp Ha hc

1.2.3. Phn loi bi tp ha hc

1.2.4. Trc nghim t lun v trc nghim khch quan

10

1.3. Bi tp ha hc gn vi thc tin

14

1.3.1. Khi nim BTHH gn vi thc tin

14

1.3.2. Vai tr, chc nng ca BTHH thc tin

14

1.3.3. Phn loi BTHH thc tin

17

1.3.4. Mt s nguyn tc khi xy dng BTHH thc tin

23

1.4. Tnh hnh s dng BTHH gn vi thc tin trong dy hc Ha


hc trng THPT

26

1.4.1. Nhim v iu tra

26

1.4.2. Ni dung iu tra

26

1.4.3. i tng iu tra

26

1.4.4. Phng php iu tra

26

1.4.5. Kt qu iu tra

26

1.4.6. nh gi kt qu iu tra

28

Chng 2. H THNG BI TP THC TIN PHN HA


HC HU C LP 12 TRNG TRUNG HC PH

30

THNG
2.1. Phn tch ni dung kin thc v cu trc phn ho hc hu c
trong chng trnh THPT
2.1.1. Ni dung kin thc phn ho hc hu c

30

2.1.2. c im v ni dung kin thc v cu trc phn ho hc


hu c
2.2. H thng bi tp thc tin phn ha hc hu c lp

30

12

32
37

2.2.1. Nguyn tc xy dng

37

2.2.2. H thng bi tp t lun

38

2.2.3. Bi tp trc nghim

74

2.2.4. S dng bi tp thc tin trong dy hc Ha hc trng


THPT
Chng 3. THC NGHIM S PHM

88
92

3.1. Mc ch thc nghim s phm

92

3.1.1. Mc ch thc nghim s phm

92

3.1.2. Nhim v thc nghim s phm

92

3.2. K hoch thc nghim s phm

92

3.2.1. La chn i tng thc nghim

92

3.2.2. Chun b cho thc nghim s phm

93

3.2.3. Phng php thc nghim s phm

94

3.3. Kt qu thc nghim s phm

94

3.4. X l kt qu thc nghim

96

3.4.1. X l theo thng k ton hc

96

3.5. Phn tch kt qu thc nghim

103

3.5.1. T l HS yu km, trung bnh, kh v gii

103

3.5.2. th cc ng lu tch

103

3.5.3. Gi tr cc tham s c trng

103

TIU KT CHNG 3

105

KT LUN V KHUYN NGH

106

TI LIU THAM KHO

109

PH LC

113

M U
1. L do chn ti
nh hng chung v i mi phng php dy hc c xc
nh trong Ngh quyt Trung ng 4 kha VII, Ngh quyt Trung ng 2
kha VIII, c th ch ha trong Lut Gio dc l phng php Gio dc
ph thng phi pht huy tnh tch cc, t gic, ch ng, sng to, t hc,
k nng vn dng vo thc tin, ph hp vi c im ca tng lp hc,
mn hc, tc ng n tnh cm, em li nim vui, to c hng th hc
tp cho hc sinh, tn dng c cng ngh mi nht, khc phc li dy
truyn thng truyn th mt chiu thng bo cc kin thc c sn.
L mt mn khoa hc va l thuyt, va thc nghim, ha hc c rt
nhiu kh nng trong vic pht trin nhng nng lc nhn thc cho hc
sinh. N cung cp cho hc sinh nhng tri thc khoa hc ph thng, c bn
v cc cht, s bin i cc cht, mi lin h qua li gia cng ngh ha
hc, mi trng v con ngi. Vic vn dng nhng kin thc l thuyt
ny vo cuc sng, vic gii cc bi tp c ni dung gn vi thc tin s
lm pht trin cc em tnh tch cc, t lp, c sng kin, nhng hng th
nhn thc, kch thch hng th hc tp ca hc sinh.
Gii bi tp ha hc l lc hc sinh hot ng t lc cng c v
trau di kin thc ha hc ca mnh. Bi tp ha hc cung cp cho hc sinh
khng ch kin thc, c con ng ginh ly kin thc, c nim vui ca
s pht hin ra kin thc. Do vy, bi tp ha hc va l mc ch, va l
ni dung, li va l phng php dy hc hiu nghim. Thc t dy hc
cho thy, bi tp ha hc ni chung c tc dng gip hc sinh rn luyn v
pht trin t duy. Thng qua vic gii nhng bi tp c nhng iu kin v
yu cu thng gp trong thc tin (bi tp gn vi thc tin) nh: bi tp
1

v cch s dng ho cht, dng th nghim; cch x l tai nn do ho


cht; bo v mi trng; sn xut ho hc; x l v tn dng cc cht
thi s lm tng lng say m hc hi, pht trin t duy sng to, nng lc
gii quyt vn hc sinh. Vic tng cng s dng bi tp thc tin
trong dy v hc ho hc s gp phn thc hin nguyn l gio dc : hc
i i vi hnh, gio dc kt hp vi lao ng sn xut, l lun gn lin vi
thc tin.
Tuy nhin thc trng dy v hc ho hc trng ph thng cho
thy i khi l thuyt cha gn lin vi thc tin, xa ri thc tin, nng v
l thuyt, nh v thc hnh. Nhng ng dng ca ho hc trong i sng v
sn xut hc sinh khng bit hoc bit mt cch khng tng tn, khng
hiu bn cht. Chnh v nhng thc trng trn m hn ch s pht trin t
duy v kh nng sng to ca hc sinh, dn dn hc sinh mt i nhng hiu
bit sng to vn rt l th ca b mn khoa hc thc nghim ny. Trong
cc sch gio khoa ho hc Vit Nam, s lng cc bi tp gn vi thc
tin cha a dng, cha nhiu, cha p ng c nhu cu gii thch nhng
vn lin quan ha hc trong i sng v sn xut ca GV cng nh hc
sinh. Hc sinh c th gii thnh tho cc bi tp ho hc nh tnh, nh
lng v cu to cht, v s bin i cc cht rt phc tp nhng khi cn
phi dng kin thc ho hc gii quyt mt tnh hung c th trong thc
tin th cc em li rt lng tng.
Trn quan im cng vi s mong mun xy dng c h thng
bi tp ha hc c cht lng tt, gp phn nng cao cht lng dy hc
ha hc ph thng, ph hp vi vic i mi phng php dy v hc, ti
chn ti Tuy n cho n , xy dng va s du ng h th ng bai t p thc
tin trong da y ho c ph n hoa ho c hu c lp
thng.

12 trng trung hc ph

2. Mc ch nghin cu
- Tuyn chn v xy dng h thng cc dng bi tp ho hc gn vi
thc tin.
- Nghin cu cch s dng bi tp ho hc gn vi thc tin sao cho
c hiu qu nht.
3. i tng v khch th nghin cu
3.1. Khch th nghin cu
Qu trnh dy hc Ho hc trng THPT.
3.2. i tng nghin cu
Bi tp ho hc dng trc nghim khch quan v trc nghim t lun
c ni dung gn vi thc tin phn ha hc hu c 12 .
4. Phm vi nghin cu
- Cc bi tp ha hc c ni dung gn vi thc tin phn ha hc hu
c 12.
- Thi gian thc hin ti: t 10/04/20011 n 19/12/2011.
5. Nhim v ca ti
- iu tra thc trng vic s dng cc bi tp Ha hc thc tin trong
dy hoc Ha hc trng THPT
- Tm hiu ni dung ca cc bi c trong chng trnh ha hc hu
c, ng thi quan st v tm hiu cc hin tng ha hc trong i sng
nu ra c kin thc ha hc gn vi thc tin.
- Tuyn chn v xy dng h thng bi tp ho hc gn vi thc tin
phn ha hc hu c 12 dng trong dy hc trng THPT.
- Nghin cu cch s dng h thng bi tp ho hc gn vi thc
tin trong dy hc.
- Thc nghim s phm nh gi hiu qu ca h thng bi tp
xy dng.

6. Gi thuyt khoa hc
Nu GV xy dng v s dng h thng bi tp thc tin trong dy
hc ha hc th s gip hc sinh gii p c nhng tnh hung c vn
ny sinh trong i sng, trong lao ng, sn xut, lm tng lng say m
hc hi, pht trin t duy sng to, nng lc gii quyt vn .
7. Phng php nghin cu
7.1. Nghin cu l lun
- Nghin cu l lun dy hc bit c vai tr ca bi tp ha hc
trong dy hc Ha hc
- Nghin cu l lun v bi tp ha hc, bi tp ha hc thc tin v
cch s dng cc bi tp ny mang li hiu qu cao.
7.2. Phng php nghin cu thc tin
- D gi v iu tra bit c thc trng dy v hc ha hc cng
nh thc trng vic s dng cc cc bi tp ha hc thc tin trng
THPT.
- iu tra v hng th ca hc sinh vi cc hin tng ha hc trong
i sng.
- Tin hnh thc nghim s phm kim nghim c hiu qu ca
ti.
7.3. Phng php x l thng tin
S dng ton hc thng k x l kt qu thc nghim s phm.
8. ng gp ca ti
- V mt l lun: Gp phn lm sng t tc dng ca bi tp trong
vic pht trin nng lc t duy v hng th hc tp cho hc sinh.
- V mt thc tin: Xy dng mt h thng bi tp ho hc c ni
dung gn vi thc tin phn ha hc hu c 12 gip hc sinh gii quyt cc
hin tng trong i sng bng kin thc ha hc.
9. Cu trc ca lun vn
Ngoi phn m u , kt lun , phn ph lc , v ti liu tham kho ,
4

lun vn c trinh bay trong 3 chng:


Chng 1: C s l lun v thc tin ca ti
Chng 2: H thng bi tp gn vi thc tin phn Ha hc hu c
12 trng THPT
Chng 3: Thc nghim s phm

CHNG 1
C S L LUN V THC TIN CA VN NGHIN CU
1.1. Lch s ca vn nghin cu

Trong qu trnh dy v hc mn ha hc, nu gio vin ch ra c s


gn gi gia mn hc vi thc t cho hc sinh thy th cc em s yu thch
mn ha hc hn. B Sch gio khoa mi hin nay c rt nhiu cc t liu
km theo cc hnh nh sng ng phn no p ng c yu cu i
mi trong dy hc. Tuy nhin, do nhiu nguyn nhn nn vic gn bi hc
vi cc ni dung c lin quan n thc tin cn rt hn ch. Nhiu bi tp
ha hc cn xa ri thc tin cuc sng v sn xut, qu ch trng n cc
tnh ton phc tp. phn no p ng nhu cu i mi ni dung,
phng php ging dy v hc tp mn ha hc ph thng theo hng gn
b vi thc tin, c mt s sch tham kho c xut bn.
Bn cnh , mt s hc vin cao hc cng nghin cu v bo v
lun vn theo hng ti ny nh:
Cng M (2005), Xy dng, la chn h thng cu hi l thuyt
v bi tp thc tin mn ha hc Trung hc ph thng (phn ha hc i
cng v v c), Lun vn thc s Gio dc hc, i hc S phm H Ni.
Nguyn Th Thu Hng (2007), Xy dng, la chn h thng bi tp
ha hc thc tin Trung hc ph thng (phn ha hc hu c), Lun vn
thc s Gio dc hc, i hc S phm H Ni.
Ng Th Kim Tuyn (2004), Xy dng h thng bi tp thc tin
ha hc lp 11 Trung hc ph thng, Lun vn thc s Gio dc hc, i
hc S phm H Ni.
Trn Th Phng Tho (2008), Xy dng h thng bi tp trc
nghim khch quan v ha hc c ni dung gn vi thc tin, Lun vn
thc s Gio dc hc, i hc s phm TP. HCM.

Ngoi ra cn mt s bi bo v dng bi tp ny c ng trn tp


ch Ha hc & ng dng
Lng Thin Ti, Hong Anh Ti, Nguyn Th Hin (2007), Xy
dng bi tp ha hc thc tin trong dy hc ph thng, Tp ch Ha hc
v ng dng (s 64).
Vi mong mun ng gp thm nhiu bi tp gn vi thc tin nn
trong lun vn ny chng ti s tuyn chn v xy dng thm mt s bi
tp dng ny, ng thi a cc bi tp vo trong dy hc nhm gp
phn nng cao cht lng dy v hc ha hc.
1.2. Bi tp Ha hc
1.2.1. Khi nim v bi tp ha hc
Theo t in Ting Vit ph thng [40]: Bi tp l bi ra cho HS
lm tp vn dng nhng iu hc.
BTHH l mt vn khng ln m trong trng hp tng qut c
gii quyt nh nhng suy lun logic, nhng php ton v nhng th nghim
trn c s cc khi nim, nh lut, hc thuyt v phng php ha hc.
BTHH l phng tin chnh v ht sc quan trng dng rn luyn
kh nng vn dng kin thc cho HS. L nhim v hc tp m GV t ra
cho ngi hc, buc ngi hc vn dng cc kin thc, nng lc ca mnh
gii quyt cc nhim v nhm chim lnh tri thc, k nng mt cch
tch cc, hng th v sng to.
BTHH l mt dng bi lm gm nhng bi ton, nhng cu hi hay
ng thi c bi ton v cu hi thuc v ha hc m trong khi hon thnh
chng, HS nm c mt tri thc hay k nng nht nh.
1.2.2. ngha ca bi tp Ha hc
1.2.2.1. ngha tr dc
- Lm chnh xc ho cc khi nim ho hc. Cng c, o su v m
rng kin thc mt cch sinh ng, phong ph, hp dn. Ch khi vn dng
7

c kin thc vo gii bi tp th hc sinh mi thc s nm c kin


thc mt cch su sc.
- n tp, h thng ho kin thc mt cch tch cc nht. Khi n tp
hc sinh d ri vo tnh trng bun chn nu ch yu cu h nhc li kin
thc. Thc t cho thy hc sinh rt thch gii bi tp trong cc tit n tp.
- Rn luyn k nng ho hc nh cn bng phng trnh ha hc ca
phn ng, tnh ton theo cng thc ho hc v phng trnh ho hc nu
l bi tp thc nghim s rn cc k nng thc hnh, gp phn vo vic
gio dc k thut tng hp cho hc sinh.
- Rn luyn kh nng vn dng kin thc vo thc tin i sng lao
ng sn xut bo v mi trng.
- Rn luyn k nng s dng ngn ng ho hc v cc thao tc t
duy. Bi tp ho hc l mt phng tin c tm quan trng c bit trong
vic pht trin t duy ho hc ca hc sinh, bi dng cho hc sinh
phng php nghin cu khoa hc. Bi v gii bi tp ho hc l mt hnh
thc lm vic t lc cn bn ca hc sinh. Trong thc tin dy hc, t duy
ho hc c hiu l k nng quan st hin tng ha hc, phn tch mt
hin tng phc tp thnh nhng b phn thnh phn, xc lp mi lin h
nh lng v nh tnh ca cc hin tng, on trc h qu l thuyt v
p dng kin thc ca mnh. Trc khi gii bi tp hc sinh phi phn tch
iu kin ca ti, t xy dng cc lp lun, thc hin vic tnh ton, khi
cn thit c th tin hnh th nghim, thc hin php o Trong nhng
iu kin , t duy logic, t duy sng to ca hc sinh c pht trin,
nng lc gii quyt vn c nng cao.
1.2.2.2. ngha pht trin
Pht trin hc sinh nng lc t duy logic, bin chng khi qut,
c lp thng minh v sng to. Cao hn mc rn luyn thng thng, hc
sinh phi bit vn dng mt cch linh hot, sng to gii quyt bi tp
8

trong nhng tnh hung mi, hon cnh mi, bit xut nh gi theo
kin ring bn thn, bit xut cc gii php khc nhau khi phi x l
mt tnh hung thng qua , bi tp ho hc gip pht hin nng lc
sng to ca hc sinh nh gi, ng thi pht huy c nng lc sng
to cho bn thn.
1.2.2.3. ngha gio dc
Bi tp ho hc cn c tc dng gio dc cho hc sinh phm cht t
tng o c. Qua cc bi tp v lch s, c th cho hc sinh thy qu
trnh pht sinh nhng t tng v quan im khoa hc tin b, nhng pht
minh to ln, c gi tr ca cc nh khoa hc tin b trn th gii. Thng
qua vic gii cc bi tp, cn rn luyn cho hc sinh phm cht c lp suy
ngh, tnh kin tr dng cm khc phc kh khn, tnh chnh xc khoa hc,
kch thch hng th b mn ho hc ni ring v hc tp ni chung.
1.2.3.Phn loi bi tp ha hc
C nhiu cch phn loi bi tp ha hc, tuy nhin, cn c vo hnh
thc ngi ta c th chia bi tp ho hc thnh hai nhm ln: bi tp t
lun (trc nghim t lun) v bi tp trc nghim (trc nghim khch
quan).
* Bi tp t lun: Khi lm bi, HS phi vit/trnh by cu tr li,
phi l gii, lp lun, phi chng minh bng ngn ng ca mnh. Trong bi
tp t lun, li chia ra: bi tp nh tnh, bi tp nh lng, bi tp c s
dng hnh v, bi tp thc t... da vo tnh cht, ni dung bi tp. Gn
y, vic kim tra nh gi HS chuyn dn sang trc nghim nhng bi
tp t lun vn ang c pht trin v s dng kh rng ri do nhng u
im ca n nh: o c kh nng c lp suy ngh, pht huy c tnh
sng to ca HS.... V tng cng hng th hc tp, nghin cu ho hc
cho HS, bi tp thc t, bi tp c s dng hnh v hin nay cng c ch
trng xy dng.
9

* Bi tp trc nghim: Khi lm bi, HS ch phi c, suy ngh


la chn p n ng trong s cc phng n cho. Thi gian ginh cho
mi cu t 1 - 2 pht. Bi tp trc nghim c chia thnh 4 dng chnh:
dng in khuyt, dng ghp i, dng ng sai, dng nhiu la chn.
Hin nay, bi tp trc nghim dng nhiu la chn l loi bi tp thng
dng nht do nhng u im ca n nh: c tin cy cao, tnh gi tr tt
hn (o c kh nng nh, p dng cc nguyn l, nh lut, tng qut
ho...), tht s khch quan khi chm bi (im s ca bi trc nghim
khch quan khng ph thuc vo ch vit, kh nng din t ca HS v
vo trnh ngi chm bi)...
1.2.4. Trc nghim t lun v trc nghim khch quan
1.2.4.1. Trc nghim t lun
TNTL i hi HS phi nh li kin thc, phi bit sp xp v din
t kin ca mnh mt cch chnh xc r rng.
Bi TNTL trong mt chng mc no c chm im mt cch
ch quan, im bi nhng ngi chm khc nhau c th khng thng nht.
Mt bi t lun thng c t cu hi v phi mt nhiu thi gian vit cu
tr li.
Khi vit cu hi t lun, GV cn phi din t cu hi mt cch r
ngha, y , cn lm r nhng yu cu trong cu tr li c v di ca
n, vic chm bi tn thi gian.
Cc dng cu hi TNTL
a) Cu hi t lun c s tr li m rng: loi cu ny c phm vi
tng i rng v khi qut, HS c t do din t t tng v kin thc
trong cu tr li nn c th pht huy c sng to v suy lun. Loi cu tr
li ny c gi l tiu lun.

10

b) Cu t lun vi s tr li c gii hn: Loi ny thng c nhiu


cu hi vi ni dung tng i hp. Mi cu tr li l mt on ngn nn
vic chm im d hn.
C 3 loi cu tr li c gii hn:
Loi cu in thm v tr li n gin. l mt nhn nh vit
di dng mnh khng y hay mt cu hi c t ra m HS phi
tr li bng mt cu hay mt t (trong TNKQ c gi l cu in khuyt).
Loi cu t tr li on ngn trong HS c th tr li bng hai
hoc 3 cu trong gii hn ca GV.
Gii bi ton c lin quan ti tr s c tnh ton s hc ra mt
kt qu c th ng theo yu cu ca bi.
1.2.4.2. Trc nghim khch quan
Cc dng cu hi TNKQ
a) Cu trc nghim "ng- sai
Cu ny c trnh by di dng cu pht biu v HS tr li bng
cch la chn mt trong hai phng n ng hoc sai.
b) Cu trc nghim c nhiu la chn
Cu trc nghim c nhiu cu tr li la chn (hay cu hi nhiu
la chn) l loi cu c dng nhiu nht v c hiu qu nht. Mt cu
hi nhiu cu tr li (cu dn) i hi HS tm ra cu tr li ng nht trong
nhiu kh nng tr li c sn, cc kh nng, cc phng n tr li khc
nhau nhng u c v hp l (hay cn gi l cc cu nhiu).
c) Cu trc nghim ghp i
y l loi hnh c bit ca loi cu cu hi nhiu la chn, trong
HS tm cch ghp nhng cu tr li ct ny vi cc cu hi ct khc
sao cho ph hp.
d) Cu trc nghim in khuyt

11

y l cu hi TNKQ m HS phi in t hoc cm t thch hp vi


cc ch trng.
C 2 cch xy dng dng ny:
- Cho trc t hoc cm t HS chn.
- Khng cho trc HS phi t tm. Lu phi son tho dng cu
ny nh th no cc phng n in l duy nht.
e) Cu hi bng hnh v
Trn hnh v s c thiu hoc ch thch sai yu cu HS chn mt
phng n ng hay ng nht trong s cc phng n ra, b sung
hoc sa cha sao cho hon chnh, loi cu hi ny c s dng khi kim
tra kin thc thc hnh hoc quan st th nghim ca HS.
K thut bin son cu trc nghim khch quan
a) Giai on chun b:
Xc nh mc tiu:

Xc nh mc tiu mun kim tra - nh gi cho r rng. Cn phn


chia ni dung chng trnh thnh cc ni dung c th v xc nh tm quan
trng ca tng ni dung phn b trng s. Cc mc tiu phi c
pht biu di dng nhng iu c th quan st c, o c t ra cc
yu cu v mc t c ca kin thc, k nng.
Lp bng c trng:

Sau khi phn chia ni dung chng trnh thnh ni dung dy hc c


th, ngi ta tin hnh lp bng c trng bng cch dng ma trn hai
chiu phn b cu hi theo trng s ni dung v mc tiu cn kim tra.
Phn loi tng loi cu hi trc nghim theo hai chiu c bn: Mt chiu l
chiu cc ni dung quy nh trong chng trnh v chiu kia l chiu cc
mc tiu dy hc hay cc yu cu kin thc, k nng, nng lc ca hc
sinh... cn t c sau khi phi kim tra li cc ni dung hay cc mc tiu

12

ca cu hi. S lng cu hi tu thuc vo mc quan trng ca mi


loi mc tiu v mi loi ni dung.
Tu theo ni dung dy hc v mc tiu dy hc m chng ta chn

loi cu hi nh cu hi c ni dung nh tnh, nh lng, cu hi c ni


dung hiu, bit, vn dng...
Cn chn ra nhng cu hi c mc kh, ph hp vi yu cu nh
gi v mc nhn thc ca hc sinh.
Ngoi ra, gio vin phi chun b t liu nghin cu, ti liu

tham kho c kin thc chuyn mn vng chc, nm vng ni dung


chng trnh, nm vng k thut bin son cu hi trc nghim khch
quan.
b) Giai on thc hin
Sau khi chun b y cc bc giai on chun b mi bt u
chun b cu hi. Mun c bi tp trc nghim khch quan hay, nn theo
cc quy tc tng qut sau:
- Bn s tho cu hi nn c son trc mt thi gian trc khi
kim tra.
- S cu hi bn s tho u tin c nhiu cu hi hn s cu hi
cn dng trong bi kim tra.
- Mi cu hi nn lin quan n mc tiu nht nh. C nh vy, cu
hi mi c th biu din mc tiu di dng o c hay quan st c.
- Mi cu hi phi c din t r rng, khng nn dng cc cm t
c ngha m h nh: thng thng, i khi, c l, c th... V
nh vy hc sinh thng on m cu tr li t cch din t cu hi hn
l vn dng s hiu bit ca mnh tr li cu hi.
- Mi cu hi phi mang y ngha ch khng tu thuc vo
phn tr li chn la hon tt ngha.
- Cc cu hi nn t di th xc nh hn l th ph nh.
13

- Trnh dng nguyn vn nhng cu trch t sch hay bi ging.


- Trnh dng nhng cu c tnh cht nh la hc sinh.
- Trnh hc sinh on c cu tr li da vo d kin cho
nhng cu hi khc nhau.
- Cc cu hi nn c kh va phi khong t 40 % 60 % s hc
sinh tham gia lm bi kim tra tr li c.
- Nn sp t cc cu hi theo th t mc kh dn v cu hi
cng loi c xp vo mt ch.
- Cc ch trng in cu tr li nn c chiu di bng nhau.
- Phi son tho k p n trc khi cho hc sinh lm bi kim tra v
cn bo trc cho hc sinh cch cho im mi cu hi.
- Trc khi loi b cu hi bng phng php phn tch thng k,
phi kim tra li cu hi cn thn, tham kho kin ng nghip, chuyn
gia v i khi cu hi cn kim tra - nh gi mt mc tiu quan trng
no m ch s thng k khng tht s buc phi tun th loi cu hi
.
1.3. Bi tp hc hc gn vi thc tin
1.3.1. Khi nim BTHH gn vi thc tin

BTHH gn vi thc tin (BTHH thc tin) l nhng bi tp c ni


dung ho hc (nhng iu kin v yu cu) xut pht t thc tin. Quan
trng nht l cc bi tp vn dng kin thc vo cuc sng v sn xut, gp
phn gii quyt mt s vn t ra t thc tin.
1.3.2. Vai tr, chc nng ca BTHH thc tin

Trong dy hc ho hc, bn thn BTHH c coi l phng php


dy hc c hiu qu cao trong vic rn luyn k nng ho hc. N gi vai
tr quan trng trong mi khu, mi loi bi dy ho hc, l phng php
quan trng nht nng cao cht lng dy hc ho hc.

14

BTHH va l mc ch, va l ni dung ca vic dy v hc ho


hc. Bi tp cung cp cho HS kin thc, con ng ginh ly kin thc v
cn mang li nim vui sng ca s pht hin, ca s tm ra p s.
BTHH c chc nng dy hc, chc nng gio dc, chc nng kim
tra, chc nng pht trin. Nhng chc nng ny u hng ti vic thc
hin cc mc ch dy hc. Tuy nhin trong thc t cc chc nng ny
khng tch ri vi nhau.
i vi HS, BTHH l phng php hc tp tch cc, hiu qu v
khng c g thay th c, gip HS nm vng kin thc ho hc, pht trin
t duy, hnh thnh k nng, vn dng kin thc ho hc vo thc t i
sng, sn xut v nghin cu khoa hc, t lm gim nh s nng n
cng thng ca khi lng kin thc l thuyt v gy hng th say m hc
tp cho HS.
i vi GV, BTHH l phng tin, l ngun kin thc hnh thnh
khi nim ho hc, tch cc ho hot ng nhn thc ca HS trong qu
trnh dy hc. C th l:
- BTHH c s dng nh l ngun kin thc HS tm ti, pht
trin kin thc, k nng.
- BTHH dng m phng mt s tnh hung thc t i sng
HS vn dng kin thc vo gii quyt cc vn ca thc t t ra.
- S dng bi tp to tnh hung c vn kch thch hot ng t
duy tm ti sng to v rn luyn k nng gii quyt vn hc tp, nng
cao hng th hc tp b mn.
Nh vy BTHH c coi nh l mt nhim v hc tp cn gii
quyt, gip HS tm ti, nghin cu i su vn dng kin thc ho hc mt
cch sng to t gip HS c nng lc pht hin vn - gii quyt vn
hc tp hoc thc tin t ra c lin quan n ho hc, gip HS bin

15

nhng kin thc tip thu c qua bi ging thnh kin thc ca chnh
mnh.
Kin thc s nh lu khi c vn dng thng xuyn nh M.A.
anilp nhn nh: "Kin thc s c nm vng thc s, nu HS c th
vn dng thnh tho chng vo vic hon thnh nhng bi tp l thuyt v
thc hnh" .
BTHH thc tin cng c y cc vai tr, chc nng ca mt
BTHH. Cc chc nng l:
a) V kin thc
Thng qua gii BTHH thc tin, HS hiu k hn cc khi nim, tnh
cht ho hc, cng c kin thc mt cch thng xuyn v h thng ho
kin thc, m rng s hiu bit mt cch sinh ng, phong ph m khng
lm nng n khi lng kin thc ca HS.
Bn cnh , BTHH thc tin gip HS thm hiu bit v thin nhin,
mi trng sng, ngnh sn xut ho hc, nhng vn mang tnh thi s
trong nc v quc t.
Ngoi ra, cn gip HS bc u bit vn dng kin thc l gii v
ci to thc tin nhm nng cao cht lng cuc sng.
b) V k nng
Vic gii BTHH thc tin gip HS:
- Rn luyn v pht trin cho HS nng lc nhn thc, nng lc thch
ng, nng lc pht hin v gii quyt vn , nng lc hp tc v lm vic
theo nhm.
- Rn luyn v pht trin cc k nng hc tp nh: k nng thu thp
thng tin, vn dng kin thc gii quyt tnh hung c vn mt cch
linh hot, sng to
- Rn luyn k nng thc hnh ho hc.

16

- Bi dng v pht trin cc thao tc t duy: quan st, so snh, phn


tch, suy on, tng hp.
c) V gio dc t tng
Vic gii BTHH thc tin c tc dng :
- Rn luyn cho HS tnh kin nhn, t gic, ch ng, chnh xc,
sng to trong hc tp v trong qu trnh gii quyt cc vn thc tin.
- Thng qua ni dung bi tp gip HS thy r li ch ca vic hc
mn ho hc t to ng c hc tp tch cc, kch thch tr t m, c
quan st, s ham hiu bit, lm tng hng th hc mn ho hc v t c
th lm cho HS say m nghin cu khoa hc v cng ngh gip HS c
nhng nh hng ngh nghip tng lai.
Ngoi ra, v cc BTHH thc tin gn lin vi i sng ca chnh bn
thn HS, ca gia nh, ca a phng v vi mi trng xung quanh nn
cng gp phn tng ng c hc tp ca HS: hc tp nng cao cht
lng cuc sng ca bn thn v ca cng ng. Vi nhng kt qu ban
u ca vic vn dng kin thc ho hc ph thng gii quyt cc vn
thc tin HS thm t tin vo bn thn mnh tip tc hc hi, tip tc
phn u v pht trin.
d) Gio dc k thut tng hp
B mn ha hc c nhim v gio dc k thut tng hp cho HS,
BTHH to iu kin tt cho GV lm nhim v ny.
Nhng vn ca k thut ca nn sn xut yu cu c bin thnh
ni dung ca cc BTHH, li cun HS suy ngh v cc vn ca k thut.
BTHH cn cung cp cho HS nhng s liu l th ca k thut, nhng
s liu mi v pht minh, v nng sut lao ng, v sn lng ngnh sn
xut hn hp t c gip HS ha nhp vi s pht trin ca khoa hc, k
thut thi i mnh ang sng.

17

Vd: Tnh lng ng cc cha 65% tinh bt sn xut c 2,3 tn


ancol etylic. Bit hiu sut qu trnh sn xut l 75%.
1.3.3. Phn loi BTHH thc tin

1.3.3.1. C s phn loi BTHH ni chung [30]


Qu trnh dy hc ha hc gm 3 cng on l dy hc bi mi; n
tp, h thng ho kin thc v luyn tp; kim tra - nh gi kt qu dy hc.
a) cng on dy hc bi mi ta nn phn loi BTHH theo ni
dung phc v cho vic dy hc v cng c bi mi. Tn ca mi loi c
th nh tn cc chng trong sch gio khoa.
V d lp 12 phn Ha hc hu c ta c:
- Bi tp v Este-Lipit
- Bi tp v cacbohirat
- Bi tp v amin, aminoaxit, protein
- Bi tp v polime v vt liu polime
Mi loi ta cn c mt h thng bi tp bo m cc yu cu sau:
- Ph kn kin thc ca chng hay ca mt vn
- S lng cn hnh thnh cc k nng cn thit
- M rng v o su thm kin thc ca chng
- C mt s bi tp hay pht trin nng lc t duy, rn tr thng
minh cho HS.
Mun c mt h thng bi tp nh trn (v d khong 20 bi) cn
tuyn chn t hng 100 bi tp hin c v loi .
b) cng on n tp, h thng ho kin thc v kim tra - nh gi
do mang tnh cht tng hp, c s phi hp gia cc chng ta nn phn
loi da trn cc c s sau:
- Da vo hnh thc, BTHH c th chia thnh: Bi tp TNTL (t tr
li) bao gm cc dng tr li bng mt t, bng mt cu ngn, tr li c bi

18

(theo cu trc hoc t do), gii bi tp; bi tp TNKQ bao gm cc dng


cu hi c/khng, ng/sai, nhiu la chn, phc hp, ghp i.
+ Bi tp TNTL l dng bi tp yu cu HS phi kt hp c kin thc
ho hc, ngn ng ho hc v cng c ton hc trnh by ni dung ca
bi ton ho hc.
+ Bi tp TNKQ l loi bi tp hay cu hi c km theo cu tr li
sn v yu cu HS suy ngh ri dng 1 k hiu n gin quy c tr
li.
- Da vo tnh cht hot ng ca HS khi gii bi tp c th chia
thnh bi tp l thuyt (khi gii khng phi lm th nghim) v bi tp thc
nghim (khi gii phi lm th nghim).
- Da vo chc nng ca bi tp c th chia thnh bi tp i hi s
ti hin kin thc (bit, hiu, vn dng), bi tp rn t duy c lp, sng
to (phn tch, tng hp, nh gi).
- Da vo tnh cht ca bi tp c th chia thnh bi tp nh tnh v
nh lng.
- Da vo kiu hay dng bi tp c th chia thnh:
+ Bi tp xc nh cng thc phn t ca hp cht
+ Bi tp xc nh thnh phn % ca hn hp
+ Bi tp nhn bit cc cht
+ Bi tp tch cc cht ra khi hn hp
+ Bi tp iu ch cc cht
+ Bi tp bng hnh v v.v
- Da vo khi lng kin thc c th chia thnh bi tp n gin
hay phc tp (hoc c bn hay tng hp).
- Da vo ni dung c th chia thnh: Bi tp c ni dung thun tu
ho hc, bi tp c ni dung gn vi thc tin (bi tp thc tin).

19

Trn thc t dy hc, s phn loi trn ch l tng i. C nhng


bi va c ni dung thuc bi tp nh tnh li va c ni dung thuc bi
tp nh lng; hoc trong mt bi c th c phn TNKQ cng vi gii
thch, vit phng trnh ha hoc
1.3.3.2. Phn loi BTHH thc tin
BTHH thc tin cng c phn loi tng t cch phn loi BTHH
ni chung.
Da vo hnh thi hot ng ca HS khi gii bi tp, c th chia
thnh: Bi tp l thuyt, bi tp thc nghim.
Da vo tnh cht ca bi tp, c th chia thnh:
Bi tp nh tnh: Bao gm cc bi tp v gii thch cc hin tng,
cc tnh hung ny sinh trong thc tin; la chn ho cht cn dng cho
ph hp vi tnh hung thc tin, nhn bit, tinh ch, ra phng hng
ci to thc tin
V d 1: Khi nu canh c ta thng cho thm cc qu chua nh kh
chua, dc, su, me Hy gii thch ?
V d 2: Dng hai a thu tinh, a th nht c nhng vo dung dch
HCl c, a th hai nhng vo dung dch etylamin. Ly hai a ra khi
dung dch v a li gn nhau s thy khi trng nh sng m bay ln.
Gii thch hin tng v vit phng trnh ha hc ca phn ng.
Bi tp nh lng: Bao gm dng bi tp v tnh lng ho cht
cn dng, pha ch dung dch
V d: Mt loi m cha 50% olein (tc glixeryl trioleat), 30% panmitin
(tc glixeryl tripamitat) v 20% stearin (tc glixeryl tristearat). Vit phng trnh ha hc ca phn ng iu ch x phng natri t loi m nu
trn. Tnh khi lng x phng v khi lng glixerol thu c t 100 kg
loi m , gi s phn ng xy ra hon ton.

20

Bi tp tng hp: Bao gm c kin thc nh tnh ln nh lng.


V d: Trong qu trnh ch bin nc ma thu ly ng kt tinh
(ch cha 2% tp cht) v r ng (cha 25% ng nguyn cht) ngi ta
phi dng vi sng vi lng 2,8 kg vi sng c 100 kg ng kt
tinh. R ng c ln men thnh ancol etylic vi hiu sut.
a) Vai tr ca vi l g?
b) Tnh lng ng kt tinh v lng ancol etylic thu c t 260
lt nc ma c nng ng 7,5% v khi lng ring 1,103 g/ml. Bit
rng ch 70% ng thu c dng kt tinh, phn cn li nm trong r ng.
c) Tnh lng vi sng cn x l lng nc ma trn.
Da vo lnh vc thc tin c gn vi ni dung bi tp, c th
chia thnh:
Bi tp ho hc c ni dung lin quan n sn xut cng nghip v
nng nghip
V d: Trong khu cng nghip lc ha du tng lai, d kin c c
nh my sn xut PVC.
a) Hy ngh hai s phn ng lm c s cho vic sn xut
vinylclorua t sn phm crackinh du m v NaCl.
b) Hy phn tch cc u nhc im ca mi s , nu cch khc
phc v la chn s c li hn.
Bi tp v cc vn trong i sng, hc tp : Bao gm cc dng bi
tp v:
*Gii quyt cc tnh hung c vn trong qu trnh lm thc hnh,
th nghim nh: S dng dng c th nghim, s dng ho cht hp l, x l
tai nn xy ra, phng chng c hi, nhim trong khi lm th nghim

21

V d : Trong phng th nghim khi mun ra l ng anilin ngi ta


thng ra bng g? Hy gii thch?
* Cc mo vt trong vic s dng, ch bin thc n hay trong vic s
dng v bo qun gia dng
V d 1: V sao x phng b gim tc dng git ra trong nc cng
cn bt git tng hp th khng?
V d 2: kh mi tanh ca c, sau khi ra sch bng nc ngi
ta thng ra li bng gim? V sao?
Bi tp c lin quan n mi trng v vn bo v mi trng
V d: Hin nay, ti PE c dng lm ti an ton ng thc
phm. Tuy nhin, nu ko di tnh trng s dng ti PE s dn n hu qu
g? Cn c gii php no thay th PE?Mi lnh vc thc tin trn li bao
gm tt c cc loi bi tp nh tnh, nh lng, tng hp; bi tp l
thuyt, bi tp thc hnh.
Bi tp ho hc c ni dung lin quan n s pht trin kinh t, du
lch , quc phng
Da vo mc nhn thc ca HS. Cn c vo cht lng ca
qu trnh lnh hi v kt qu hc tp, GS. Nguyn Ngc Quang a ra 4
trnh lnh hi (4 mc ) nh sau:
Mc 1: Ch yu cu HS ti hin kin thc tr li cu hi l
thuyt.
V d: trng bn trong rut phch, ngi ta dng phn ng ca
glucoz vi AgNO 3 trong dung dch NH3.
a)

Vit phng trnh ha hc ca phn ng xy ra.

b)

V sao ngi ta khng dng fomalin trng rut phch?.

Mc 2: Yu cu HS vn dng kin thc gii thch c cc s


kin, hin tng ca cu hi l thuyt.

22

V d:
1) Trong khu phn n, tinh bt c vai tr nh th no?
2) V sao x phng b gim tc dng git ra trong nc cng cn
bt git tng hp th khng?
Mc 3: Yu cu HS vn dng kin thc ho hc gii thch
nhng tnh hung xy ra trong thc tin.
V d:
1) Dn gian c cu: Nhai k no lu, cy su tt la. V sao nhai k
no lu?
2) Melamin l cht g? Ti sao n li c trong sa ca Trung Quc
m bo ch ni n ?
Mc 4: Yu cu HS vn dng kin thc, k nng ho hc gii
quyt nhng tnh hung thc tin hoc thc hin mt cng trnh nghin
cu khoa hc nh, n gin, ra k hoch hnh ng c th, vit bo co.
V d: iesel sinh hc l mt loi nhin liu c tnh cht tng
ng vi nhin liu du iesel nhng khng phi sn xut t du m m
t du thc vt (cy ci du, cy u nnh, cy hng dng, du da, du
ht cau) hay m ng vt (c da trn). Nhn theo phng din ho hc th
iesel sinh hc l metyl este ca nhng axit bo. sn xut iesel sinh
hc ngi ta pha khong 10% metanol vo du thc vt (m ng vt) v
dng nhiu cht xc tc khc nhau (KOH, NaOH, ancolat). Phn ng tin
hnh p sut thng, nhit 60 0C. Hy vit phn ng ho hc xy ra
trong qu trnh sn xut iesel sinh hc. Phn tch u, nhc im ca vic
sn xut loi nhin liu ny.
Tng mc trn c th c chia lm nhiu mc nh hn na
ph hp vi trnh ca HS ng thi cng th hin s phn ho HS
trong cng mt bi, trong h thng BTHH thc tin.
Trn y l mt s cch phn loi BTHH thc tin. Tuy nhin, c
23

nhiu BTHH thc tin li l tng hp ca rt nhiu loi bi.


1.3.4. Mt s nguyn tc khi xy dng BTHH thc tin

1.3.4.1. Ni dung BTHH thc tin phi m bo tnh chnh xc, tnh khoa
hc, tnh hin i
Trong mt BTHH thc tin, bn cnh ni dung ho hc n cn c
nhng d liu thc tin. Nhng d liu cn phi c a vo mt cch
chnh xc, khng tu tin thay i.
Trong mt s bi tp v sn xut ho hc nn a vo cc dy
chuyn cng ngh ang c s dng Vit Nam hoc trn Th gii,
khng nn a cc cng ngh qu c v lc hu hin khng dng hoc t
dng.
1.3.4.2. BTHH thc tin phi gn gi vi kinh nghim ca HS
Nhng vn thc tin c lin quan n ho hc th rt nhiu, rt
rng. Nu BTHH thc tin c ni dung v nhng vn gn gi vi kinh
nghim, vi i sng v mi trng xung quanh HS th s to cho cc em
ng c v hng th mnh m khi gii.
V d: phn bit da tht v da gi ngi ta thng lm g? Hy
gii thch?
HS vi kinh nghim c c trong i sng v kin thc ho hc
c hc s la chn phng n tr li, gii thch s la chn ca mnh.
HS s c s ho hc ch i thy c a ra p n ng khng nh
mnh. Trong bi tp ny khi HS gii s c mt s kh nng xy ra nh sau:
- HS phn tch v gii thch ng. y s l nim vui rt ln i vi
HS v kinh nghim ca mnh l ng theo khoa hc ho hc.
- HS phn tch v gii thch gn ng hoc ng mt phn no .
Khi HS phn tch v gii thch gn ng hoc ng mt phn no th
HS s cm thy tic nui v bn thn gn tm ra cu tr li, t HS s c
ng lc quan st thc tin v vn dng kin thc ho hc mt cch linh

24

hot hn gii thch cc tnh hung thc tin hoc thay i vic lm theo
thi quen cha ng khoa hc ca bn thn.
1.3.4.3. BTHH thc tin phi da vo ni dung hc tp
Cc BTHH thc tin cn c ni dung st vi chng trnh m HS
c hc. Nu BTHH thc tin c ni dung hon ton mi v kin thc ho
hc th s khng to c ng lc cho HS gii bi tp .
V d : Khi dy bi peptit v protein (SGK ha hc 12) c th a
cu hi Ti sao khi nu canh cua th gch cua li ni ln?
1.3.4.4. BTHH thc tin phi m bo logic s phm
Cc tnh hung thc tin thng phc tp hn nhng kin thc ho
hc ph thng trong chng trnh, nn khi xy dng BTHH thc tin cho
HS ph thng cn phi c bc x l s phm lm n gin tnh hung
thc tin. Cc yu cu gii BTHH thc tin cng phi ph hp vi trnh ,
kh nng ca HS. C th:
- Vi HS yu hoc trung bnh nn s dng cu hi mc 1 v 2 (da
trn mc nhn thc ca HS).
- Vi HS kh hoc gii nn s dng cu hi mc 3 v 4.
- Khi kim tra-nh gi cn s dng cc loi BTHH cc mc 1, 2
v 3 to iu kin cho tt c cc HS u c th tr li c cu hi kim
tra.
1.3.4.5. BTHH thc tin phi c tnh h thng, logic
Cc BTHH thc tin trong chng trnh cn phi sp xp theo
chng, bi, theo mc pht trin ca HS. Trong mi chng, bi nn c
tt c cc loi, dng BTHH thc tin.
Trong qu trnh dy hc, thng qua kim tra, nh gi, cn phi xy
dng nhng bi tp thc tin mc va v cao hn mt cht so vi
mc nhn thc ca HS nng dn trnh , kh nng nhn thc ca
HS.
25

Bin ho ni dung bi tp thc tin theo phng php tip cn


moun. Xy dng mt s bi tp thc tin in hnh (xy dng theo
phng php tip cn moun) v t c th lp rp chng vo cc tnh
hung thc tin c th, ni dung bi hc c th, hoc tho g bi ton phc
tp thnh nhng bi ton n gin, to ra nhng bi tp mi.
1.4. Tnh hnh s dng BTHH gn vi thc tin trong dy hc Ha hc
trng THPT

1.4.1. Nhim v iu tra


- Tm hiu thc trng dy v hc ho hc trng trung hc ph thng.
- Tm hiu hng th ca hc sinh vi mn ho hc.
- Tnh hnh s dng bi tp ho hc c ni dung gn vi thc tin
1.4.2. Ni dung iu tra
- Hng th ca hc sinh i vi mn ho hc trng trung hc ph
thng.
- Cht lng dy v hc ho hc trng trung hc ph thng.
- Vic s dng cc bi tp ho hc c ni dung gn vi thc tin
trng trung hc ph thng.
1.4.3. i tng iu tra
- Cc gio vin trc tip ging dy b mn ho hc mt s trng
THPT thuc a bn tnh Bc Giang.
- Hc sinh THPT mt s trng thuc a bn tnh Bc Giang.
1.4.4. Phng php iu tra
- Gp g, trao i trc tip gio vin v hc sinh mt s trng
trung hc ph thng.
- Gi v thu phiu iu tra cho gio vin, hc sinh.
1.4.5. Kt qu iu tra
Thng qua vic d gi ca mt s gio vin, gi phiu iu tra ti
gio vin dy b mn ho v hc sinh ca mt s trng THPT trn a

26

bn tnh Bc Giang gm: Trng THPT Hip Ha 2, Trng THPT Vit


Yn 2, Trng THPT Vit Yn 3, kt qu thu c nh sau:

Bng 1.1: Tn sut s dng bi tp ho hc c ni dung gn vi thc tin


i vi gio vin trong dy hc ha hc trng THPT.
Thng xuyn

Thnh thong

t khi

Khng bao gi

Kt qu

0/ 20

8/20

10/20

2/20

Phn trm

0%

40%

50%

10 %

Bng 1.2: Kt qu iu tra s dng bi tp c ni dung gn vi thc tin


trong cc tit hc.
Nghin cu

n tp,

bi mi

luyn tp

Kt qu

8/20

Phn trm

40%

Thc hnh

Kim tra

9/20

2/20

1/20

45%

10%

5%

Bng 1.3: kin ca gio vin v s cn thit s dng bi tp c ni dung


gn vi thc tin.
Cn thit

Khng cn thit

kin khc

Kt qu

20/20

Phn trm

100%

Bng 1.4: Kt qu tm hiu nguyn nhn ca vic t hoc khng a bi tp


thc tin vo trong dy hc ha hc i vi gio vin THPT.
S GV

Nguyn nhn

27

Phn trm

Khng c nhiu ti liu

9/20

45%

Mt nhiu thi gian tm kim, bin son

7/20

35%

Thi gian tit hc hn ch

3/20

15%

Trong cc k kim tra, k thi khng yu cu 1/20

5%

Bng 1.5: Kt qu iu tra hng th ca HS khi c yu cu gii quyt cc vn


lin quan n thc tin trong mn ha hc
Thch

Khng thch

Bnh thng

Kt qu

82/183

49/183

52/183

Phn trm

44,81%

26,78%

28,41%

Bng 1.6: Kt qu iu tra s quan tm ca hc sinh v cc vn lin


quan n thc tin c lng ghp trong chng trnh ha hc THPT
Sc khe,

Kt qu
Phn
trm

Sn xut

Cc vn

Vn pht

v sinh an

Mi

cng

ton thc

trng

nghip v

phm
55/183

53/183

nng
27/183
nghip

45/183

phng
3/183

30%

28,96%

14,75%

24,59%

1,7%

trin kinh

t, quc

sng

Bng 1.7: Kt qu iu tra kin hc sinh v s cn thit ca bi tp ho


hc c ni dung gn vi thc tin
Cn thit

Khng cn thit

kin khc

Kt qu

160/183

0/183

23/183

Phn trm

87,43%

0%

12,57%

28

1.4.6. nh gi kt qu iu tra
Qua s liu cc bng thu c, chng ti nhn thy:
- V pha gio vin, vic s dng bi tp ho hc c ni dung gn
vi thc tin cn rt hn ch a s cc gio vin ch s dng trong bi bi
thao ging. Nguyn nhn chnh c a ra l tn nhiu thi gian tm
hiu v bin son cc bi tp.
- Hu ht cc kin ca gio vin v hc sinh cho rng cn thit
phi c bi tp ha hc c ni dung gn vi thc tin trong dy v hc ho
hc trng trung hc ph thng.
- Kt qu trn cho thy vic xy dng c mt h thng bi tp ha
hc gn vi thc tin rt c ngha

, s gp phn nng cao cht lng dy

v hc hoa ho c trng trung ho c ph thng

29

CHNG 2
H THNG BI TP THC TIN PHN HA HC HU C LP
12 TRNG TRUNG HOC PH THNG
2.1. Phn tch ni dung kin thc v cu trc phn ho hc hu c
trong chng trnh THPT
2.1.1. Ni dung kin thc phn ho hc hu c
Phn ho hc hu c trong chng trnh THPT gm 61 tit, trong
c 38 tit l thuyt, 13 tit luyn tp, 6 tit thc hnh v 4 tit kim tra. Ni
dung ny c phn b hc k II lp 11 v k I lp 12.
H thng kin thc ho hc hu c trng THPT mang tnh k
tha, pht trin v hon thin cc ni dung kin thc c nghin cu
THCS trn c s l thuyt ch o ca chng trnh. Ni dung kin thc
c sp xp thnh cc chng.
1. Cc khi nim m u i cng v ha hu c: cung cp cc
kin thc c bn v thuyt cu to hp cht hu c cng vi thuyt
electron, lin kt ha hc to nn c s l thuyt ch o cho phn ha hc
hu c. Ni dung phn i cng bao gm cc vn :
- Khi nim i cng m u, s phn loi cht trong ha hc hu
c.
- Cch xc nh thnh phn nh tnh, nh lng, lp cng thc,
biu din phn t t hp cht hu c theo cc dng cng thc: cng thc
tng qut, cng thc n gin nht, cng thc cu to
- Thuyt cu to phn t hp cht hu c.
- Khi nim ng ng, ng phn, dng lin kt ha hc, s lai ha,
phn b khng gian ca hp cht hu c.
2. Nghin cu cc loi cht hu c c bn:

30

H thng kin thc v cc loi hp cht hu c c sp xp theo


cc chng
+ Hirocacbon no.
+ Anken- Ankadien- Ankin.
+ Aren- Ngun hirocacbon thin nhin.
+ Dn xut halogen. Ancol- Phenol.
+ Anehit- Xeton- Axit cacboxylic.
+ Este- Lipit.
+ Cacbohirat.
+ Amin- Aminoaxit- Protein.
+ Polime v vt liu polime.
- Nghin cu cc loi cht hu c (hirocacbon, hp cht c nhm
chc, hp cht cao phn t) trn c s nghin cu mt cht c th nhm
lm r cu to phn t (thnh phn dng lin kt), tnh cht ha hc c
trng ca dy ng ng thuc cc loi hp cht hu c c th.
- Nghin cu h thng ngn ng ha hc trong ha hu c.
- Nghin cu quy lut chi phi qu trnh bin i cc cht hu c,
loi phn ng, c ch, c im ca tng phn ng, quy lut nh hng
qua li gia cc nguyn t trong phn t (quy tc cng, tch, th vo nhn
thm).
- Mi lin quan chuyn ha gia cc loi cht hu c t n gin n
phc tp.
3. Kin thc v ng dng thc tin v phng php iu ch cc loi
hp cht hu c c bn:
Kin thc v k nng ha hc v phng php gii cc dng bi tp
ha hc hu c. H thng kin thc ha hu c c trnh by theo dy
ng ng v cc loi cht. S nghin cu k mt cht in hnh c ng
dng nhiu trong thc t, trn c s cc kin thc ny hc sinh hiu
31

c cu to, tnh cht c trng ca cc cht trong dy ng ng. Cc


loi cht hu c c sp xp theo mt h thng logic t loi cht n gin
c v thnh phn cu to phn t n lot cht phc tp ph hp vi s tip
thu ca hc sinh v theo tin trnh pht trin v mi lin quan nh tnh
gia cc lot cht hu c.
Nh vy phn ha hu c trng THPT ch trng nghin cu
cc lot cht hu c mt cch y , h thng, ton din trn c s l
thuyt ch o ca chng trnh, mang tnh k tha, pht trin v hon
thin ni dung c nghin cu THCS.
2.1.2. c im v ni dung kin thc v cu trc phn ho hc hu c
Trong chng trnh ho hc ph thng cc kin thc v ho hc hu
c c sp xp trong chng trnh ho hc lp 9 THCS v chng trnh
ho hc lp 11, 12 trng THPT.
1. Ni dung kin thc phn ho hc hu c c xy dng v nghin
cu trn c s cc quan im l thuyt hin i, y , phong ph v ton
din. H thng l thuyt ny cho hc sinh suy l, d on l thuyt,
gii thch tnh cht da vo s phn tch c im cu trc phn t ca hp
cht hu c.
Cc quan im ca l thuyt cu to nguyn t, lin kt ho hc,
thuyt cu to hp cht hu c cung cp c s l thuyt gip hc sinh hiu
c c im cu trc phn t cc cht hu c c bn, gii thch kh nng
lin kt thnh cc mch ca nguyn t cacbon. S lai ho obitan nguyn t
v cc dng lai ho c bn, s hnh thnh cc dng lin kt ho hc c bit
l lin kt cng ho tr trong phn t hp cht hu c, lin kt hiro gia
cc phn t l c s gip hc sinh hiu c tnh cht vt l ca mt s loi
hp cht hu c (tnh tan, nhit nng chy, nhit si), l do hnh
thnh 4 lin kt trong phn t metan l nh nhau, mch cacbon trong phn
t hp cht hu c l ng gp khc, s phn b cc nguyn t trong
32

phn t khng cng nm trn mt mt phng v c s quay tng i t do


ca cc nguyn t, nhm nguyn t quanh trc lin kt to ra v s cu
dng khc nhauT c im ca lin kt cng ho tr, cc kiu phn ct
dng lin kt ny to ra sn phm trung gian l gc t do, cacbocation
rt km bn l c s HS hiu c c im phn ng hu c (xy ra
chm, theo nhiu hng, to nhiu sn phm), c ch ca cc dng phn
ng hu c c bn (th, cng, tch...), quy tc chi phi phn ng th, cng,
tch, xc nh c sn phm chnh, ph trong qu trnh nghin cu cc
loi cht hu c c th.
Trong phn ho hu c, ngn ng ho hc c trnh by c th
theo danh php IUPAC (tn gc - chc, tn thay th) m bo c tnh
nht qun, logic trong ton b chng trnh v tnh khoa hc hin i, ho
nhp vi h thng danh php ho hc quc t mc ph thng.
Cc phng php nghin cu ho hc hu c c trang b mc
c bn v cc phng php thc nghim: chng ct, chit, kt tinh trong
iu ch, tch cht hu c v vn dng chng trong thc hnh, gii cc
dng bi tp lp cng thc hp cht hu c da vo cc d kin thc
nghim.
S vn dng cc kin thc l thuyt trong vic nghin cu cc cht
hu c c th lm r mi quan h qua li gia c im cu to phn t
hp cht hu c vi tnh cht ca chng v vn dng gii thch cc kin
thc, hin tng thc t c lin quan.
2. Ni dung kin thc m bo tnh ph thng, c bn hin i, ton
din v thc tin, phn nh c s pht trin mnh m ca ho hc hu c
trong thp nin cui th k XX.
Tnh c bn, hin i ca chng trnh c th hin ni dung cc
kin thc l thuyt. H thng kin thc ny cho php vn dng cc thnh
tu ca c hc lng t vo vic nghin cu bn cht, c im lin kt
33

trong hp cht hu c (s xen ph cc obitan to ra cc dng lin kt n,


i, ba, h lin hp, h thm, lin kt hiro), cu trc ho hc ca hp
cht hu c. Cu trc phn t ca cc hp cht hu c c trnh by
mc chi tit, y lm c s cho vic gii thch tnh cht l hc,
ho hc ca cht, v d nh cu trc dng mch vng ca glucoz,
saccaroz, mch phn t xon l xo ca amiloz, amilopectinl c s
gii thch cc tnh cht ca cc loi cacbohidrat.
Tnh khoa hc hin i v thc tin ca ni dung nghin cu c
th hin r nt qua s trnh by chun xc, m bo tnh chnh xc khoa
hc ca cc nh ngha, khi nim, qui tcc a vo trong chng
trnh SGK. Cc kin thc v cng ngh sn xut cht hu c th hin c
phng php tng hp hu c hin i, cc cng ngh, qui trnh sn xut,
cht xc tc mi c p dng trong thc tin to ra cc sn phm c
gi thnh h, cht lng cao hn thay th cho cc qui trnh lc hu.
V d:
- S dng metan, etilen lm nguyn liu tng hp cc cht hu c
thay cho axetilen ( vi , than ).
- K thut p dng trong cng ngh ch bin du m
- Qui trnh tng hp axit axetic t ancol metylic v cacbon oxit.
Tng cng cc kin thc thc tin trong ni dung hc tp nh: hp
cht thin nhin tecpen, cht ty ra, vt liu compozit, keo dn, cht do,
dn xut halogen, axeton c b sung vo chng trnh. Vn
nhim mi trng c lng ghp trong cc ni dung c th v c cn
nhc tnh ton trong cc qui trnh sn xut ho hc.
Tnh ton din ca chng trnh c th hin h thng kin thc
v cc loi cht hu c c nghin cu trong chng trnh. Cc loi hp
cht hu c c bn, tiu biu u c nghin cu v sp xp t n gin
n phc tp v thnh phn v cu trc phn t: t hirocacbon n cc
34

dn xut ca hirocacbon. Trong nghin cu cc loi cht hu c c ch


trng n cc cht tiu biu cho tng dy ng ng.
Nh vy ni dung kin thc phn ho hc hu c c ch trng
nhiu v tnh khoa hc, hin i h thng, ton din v thc tin, th hin
c s pht trin mnh m ca ho hc hu c trong vic gii quyt cc
vn c bn l to c s vt cht phc v i sng, kinh t, x hi trong
nc v trn th gii.
3. Chng trnh phn ho hc hu c c xy dng theo nguyn tc
ng tm, nghin cu hai ln, mang tnh k tha v pht trin hon chnh
trn c s l thuyt ch o ca chng trnh.
Phn kin thc ho hc hu c THCS nghin cu cc cht c th i
din cho cc cht hu c c bn nh : metan, etilen, axetilen, benzene,
ancol etylic, axit axetic, cht bo, glucoz, tinh bt Cc cht c
nghin cu nhng nt c bn nht v thnh phn, cu to phn t, tnh
cht nhm cung cp cho hc sinh khi nim c bn, ton din v cht, cht
hu c, mi quan h thnh phn, cu to phn t vi tnh cht cc hp cht
hu c.
Phn kin thc ho hc hu c THPT c nghin cu lp 11 v
12, cc cht hu c c nghin cu theo cc loi hp cht trn c s l
thuyt cu to nguyn t, lin kt ho hc v kin thc i cng v ho
hu c vi mc kht qut cao. S nghin cu ny mang tnh k tha,
pht trin, hon thin v khi qut cc kin thc c THCS v trong
nghhin cu lun c s gii thch, tm hiu bn cht cc qu trnh bin i
ca cc loi cht hu c, lm r mi quan h bin chng gia thnh phn,
cu trc phn t hp cht vi tnh cht cc cht, nh hng qua li gia
nguyn t, nhm nguyn t trong phn t cc hp cht hu c s chuyn
ho gia cc loi hp cht, cc qu trnh tng hp hu c v ng dng ca
chng.
35

4. H thng kin thc c sp xp theo logic cht ch mang tnh k


tha v pht trin, m bo tnh s phm, ph hp vi kh nng nhn thc
ca hc sinh.
Cc kin thc THCS th mang tnh c th, nghin cu cc cht c
th, t n gin n phc tp ph hp vi hot ng t duy c th ca hc
sinh THCS.
THPT phn c s l thuyt c nghin cu trc lm c s cho
s d on, phn tch, gii thch tnh cht cc cht v cc qu trnh ho hc
khi nghin cu tng loi cht c th. Qu trnh nghin cu cc cht lun c
s suy din, khi qut ho, ph hp vi phng php nhn thc v t duy
hc tp nhp nhanh ca hc sinh THPT.
Cc kin thc v cht hu c c sp xp trong chng trnh mang
tnh k tha, pht trin v c mi quan h di tnh gia cc loi hp cht
hu c:
Hirocacbon Dn xut halogen Dn xut cha oxi Dn
xut cha nit Polime.
Trong nghin cu cc loi hp cht lun ch trng n cc mi lin
h gia cc loi hirocacbon, gia cc dn xut c oxi, gia hirocacbon
vi cc dn xut ca hirocacbon, cc mi lin h ny l c s cho hc
sinh thit lp s tng hp cc cht hu c v cng l c s n tp, h
thng ho cc kin thc c bn nht ca chng trnh. S sp xp ny lm
cho mc kh khn, phc tp ca ni dung kin thc c tng ln dn
dn, to iu kin cho gio vin t chc cc hot ng hc tp trong gi
hc v pht trin t duy, nng lc nhn thc cho hc sinh. S nghin cu
cc cht hu c c thc hin dng khi qut, cc loi cht hu c
c biu th bng cng thc tng qut, cng thc chung, biu din cc
qu trnh bin i bng phng trnh tng qut, phng php nhn thc
c bt u t vic phn tch c im cu trc phn t suy lun v c
36

tnh chung ca loi cht v tnh cht ca cht c th trong dy ng ng


. Vi cc nt c th v cu trc ni dung, phng php nghin cu cc
cht hu c s to iu kin thun li gio vin pht trin t duy khi
qut, hnh thnh phng php hc tp, nghin cu cc cht hu c cho hc
sinh. Nhng c im v ni dung, cu trc chng trnh phn ho hc
hu c cn l c s cho vic la chn phng php, phng tin dy hc
ca gio vin v phng php hc tp ca hc sinh trong cc gi hc c
th.
2.2. H thng bi tp thc tin phn ha hc hu c lp 12

2.2.1. Nguyn tc xy dng

Da vo mc ch, ni dung v phng php dy hc ho hc, c s


tm l hc sinh, ni dung chng trnh ho hc ph thng v c im ca
b mn ho hc c th thit k cc bi tp ho hc c ni dung lin quan
vi thc t v gio dc mi trng da vo cc nguyn tc sau:
- C s l thuyt: Trn c s cc nh lut, khi nim, hc thuyt,
cc nguyn l... Cc kin thc ho hc cn truyn th, rn luyn, kim tra
nh gi m ta phi thit k cc bi tp ph hp.
- C s thc tin: Da vo cc ng dng, cc qu trnh sn xut, i
sng lao ng sn xut, cc hin tng v thin nhin, thc t hng ngy,
cc quy trnh sn xut... C lin quan n phn ho hu c.
- Nh cc bi tp ho hc khc, nu nm vng c s phn loi cc
kiu in hnh v cc quy lut bin ho ca bi ton, gio vin c th bin
son nhng bi tp mi bng cch vn dng cc quy lut bin ho. Xut
pht t nhng bi tp mu s ng in hnh, ni dung bi tp c th bin
i thnh nhng dng khc nhau. C th theo su cch sau:
1. Nghch o gia iu kin (cho) v yu cu (tm)
2. Phc tp ho iu kin
3. Phc tp ho yu cu

37

4. Ghp ni dung nhiu bi ton li vi nhau


5. Phc tp ho c iu kin ln yu cu.
6. Bin i bi tp t lun sang bi tp trc nghim khch quan v
ngc li.
Nguyn tc trn gip ta nm c c ch bin ho ni dung bi tp
theo nhng hng c mc phc tp, kh khn khc nhau ph hp vi
tng mc ch dy hc.
- Thit k nhng bi tp ho hc c ni dung lin quan n thc t
v gio dc mi trng nhng khng qu xa ri ni dung chng trnh ho
hc.
- Bi tp ho hc c tnh cht tng hp kin thc, pht trin t duy
sng to v gy hng th ham hiu bit, tm ti sng to ca hc sinh.
Thng qua cc bi tp ny hc sinh c th tm hiu ngun gc cc
cht gy nhim mi trng, thnh phn ho hc ca chng. T hc
sinh c nhn thc y hn v hin tng nhim mi trng. Cch
phng chng nhim mi trng cng nh x l cc trng hp b nhim
mi trng, gp phn nng cao thc v o c bo v mi trng xanh,
sch, p.
T nguyn tc xy dng bi tp trn bi tp trong lun vn c sp
xp thnh hai loi: Bi tp t lun v bi trc nghim khch quan.
2.2.2. H thng bi tp t lun

ESTE LIPIT
Cu 1. Mt s este c mi thm tinh du hoa qu c s dng trong cng
nghip thc phm, m phm v dc phm nh:
a)

Benzyl axetat c mi hoa nhi.

b) Etyl fomat c mi o chn.


c)

Amyl axetat c mi du chui.

d) Isoamyl axetat c mi chui chn.


38

e)

Etyl butirat c mi da.

f)

Etyl isovalerat c mi to.

g)

Isobutyl propionate c mi ancol rum.

Vit cc phng trnh ha hc ca cc phn ng iu ch cc este


trn t ancol v axit tng ng.
Hng dn
a) CH3COOH + C 6H5CH2OH CH3COOCH2C6H5 + H2O
b) HCOOH + C2H5COOH HCOOC 2H5 + H2O
c) CH3COOH + CH3(CH2)5OH CH3COOCH2(CH2)3CH3
d) CH3COOH

(CH3)2CHCH2CH2OH

CH3COOCH2CH2CH(CH3)2
e) CH3CH2CH2COOH + C 2H5OH CH3CH2CH2COOC2H5 + H2O
f) (CH3)2CHCH2COOH + C 2H5OH (CH3)2CHCH2COOC2H5 +
H2 O
g) CH3CH2COOH

(CH3)2CHCH2OH

CH3CH2COOCH2CH(CH3)2 + H2O
Cu 2. Cho axit salixylic (axit o-hiroxibenzoic) phn ng vi metanol c
axit sunfuric xc tc, ngi ta thu c metyl salixylat (C 8H8O3) dng lm
thuc xoa bp gim au. Cho axit salixylic (axit o-hiroxibenzoic) phn
ng vi anhirit axetic (CH3CO)2O thu c axit axetylsalixylic (C 9H8O4)
dng lm thuc cm (aspirin).
a) T kh thin nhin cha thnh phn chnh l metan hy vit cc
phng trnh ha hc ca cc phn ng iu ch metyl salixylat v axit
axetylsalixylic.
b) Vit phng trnh phn ng ca metyl salixylat v axit
axetylsalixylic vi dung dch NaOH.
Hng dn:
a)
39

- iu ch metyl salixylat dng lm thuc xoa bp gim au


0

Br , xt FeBr

1500
xt, t
2
3
CH 4
C 2 H2
C 6 H6

OH , t , p cao
C 6 H5Br
C 6 H5OH
0

OH

OH

OH

COONa

CO2

COOH

HCl

NaOH, to, p
2

CH4

CH3Cl

CH3OH

OH

OH
3 , +

COOH

COOCH3

iu ch axit axetyl salixylic (aspirin)

2
2
2 5
C2 H2
CH3 CO 2 O
2 CH3 CH O
2 CH3 COOH
H O

H O
Hg

O
xt Mn

PO
2

OOCCH3

OH
COOH

COOH

+ (CH3CO)2O

Cu 3. Du thc vt v du bi trn thng thng c thnh phn ha hc


ging hay khc nhau?
Hng dn:
Du thc vt c thnh phn chnh l cht bo tc l este ca glixerol
vi axit bo. Cn du bi trn l cc ankan nm trong khong t C 16 n

40

C20. Nh vy du thc vt v du bi trn c thnh phn ha hc khc


nhau.
Cu 4. Trn th trng hin nay, mt s loi nc tng (x du) b cm
s dng do cha lng 3-MCPD (3-monoclopropan-1,2-iol) vt qu tiu
chun cho php. Trong qu trnh sn xut nc tng, ngi ta dng axit
HCl lm xc tc cho phn ng thu phn protein thc vt to ra cc
amino axit. Trong qu trnh ny cn c phn ng thu phn cht bo to ra
glixerol. Axit HCl tc dng vi glixerol sinh ra hn hp hai ng phn l
3-MCPD. Vit phng trnh ho hc ca phn ng to ra cht 3-MCPD.
Tc hi ca 3-MCPD i vi ngi tiu dng?
Hng dn:
C3H5(OH)3 + HCl

C3H5(OH)2Cl

+ H2 O

Cht 3-MCPD tn ho hc l 3- monoclopropan- 1,2- diol, l mt


cht hu c c th to thnh trong thc phm bi phn ng ca clo vi cc
cht bo. Cht bo thng c vi lng vt. 3 - MCPD l cht ph bin
nht trong cc tp cht thc phm nhm cloropanol. Cht ny xut hin
trong thc phm vi hm lng thp trong cc qu trnh ch bin cng
nghip, tip xc vi vt liu ng gi, hoc ch bin thc n trong gia
nh. Nhng nghin cu trn m hnh ng vt th nghim cho thy cht 3MCPD l mt tc nhn gy ung th. Ban u, U ban khoa hc ca EC v
thc phm (SCF) xp 3- MCPD vo loi cht gy ung th c t gen v
khuyn co gim lng 3- MCPD trong thc phm n mc khng th pht
hin c. Tuy nhin nhng nh gi mi nht ca SCF v nhiu c s
nghin cu uy tn khc trn th gii kt lun, hin cha c chng c v
c tnh gy ung th trn c th ngi v cho rng c th chp nhn lng
cht 3- MCPD vi ngng thp hn lng hp th hng ngy an ton
(TDT). U ban ny a ra ch s TDT l 2g/kg trng lng c
th/ngy. Ngha l nu mi ngy mt ngi nng 50kg hp th mt lng
41

khng qu 100g 3- MCPD, th khng c hi cho sc kho. 3- MCPD c


bit thng c trong nc chm u tng (x du), v th lut thc phm
chu u c quy nh c th hm lng cht ny trong cc sn phm m
thc vt thu phn axit, bao gm c nc tng.
Cu 5. V sao cc cht bo (du, m,) khng tan trong nc m tan
trong cc dung mi hu c khng phn cc?
Hng dn:
Do cht bo l este ca glixerol v axit bo, do cht bo l cht
khng phn cc m nc l dung mi phn c nn cht bo khng ta n
trong nc m ch tan trong dung mi khng phn cc
Cu 6. Mt hc sinh iu ch etyl axetat bng cch un nng ancol etylic
vi gim c axit sunfuric lm xc tc. Th nghim c thnh cng khng? V
sao?
Hng dn:
Khng. V trong gim nng axit axetic qu nh (3-5%), nng
nc qu ln (95-97%), lc ny phn ng este ho hu nh khng xy ra,
phn ng thu phn este chim u th.
Cu 7. Hy cho bit cht bo no d b i hn : du thc vt hay m ln?
V sao cc du thc vt bn trn th trng khng b i trong thi hn bo
qun?
Hng dn:
Cht bo lng l cht bo cha nhiu gc axit khng no, nn b oxi
ho nhiu hn do d b i hn cht bo rn (l cht bo cha nhiu gc
axit bo no, rt t gc axit bo khng no).
Ngi ta thng pha thm vo du n nhng cht chng oxi ho
chng i m.

42

Cu 8. Du m ng - thc vt lu thng c mi kh chu, ta gi


l hin tng i m? Cho bit nguyn nhn gy nn hin tng i m.
Bin php ngn nga qu trnh i m?
Hng dn:
Du m lu ngy tr thnh c mi kht, kh chu l s i m. C
nhiu nguyn nhn gy i m, nhng ch yu nht l do oxi khng kh cng
vo ni i gc axit khng no to ra peoxit, cht ny b phn hu thnh cc
anehit c mi kh chu. C th biu din bng s sau:

R' CH CH R" O2 R' CH CH R"


gc axit bo khng no

O
O
peoxit
R' CH O R" CH O
anehit

trnh i m cn bo qun du m ni mt m, ng y, nt
kn (trnh oxi ca khng kh) v c th cho vo m nhng cht chng oxi
ho khng c hi.
Cu 9. Trong qu trnh ch bin thc n, ngi ta thng dng du
chin, xo thc phm. Tuy nhin sau khi ch bin, lng du vn cn tha,
mt s ngi gi li s dng cho ln sau. Nhng theo quan im khoa
hc th khng nn s dng du qua chin, rn nhit cao hoc s
dng nhiu ln c mu en, mi kht. Hy gii thch v sao?
Hng dn:
Khi un nhit khng qu 102 0C, lipit khng c bin i ng
k ngoi ho lng. Khi un lu nhit cao, cc axit bo khng no s b
oxi ho lm mt tc dng c ch vi c th. Cc lin kt kp trong cu trc
ca chng b b gy to thnh sn phm trung gian nh peoxit, anehit c
hi.
43

Cu 10. Dn gian ta c cu:


Tht m, da hnh, cu i
Cy nu, trng pho, bnh chng xanh
V sao tht m v da hnh thng c n cng vi nhau?
Hng dn:
M l este ca glixerol vi cc axit bo C 3H5(OCOR)3. Da chua cung
cp H+ c li cho vic thu phn este do c li cho s tiu ho m.
Cu 11. V sao da chua nu vi m, ninh nh mi ngon?
Hng dn:
- Da chua cung cp mi trng axit xc tc cho phn ng thu phn
cht bo to ra glixerol l cht c v ngt:
H ,t
C3H5 OCOR 3 3H2O
C3H5 OH 3 3RCOOH

Cng trong iu kin cc cht gluxit, protein c trong da cng b


thu phn to ra cc cht ng v cc amino axit u c v ngt. Nh vy
ta c c canh da khng chua gt m chua ngt, lng m b gim i
lm cho canh khng qu bo.
Cu 12. V sao thu phn hon ton du m cn phi un nng vi
kim nhit cao cn b my tiu ho du m b thu phn hon ton
ngay nhit 37 0C ?
Hng dn:
Nhit cao tng tc phn ng thu phn. Kim va lm xc tc
va trung ho axit bo lm cho phn ng nghch khng xy ra:

C3 H5 OCOR 3 3NaOH
C3 H5 OH 3 3RCOONa
Trong b my tiu ho cht bo b nh tng ho bi mui ca axit
mt. Sau nh tc dng xc tc c hiu ca enzim lipaza n b thu
phn hon ton nhit ca c th:

44

C3 H5 OCOR 3 3H2 O C3H5 OH 3 3RCOOH


Lipaza

Cu 13. V sao khi i qua cc ni phun sn thng ngi thy mi gn


ging mi du chui?
Hng dn:
Dung mi cho mt s loi sn tng hp thng l cc este c cng
thc CH3COOCnH2n+1. Cc este CH3COOC4H9, CH3COOC5H11 c mi gn
ging vi mi du chui (CH3COOCH2(CH2)3CH3).
Cu 14. T qu o chn ngi ta tch ra c cht A c cng thc phn t
C3H6O2. A c phn ng trng bc, khng phn ng vi Na trong A ch c 1
loi nhm chc. Xc nh cng thc cu to ca A v gi tn A theo danh
php thay th.
Hng dn:
V A khng phn ng vi Na, m A li tham gia phn ng trng bc,
trong A cha 2 nguyn t oxi, A li ch c mt nhm chc nn A phi l este
ca axit fomic. Cng thc cu to thu gn ca A l: HCOOCH2CH3
Cu 15. Iso-amyl axetat (thng gi l du chui) c iu ch bng cch un
nng hn hp gm axit axetic, ancol isoamylic (CH3)2CHCH2CH2OH v
H2SO4 c. Tnh khi lng axit axetic v khi lng ancol isoamylic cn
dng iu ch 195 gam du chui trn, bit hiu sut ca qu trnh t
68%.
Hng dn:
Khi lng CH3COOH cn:

60.195.100
132,35 g
130.68
Khi lng ancol iso-amylic cn:

88.195.100
194,12 g
130.68

45

Cu 16. iesel sinh hc l mt loi nhin liu c tnh cht tng ng


vi nhin liu du iesel nhng khng phi sn xut t du m m t du
thc vt (cy ci du, cy u nnh, cy hng dng, du da, du ht
cau) hay m ng vt (c da trn). Nhn theo phng din ho hc th
iesel sinh hc l metyl este ca nhng axit bo. sn xut iesel sinh
hc ngi ta pha khong 10% metanol vo du thc vt (m ng vt) v
dng nhiu cht xc tc khc nhau (KOH, NaOH, ancolat). Phn ng tin
hnh p sut thng, nhit 60 0C. Hy vit phng trnh ho hc ca
phn ng xy ra trong qu trnh sn xut iesel sinh hc. Phn tch u,
nhc im ca vic sn xut loi nhin liu ny
Hng dn
* u im: Khng c cht thi v sn phm ph c th tip tc s
dng (b cy ci du lm thc n cho ng vt, glixerol dng trong ngnh
cng nghip ho cht). Nn gim thiu c s nhim mi trng.
* Nhc im: Cn mt din tch canh tc ln, ngun nhn cng
trng trt nhiu.
Cu 17. T c xa nhn dn ta bit dng cht git ra c ngun gc
thc vt. Hy k tn ra hai loi qu v cch dng chng git ra. Nu u
im v nhc im ca chng so vi cht git ra tng hp.
Hng dn
* Qu b kt v qu b hn.
* Cch dng: un si vi nc, v k, b b, dng nc.
* u im: Khng gy phn ng ph cho da, cho tc, khng gy
nhim mi trng.
* Nhc im: Kh bo qun, t tin li (khi dng phi un nu)
Cu 18. V sao x phng b gim tc dng git ra trong nc cng cn
bt git tng hp th khng? nh hng ca cht git ra n mi trng
nc?
46

* Hng dn
- Khi git ra trong nc cng, x phng b gim tc dng git ra
do cc ion Ca 2+, Mg2+ gy ra phn ng kt ta, th d:

2CH3 CH2 14 COONa Ca 2 CH3 CH2 14 COO Ca 2Na


2

- Cc mui sunfonat hoc sunfat canxi, magi khng b kt ta


(chng tan c). V vy cht git ra tng hp dng c c trong nc
cng.
Cu 19. X phng l g? Ti sao x phng c tc dng git ra? Ti sao
khng nn dng x phng git ra trong nc cng?
* Hng dn
- X phng l hn hp mui natri (hoc mui kali) ca axit bo, c
thm mt s cht ph gia.
- Mui natri (hay mui kali) trong x phng c kh nng lm gim
sc cng b mt ca cc cht bn bm trn vi, da, ...do vt bn c
phn tn thnh nhiu phn t nh hn v c phn tn vo nc.
- Khng nn dng x phng git ra trong nc cng v s to ra
cc mui kh tan ca cc axit bo vi cc ion Ca 2+ v Mg2+ lm hn ch
kh nng git ra.
Cu 20. Nu nhng u im ca cht git ra tng hp so vi x phng v
tnh tin dng, tnh kinh t v vn bo v mi trng?
* Hng dn
- X phng khng tin dng trong nc cng; phi khai thc t cc
ngun du m ng vt: lm cn kit ngun ti nguyn, ph hu mi
trng, phi tn nhiu thi gian nui trng, chm sc. Ph thuc nhiu vo
thi tit, ma v.
Cu 21. X phng cng nh cc cht git ra tng hp gy nhim mi
trng nh th no?

47

* Hng dn
X phng v cht git ra tng hp thnh phn c cha cht benzen
sunphonat, gc ankin v cht photphat gc ankin. Cc thnh phn ny kh
b phn gii trong nc. Khi trong nc sng c cha cht ty ra mt
nc thng c nhiu bt. Theo o c xc nh khi nng cht ny c
khong 0,5 m/l nc sng s ni bt. Lng bt ln ny s gy tr ngi
cho tip xc vi khng kh lm kh nng t lm sch ca nc gim i.
Khi cht ty ra v x phng c thi xung nc s tiu hao lng
dng kh ho tan trong nc, lm cho c ngt th m cht, gy c hi
cho cc sinh vt thu sinh d to nn cc loi c d dng...Lm ph hoi
mi trng sinh thi ca nc.
Cu 22. V sao khi b mui t nu bi vo vt mui t t nc x phng s
cm thy bt nga, xt?
Hng dn:
Khi t mui tit vo nt t mt t axit fomic. Axit fomic s i vo da tht
lm cho da tht b vim, gy cm gic au, nga. Do nu bi mt cht
nc x phng c tnh kim s lm trung ho lng axit fomic nn s ty
nga s gim nh i nhiu.

CACBOHIRAT
Cu 23. Ti sao khi n cm, nhai k s thy v ngt trong ming?
Hng dn:
Cm cha mt lng ln tinh bt, khi n cm trong tuyn nc bt
ca ngi c cc enzim. Khi nhai k cc enzim ny s thy phn mt phn
tinh bt thnh mantoz v glucoz nn ta thy c v ngt trong ming.
Cu 24. Nhng ngi au d dy (bao t) n bnh m thay cm thy d
chu hn. V sao?
Hng dn:

48

Trong bnh m, di tc dng ca nhit, mt phn tinh bt bin


thnh extrin (oligosaccarit) nn khi ta n, chng d b thu phn thnh
saccarit ngay bi cc enzim trong nc bt, nn d dy s phi lm vic t
hn.
Cu 25. Mt hc sinh vit: T fomanehit iu ch c glucoz theo
xt

phn ng sau: 6CH2O C6H12O6 (glucoz). V sao khng dng phn


ng ni trn c? Trong thc t ngi ta iu ch glucoz nh th no?
Hng dn:
Phn ng ca fomanehit (CH2O) nh xc tc to thnh C 6H12O6 c
hiu sut rt thp, lng fomanehit cn d sau phn ng ln vi glucoz
rt nguy him cho ngi s dng. V th n khng th dng iu ch
glucoz c.
Trong thc t ngi ta iu ch glucoz bng cch thu phn tinh
bt.
Cu 26. Anehit v glucoz u c phn ng trng bc. Cho bit ti sao
trong thc t ngi ta ch dng glucoz trng rut phch v trng gng
?.
Hng dn
Do glucoz khng c, d thc hin phn ng, r hn anehit. Trong
khi Anehit li l mt cht rt c, n nh hng trc tip ti thn kinh
ca con ngi v gy nhim mi trng.
Cu 27. Dn gian c cu: Nhai k no lu, cy su tt la. V sao nhai k
no lu?
Hng dn:
Cm c thnh phn chnh l tinh bt, thc cht l mt polisaccarit.
Khi ta n cm, u tin tinh bt s b thu phn mt phn bi cc enzim
trong tuyn nc bt. Sau chng li tip tc b thu phn khi i vo

49

trong d dy v rut. V vy nu ta nhai cng lu th qu trnh thu phn


bi enzim s trit hn do nng lng c cung cp nhiu hn, v
vy ta cm thy no lu hn.
Cu 28. V sao khi ta chic tha ang dng n vo xoong cho th
sau mt thi gian xoong cho b va?
Hng dn:
Do trong chic tha c nc bt m nc bt cha enzim amilaza s
lm xc tc cho qu trnh thy phn tinh bt c trong cho. V vy m xong
cho b va.
Cu 29. V sao khi n sn b ng c ngi ta thng gii c bng nc
ng?
Hng dn:
Khi ta ung nc ng (ng saccaror) vo d dy s b thu
phn cho ng glucoz. Sn cha axit HCN l cht gy c. Khi HCN
gp glucoz s c phn ng xy ra nhm chc anehit, sau to ra hp
cht d thu phn gii phng NH 3. Nh vy HCN chuyn sang hp cht
khng c theo phng trnh:

HOCH2 CHOH 4 CHO HCN HOCH2 CHOH 4 C CN


OH
HOCH2 CHOH 4 C CN 2H 2O OHCH 2 CHOH 5 COOH NH3
OH
Cu 30. ng knh, ng phn, ng tht nt, ng ct, ng hoa
mai ging v khc nhau th no?
Mt ong v mt ma l g?
Lm th no chng minh rng ng trong cc tr ng khng
b thu phn?
Hng dn:

50

a)
- ng knh (l saccaroz kt tinh thnh nhng tinh th nh khng
mu).
- ng phn c kt tinh 30 0C to ra nhng cc ln. ng tht
nt ly t qu tht nt.
- ng ct tinh th nh mu gn nh ct vng, ng hoa mai tinh
th nh mu gn nh hoa mai vng, mu vng ca hai loi ng ny l
ca tp cht cha b loi ht. Cc loi ng k trn v c bn u l
saccaroz, chng khc nhau v ngun gc, v cch kt tinh v cc cht
khc c mt trong .
b)
Mt ong do ong tit ra, l mt dung dch qu bo ho ca
fructoz, glucoz, saccaroz, ngoi ra cn c cc cht khc vi lng nh
nh protein, vitamin, cht khong, cht thm.
Mt ma c to ra bng cch c c nc ma c loi bt tp
cht. Tu theo mc c c ngi ta c th thu c mt dng dung
dch nht, snh, mu nu m hoc dng qunh do nh keo. Mt ma cha
ch yu l saccaroz.
c) Thc hin phn ng trng bc.
Cu 31. bo qun mt ong phi y mt ong vo cc chai sch, kh,
y nt tht cht v ni kh ro, nh vy mt ong mi khng b bin
cht. Hy gii thch vic lm trn.
Hng dn:
Nu ni m thp v khng y nt cht, mt ong s b ln men
theo phng trnh:
men
C6H12O6
2C2H5OH 2CO2

51

Kh CO2 sinh ra s lm nt l bt ra, lc s c s xm nhp ca vi


khun lm mt ong bin cht.
Cu 32. Mt ong lu thng thy c nhng ht rn xut hin y
chai, nu nm thy c v ngt. Cht to nn v ngt c phi ng knh
hay khng? Nu khng, theo em l cht g?
Hng dn: Cc ht rn mu trng vng y can l do cc ng
lu ngy kt tinh li. khng phi l ng knh (ng knh l
saccaroz kt tinh). Nhng ht rn l ng glucoz, fructoz do nc
trong mt ong bay hi ht.
Cu 33. V sao vi cng mt khi lng go nh nhau nhng khi nu cm
np li cn t nc hn so vi khi nu cm t nhng cm np li do hn
cm t?
Hng dn:
Trong go t, hm lng amilopectin (80%) t hn trong go np
(98%). Amilopectin hu nh khng tan trong nc nn khi nu cm np
cn t nc hn khi nu cm t (cng lng go).
Cu 34. Trong qu trnh ch bin nc ma thu ly ng kt tinh (ch
cha 2% tp cht) v r ng (cha 25% ng nguyn cht) ngi ta
phi dng vi sng vi lng 2,8 kg vi sng c 100 kg ng kt
tinh. R ng c ln men thnh ancol etylic vi hiu sut.
a) Vai tr ca vi l g?
b) Tnh lng ng kt tinh v lng ancol etylic thu c t 260
lt nc ma c nng ng 7,5% v khi lng ring 1,103 g/ml. Bit
rng ch 70% ng thu c dng kt tinh, phn cn li nm trong r
ng.
c) Tnh lng vi sng cn x l lng nc ma trn.
Hng dn

52

a) Vi c vai tr kt ta cc tp cht nh protein, axit photphoric,


axit oxalic, axit xitric
b) Khi lng ng kt tinh:

260

70
7,5 98
1,103

14,755 kg
100
100 100

Khi lng ng nguyn cht trong r ng:

260

30
7,5 25
1,103

1,613 kg
100
100 100

C12 H22O11 C 6 H12O6 2C 2 H5OH

342 kg

92 kg

1,613kg

x kg

1,613 92
0,434 kg .
342

V H = 60% nn khi lng ancol etylic l:

0,434

60
0,26 kg .
100

c) C 2,8 kg vi sng
100 kg ng kt tinh
y kg

14,755 kg

14,755 2,8
0,413 kg
100

Cu 35. C th dng saccaroz sn xut ancol c khng? V sao?


Hng dn:
Trong men ancol c cc enzim xc tc cho s thu phn saccaroz
thnh glucoz v fructoz ri phn gii glucoz thnh C 2 H5OH v CO2.
Tuy nhin y khng phi l phng php kinh t sn xut ancol v n
dng nguyn liu l saccaroz t tin hn so vi dng cc nguyn liu
cha tinh bt nh go, ng, sn

53

Cu 36. Phn ln glucoz do cy xanh tng hp ra trong qu trnh quang


hp to ra xenluloz. Bit rng mt cy bch n 5 tui c khi lng
g l 100 kg, cha 50% xenluloz.
a) Tnh xem 1 ha rng bch n ni trn vi mt 1 cy/20m 2
hp th c bao nhiu m3 CO2 v gii phng ra bao nhiu m3 O2 to ra
xenluloz? (cc th tch kh o ktc).
b) Nu dng ton b lng g t 1 ha bch n ni trn sn xut
giy (cha 95% xenluloz, 5% cht ph gia) th s thu c bao nhiu tn
giy bit hiu sut chung ca qu trnh l 80% ?
Hng dn
1ha = 10.000m2
Vy khi lng xenluloz c trong g 1 ha rng bch n l:

10000
50
100
25000 kg 25 (tn)
20
100
as
a) 6nCO2 5nH2O
C 6H10O5 n 6nO2

Vy s mol CO 2 = s mol O2

25000.6
9,26.105 mol
3
162.10

5
-3
3
Th tch CO2 = th tch O 2 = 9,26.10 . 22,4.10 = 20742,4 (m )

b)

0,95 tn xenluloz sn xut c 1 tn giy


25 tn xenluloz sn xut c x tn giy

Vy x = 26,32 tn (nu H = 100%)


V H = 80% nn khi lng giy thu c l: 21,056 tn.
Cu 36. Khi hc xong bi Tinh bt (Sch gio khoa ho hc 12 - NXBGD
- 2003), Cng c bit Iot l thuc th ca h tinh bt. Lc nu cm,
Cng cht 1 t nc cm ra bt con, sau nh vo vi git dung dch
it th khng thy mu xanh lam xut hin nh hc. Cng chic bt
n hm sau mang n lp hi c gio, nhng trc khi i hc nhn vo
bt nc cm li thy c mu xanh lam. Cng khng hiu ti sao? Em hy
54

gii thch gip bn Cng.


Hng dn:
Khi bt nc cm cn nng, iot khng b hp th vo phn t tinh
bt nn khng thy mu xanh lam. Khi ngui, iot b hp th tr li lm
dung dch c mu xanh lam.
Cu 37. Hy gii thch hin tng: Nh dung dch iot vo mt lt sn thy
chuyn t mu trng sang xanh. Nhng nh dung dch iot vo mt lt ct t
thn cy sn th khng thy chuyn mu.
Hng dn:
Trong c sn c thnh phn tinh bt nn khi nh dung dch iot vo
th s lm tih bt chuyn sang mu xanh, vi lt sn ct ra t than cy th
thnh phn cu to l xenluloz nn khi nh dung dch iot vo th khng b
chuyn mu.
Cu 38. Ph thi ca qu trnh sn xut glucoz t tinh bt sn c thu
hi sn xut cht g? Vic sn xut c gy s nhim no khng?
Cch khc phc?
Hng dn:
Ph thi ca qu trnh sn xut glucoz t tinh bt sn c thu hi
sn xut etanol. Qu trnh sn xut sinh ra mt lng ln CO 2 gy
nhim kh quyn. Thc t ngi ta thu ly CO 2 v dng CO2 sn xut
soda, bnh cha chy, NaHCO 3 sn xut thuc gim au d dy...
Cu 39. Giy go np c th n c bc ngoi mt s loi ko, bnh thc
ra c ch to t ci g?
Hng dn:
Tuy gi l giy go np nhng thc ra khng phi ch to t go np
m c lm bng tinh bt khoai lang, tinh bt ng, tinh bt tiu mch. Ngi
ta em tinh bt ch to thnh bt nho, loi b cc tp cht, dng nhit bin

55

thnh h, dng my tri thnh lp mng, sy s to thnh lp mu trng


c.
Cu 40. V sao giy lu b ng mu vng?
Hng dn:
Giy c cu to bao gm cc si xeluloz khi lu trong khng kh
c th b oxi ho bi oxi ca khng kh. Ngoi ra nh sng mt tri cng c
tc ng n giy trong cc phn ng quang ho vi xeluloz. Do khi bo
qun lu th giy s ng mu vng.
Cu 41. Nh my ch bin thc phm ti th x Sn Ty c dy chuyn sn
xut glucozo t tinh bt sn. Hiu sut ca phn ng to glucoz l 80% v
trong bt sn c 90% tinh bt
a) Nu cng sut ca nh my l 180.000 tn glucoz/ nm v khng
tn dng sn phm tha th lng cht thi x ra mi trng l bao nhiu?
b) Thc t, ngi ta thu hi phn tha ra sn sut cn y t (cn
700). Tnh th tch cn y t ti a c th sn xut c nu tn dng c
80% lng ph thi. Cho khi lng ring ca etanol bng 0,8 g/ml v ca
nc bng 1 g/ml.
`Hng dn:
a. (C6H12O5)n

n C6H12O6

180 000 tn glucoz cn 162 000 tn tinh bt ng vi 180 000 tn


bt sn.
Lng bt sn thc t cn dng:

180000.100
= 225 000 (tn)
80

Lng cht thi ra = 225 000 162 000 = 63 000 (tn)


Trong 63 000 tn cht thi c 45 000 tn bt sn.
b. Trong 45 000 tn bt sn thi ra c 40 500 tn tinh bt.
(C6H12O5)n

n C6H12O6 2n C2H5OH + 2n CO2

Theo s , s mol etanol l 5.108 mol

56

Do hiu sut tn dng 80%, nn s mol etanol thu c l 4.10 8 mol.


Khi lng etanol nguyn cht: 184. 10 8 g.
Th tch cn 70 0 : 328,57.108 ml = 328,57.10 5 lit.
Cu 42. T nhn t bo ngi ta tch c mt cht c CTPT C 5H10O5 gi
l Riboz. Cht ny tham gia phn ng vi dung dch AgNO 3 trong NH3 v
lm mt mu nc brom. Phng php cng hng t cho thy n c 4
nhm OH nh vi 4 nguyn t cacbon.
a) Xc nh cc nhm chc v vit CTCT ca Riboz.
b) Vit cc phng trnh ha hc ca cc phn ng nu.
Hng dn:
a) C5H10O5 c khng no: (2 . 5 + 2 - 10) : 2 =1
C5H10O5 c phn ng trng bc v lm mt mu nc brom nn phn
t c nhm -CH=O.
Cn li 4 nhm -OH nh vi 4 nguyn t C no, l 4 nhm -OH
ancol. Vy cng thc cu to ca gluxit l: HOCH 2(CHOH)3CH=O
b) Phn ng minh ho:

HOCH 2 CHOH 3 CH O 2AgNO3 3NH3 H 2 O

HOCH 2 CHOH 3 COONH 4 2NH 4 NO3 2Ag

HOCH 2 CHOH 3 CH O Br2 H 2 O

HOCH 2 CHOH 3 COOH 2HBr

Cu 43. so snh ngt ca cc loi ng, ngi ta chn ngt ca


glucoz lm n v, th khi ngt ca mt s saccarit v saccarin
(ng ha hc c CTPT l C 7H5O3NS v CTCT l c iu ch t
toluen) nh sau:
Cht ngt: Glucoz
ngt:

Fructoz
1,65

saccaroz

Saccarin

1,45

435

a) Saccarin c thuc loi saccarit khng? Ti sao?

57

b) pha ch mt loi nc gii khc, ngi ta dng 30 g saccaroz


cho 1 lit nc. Hi nu dng 30g saccarin th s c bao nhiu lit nc c
ngt tng ng vi loi nc gii kht nu?
c) Saccarin dng lm g? V sao khng nn lm dng saccarin tron
Hng dn:
a) Saccarin khng thuc loi saccarit v khng c dng C n(H2O)m
b) 300 lit
c) Saccarin (E954) l cht to ngt nhn to. Saccarin n nh trong
mi trng axit v khng c phn ng g vi cc thnh phn trong thc
phm nn n thng c dng nhiu trong ung, nc ngt. nhit
cao saccarin vn gi c ngt vn c, c th thay th ti a l 25%
lng ng saccaroz nn cng c s dng trong sn xut bnh, mt,
ko cao su, ...
Hin nay, saccarin c c quan nghin cu ung th quc t IARC
phn loi vo nhm cc cht hu nh khng c kh nng gy ung th cho
ngi, tuy nhin mt s cng trnh nghin cu ring l trn ng vt cng cho
thy rng vic cho cc ng vt th nghim n liu cao saccarin trong thi
gian di c th gy ung th. m bo an ton th y ban ph gia thc
phm JECFA khuyn co mc s dng hng ngy chp nhn c ca
con ngi i vi saccarin l 2,5 mg/kg th trng. Theo quy nh ca Vit
Nam th hm lng saccarin c php cn li trong sn phm t 50-300
mg/kg sn phm ty theo chng loi.
Cu 44. Etanol sn xut t tinh bt dng lm nhin liu c gi l nhin
liu xanh.
a. Dng phng trnh ho hc ca phn ng chng t rng nu
dng tinh bt sn xut etanol nhin liu th s gim c s pht thi
CO2 (Cht gy hiu ng nh knh).

58

b. Gi s rng trong ng c khi t chy 4 mol etanol th thay c


cho 1mol isooctan. Hy gii thch xem c phi c sn xut ra c 4 mol
etanol nhin liu t tinh bt th gim c mt lng CO 2 ng bng
lng CO2 khi t chy hon ton 1 mol isooctan hay khng?
Hng dn
a) Tinh bt to ra t CO 2 ca kh quyn, khi chuyn thnh etanol ri
t chy li gii phng CO 2 vo kh quyn ng bng lng
to ra n.
6n CO2

5nH2O

as
dl,

(C6H10O5)n

n H2 O

men

men

n C6H12O6
2n C2H5OH

b. 4 C2H5OH
C8 H8

6n CO 2
+

t
12 O2
0

2n CO2

4n CO2

6n O2

6n H2O

6n CO2
8 CO2

t
12,5 O2

n C6H12O6

2n C2H5OH

6 O2

Ta thy:

(C6H10O5)n

8 CO2

12 H2O
+

9 H2 O

Lng CO2 2 phn ng nh nhau. Tuy nhin sn xut ra tinh bt


ri ra etanol phi cn c nng lng cho my mc hot ng v cho cng
nhn lm vic. Nu dng nhin liu ho thch m bo nhu cu nng
lng th s phi ra CO 2, nu dng etanol m bo nhu cu th
khng cn 4 mol etanol thay cho 1 mol isooctan. Vy khng phi c sn
xut ra c 4 mol etanol nhin liu t tinh bt th gim c mt
lng CO2 ng bng lng CO 2 khi t chy hon ton 1 mol isooctan.

AMIN AMINO AXIT PROTEIN


Cu 45. kh mi tanh ca c, sau khi ra sch bng nc ngi ta
thng ra li bng gim? V sao?
Hng dn:

59

Mi tanh ca c l do cha hn hp cc amin v mt s tp cht khc


khi ra bng gim th trong gim cha axit axetic, axit ny s trung ha cc
amin c trong c to thnh cc mui ca amin v th c th kh c mi
tanh ca c.
Cu 46. Khi nu canh c ta thng cho thm cc qu chua nh kh chua,
dc, su, me Hy gii thch v sao?
Hng dn:
Trong c c cc amin nh: imetyl amin, trimetyl amin l cht to ra
mi tanh ca c. Khi cho thm cht chua, tc l cho thm axit vo chng
tc dng vi cc amin trn to ra mui lm gim tanh ca c.

RNH2 HCl RNH3Cl


Cu 47. V sao khi nu canh cua thng thy cc mng gch cua ni ln?
Hng dn:
Khi b un nng, protein trong nc lc cua b ng t li thnh kt
ta.
Cu 48. Qu trnh lm u ph c tin hnh nh sau:
- Xay u tng cng vi nc lc v lc b b c nc u.
- un nc u n si v ch thm nc chua c c u.
- Cho c u vo khun v p, c u ph.
Hy cho bit v sao cho thm nc chua mi thu c c u ?
Hng dn:
Nc u cha thnh phn ch yu l protein khi cho thm nc
chua vo th c H+ lm xc tc cho qu trnh ng t ca protein v vy
mi thu c c u.
Cu 49. V sao ung sa c th gii c c s nhim cc kim loi nng
(Pb2+, Hg2+ )?
Hng dn:

60

Protit gi nhiu chc nng quan trng trong c th. Cc ion kim loi
nng lm kt ta v lm bin tnh protit lm mt chc nng ca chng nn
gy ri lon cc hot ng trong c th. Khi ung sa protit trong sa gip
kt ta cc kim loi nng ngay b my tiu ho, ngn cn chng thm
nhp vo cc c quan khc v th c th hn ch nh hng tnh c ca
cc ion kim loi nng ny vi c th.
Cu 50. Melamin l cht g? Ti sao n li c trong sa ca Trung Quc
m bo ch ni n ?
Hng dn:
Melamin l mt baz hu c, trime ca xyanamit. Tn IUPAC ca
melamin l 1,3,5-triazin-2,4,6-triamin. Melamin ln u tin c tng hp
bi nh ho hc c Justus Von Liebig vo nm 1834. Trong cng nghip,
hin nay melamin c sn xut t ure
Melamin c nhiu ng dng:
+ Melamin cha ti 66% nit theo khi lng, nu trn vi cao su,
vt liu c c tnh chm bt chy do gii phng kh nit khi bt la.
Melamin kt hp vi fomanehit to thnh cao su melamin, mt cht do
chu nhit, rt bn.
+ Do c hm lng nit cao, melamin tng c th nghim lm
phn bn v thc n gia sc. Tuy nhin phn ng thu phn melamin gii
phng nit xy ra rt chm nn cc th nghim ny khng thnh cng.
+ Melamin c b sung bt hp php vo thc phm. Cc phng
php c in nh Kjeldahl v Dumas nh gi giu protein bng cch
o hm lng nit, v th dn n s lm dng cc hp cht giu nit nh
melamin.
c tnh ca melamin: Melamin khng c liu lng thp, song
khi tc dng vi axit xyanuric c th to thnh si thn do to ra melamin
xyanurat khng tan. Melamin c nh gi l c hi nu nut phi, ht
61

phi hoc hp th qua da. Cc nh khoa hc ca t chc Thuc v Thc


phm Hoa K gii thch rng khi melamin v axit xyanuric hp th vo
mu, chng tp trung v tng tc trong ng thn - tit niu sau kt
tinh v hnh thnh si thn lm h hi thn.
Cu

Hai

51.

cht

2-amino-1-phenylpropan

2-metylamino-1-

phenylpropan l hai amin c hot tnh mnh i vi h thn kinh, chng l


cc cht kch thch c hi. Hy vit cng thc cu to ca chng.
Hng dn:
Cu to ln lt l:
1

CH2 CH CH3
NH2

CH2 CH CH3
H3C NH

Cu 52. Mt s bnh nhn cn phi tip m (tim truyn m vo tnh


mch). Cho bit l loi m g? Cng thc cu to chung ca chng nh
th no?
Hng dn:
Hng dn:
l dung dch cc aminoaxit cn cho c th, chng u l cc

R CH COOH
NH 2

- aminoaxit c cng thc chung l

Cu 53. Protein ch t ph liu xenluoz nh th no?


Hng dn:
Trng i hc tng hp Luisana (M) nghin cu thnh cng
mt phng php mi ch to protein n bo v ang a ra cng nghip.
Loi protein ny u tin c dng lm thc n cho gia sc v tin ti lm
thc phm cho con ngi.
Nguyn liu sn xut ra n l ph liu xenluloz cnh cy, giy vn, vi
vn c v cc loi rc khc. Sau khi x l tp cht ngi ta dng mt
62

loi vi khun pht trin ht sc nhanh chng, to ra mt cht bt cha 50%


protein. Nm 1978, sn phm mi ny ph bin trn th trng
Cu 54. Khi thuc l c hi nh th no?
Hng dn:
Trong khi thuc l c n 300 cht. Hu nh tt c cc cht hu c
u c mt trong khi thuc l: hyrocacbon no v khng no, vng thm
v vng thng, stearin, ancol, ete, axit, phenol, ancaloit (nicotin v dn
xut), cc hp cht v c ca asen, ng, st, thic, mangan, amoniac, oxit
cacbon, oxit nit, axit xianhyric...
Nhng ngi khng ht thuc m ht phi khi thuc thng b au
u, vim mi v c nguy c b ung th phi t 30 - 40%. Cn ngi ht
thuc so vi ngi khng ht thuc th nguy c ung th phi l t 1000 2000 ln nhiu hn.
Php, hng nm c ti 60.000 ngi cht v cc bnh c lin quan
n vic ht thuc l v ht phi khi thuc l. M, hng nm c ti
12.000 ngi cht v ung th phi do ht phi khi thuc bi sng chung
vi ngi nghin thuc l.
Nn nhn u tin l tr em. Ngi m ht thuc sinh ra nhng a
con nh cn hn nhng a con ca ngi khng ht thuc ti 200g.
Nhng b nh cn ny c nguy c b ung th, chm pht trin v tr tu v
thng c tng ngi thp b. Nhng a tr sinh ra t cc b m ht
thuc c nguy c b cc bnh hen, eczma, my ay tng gp 4 ln. Cc b
m ht thuc hay b sy thai.
Nhiu vic iu tra cho thy 42% tr c b (hoc m) ht thuc v
51% tr c c b ln m u ht thuc b au amian hoc si vm hng
trong khi t l y cc tr m b m khng ht thuc ch l 28%.

63

Rt nguy him cho tr 3 - 4 tui thng xuyn chu nh hng


ca khi thuc v lc y phi ca tr ang thi k pht trin mnh nn d
b hen suyn, sng phi.
Nhn thc c s nguy him khi ht phi khi thuc l, nhiu nc
cm ht thuc nhng ni cng cng nh bn tu, bn xe, trn tu, xe
v nhng ni lm vic, hi hp...
Cu 55. Cht gy nghin l nhng cht g?
Hng dn:
Ma tu d dng no khi a vo c th con ngi c th lm thay
i mt hay nhiu chc nng sinh l.
Ho hc nghin cu lm r thnh phn ho hc ca nhng cht
ma tu t nhin, ma tu nhn to v tc dng sinh l ca chng. T s
dng chng nh l mt loi thuc cha bnh hoc ngn chn tc hi ca
cc cht gy nghin.
Ma tu gm nhng cht b cm nh thuc phin, cn sa, heroin,
cocain, mt s thuc c dng theo ch dn ca thy thuc nh moocphin,
seduxen, nhng cht hin nay cha b cm s dng nh thuc l, ancol
Ma tu c tc dng c ch, gim au, kch thch mnh m hoc gy
o gic.
Ma tu c phn loi theo ngun gc t nhin hay nhn to hoc
theo mc gy nghin. Sau y xin gii thiu mt s cht gy nghin ph
bin.
Ancol: Tu thuc nng v cch s dng, ancol c th tc dng
tt hoc lm suy yu nghim trng sc kho con ngi. Vi nhiu ngi,
ung mt lng nh ancol cng dn n phn ng chm chp, x tr km
linh hot, thn kinh d b kch ng gy ra nhng trng hp ng tic
nh tai nn, hnh ng bo ngcTrong ancol thng cha mt cht
c hi l etanal CH3-CHO, gy nn nao kh chu, nu nng cao c th
64

dn n t vong.
Nicotin: (C10H14N2) c nhiu trong cy thuc l. N l cht lng
snh nh du, khng mu, c mi thuc l, tan c trong nc. Khi ht
thuc l, nicotin thm vo mu v theo dng mu i vo phi. Nicotin l
mt trong nhng cht c mnh (t 1 n 2 git nicotin c th git cht
mt con ch), tnh c ca n c th snh vi axt xianhiric HCN. Nicotin
ch l mt trong s cc cht ho hc c hi c trong khi thuc l (trong
khi thuc l c cha ti 1400 hp cht ho hc khc nhau). Dung dch
nicotin trong nc c dng lm thuc tr su cho cy trng. Nhng
ngi nghin thuc l thng mc bnh ung th phi v nhng bnh ung
th khc.
Cafein: (C8H10N4O2) c nhiu trong ht c ph, l ch. Cafein l
cht kt tinh khng mu, v ng, tan trong nc v ancol. Cafein dng
trong y hc vi lng nh c tc dng gy kch thch thn kinh. Nu dng
cafein qu mc s gy bnh mt ng v gy nghin.
Moocphin: C trong cy thuc phin, cn gi l cy anh tc. Moocphin
c tc dng lm gim hoc mt cm gic au n. T moocphin li tinh ch c
heroin c tc dng hn moocphin nhiu ln, c v rt d gy nghin.
Hassish: l hot cht c trong cy cn sa cn gi l b c tc dng chng
co git, chng nn ma nhng c tc dng kch thch mnh v gy o gic.
Thuc an thn nh l seduxen, meprobamat C tc dng cha
bnh, gy mt ng, du cn au nhng c tc dng gy nghin.
Amphetamin: Cht kch thch h thn kinh d gy nghin, gy
chong, ri lon thn kinh nu dng thng xuyn.
Nghin ma tu s dn n ri lon tm, sinh l. Th d nh: ri lon
tiu ho, ri lon chc nng thn kinh, ri lon tun hon, h hp. Tim
chch ma tu gy tru tim mch d dn n t vong.

65

Do , phng chng ma tu, khng c dng mt s thuc cha


bnh qu liu ch nh ca bc s, khng s dng thuc khi khng bit tnh
nng tc dng v lun ni khng vi ma tu.
Cu 56. Sa u nnh rt b dng cho sc khe nhng cng c th tr
nn v dng, thm ch gy c nu khng dng ng cch.
Nhng lu khi s dng u nnh l:
Trc hoc sau khi ung sa u nnh 1 gi khng nn n cam
qut.
Khng nn ung sa u nnh khi i, tt nht l sau ba sng 1
2 gi.
Hy gii thch v sao.
Hng dn:
Trc hoc sau khi ung sa u nnh 1 gi khng nn n cam, qut
v axit v vitamin trong cam, qut tc dng ln protein trong sa u nnh
kt thnh khi rut non lm nh hng n qu trnh tiu ho gy y
bng, au bng.
Cu 57. Pht hin ngi nghin ancol bng cch no?
Hng dn:
Bc s Spencer -Shau v nhm cng tc vi ng Bnh vin Brenx
(Niu - Ooc) nghin cu thy rng trong huyt tng ngi nghin ancol
c mt lng rt ln axit amino-n-butyric. Trong huyt tng ngi bnh
thng vn c mt axit amino ny, nhng ngi nghin ancol t l axit
amino t nht cao gp i v t l vn duy tr d ngi nghin
nhn ancol trong nhiu ngy. Ngi ta cha gii thch c nguyn nhn
lm tng t l axit amino-n-buturic trong huyt tng ngi nghin ancol.
Cu 58. V sao asen (thch tn) li c v khi b nhim c asen c th hn
ch tnh c ca n bng cch ung sa hoc n nhiu sa chua?
Hng dn:
66

Coenzim l mt trong cc

thnh phn ca enzim. Trong c th

ngi, cc coenzim c vai tr rt quan trng. Khi xm nhp vo c th,


As(III) thay th mt s thnh phn cu to ca coenzim, ph v cu trc
ca cc coenzim, lm mt kh nng hot ng ca chng. Ngoi ra nng
cao, As(III) lm ng t protein. Do asen c tnh cht tng t nh
photpho nn asen can thip vo mt s qu trnh ha sinh, ph hy qu
trnh photpho ha. V vy asen rt c vi c th.
Khi b nhim c asen nn n nhiu sa chua v trong sa chua c
axit lactic CH3CH(OH)COOH, cht ny c kh nng to phc bn vi asen
cng nh vi nhiu ion kim loi nng khc nn c th tch asen ra khi
coenzim, lm cho coenzim hot ng tr li. V vy sau mi bui lm vic
vi kim loi nng ngi ta thng hay ung sa.
Cu 59. Ngi ta khuyn khng nn vt chanh vo sa c c ng. V
sao?
Hng dn:
Trong sa c thnh phn Protein gi l cazein, khi vt chanh vo sa
s lm tng chua tc lm gim pH ca dung dch sa. Ti pH ng
vi im ng in ca cazein th cht ny s kt ta. Khi lm phomat
ngi ta cng tch cazein ri cho ln men tip. Vic lm u ph cng theo
nguyn tc tng t nh vy.
Cu 60. Ti sao khng nn s dng thc sa u nnh v mt ong cng
mt lc?
Hng dn :
Mt ong c ti 75% l ng glucoz v Fructoz, mt lng nh
axit hu c . Khi trn hai th vi nhau hoc n cng mt lc ,axit hu
c ca mt ong s kt hp vi protein trong sa u nnh to ra cht kt
ta , c th ngi khng hp th c

67

Cu 61. V sao khng nn pha sa u nnh vi trng g hoc ng ?


Hng dn:
- Khng c trn cng vi trng g v cht anbumin trong lng
trng ca trng g d kt hp vi cht tripxin trong sa u nnh sinh ra
nhng cht kh hp th vi c th ngi, lm mt i gi tr dinh dng.
- Khng c pha vi ng bi axit hu c trong ng c
th kt hp vi protein trong sa u s sinh ra nhng cht kh hp th vi
c th ngi, cn ng trng th khng c hin tng ny.
Cu 62. Ti sao khi n tht, c th ngi ta thng chm vo nc mm
gim hoc nc mm chanh th thy ngon v d tiu ha hn?
Hng dn:
Trong mi trng axit th protein trong tht, c d thy phn hn nn
khi chm vo nc mm gim hoc chanh c mi trng axit th protein
nhanh thy phn thnh cc aminoaxit nn ta thy ngon v d tiu ha hn.

POLIME V VT LIU POLIME


Cu 63. a) Mun iu ch nha PVC (-CH2-CHCl-)n ta c th cho clo tc
dng trc tip vi PE (-CH2-CH2-)n c khng? Ti sao?
b) Tng t, mun iu ch teflon (CF2-CF2)n dng lm cht chng
dnh xoong cho c th cho flo tc dng vi PE c khng? Ti sao?
Hng dn:
a) Khng c. V phn ng th khng to ra mch polime c clo
lun phin u n.
b) Khng c. V flo ho PE ch cho cc sn phm ct mch v
phn hu, khng cho teflon
Cu 64. V sao nha dng lu ngy b bin mu v tr nn gin?
Hng dn:
Di tc dng ca oxi khng kh, ca hi m, ca nh sng v nhit,
polime v cc ph gia c trong nha c th tham gia cc phn ng
68

nhm chc ca n. Kt qu l: Mch polime b phn ct hoc vn gi c


mch nhng u lm thay i cu to ca chng dn ti lm thay i mu
sc v tnh cht. Hin tng gi l s lo ho polime.
Cu 65. V sao khng ngm lu qun o bng len trong x phng?
Hng dn:
Len (t lng th) thuc loi polipeptit. Dung dch x phng c mi
trng kim s xc tc cho phn ng thu phn lin kt peptit (-CONH-)
lm t chui polipeptit, lm cho si len mau hng
Cu 66. Ti sao nha teflon c ng dng rng ri trong i sng?
Hng dn:
Politetrafloetilen (CF2-CF2)n c ng dng rng ri trong i sng
v n c nhiu tnh cht tt nh:
+ Phn t c cu trc i xng cao, c cu trc tinh th, bn nhit
v bn ho hc cao (bn vi axit c nhit cao).
+ Momen lng cc bng khng nn dng lm cht cch in.
+ H s ma st nh nn c dng sn xut vng bi lm vic
trong mi trng xm thc m khng cn bi trn.
Cu 67. Ti sao PVC cch in km hn PE nhng li bn hn PE?
Hng dn:
Do trong phn t PVC c lin kt C-Cl phn cc mnh hn nn PVC
cch in km hn. Nhng lc tng tc gia cc phn t trong PVC ln
hn (lc Van-ec-van) lc tng tc gia cc phn t trong PE nn PVC
bn hn, tnh tan km hn khi tan trong dung mi hu c nh icloetan,
clobenzen
Cu 68. C ngi dng xm t vn chuyn ancol ung, dng can
nha c lm t nha PVC hoc nha phenolfomanehit ngm ancol
thuc. Hy cho bit tc hi ca vic lm .
Hng dn:
69

Trong cao su lu ho v trong cht do u c cha cc ph gia


chng oxi ho, to mu, do ho Chng l cc cht c th tan vo ancol
v l nhng cht c hi i vi c th, mt s cht c kh nng gy ung
th.
Cu 69. V sao khng nn git qun o nilon, len, t tm bng x phng c
kim cao, khng nn git bng nc qu nng hoc i qu nng cc
dng trn?
Hng dn:
T nilon (t poliamit), len v t tm (protit) u c cc nhm -CONH- trong phn t. Cc nhm ny d b thu phn trong mi trng kim
v axit, v vy bn ca qun o (sn xut t nilon, len, t tm) s b
gim nhiu khi git bng x phng c kim cao.
- Len, t tm, t nilon km bn i vi nhit.
Cu 70. Lm th no phn bit c cc vt dng bng da tht v da nhn
to (PVC)?
Hng dn:
- Khi t, da tht cho mi kht, da nhn to khng cho mi kht.
- C th lm thm th nghim sau: Nh vi git AgNO 3 vo thnh
pha trong ca phu thu tinh. p phu pha trn ming da b t. Mu da
nhn to (PVC) s cho kt ta trng (AgCl) thnh phu:
O ,t 0

2
PVC
HCl CO2 H2 O

Cl Ag
AgCl
Cu 71. Hin nay, ti PE c dng lm ti an ton ng thc phm.
Tuy nhin, nu ko di tnh trng s dng ti PE s dn n hu qu g?
Cn c gii php no thay th PE?
Hng dn
Ti PE khng gy c nn thun li cho vic dng ng thc phm.

70

Tuy nhin, do PE l cht rt bn vi cc tc nhn oxi ho thng thng,


khng b phn hu sinh hc v khng t phn hu c, nn sau mt thi
gian, lng ti PE tr thnh ph thi rn rt ln, i hi vic x l rc thi
rt kh khn.
Cn c cc vt liu an ton, d t phn hu hoc b phn hu sinh
hc, th d ti lm bng vt liu sn xut t xenluloz.
Cu 72. Nhng chic ti ho tan dng lm g?
Hng dn
hn ch n mc ti thiu s tip xc ca ngi vi thuc tr
su, mt cng ty M ngh a thuc vo t trong nhng ti cht
do. Tt nhin ti ny phi bng cht do ho tan, dn dn di tc dng
ca nc ma v nc ngm, s gii phng thuc tr su. Loi cht do
ny d b thu phn trong t v nc nn trnh c nhim mi
trng. bo v thuc khi chuyn ch v bo qun, phi bc nhng ti
bng mng polyme, thng bn vi nc.
Cu 73. Bao gi cho tht sng lm bng cht g?
Hng dn
c ngi ta lm ra mt loi bao gi mi cho tht sng, c th
rn v nu c. l nhng tm mng trong sut bng polieste v
polipropilen, ph bng mt lp polivinilclorua. N chu c nhit
1200C trong mt thi gian di, cho nn bao gi c th lm kh trng cho
sn phm v bo v trong 3 thng m khng lm gim cht lng ca tht.
Loi bao gi ny ang c dng rng ri bo v nhiu sn phm lng
thc d b h hng khc na.
Cu 74. Bin php x l no va trnh nhim mi trng va em li
hiu qu kinh t cao t sm lp xe c?
Hng dn

71

Lp xe t c lm t du m... iu y ai cng bit nhng xm


lp c gy nhim mi trng. Nhng gn y, ti Anh xy dng mt
xng th nghim lm iu ngc li: T cc loi sm lp t thi ra,
hng nm vi s lng hng triu tn, ngi ta tin hnh nhit phn
trong cc thit b phn ng c bit v thu c du m c cht lng cao,
trc ht dng lm nhin liu v sau khi chng phn on, c th chuyn
ho thnh nhiu sn phm ho cht c gi tr. Ngoi ra, sn phm ca
xng nhit phn lp t c ny cn c mui than, kim loi nu chy
li v mt s ho cht v c na.
Cu 75. Lm th no gim lng cht thi polivinylclorua?
Hng dn
PVC thuc loi cht do hin nay b thi ra nhiu nht trong ph liu
sinh hot. t th khng c li v sinh ra cc cht kh rt c. Cc k s
Nht Bn tm ra mt cch s dng cc cht do c ny. T ph liu
PVC, ngi ta ch to cc tm lt sn trong cc nh my ho cht: bn,
khng s axit v kim, chu la... Ngi ta xy dng mt quy trnh k
thut nghin PVC thi, trn vi cao lanh v p p sut rt cao trong
nhng khun kim loi nng.
Cu 76. Sn xut cht do t ng da trn nguyn l no?
Hng dn
T ng, ngi ta iu ch ra glucoz v t glucoz sn xut ra cht
do. l nguyn l chung nht do cc nh bc hc Nht xng (v
Nht khng c du m nhng li c ng). Loi cao phn t mi sn xut t
ng c gi l Polulen. Polulen ho tan trong nc nhng cng c th
khng tan nu em x l thm. Ngi ta d kin rng loi polime mi ny
c th dng sn xut si v keo. u im ca n l khng sinh ra cht
c khi t, nn khng cn c bi rc; di tc dng ca vi sinh vt, n b
phn hu.
72

Cu 77. Loi cht do no dng lm bao gi trnh nhim mi trng?


Hng dn
Nhng cht do dng trc y lm bao gi thng kh x l sau
khi s dng. Anh nghin cu ra mt loi cht do mi lm bao gi.
Nhng cht do thng dng nh PVC, politilen, polipropilen, polistirol
c em pha trn vi tinh bt theo t l t 10 - 40%. Loi cht do ny d
b phn hu trong t v trong nc bin, do trnh c nhim
mi trng. H thng cng nghip u tin sn xut loi cht do mi ny
c xy dng Anh vi cng sut 185 triu bao gi/nm.
Cu 78. Poliuretan l nhng vt liu xp, nh li kh bn vng vi mi
trng nn c s dng lm vt liu lp nh, c bit dng lm mi che
trong cc sn vn ng ln. Cho etilen glicol tc dng vi 2,4- toluen
iisoxianat, u tin n to ra mt oligome l mt cht lng, dnh rt
qunh, sau li phng ln. Cht lng ny gii phng nhng bt kh ln,
nng ln v vi pht sau n li ng thi c nh hnh theo m u t
trc.
Hy trnh by qu trnh ho hc .
Hng dn
t phn 2,4- toluen l Ar, phn ng xy ra nh sau:
HOCH2CH2OH +OCN-Ar-NCO OCN-Ar-NH-COOCH2CH2OCO-ArNCO
Nhm NCO phn ng vi nc cho [-NH-COOH]

- NH2 + CO2

Kh CO2 thot ra thi phng cc vt liu v nhm - NH2 phn ng vi


nhm isoxianat tip theo.
Cu 79. Cao su buna-N l sn phm ng trng hp gia but-1,3-ien v
acronitrin CH2=CH-CN. Gii thch v sao cao su buna-N bn vi du m
v cc dung mi hu c ?
Hng dn:
73

4nC 4 H 6 nCH 2 CH C N

CH 2 CH CH CH 2 4 CH 2 CH

CN
Do chnh lch m in kh ln gia cacbon (2,5) v nit (3) nn
nhm - C N b phn cc kh mnh lm cho cht polime ny kh tan trong
cc dung mi khng phn cc hay phn cc yu.
Cu 80.V sao cho chng dnh khi chin, rn thc n li khng b dnh
cho?
Hng dn:
Nu dng cho bng gang, nhm thng thng chin, rn c hoc
trng khng kho s b dnh cho. Nhng nu dung cho chng dnh th
thc n khng b dnh cho. Thc ra do mt trong ca cho chng dnh c
tri mt lp cht do l Teflon. Trong phn t Teflon ch cha hai nguyn
t C v F lin kt vi nhau rt bn cht. Khi cho Teflon vo cc dung dch
axit v c, dung dch axit sunfuric m c, nc cng thy hay dung
dch kim un si th Teflon cng khng b bin cht. Dng Teflon trng
ln cho th khi un cho vi nc, du khng h xy ra hin tng g v
th khi dng cho chin hay rn thc n th cng khng xy ra hin tng
bin i no ca lp chng dnh nn thc n khng b dnh vo cho.
2.2.3. Bi tp trc nghim
Cu 1. Trong ht cafe c lng ng k ca cht cafein C 8H10N4O2. Cafein
dng trong y hc vi lng nh s c tc dng gy kch thch thn kinh.
Tuy nhin nu dng cafein qu mc s gy bnh mt ng v gy nghin.
xc nhn trong cafein c nguyn t N, ngi ta chuyn nguyn t
thnh cht no?
A. N2

B. NH3

C. NaCN

D. NO2

Cu 2. Trong cng nghip ch to rut phch ngi ta thc hin phn ng


74

ho hc no sau y trng bc?


A. Cho axetilen tc dng vi dung dch AgNO 3/NH3.
B. Cho anehit fomic tc dng vi dung dch AgNO 3/NH3.
C. Cho axit fomic tc dng vi dung dch AgNO 3/NH3.
D. Cho glucoz tc dng vi dung dch AgNO 3/NH3.
Cu 3. T du thc vt lm th no c c b?
A. Hiro ho axit bo.

B. Hiro ho lipit lng.

C. hiro ho lipit lng.

D. X phng ho lipit lng.

Cu 4. Thu phn hon ton 10 g mt loi cht bo cn 1,2 g NaOH. T 1


tn cht bo trn em nu vi NaOH th lng mui (dng sn xut x
phng) thu c l
A. 1028 kg

B. 1038 kg

C. 1048 kg

D. 1058kg

Cu 5. Bnh nhn phi tip ng (tim hoc truyn dung dch ng vo


tnh mch) l loi ng no?
A. Glucoz.

B. Mantoz.

C. Saccaroz.

D. ng ho hc.

Cu 6. C 4 gi bt trng: glucoz, saccaroz, tinh bt, xenluloz. Hy


chn b thuc th c th phn bit 4 gi bt trng trn?
A. Nc, dung dch AgNO3/NH3, dung dch NaOH.
B. Nc, O2 (t chy), dung dch AgNO 3/NH3.
C. Nc, dung dch AgNO 3/NH3, dung dch I2.
D. Nc, dung dch HCl, dung dch AgNO 3/NH3.
Cu 7. ra sch chai l ng anilin, nn dng cch no sau y?
A. Ra bng x phng.
B. Ra bng nc.
C. Ra bng dung dch NaOH, sau ra li bng nc.
D. Ra bng dung dch HCl, sau ra li bng nc.
Cu 8. Mi tanh ca c l hn hp cc amin v mt s tp cht khc.
75

kh mi tanh ca c trc khi nu nn


A. ngm c tht lu trong nc amin tan i.
B. ra c bng gim n.
C. ra c bng dung dch Na 2CO3.
D. ra c bng dung dch thuc tm st trng.
Cu 9. Da vo ngun gc, si dng trong cng nghip dt c chia thnh
A. si ho hc v si tng hp.

B. si tng hp v si t nhin.

C. si ho hc v si t nhin.

D. si t nhin v si nhn to.

Cu 10. Trong s cc polime sau


(1) Si bng.

(2) T tm.

(3) Len.

(4) T visco.

(5) T axetat.

(6) Nilon -6,6.

Nhng polime c ngun gc xenluloz l:


A. (1), (2), (3).

B. (1), (4), (5).

C. (2), (4), (6).

D. (1), (4), (6).

Cu 11. Ngi ta sn xut thy tinh hu c (thy tinh plexiglas) theo s


:
CH OH
H
CH2=C(CH3) COOCH3
CH2 = C(CH3) COOH
thy
h%
h
3

tinh.
Khi lng ancol metylic v axit acrylic cn ly to ra mt tn
thy tinh (bit hiu sut ca tng qu trnh l h 1= 65% v h2 = 95%) l
A. 0,32 tn v 0,86 tn.

B. 0,337 tn v 0,9 tn.

C. 0,4 tn v 0,6 tn.

D. 0,52 tn v 1,4 tn.

Cu 12. Cht no sau y u l cht gy nghin?


A. Cocain, nicotin, cafein, thuc phin.
B. Nicotin, etanol, moocphin, tanan.
C. Seuxen, ancol, thuc paradol, thuc pamin.
D. Paracetamon, cocain, moocphin.

76

Cu 13. T kh thin nhin ngi ta sn xut nha PVC theo s :


t cao
HCl
TH
CH4
C2H2
C2H3Cl
PVC
0

Th tch kh thin nhin cn ly (ktc) sn xut 1 tn PVC (hiu


sut ca c qu trnh l 90%) l
A. 716,8 m3

B.796,4m3

C. 358,4 m3

D. 398,2 m3.

Cu 14. T l s ngi cht v bnh phi do ht thuc l gp hng chc ln


s ngi khng ht thuc l. Cht gy nghin v gy ung th c trong
thuc l l
A. Aspirin

B. Moocphin

C. Cafein

D. Nicotin

Cu 15. Mnh no sau y pht biu sai khi ni v qun o lm bng


cht liu t nilon,len,t tm?
A. Khng nn l, i qun o trn nhit qu cao
B. Khng nn git qun o trn bng x phng c kim cao
C. Khng nn git qun o trn trong nc my
D. T t c cc phng n trn.
Cu 16. Nicotine l mt cht hu c c trong thuc l. Hp cht ny c
to bi ba nguyn t l Cacbon, Hiro v Nit. em t chy ht 2,349
gam nicotine, thu c Nit n cht, 1,827 gam H 2O v 6,380 gam
CO2.Cng thc n gin ca nicotine l:
A. C3H5N

B. C5H7N

C. C3H7N2

D. C4H9N

Cu 17. T mt loi mn ca cha 60% xenluloz, c dng lm nguyn


liu sn xut ancol etylic. Bit hiu sut ca qu trnh sn xut l 70% v
khi lng ring ca ancol etylic nguyn cht l 0,8 g/ml. Nu dng 1 tn
mn ca sn xut ancol 70 o c khi lng ring 0,8 g/ml th th tch
ancol thu c l:
A. 325,50 lt

B. 602,70 lit

C. 517,80 lt

D. 425,89 lt.

Cu 18. X phng v cht ty ra tng hp gy nhim ngun nc nh


th no
77

A. Lm h hi cc cng trnh thu in .


B. To ra dung dch ho tan cht bn.
C. Lm tiu hao lng dng kh ho tan trong nc, ph hoi mi
trng sinh thi ca nc.
D. Lm rng ngp mn b thu hp.
Cu 19. Khi b axit nitric dy vo da th ch da c mu
A. vng

B. tm

C. xanh lam

D. hng.

Cu 20. ng dng ca polime no di y l khng ng ?


A. PE c dng lm mng mng, ti ng.
B. PVC c dng lm ng dn nc, vi che ma.
C. poli(metyl metacrylat) c dng lm knh t, rng gi.
D. nha novolac c dng lm vt liu cch in, v my.
Cu 21. Cht 3-MCPD (3-monoclopropaniol) thng ln trong nc
tng v c th gy ra bnh ung th. Cht ny c cng thc cu to l:
A. HOCH2CHOHCH2Cl

B. CH3CHClCH(OH)2

C. CH3C(OH)2CH2Cl

D. HOCH2CHClCH2OH

Cu 22. c cht 3- MCPD (3- monclopropan- 1,2- diol) c mt trong


nc tng vt qu 1mg/kg c th gy bnh ung th cho ngi tiu dng.
Phng php sn xut nc tng no sau y l khng an ton v cha
cht 3- MCPD vt qu hm lng cho php?
A. Thu phn bnh du u phng, u nnh bng axit photphoric.
B. Sn xut theo phng php ln men u xanh, u nnh.
C. Cho axit clohidric nng thp phn ng vi cht bo trong
nguyn liu (xng ng vt, u nnh, u phng) thu phn ra axit
m.
D. Cho axit clohidric nng cao phn ng vi cht bo trong
nguyn liu thu phn ra axit m.

78

Cu23. Vi hm lng ur qu mc cho php s gy ng c thc


phm.Ngi ta cho thm Ur vo nc mm vi mc ch g:
A. Tng m

C. To mu

B. Bo qun nc mm

D. Tng th tch

Cu 24. Vitamin C c cng thc phn t l C 6H8O6. Cng thc n gin


nht ca vitamin C l
A. CH2O.

B. C6H8O6.

C. C3H4O3.

D. Mt cng thc khc.

Cu 25. Metyl 2-aminobenzoat c mi hoa cam c s dng lm hng


liu trong cng ngh thc phm. CTCT ng ca cht ny l:
A.

B.

C.

COOCH3

COOC2 H5

NH 2

NH2

D.
COOCH2 NH2

COOCH3

NH 2

Cu 26. Thc phm thng c cha mt s vi khun, nm c, mc, men


lm mau h. gi cho thc phm an ton v ti lu hn, ngi ta s
dng mt s cht ph gia (s dng ng liu lng cho php). Tc dng
ca cht ph gia l g?
A. ng t protein lm cho vi khun khng xm nhp c.
B. Lm bay hi ht nc, nm v vi khun khng c mi trng
sng.
C. Kh vi khun, lm chm qu trnh h thi, gi hoa qu lu h.
D. Chuyn ha cht dinh dng trong thc phm thnh cht khc
khng b nh hng bi vi khun, nm, mc.
Cu 27. Axit glutamic tham gia phn ng thi amoniac (mt cht c vi
h thn kinh). Bt ngt l mui mononatri ca axit glutamic (hay
mononatri glutamat) c dng lm gia v. Axit glutamic v mui
mononatri glutamat c CTCT tng ng trong dy no di y?
79

A. HOOC-CH2-CH2-CH(NH2)-COOH, NaOOC-CH2-CH2-CH(NH2)COONa
B.

HOOC-CH2-CH2-CH(NH2)-CH3,

NaOOC-CH2-CH2-CH(NH2)-

C.HOOC-CH2-CH2-CH(NH2)-COOH,

HOOC-CH2-CH2-CH(NH2)-

CH3

COONa
D. HO-CH2-CH2-CH(NH2)-COOH, HO-CH2-CH2-CH(NH2)-COONa
Cu 28. xc nh glucoz trong nc tiu ca ngi b bnh i tho
ng ngi ta dng
A. axit axetic

B. ng (II) oxit

C. natri hiroxit

D. ng (II) hiroxit

Cu 29. Kh CO2 chim 0,03 % th tch khng kh . Cn bao nhiu lt


khng kh (ktc) cung cp CO 2 cho phn ng quang hp to 50 gam tinh
bt
A.138271,6

B. 145376,1

C. 121534,2

D. kt qu khc

Cu 30. Kh glucoz bng hiro to socbitol. Lng glucoz dng


to ra 1,82 gam socbitol vi hiu sut 80% l
A. 2,25 gam

C. 22,5 gam

B. 1,44 gam

D. 14,4 gam

Cu 31. Thng thng nc ma cha 13% saccaroz. Nu tinh ch 1 tn


nc ma trn th lng saccaroz thu c l (bit hiu sut tinh ch t
80%)
A. 105 kg

C. 110 kg

B. 104 kg

D. 114 kg

Cu 32. Tnh khi lng glucoz cha trong nc qu nho sau khi ln
men cho ta 100 lt ancol vang 10 0. Bit hiu sut phn ng ln men t
95%, ancol etylic nguyn cht c khi lng ring l 0,8g/ml. Gi thit
rng trong nc qu nh ch c mt cht ng glucoz.
A. 15,26kg

B. 17,52kg

C. 16,476kg
80

D. Kt qu khc

Cu 33. Pht biu no di y v ng dng ca xenluloz l khng ng?


A. Lm thc phm cho con ngi.
B. Dng sn xut mt s t nhn to.
C. Dng lm vt liu xy dng, dng gia nh, sn xut giy.
D. L nguyn liu sn xut ancol etylic
Cu 34. ng dng no khng phi l ng dng ca glucoz?
A. Lm thc phm dinh dng v thuc tng lc
B. Trng gng, trng phch
C. Nguyn liu sn xut ancol etylic
D. Nguyn liu sn xut PVC
Cu 35. Hp cht ng chim thnh phn ch yu trong mt ong l:
A.Glucoz

B.Fructoz

C.Saccaroz

D.Mantoz

Cu 36. Sp xp cc cht sau y theo th t ngt tng dn: Glucoz,


Fructoz, Saccaroz
A. Glucoz < Saccaroz < Fructoz.
B. Fructoz < Glucoz < Saccaroz
C. Glucoz < Fructoz < Saccaroz.
D. Saccaroz <Fructoz < Glucoz.
Cu 37. ng cc loi thc n, ung c v chua cn s dng dng
lm bng cht liu g m bo an ton?
A. kim loi nguyn cht

B. hp kim

C. snh, s

D. ti nilon

Cu 38. Pht biu no di y l ng?


A. ng ha hc cng thuc loi cacbohirat nn rt an ton khi s
dng.
B. ng ha hc ngt hn nhiu so vi cc loi gluxit nn c s
dng thay th cc loi ng gluxit.

81

C. ng ha hc l cht to ngt nhn to v s dng ng liu


lng cho php th an ton cho ngi s dng.
D. ng ha hc khng b cm s dng trong ch bin mn n v
sn xut gii kht
Cu 39. gi cho mt ong khng b bin cht cn y mt ong vo
cc chai sch, kh, y nt tht cht v ni kh ro. Ti sao cn lm
nh vy?
A. trnh s oxi ha ca oxi trong khng kh lm chuyn ha cc
cht trong mt ong.
B. mt ong khng b bay hi v kt tinh.
C. trnh s ln men ca glucoz c trong mt ong v s xm
nhp ca vi khun.
D. trnh s xm nhp ca vi khun v s bay hi ca mt ong.
Cu 40. Cng thc ho hc no sau y l ca nc Svayde dng ho
tan xenluloz trong qu trnh sn xut t nhn to .?
A. Cu( NH3 )4 ( OH )2

B. Zn( NH3 )4 (OH )2

C. Cu( NH3 )2 (OH )2

D.

Ag ( NH3 )2 OH

Cu 41. Trong i sng ngi ta c th lm sch cc vt du n dnh vo


qun o
A. bng nc

B. bng nc nng

C. bng x phng

D. bng cn 900

Cu 42. Cht no sau y l thnh phn chnh ca bt git


A.C12H25C6H4SO3Na

B.C17H35COONa

C.C17H33COONa

D.C15H31COONa

Cu 43. Khi nu ch u en ngi ta thng


A .cho ng vo nc , khuy, cho u vo un si.
B.cho u vo nc , nu si , cho ng vo .

82

C.cho u vo nc , nu k sau cho ng vo


Cu 44. Cch bo qun thc phm (tht ,c)no sau y c coi l an ton
:
A. Dng fomon, nc

B. dng nc , nc kh

C. Dng phn m, nc

D. dng nc kh, fomon

Cu 45. Hp cht ca glixerol c dng lm thuc n l


A. Glixerol trioleat.

B. Glixerol trinitrat.

C. Glixerol tristearat.

D. C A, B, C.

Cu 46. Thuc sng khng khi l


A. Trinitrotoluen.

B. Glixerol trinitrat.

C. 2,4,6 Trinitrophenol.

D. Xenluloz trinitrat

Cu 47. c tnh no ca teflon m teflon c s dng lm cht trng ph


ln cho hoc ni chng dnh?
A. bn cao vi cc dung mi v ha cht

B. bn nhit tt

C. chu c ma st tt, dn nhit tt

D. c A v B.

Cu 48. Hp xp ng thc n c lm t 2 loi nha PS v PP. Cc loi


nha d c iu ch t cc monome no?
A. stiren v propen

B. axit stearic v propen

C. stiren v propan

C. ancol sec-butylic v propen

Cu 49. Loi nha ch to hp xp ng thc n ch an ton khi ng cc


thc n c nhit khng vt qu
A. 120oC

B. 100oC

C. 50oC

D. 150oC

Cu 50. Cht no c trng ln trn b mt ca cho chng dnh?


A. nha PVC

B. nha PE

C. Nha PP

D. teflon

Cu 51. PS l loi nha ch to hp xp ng thc n. Hy tnh h s


polime ha ca loi nha ny khi bit khi lng ca phn t bng 104
000.
A. 500

B. 1000

C. 800
83

C. 1040

Cu 52. Khi lm vic vi cc ho cht cha kim loi nng nh Pb, Hg


trnh b nh hng ti sc khe, ngi ta thng ung:
A. cafe

B. sa

C. nc chanh

D. nc mui

Cu 53. Sa ti lu s b vn cc, to thnh kt ta. Hin tng ny l


do?
A. lng ng trong sa b kt tinh
B. sa ti lu nc bay hi lm vn cc
C. sa ti lu b ln men lm ng t protein
D. oxi khng kh oxi ha protein trong sa chuyn thnh cht khc
Cu 54. un nng axit axetic vi isoamylic (CH 3)2CH-CH2- CH2 CH2OH c
H2SO4 c xc tc thu c isoamyl axetat (du chui). Tnh lng du chui
thu c t 132,35 gam axit axetic ung nng voi 200gam ancol isoamylic.
Bit hiu sut phn ng t 68%.
A. 97,5gam

B. 192,0gam

C. 292,5gam

D. 159,0gam

Cu 55. Xenluloz c th l nguyn liu sn xut t cn tinh bt th


khng l do:
A. Tinh bt c phn ng mu vi iot, Xenluloz th khng c
B. Trong mi gc glucoz ca xenluloz c nhm OH
C. Xenluloz c khi lng phn t ln hn tinh bt
D. Do Xenluloz c cu trc mch phn t thng, khng xon
Cu 56. Kh CO2 chim 0,03 % th tch khng kh . Cn bao nhiu lt
khng kh (ktc) cung cp CO 2 cho phn ng quang hp to 50 gam tinh
bt
A.138271,6

B. 145376,1

C. 121534,2

D. kt qu khc

Cu 57. Cho 2,5 kg glucoz cha 20% tp cht ln men thnh ancol etylic.
Trong qa trnh ch bin , ancol b hao ht mt 10%. Khi lng ancol thu
c l:
84

A.290

B. 920

D. Kt qu khc

C.900

Cu 58. Lm th no phn bit c cc d dng lm bng da tht v


bng da nhn to ( P.V.C )?
A. t da tht khng cho mi kht, t da nhn to cho mi kht
B. t da tht cho mi kht v da nhn to khng cho mi kht
C. t da tht khng chy, da nhn to chy
D. t da tht chy, da nhn to khng chy
Cu 59. Lm th no phn bit la sn xut t t nhn to ( t visco, t
xenluloaxtat ) v t thin nhin ( t tm, len)
A. t t nhn to cho mi kht, t thin nhin khng cho mi kht
B. t t nhn to khng cho mi kht, t thin nhin cho mi kht
C. t t nhn to khng chy, t thin nhin chy
D.t t nhn to chy, t thin nhin khng chy
Cu 60. T c tng hp t xenluloz c tn l
A. t lapsan

B. t poliamit.

C. polieste.

D. t visco

Cu 61. git o bng len lng cu cn dng loi x phng c tnh cht
no di y ?
A. tnh baz

B. tnh axit

C. tnh trung tnh

D. u c

Cu 62: Cht git ra tng hp c u im:


A. D sn xut.
B. C kh nng ha tan tt trong nc.
C. R tin hn x phng.
D. C th dng git ra c trong nc cng.
Cu 63: Du m (thc phm) lu b i thiu l do
A. cht bo b va ra.
B. cht bo b thy phn vi nc trong khng kh.
C. b vi khun tn cng.
85

D. cht bo b oxi ha chm bi oxi khng kh.


Cu 64. Thuc th no di y dng nhn bit c tt c cc dung
dch trong dy sau : ancol etylic, ng c ci, ng mch nha ?
A. dd AgNO 3 / NH3.

B. Cu(OH)2 .

C. Na kim loi.

D. dd CH3COOH.

Cu 65. Pht biu no sau y l khng ng ?


A. Cht bo khng tan trong nc.
B. Cht bo khng tan trong nc, nh hn nc nhng tan nhiu
trong dung mi hu c.
C. Du n v m bi trn c cng thnh phn nguyn t.
D. Cht bo l trieste ca glixerol v axit bo
Cu 66. Cht bo ng vt hu ht th rn do cha
A. ch yu gc axit bo khng no.

B. glixerol trong phn t.

C. ch yu gc axit bo no.

D. gc axit bo.

Cu 67. Thuc sng khng khi l


A. Trinitrotoluen.

B. Glixerol trinitrat.

C. 2,4,6 Trinitrophenol.

D. Xenluloz trinitrat

Cu 68. nhn bit nc to xanh, nc to chn, dung dch KI ng


ring bit trong ba l mt nhn, ta dng thuc th l:
A. Kh O3, cn

B. Cu(OH)2

C. [Ag(NH3)2]OH

D. (CH3CO)2O

Cu 69. nhn bit ng c ci, ng mch nha, ancol etylic ng


ring bit trong ba l mt nhn, ta dng thuc th:
A.Cu(OH)2

B. [Ag(NH3)2]OH

B. (CH3CO)2O

D. Cu(OH)2 v [Ag(NH3)2]OH

Cu 70. trng mt tm gng ngi ta phi dng 5,4 gam glucoz, bit
hiu sut t 95%. Khi lng Ag bm trn tm gng l:
A.6,156g

B. 6,35g

C. 6,56g
86

D. 7,85g

Cu 71. Metyl-2-aminobenzoat c mi hoa cam c s dng lm hng


liu trong cng ngh thc phm. CTCT ng ca cht ny l:
A.

B.

C.

COOCH3

COOC2 H5

NH 2

NH2

D.
COOCH2 NH2

COOCH3

NH 2

Cu 72. Ti sao du thc vt d b i hn m ng vt?


A. trong du thc vt c cha cc gc axit bo no nn d b oxi ha bi
oxi khng kh
B. trong du thc vt c cha cc gc axit bo khng no nn d b oxi
ha bi oxi khng kh
C. du thc vt dng lng nn thng ha tan thm hi nc trong
khng kh b bin cht
D. du thc vt c chit sut t thc vt nn thng ln nc d b
thy phn thnh cht khc
Cu 73. Cht bo c nhiu trong ngun thc phm no?
A. thy, hi sn

B. go, ng, khoai, sn

C. m ng vt, du lc, vng

D. tinh du chanh, hoa nhi

Cu 74. Este X c mi du chui c s dng lm cht to hng trong


thc phm. X tn l g?
A. isoamyl axetat

B. isopropyl axetat

C. isoamyl fomat

D. vinyl axetat

Cu 75. Xc nh phn t khi gn ng ca mt Hemoglobin (hng cu ca


mu) cha 0,4% Fe (mi phn t hemoglobin ch cha 1 nguyn t Fe)?
A. 1400 vC

B. 140000 vC

C. 140 vC

D.14000 vC

Cu 76. Khi b dy axit HNO3 ln da th ch da c mu vng. Gii thch


no ng ?
87

A. L do protein vng da c phn ng mu bure to mu vng.


B. L do phn ng ca protein vng da c cha gc hirocacbon
thm vi axit to ra sn phm th mu vng.
C. L do protein ti vng da b ng t mu vng di tc ca axit
HNO3.
D. L do s ta nhit ca axit, nhit ta ra lm ng t protein ti
vng da .
Cu 77. Braikinin c tc dng lm gim huyt p, l mt nonapeptit c
cng thc l : ArgProProGlyPheSerProPheArg. Khi thu phn
khng hon ton peptit ny c th thu c bao nhiu tripeptit m trong thnh
phn c phenyl alanin (phe) ?
A. 4

B. 5

C. 3

D. 6

Cu 78. Hin tng no di y khng ng thc t ?


A. Nh vi git axit nitric c vo dung dch lng trng trng thy
xut hin mu vng.
B. Trn ln lng trng trng, dung dch NaOH v c mt t CuSO 4
thy xut hin mu c trng.
C. un nng dung dch lng trng trng thy xut hin hin tng ng
t.
D. t chy da hay tc thy c mi kht.
2.2.4. S dng bi tp thc tin trong dy hc Ha hc trng THPT

Trong dy hc ho hc ph thng, da vo mc ch l lun dy hc,


ngi ta phn thnh 3 kiu bi ln lp:
- Nghin cu ti liu mi.
- S dng bi tp trong gi luyn tp, n tp
- Kim tra, nh gi kin thc.
2.2.4.1. S dng trong dy hc kiu bi nghin cu ti liu mi
a) S dng bi tp nu vn v gii quyt vn t ra

88

Hin nay dy hc nu vn ang l phng php dy hc tch cc


c hiu qu trong vic hot ng ha ngi hc, pht trin con ngi t
ch, sng to. gii quyt tnh hung c vn th mt trong cc phng
php ti u l s dng cc bi tp. V d khi dy bi Amin gio vin c th
s dng cu hi nu vn nh sau: Trc khi nu c kh mi tanh
ca c ngi ta thng ra c bng g?. Sau khi hc sinh n nhn thng
tin l dng gim n gio vin s dn: Vy v sao c th dng gim n
ra c? Chng ta s nghin cu trong bi hc hm nay.
Vi nhng vn t ra nh vy nhm kch thch tnh t m, t duy
tch cc ca hc sinh. gii quyt vn t ra thng thng gio vin
a ra cc bi tp hc sinh t gii quyt di s iu khin ca gio
vin.
b) S dng trong dy hc kiu bi hon thin kin thc, k nng, k xo
i vi tit hc nghin cu ti liu mi, kin thc v k nng mi
c hnh thnh s cha vng chc nu khng c cng c ngay. S dng
bi tp ha hc trong c bi tp lin quan n thc t l mt hnh thc
cng c, n tp, h thng ha kin thc mt cch sinh ng v c hiu qu.
Khi gii bi tp, hc sinh phi nh li cc kin thc hc, phi o su
mt kha cnh no ca kin thc hoc phi huy ng kin thc c th
gii quyt c bi tp. Tt c cc thao tc t duy gp phn cng c,
khc su, m rng kin thc cho hc sinh. V d khi dy bi xenluloz,
gio vin a ra bi tp:
Ngy nay ngi ta s dng etanol dng lm nhin liu thay th mt
phn cho xng bo v mi trng. iu ch etanol lm nhin liu
bng cch no?
A. Ln men tinh bt, ng, sn...

B. Chng kh g.

C. Hirat ha etilen.

D. C A, B, C.

89

Khi gii quyt bi tp ny, hc sinh c cng c kin thc v cc


phng php iu ch etanol, nhng ng dng ca xenluloz da trn
nhng tnh cht ha hc ca n, c s la chn phng n no l ng
nht. ng thi gio dc thc bo v mi trng cho hc sinh.
2.2.4.2. S dng bi tp trong gi luyn tp, n tp
Cc bi tp c s dng trong tit hc ny phn ln l cc bi tp
c tnh cht tng hp nhm mc ch cng c v gip hc sinh nm vng
kin thc, k nng hc.V vn dng chng trong gii quyt cc vn
thc tin c lin quan.
V d: Khi dy bi luyn tp chng 4 polime v vt liu polime
(Sch ho hc 12) bn cnh nhng cu hi, bi tp mang ni dung thun
tu ho hc, ngi gio vin c th s dng nhng cu hi v bi tp thc
tin sau: Hin nay, ti PE c dng lm ti an ton ng thc phm.
Tuy nhin, nu ko di tnh trng s dng ti PE s dn n hu qu g?
Cn c gii php no thay th PE?
Vi bi tp ny hc sinh va c th n li tnh cht ca PE, bn cnh
hc sinh cng bit c nhng nh hng ca vic s dng qu nhiu ti
nilon s gy nhng nh hng nghim trng cho mi trng. T c th
gio dc cho hc sinh thc s dng ti nilon mt cch hp l v cng cho
hc sinh bit c nhng nghin cu mi ca khoa hc hn ch c
nhng nh hng n mi trng t vic s dng ti nilon.
2.2.4.3. S dng bi tp trong gi thc hnh
Tit thc hnh trng ph thng rt quan trng trong vic gip hc
sinh nm vng kin thc, pht trin t duy v rn luyn k nng thc hnh
th nghim. S dng bi tp lin quan n thc tin khng nhng s cng
c kin thc, kim chng l thuyt m cn gio dc thc bo v mi
trng, gio dc c tnh cn c, cn thn trong qu trnh lm vic.
Trong tit thc hnh gio vin a ra cc dng bi tp sau:
90

Bi tp v x l cht thi sau th nghim trc khi ra mi trng;


x l tnh hung nhim c trong qu trnh th nghim: bin php kh b
cc kh c c trong phng th nghim, ra cc l hay ng nghim ng
ha cht...
V d: ra l ng anilin trong phng th nghim th ngi ta
dng dung dch no?

91

CHNG 3
THC NGHIM S PHM
3.1. Mc ch thc nghim s phm
3.1.1. Mc ch thc nghim s phm
Thc nghim s phm nhm kim nh tnh ng n ca gi thuyt
khoa hc ca ti: GV xy dng v s dng h thng bi tp ha hc gn
vi thc tin th s gip hc sinh gii p c nhng tnh hung c vn
ny sinh trong i sng, trong lao ng, sn xut, lm tng lng say m
hc hi, pht trin t duy sng to, nng lc gii quyt vn
3.1.2. Nhim v thc nghim s phm
- Son cc bi dy thc nghim
- Trao i v hng dn cch t chc tin hnh nhng bi dy vi
gio vin Trung hc ph thng
- Kim tra, nh gi, phn tch v x l kt qu thc nghim s phm
rt ra kt lun v:
+ Kh nng thc hin bi tp c ni gn vi thc tin trong cc gi
hc nghin cu ti liu mi, n tp, luyn tp, thc hnh, kim tra nh
gi....
+ S ph hp v ni dung, khi lng, loi bi tp thc tin vi yu
cu nm vng kin thc k nng ca chng trnh ho hc trung hc ph
thng.
+ nh gi s b hiu qu ca qu trnh dy hc theo hng tch cc
c s dng bi tp thc tin
3.2. K hoch thc nghim s phm
3.2.1. La chn i tng thc nghim
Do s hn ch ca thi gian chng ti ch tin hnh thc nghim
mt s ni dung quan trng v ch yu l cc tit hc nghin cu ti liu
mi chng trnh lp 12 chng trnh c bn.
92

* Chn trng: Chng ti i kho st tnh hnh v i n chn


trng Trung hc ph thng Vit Yn 2- Vit Yn-Bc Giang v THPT
Hip Ha 2-Hip Ha-Bc Giang tin hnh thc nghim
* Chn lp: Sau khi trao i vi Ban gim hiu nh trng, t
chuyn mn v c s nht tr ca Ban gim hiu chng ti chn cc
lp sau lm lp thc nghim.
Bng 3.1. c im ca cc lp c chn
Trng
THPT
THPT Vit
Yn 2

Lp thc nghim

Lp i chng

Gio vin

Lp

S s

Lp

S s

12A3

46

12A4

47

Khng Vn Thng

12A6

45

12A7

45

Thn Th Hng

THPT
Hip Ha
2
Vi cc lp c chn cc hc sinh u tham gia lm mt bi trc
nghim v cc kin thc c hc trc c lin quan n cc ni
dung s em thc nghim, ch yu nhm nh gi kh nng t duy ca hc
sinh. Kt qu bi kim tra c xem l yu t u vo khng nh cch
chn mu tho mn l lp i chng vi lp thc nghim c u vo tng
ng nhau.
3.2.2. Chun b cho thc nghim s phm
Cng vic chun b cho TNSP c chng ti tin hnh nh sau :
- Phi hp vi GV dy trc tip cc lp c la chn thc nghim
xy dng k hoch gi dy cc bi hc c s dng bi tp thc tin phn
ha hc hu c 12 ng thi xy dng cc kim tra da trn cc cu hi
xy dng trc .

93

- Xy dng phiu iu tra v pht cho HS nh gi kh nng s


dng bi tp thc tin trong qu trnh dy hc nhm kch thch huwnhs th
hc tp ca hc sinh.
3.2.3. Phng php thc nghim s phm
Chng ti chn thc nghim trc tip huyn Hip Ha v huyn Vit
Yn Bc Giang ( Trng THPT Hip Ha 2 v THPT Vit Yn 2)
i vi cc lp thc nghim, gio vin s la chn, s dng mt s bi
tp thc tin m tc gi a dy trong cc kiu bi: Nghin cu ti liu
mi, hon thin kin thc, k nng, k xo, kim tra nh gi
i vi lp i chng, gio vin vn dy bnh thng, khng tch hp
s dng cc bi tp thc tin trong dy hc.
Cc lp thc nghim v i chng cng lm bi kim tra do tc gi
yu cu. Gio vin chm bi ca cc hc sinh c chn theo p n tc
gi a nh gi kt qu thc nghim.
3.3. Kt qu thc nghim s phm
nh gi kt qu TNSP, sau khi dy cc lp TN v C, chng
ti cho HS lm bi kim tra 45 pht (mi chng 1 bi). Ni dung kim tra
lin quan n cc kin thc trong phn ha hc hu c 12. HS c kim
tra trong mi ln cng vi nhau v kim tra cng mt thi im
m bo s cng bng v chnh xc.
Kt qu cc bi kim tra ca chng dy thc nghim c thng k
bng di y:

94

Bng 3.1. Kt qu bi kim tra bi 45 pht s 1


Trng

THPT
Vit
Yn 2

THPT
Hip
Ha 2

Lp

12A3
(TN)
12A4
(C)
12A6
(TN)
12A7
(C)

S
s

im Xi
1

10

Phn phi kt qu kim tra

46

11

11

47

12

12

45

11

12

45

12

10

Bng 3.2. Kt qu bi kim tra bi 45 pht s 2


Trng

THPT
Vit
Yn 2

THPT
Hip
Ha 2

Lp

12A3
(TN)
12A4
(C)
12A6
(TN)
12A7
(C)

S
s

im Xi
1

Phn phi kt qu kim tra

46

12

13

47

12

12

45

10

13

10

45

10

11

10

95

3.4. X l kt qu thc nghim


3.4.1. X l theo thng k ton hc
Kt qu bi kim tra ca cc em HS lp C v TN ca c 2 trng
THPT c x l theo phng php thng k ton hc theo th t sau:
1. Lp cc bng phn phi: Tn s, tn sut, tn sut lu tch.
2. V th ng lu tch t bng phn phi tn sut lu tch.
3. Tnh cc tham s thng k c trng:
a) Trung bnh cng: c trng cho s tp trung ca s liu.
k

ni xi
n1 x1 n2 x2 ... nk xk
i 1
(3.1)
x

n1 n2 ... nk
n

Trong

xi: im ca bi kim tra (0 x 10)


ni:Tn s cc gi tr ca xi
n: S HS tham gia thc nghim

b) Phng sai S 2 v lch chun S: l cc tham s o mc phn tn


ca cc s liu quanh gi tr trung bnh cng.

n x x
k

S2

i 1

n 1

;S S2

(3.2)

Gi tr ca lch chun S cng nh, chng t s liu cng t phn tn.


c)H s bin thin V: so snh 2 tp hp c x khc nhau
S
V 100%
x

(3.3)

- Khi 2 bng s liu c gi tr trung bnh cng bng nhau th ta tnh


lch chun S, nhm no c lch chun S b th nhm c cht
lng tt hn.
- Khi 2 bng s liu c gi tr trung bnh cng khc nhau th ta so
snh mc phn tn ca cc s liu bng h s bin thin V.

96

Nhm no c V nh hn th nhm c cht lng ng u hn,


nhm no c V ln hn th c trnh cao hn.
+ Nu V trong khong 0 10%: dao ng nh.
+ Nu V trong khong 10 30%: dao ng trung bnh.
+ Nu V trong khong 30 100%: dao ng ln.
Vi dao ng nh hoc trung bnh th kt qu thu c ng tin cy,
ngc li vi dao ng ln th kt qu thu c khng ng tin cy.
d) Sai s tiu chun m: tc l khong sai s ca im trung bnh.
m

S
n

Sai s cng nh th gi tr im trung bnh cng ng tin cy.


e) i lng kim nh t
+ Trng hp 1 : kim nh s khc nhau ca trung bnh cng trong
trng hp hai lp c phng sai bng nhau (hoc khc nhau khng ng
k).
i lng c dng kim nh l t

n TN .n C
X TN X C
.
s
n TN n C

2
(n C 1)S 2 C (n TN 1)S TN
Cn gi tr s
n C n TN 2

Gi tr ti hn l t, gi tr ny c tm trong bng phn phi t ng


vi xc sut sai lm v bc t do f = nC + nTN 2.
+ Trng hp 2 : kim nh s khc nhau ca trung bnh cng trong
trng hp hai lp c phng sai khc nhau ng k.
i lng c dng kim nh l t

X TN X C
2
S 2 C
S TN

n TN n C

Gi tr ti hn l t, gi tr ny c tm trong bng phn phi t ng


vi xc sut sai lm v bc t do c tnh nh sau :
97

c2
n C

(1 c)2

1 n TN 1

S 2 C
1
; trong c
. 2
n C S C S 2TN

n C n TN

+ Kim nh s bng nhau ca cc phng sai


Gi thuyt H0 l s khc nhau gia hai phng sai l khng c
ngha.
i lng c dng kim nh l : F

S 2 C
S 2TN

(SC > STN)

Gi tr ti hn F c d trong bng phn phi F vi xc sut sai


lm v bc t do fC = nC 1 , fTN = nTN 2 .
Nu F < F th H0 c chp nhn, ta s tin hnh kim nh t theo
trng hp 1. Nu ngc li, H 0 b bc b, ngha l s khc nhau gia hai
phng sai l c ngha th ta s tin hnh kim nh t theo trng hp 2.

Bng 3.3. Bng phn phi tn s, tn sut v tn sut lu tch bi kim s 1

im

S HS t im xi

% HS t im

% HS t im xi tr

xi

xung

TN

TN

TN

0,00

0,00

0,00

0,00

98

0,00

0,00

0,00

0,00

0,00

0,00

0,00

0,00

0,00

2,17

0,00

2,17

5,49

9,78

5,49

11,95

15

24

16,48

26,09

21,97

38,04

21

21

23,08

22,83

45,05

60,87

23

18

25,27

19,57

70,32

80,44

16

12

17,58

13,04

87,90

93,48

9,89

5,43

97,79

98,91

10

2,21

1,09

100

100

Tng

91

92

Hnh 3.1: th biu din ng ly tch bi kim tra

45 pht s 1

120
100

% di im Xi

80
60
40
20
0
1

10

im

Bng 3.4. Bng phn phi tn s, tn sut v tn sut lu tch bi kim s 2


im

S HS t im xi

% HS t im

% HS t im xi tr

xi

xung

TN

TN

TN

0,00

0,00

0,00

0,00

99

0,00

0,00

0,00

0,00

0,00

0,00

0,00

0,00

0,00

0,00

0,00

0,00

2,2

7,61

2,2

7,61

11

22

12,09

23,91

14,29

31,52

22

23

24,18

25,00

38,47

56,52

26

19

28,57

20,65

67,04

77,17

17

13

18,68

14,13

85,72

91,3

9,89

6,52

95,61

97,82

10

4,39

2,18

100

100

Tng

91

92

Hnh 3.2. th biu din ng ly tch bi kim tra

45 pht s 2

120

% di im Xi

100
80
60

40
20
0
1

10

im

Bng 3.5. Bng phn loi kt qu hc tp


Phn loi kt qu hc tp ca HS (%)
Bi

Yu km

Trung bnh

Kh

Gii

KT

(0-4 im)

(5,6 im)

(7,8 im)

(9,10 im)

TN

TN

100

TN

TN

S 1

5,49

11,96

39,56

48,91

42,86 32,61 12,09 6,52

S 2

2,2

7,61

36,26

48,91

47,25 34,78 14,29 8,7

Hnh 3.3: th phn loi kt qu hc tp ca HS

( bi s 1)

60

50

% HS

40

30

20

10

yu-kem

trung binh

kha

gioi

Hnh 3.4: th phn loi kt qu hc tp ca HS ( bi s 2)

101

60

50

% HS

40

30

20

10

0
yu-kem

trung binh

kha

gioi

Bng 3.6. Bng tng hp cc tham s c trng qua cc bi


kim tra
x m

Bi

kim tra

TN

6,86 0,15

6,97 0,14

V%
C

TN

6,14 0,16 1,45

1,49

21,13

24,27

6,38 0,15 1,38

1,46

19,80

22,88

TN

i lng kim nh t.
khng nh s khc nhau v im trung bnh gia lp thc
nghim v lp i chng l c ngha tnh gi tr t.
* Bi kim tra s 1: tnh c t = 3,31
* Bi kim tra s 2: tnh c t = 2,81
i chiu vi bng phn b Student vi = 0, 05 th p = 0, 95; t (p, k) = 1, 96.

102

Ta thy gi tr t ca 2 bi kim tra u ln hn t (p, k) . Nh vy s khc nhau gia


im trung bnh ca lp thc nghim v lp i chng l c ngha vi tin cy
95%.
3.5. Phn tch kt qu thc nghim.
Da trn cc kt qu thc nghim s phm v thng qua vic x l s liu
thc nghim s phm thu c, chng ti nhn thy cht lng hc tp ca HS
cc lp thc nghim cao hn cc lp i chng. iu ny c th hin:
3.5.1. T l HS yu km, trung bnh, kh v gii
T l % HS t im gii v kh lp thc nghim cao hn t l
%HS t im gii v kh lp i chng; Ngc li t l % HS t im
yu km, trung bnh lp thc nghim thp hn t l % HS t im yu
km, trung bnh lp i chng (Bng 3.4 v Hnh 3.5; 3.6).
Nh vy, phng n thc nghim c tc dng pht trin nng lc
nhn thc ca HS, gp phn gim t l HS yu km, trung bnh v tng t l HS
kh, gii.
3.5.2. th cc ng lu tch
th cc ng ly tch ca lp thc nghim lun nm bn phi v pha
di cc ng lu tch ca lp i chng (Hnh 3.5; 3.6).
iu cho thy cht lng hc tp ca cc lp thc nghim tt hn
cc lp i chng.
3.5.3. Gi tr cc tham s c trng
- im trung bnh cng ca HS lp thc nghim cao hn HS lp i
chng (Bng 3.5). iu chng t HS cc lp thc nghim nm vng v
vn dng kin thc, k nng tt hn HS cc lp i chng.
- lch chun lp thc nghim nh hn lp i chng, chng
t s liu ca lp thc nghim t phn tn hn so vi lp i chng (Bng
3.5).

103

- H s bin thin V ca lp thc nghim nh hn lp i chng (Bng 3.5)


chng minh phn tn quanh gi tr trung bnh cng ca lp thc nghim nh
hn, tc l cht lng lp thc nghim ng u hn lp i chng.
- Mt khc, gi tr V thc nghim u nm trong khong t 10% n
30% (c dao ng trung bnh). Do vy, kt qu thu c ng tin cy.
- t > t ,k S khc nhau gia im trung bnh ca lp thc nghim
v lp i chng l c ngha vi tin cy 95%

104

TIU KT CHNG 3
Cc kt qu thu c trong qu trnh thc nghim s phm v kt
qu x l s liu thng k, chng ti khng nh: vic tuyn chn, xy dng
v s dng h thng bi tp thc nghim trong dy hc Ha hc l cn
thit; gi thuyt khoa hc ra l ng n v vic vn dng kt qu
nghin cu ca ti vo thc t ging dy cc trng THPT hin nay l
hon ton c tnh kh thi.
Cc kt qu thc nghim cng khng nh vic tng cng s dng
bi tp thc tin thc s c tc dng rt tt n vic t chc hot ng
nhn thc cho hc sinh trn gi ln lp, c th l:
* i vi gio vin: S a dng ca bi tp thc tin gip cho gio
vin c th c nhiu cch la chn hn v phng php t chc cc hot
ng nhn thc cho hc sinh, gio vin ch ng hn, linh hot hn, theo
cc gi hc tr nn hp dn hn, cun ht hc sinh hn.
* i vi hc sinh: S xut hin cc bi tp thc tin di nhiu
dng khc nhau lm cho hc sinh hng th hn trong vic tham gia vo cc
hot ng nhn thc; kh nng vn dng kin thc vo thc tin ca hc
sinh c nng cao hn, theo cht lng hc tp ca hc sinh cng
c nng cao.

105

KT LUN V KHUYN NGH


1. Kt lun

i chiu mc ch v nhim v m ti ra t ban u, trong


qu trnh thc hin lun vn chng ti t c mt s kt qu sau :
1. Nghin cu c s l lun ca ti, t ra cch phn loi
BTHH gn vi thc tin v s dng bi tp ny trong qu trnh dy hc
theo mc nhn thc ca hc sinh, theo kiu bi hc.
2. Tuyn chn v xy dng h thng bi tp ho hc gn vi thc tin
tng i y v c h thng vi 160 bi tp 4 mc, trong tp
trung mc 3 v 4 (c hng dn gii v p s cho tng bi). Cc bi tp
v phn hng dn gii, p s c sp xp theo tng ch :
3. Nghin cu cch s dng h thng BTHH gn vi thc tin trong
dy hc, phng php s dng h thng BTHH thc tin trong cc kiu bi
ln lp: Nghin cu ti liu mi; cng c, hon thin, vn dng kin thc,
k nng, k xo; kim tra- nh gi kin thc.
4. iu tra thc trng vic s dng BTHH gn vi thc tin ca mt
s GV thuc dy trng THPT thuc Bc Giang. Kt qu cho thy hu
ht cc GV u c s dng BTHH gn vi thc tin, nhng t GV s dng
thng xuyn, vic s dng khi kim tra nh gi kin thc li cng t hn
na.
5. Tin hnh thc nghim s phm nh gi hiu qu ca h thng
bi tp xy dng. Gi thuyt khoa hc ca ti c khng nh bi
kt qu thc nghim s phm: ti l cn thit v c hiu qu.
Tm li, c th ni chng ti hon thnh c nhng nhim v
ti a ra. Nhng BTHH thc tin c xy dng ng gp thm vo
ngn hng BTHH ca mi GV, gip cc GV nng cao hn na hiu qu
ging dy. ti ny cng l c s gip cc GV khc tip tc xy dng
nhiu BTHH gn vi thc tin, gp phn thc hin nguyn l gio dc ca
106

ng hc i i vi hnh, gio dc kt hp vi lao ng sn xut, l lun


gn lin vi thc tin vi mc tiu cui cng l nng cao cht lng v
hiu qu ca vic dy v hc.
2. Khuy n nghi

Qua qu trnh nghin cu ti v tin hnh thc nghim ti,


chng ti c mt s ngh sau:
a) i vi B Gio dc v o to
Trong b sch gio khoa cn a cc BTHH gn vi thc tin vo vi
s lng nhiu hn v c ni dung phong ph hn.
ng thi trong cc k thi mang tnh Quc gia nh k thi tt nghip
THPT, k thi tuyn sinh i hc v Cao ng, B nh hng r s c bao
nhiu phn trm bi gn vi thc tin v c cc mc nhn thc
to ng lc cho GV v HS nghin cu nhiu hn dng bi tp ny.
Trong cng tc kim tra nh gi kin thc ca HS cn thay i v ni
dung v hnh thc. thng qua vic kim tra chng ta phi nh gi c s
hiu bit v thc tin cng nh kh nng vn dng kin thc ha hc vo thc
tin, kh nng gii quyt nhng vn lin quan n ha hc vo thc t ca
HS. V hin nay rt nhiu HS hc v im s, cc em ch mun hc theo cch
no ngn gn nht v t im s cao nht m cha quan tm n vic rn
luyn nng lc t hc, t nghin cu cho mnh. c bit i vi mn ha
hc, cc em cha thy r c mi lin h mt thit gia mn hc vi i
sng, lao ng sn xut, hc sinh c th gii thnh tho cc BTHH nh
tnh, nh lng v cu to cht, v s bin i cc cht rt phc tp,
nhng khi cn phi dng kin thc ho hc gii quyt mt tnh hung c
th trong thc tin th li rt lng tng. V vy, cn tng cng nhng nhng
dng cu hi lin quan n thc tin trong cc k thi, k kim tra, bt HS phi
t duy c lp, trnh hin tng hc vt, hc t, qua , ngi GV cng
nh gi c kh nng vn dng kin thc ha hc vo thc tin ca HS.

107

b) i vi S Gio dc v o to Bc Giang
Trong cc t bi dng thng xuyn cho GV nn tng cng bi
dng kin thc ha hc gn vi thc t v theo chng ti quan st c
th ngi GV t dy dng bi tp ny mt phn v vn kin thc v thc
tin ca h cng khng nhiu hay h khng c nhiu thi gian tm kim ti
liu trang b thm kin thc nn rt ngi cp ti nhng dng bi tp
ny.
c) i vi nh trng
Hiu trng nh trng nn yu cu t b mn thc hin cc chuyn
v ha hc lin quan n kin thc thc tin i sng, lao ng sn
xutnh t chc tham quan nh my, tm hiu dy chuyn sn xut ha
cht tin tin nht; t chc cc cuc thi vui hc ha cho HS; vit sng kin
kinh nghim ca vic vn dng kin thc ha hc vo thc tin; mi nm
thc hin kim tra vic su tm & s dng t liu dy hc ca GV. ng
thi tuyn dng, khen thng nhng GV thc hin tt nhng yu cu trn
to ng lc cho h tip tc vt qua kh khn v phn u hon thnh
tt nhim v dy hc ca mnh.
d) i vi ngi GV
C gng khc phc nhng kh khn a nhng dng BTHH gn
vi thc tin vo dy hc thc hin tt nguyn l gio dc ca ng
hc i i vi hnh, gio dc kt hp vi lao ng sn xut, l lun gn
lin vi thc tin. ng thi thng qua lm HS yu thch mn hc v
t yu mn thy c hn.

108

TI LIU THAM KHO


1. Nick Arnold (2006), Ha hc - Mt v n m vang, Nh xut bn tr.
2. Trnh Vn Biu (2000), Ging dy ha hc trng ph thng, i
hc S phm Tp.HCM.
3. Trnh Vn Biu

(2002), L lun dy hc ha hc

, i hc S phm

Tp.HCM.
4. Nguyn Hi Chu, V Anh Tun (2007), Nhng vn chung v i
mi gio dc trung hc ph thng mn ho hc, Nh xut bn Gio dc.
5. Dng Vn m (2006), Ha hc quanh ta, Nh xut bn Gio dc.
6. Nguyn Hu nh (Ch bin) (2008), Dy v hc ha hc 11, Nh
xut bn Gio dc.
7. Trn Thnh Hu (2007), thi Olympic ha hc quc t ln th 39,
Tp ch Ha hc v ng dng, s 70, tr. 13-14.
8. Cng M (2005), Xy dng, la chn h thng cu hi l thuyt v
bi tp thc tin mn ha hc trung hc ph thng (phn Ha i
cng v v c), Lun vn thc s Gio dc hc, i hc S phm H
Ni.
9. Nguyn Ngc Quang (1994), L lun dy hc ho hc tp 1, Nh xut
bn Gio Dc .
10.

ng Th Oanh (Ch bin), Trn Trung Ninh, Cng M


(2006), Cu hi l thuyt v bi tp ha hc trung hc ph thng, Tp
1, Nh xut bn Gio dc.

11.

Nguyn Vn Sang (dch) (2002), Ha hc v i sng Tp 4


Ngun thc phm, Nh xut bn tr.

12.

Nguyn Vn Sang (dch) (2002), Ha hc v i sng Tp 6


Kh quyn, ha kh v kh hu, Nh xut bn tr.

13.

Nguyn Th Su, Hong Vn Ci (2008), Th nghim ha hc


trng ph thng, Nh xut bn khoa hc v k thut.
109

Lng Thin Ti, Hong Anh Ti, Nguyn Th Hin (2007), Xy

14.

dng bi tp ha hc thc tin trong dy hc ph thng, Tp ch Ha


hc v ng dng, s 64, tr. 11-13.
Trn Th Phng Tho (2008), Xy dng h thng bi tp trc

15.

nghim khch quan v ha hc c ni dung gn vi thc tin, Lun vn


thc s Gio dc hc, i hc s phm TP. HCM.
Nguyn Hu Th (2007), Gii thiu thi Olymic mn ha hc

16.

Australian nm 2004, Tp ch Ha hc v ng dng ,s 70, tr. 15-16.


Nguyn Hu Th (2007), Gii thiu phn A thi Olymic mn

17.

ha hc Canada nm 2005, Tp ch Ha hc v ng dng, s 71, tr. 2527.


18.

L trng Tn (2006), Ti liu bi dng thng xuyn gio vin


trung hc ph thng chu k III, 2004-2007, Nhng phng php dy hc
tch cc trong dy hc ha hc, Trng HSP TP. HCM.

19.

Dng Thiu Tng (2005), Trc nghim v o lng thnh qu hc


tp, Nh xut bn Khoa hc x hi.

20.

Trn Kim Tin (2007), K thut an ton trong phng th nghim


ha hc, Nh xut bn tr.

21.

L Xun Trng (Tng ch bin kim Ch bin) (2006), Sch gio


vin ha hc 10 nng cao, Nh xut bn Gio dc.

22.

L Xun Trng (Tng ch bin), Nguyn Hu nh (Ch bin)


(2007), Ha hc 11 nng cao, Nh xut bn Gio dc.

23.

L Xun Trng (Tng ch bin kim Ch bin) (2007), Sch gio


vin Ha hc 11 nng cao, Nh xut bn Gio dc.

24.

L Xun Trng (Ch bin) (2006), Bi tp ha hc 10 nng cao,


Nh xut bn Gio dc.

25.

L Xun Trng (Tng Ch bin kim ch bin), Nguyn Hu


nh (Ch bin) (2008), Ha hc 12 nng cao, Nh xut bn Gio dc.
110

26.

Nguyn Xun Trng (2001), Ha hc vui, Nh xut bn Khoa hc


k thut.

27.

Nguyn Xun Trng (2006), 385 cu hi v p v ha hc vi


i sng, Nh xut bn gio dc.

28.

Nguyn Xun Trng (2006), 1250 cu trc nghim ha hc 12


(Chng trnh chun), Nh xut bn i hc quc gia TP H Ch Minh.

29.

Nguyn Xun Trng (2006), 1320 cu trc nghim ha hc 12


(Chng trnh nng cao), Nh xut bn i hc quc gia H Ni.

30.

Nguyn Xun Trng (2005), Phng php dy hc ha hc


trng ph thng, Nh xut bn Gio dc.

31.

Nguyn Xun Trng (2007), Cch bin son v tr li cu hi


trc nghim mn Ha hc trng ph thng, Nh xut bn Gio dc.

32.

Nguyn Xun Trng (2006), S dng bi tp trong dy hc ha


hc trng ph thng, Nh xut bn i hc S phm.

33.

Nguyn Xun Trng (Tng Ch bin kim Ch bin), (2006),


Ha hc 10, Nh xut bn Gio dc.

34.

Nguyn Xun Trng (Tng Ch bin kim Ch bin), (2007),


Sch gio vin ha hc 11, Nh xut bn Gio dc.

35.

Nguyn Xun Trng (Ch bin), (2007), Bi tp ha hc 11, Nh


xut bn Gio dc.

36.

Nguyn Xun Trng (Ch bin), (2006), Bi tp ha hc 10, Nh


xut bn Gio dc.

37.

Nguyn Xun Trng (Tng Ch bin kim Ch bin), (2006),


Sch gio vin ha hc 10, Nh xut bn Gio dc.

38.

Hunh Vn t (2007), vui ha hc, Nh xut bn Gio dc.

39.

Nguyn c Vn, Nguyn Huy Tin (2008), Cu hi v bi tp


ha hc v c phn kim loi, Nh xut bn khoa hc v k thut.

111

40.

Vin ngn ng hc (2001), T in Ting Vit ph thng, Nh xut


bn TP.H Ch Minh.

41.

o Hu Vinh (ch bin), Nguyn Duy i (1999), Ti liu gio


khoa chuyn Ha hc 10, tp 1, 2, Nh xut bn Gio dc.

42.

V Trung hc ph thng (2000), Tnh hnh dy v hc mn ha


hc. Nhim v nng cao cht lng v hiu qu ging dy ha hc trong
trng ph thng. Hi ngh tp hun phng php dy hc ha hc ph
thng, H Ni.

112

PH LC
Gio n 1

Bi 3: Cht git ra

(Chng trnh ho hc 12 c bn)


I. Mc tiu
1. Kin thc:
- Khi nim, thnh phn chnh ca x phng v ca cht git ra tng
hp
- Phng php sn xut x phng, cht git ra tng hp
-

Nguyn nhn to nn c tnh ca x phng v cht git ra tng


hp

2. K nng:
- S dng hp l x phng v cht git ra trong i sng.
- Tnh khi lng x phng theo hiu sut phn ng.
3. Gio dc:
- Gip hc sinh bit cch s dng cht git ra mt cch hp l.
- C thc bo v mi trng.
II. Chun b
- Mt s hnh nh v phng php SX x phng
- Cc mu cht c sn, phiu hc tp
III. Tin trnh ln lp
1. n nh lp
2. Bi c Vit phng trnh phn ng thy phn tristearin xc tc axit v
baz?
3. Bi mi
HOT NG CA GV V HS

NI DUNG KIN THC

I X PHNG
Hot ng 1
* HS nghin cu SGK rt ra khi
nim v x phng.

1. Khi nim
- X phng thng thng l hn hp
mui natri hoc mui kali ca axit bo c

* GV?: Trn c s khi nim v x thm mt s cht ph gia.


phng, em hy cho bit thnh phn -Thnh phn ch yu ca x phng thng
chnh ca x phng l g?

thng l mui natri axit panmitic hoc

* GV gii thi u thm m t s thanh

axit stearic. Ngoi ra trong phng cn c

ph n khac cua xa phong

cht n, cht to mu, cht dit khun


v cht to hng

Hot ng 2
* GV?: Da vo khi nim v x
phng, em hy cho bit sn xut
x phng ta c th s dng phn
ng ho hc no?
* HS nghin cu SGK bit cc

2. Phng php sn xut


(RCOO) 3C3H5 + 3NaOH
chat beo

t0

3RCOONa + C3H5(OH)3
xa phong

- X phng cn c sn xut theo s


sau:
Ankan

axit cacboxylic

muoi natri cua axit cacboxylic

giai on ca quy trnh nu x Th d:


phng.
BT: phng php sn xut x
phng t cht bo c nhc im
g? nh hng g n mi trng?
HS mt hn ch ca qu trnh sn
xut x phng t cht bo: khai
thc dn n cn kit ti nguyn
T gii thiu cho HS bit
phng php hin i ngy nay
c dng sn xut x phng l

O2, t0, xt

2CH3[CH2]14CH2CH2[CH2]14CH3
4CH3[CH2]14COOH
2CH3[CH2]14COOH + Na2CO3
2CH3[CH2]14COONa + CO2 + H2O

i t ankan.
Bi tp: Ch ra ni dung sai:
A. X phng v cht ty ra tng
hp c tnh hot ng b mt cao.
B. Dung dch x phng c tc dng
lm tng sc cng b mt ca cc
vt bn.
C. Trong dung dch x phng, cc
vt bn du m c phn chia
thnh nhiu phn nh v b phn
tn vo nc.
D. X phng s mt tc dng khi
git ra trong nc cng.
Hot ng 3

II CHT GIT RA TNG HP

* GV t vn : X phng thng 1. Khi nim


thng s mt t nhiu tc dng ty Nhng hp cht khng phi l mui
ra trong nc cng nn hin nay natri ca axit cacboxylic nhng c tnh
ngi ta dng cht git ra tng hp. nng git ra nh x phng c gi l
* HS tm hiu SGK bit khi cht git ra tng hp.
nim v cht git ra tng hp v
nhng u im khc ca n so vi
x phng.
* HS nghin cu phng php sn 2. Phng php sn xut
xut cht git ra tng hp t cc c tng hp t cc cht ly t du
nguyn liu du m.

m.
Dau mo

axit oexylbenzensunfonic

Na2CO3

natri oexylbenzensunfonat

C12H25-C6H4SO3H
C12H25-C6H4SO3Na
axit oexylbenzensunfonic natri oexylbenzensunfonat

* GV treo m hnh S qu trnh 3. Tc dng ca x phng v cht git


lm sch vt bn ca x phng v ra tng hp
gii thch cho HS r tc dng ty - Mui natri trong x phng hay trong
ra ca x phng v cht git ra cht git ra tng hp c kh nng lm
tng hp.

gim sc cng b mt ca cc cht bn

BT: X phng v cht git ra tng bm trn vi, da do vt bn c


hp gy nhim mi trng nc phn tn thnh nhiu phn nh hn v
nh th no?

c phn tn vo nc.

HS Lm gim kh nng t lm sch - Cc mui panmitat hay stearat ca cc


ca nc, ph hoi mi trng sinh kim loi ho tr II thng kh tan trong
thi ca nc.

nc, do khng nn dng x phng


git ra trong nc cng (nc c cha
nhiu ion Ca2+, Mg2+). Cc mui ca axit
oexylbenzensunfonic li tan c
trong nc cng, do cht git ra c

Bi tp
X phng v cht ty ra tng hp

u im hn x phng l c th git ra
c trong nc cng.

c tnh cht:
A.Oxi ho cc vt bn.
B.To ra dung dch ho tan cht
bn.
C. Hot ng b mt cao.
D. Hot ng ho hc mnh.
V. CNG C:
1. X phng l g?
2. Hy in ch (ng) hoc S (sai) vo trng cc pht biu sau:
a) X phng l sn phm ca phn ng x phng ho.

b) Mui natri hoc kali ca axit hu c l thnh phn chnh ca


x phng
c) Khi un nng cht bo vi dung dch NaOH hoc KOH ta
c x phng.
d) T du m c th sn xut c cht git ra tng hp.

Gio n 2

VT LIU POLIME

Bi 14

(Chng trnh ho hc 12 c bn)


I. MC TIU
1. Kin thc:
- Khi nim v mt s vt liu: Cht do, sao su, t, keo dn.
- Thnh phn, tnh cht v ng dng ca chng.
2. K nng:
- So snh cc loi vt liu.
- Vit cc PTHH ca phn ng tng hp ra mt s polime dng lm cht
do, cao su v t tng hp.
- Gii cc bi tp polime.
3. Thi :
HS thy c nhng u im v tm quan trng ca cc vt liu
polime trong i sng v sn xut.
II. CHUN B
- Cc mu polime, cao su, t, keo dn
- Cc tranh nh, hnh v, t liu lin quan n bi ging.
III. PHNG PHP

Nu vn , m thoi , hot ng nhm.

IV. TIN TRNH BY DY

1. Kim tra bi c: Phn bit s trng hp v trng ngng v cc mt: phn


ng, monome v phn t khi ca polime so vi monome. Ly th d minh
ho.
2. Bi mi:
HOT NG CA GV V HS

NI DUNG KIN THC

* GV nu vn : Hin nay do tc I CHT DO


dng ca mi trng xung quanh 1. Khi nim v cht do v vt liu
(khng kh, nc, kh thi) kim loi compozit
v hp kim b n mn rt nhiu, trong - Cht do l vt liu polime c tnh
khi cc khong sn ny nag cng do.
cn kit. V vy vic i tm cc - Vt liu compozit l vt liu hn hp
nguyn liu mi l cn thit. Mt gm t nht hai thnh phn phn tn
trong cc gi php l iu ch vt liu vo nhau v khng tan vo nhau.
polime.

Thnh phn ca vt liu compozit gm

* Gv yu cu hc sinh c SGK v cht nn (polime) v cc cht ph gia


cho bit nh ngha cht do, vt liu khc. Cc cht nn c th l nha nhit
compozit. Th no l tnh do? Cho do hay nha nhit rn. Cht n c th
th d khi nghin cu SGK. BT: Cht l si (bng, ay, poliamit, aming,)
do v cc cht ph gia

gy nh hoc bt (silicat, bt nh (CaCO3), bt

hng ti mi trng nh th no?

tan (3MgO.4SiO2.2H2O),

HS l cc cht khng b loi vi


sinh vt phn gii, khi ln vo t gy
kh khn cho vic canh tc, ng thi
cy ci kh hp thu cht dinh dng
v nc, ng vt c th n nhm
khin chng mc bnh ri cht...
* GV yu cu HS vit PTHH ca 2. Mt s polime dng lm cht do

phn ng trng hp PE.

a) Polietilen (PE):

CH2 CH2 n

BT Nu tin ch v tc hi ca vic PE l cht do mm, nng chy nhit


dng ti nilong hng ngy trong sinh trn 1100C, c tnh tr tng i
hot ca con ngi?
ca ankan mch khng phn nhnh,
* HS Cc loi ti nilon c lm c dng lm mng mng, vt liu
bng cht liu PE rt nh v bn tin cch in, bnh cha...
dng ng tuy nhin v PE l
cht kh tr v mt ho hc, kh phn
hu nn nu gy nhim mi trng.
BT Nu phng php x l?
* HS Thu gom cht thi, phn loi
cht thi a ti cc nh my x l
cht thi, c th s dng cc ti nha
d phn hu hoc cc sn phm bao b
bng giy.
* HS nu nhng tnh cht ha hc c
trng, ng dng ca PE, c im ca
PE.
* GV yu cu HS vit PTHH ca b) Poli (vinyl clorua) (PVC):
CH 2 CH
Cl n
phn ng trng hp PVC.
* HS nu nhng tnh cht ha hc c PVC l cht rn v nh hnh, cch in
trng, ng dng ca PVC, c im tt, bn vi axit, c dng lm vt liu
cch in, ng dn nc, vi che ma.
ca PVC.
* GV yu cu HS vit PTHH ca
phn ng trng hp PMM.
* HS nu nhng tnh cht ha hc c
trng, ng dng ca PMM, c im

c) Poli (metyl metacylat) :

CH2

CH3
C
COOCH 3 n

L cht rn trong sut cho nh sng


xuyn qua (gn 90%) nn c dng

ch to thy tinh hu c plexiglat.

ca PMM

* GV yu cu HS vit PTHH ca d) Poli (phenol fomanehit) (PPF)


phn ng trng hp PPF.

C 3 dng: Nha novolac, nha rezol v

* HS nu nhng tnh cht l ho c nha rezit


trng, ng dng ca PPF, c im - S iu ch nha novolac:
n
OH

OH
CH2

OH

OH
CH 2

CH 2OH

OH

OH

CH 2

CH2OH H , 75 C
-nH2O

CH2

ancol o-hiroxibenzylic
CH2

OH
nha novolac

OH

OH

OH
+

+nCH2O

CH2 ...

CH2

CH2

OHCH 2

OH

OH

ca PPF.

CH 2 ...

CH 2OH
OH

Nha rezit

nha novolac

- iu ch nha rezol: un nng hn


hp phenol v fomanehit theo t l mol
1:1,2 (xt kim), thu c nha rezol.
- iu ch nha rezit:
Nha rezol

0
> 140 C

e nguoi

OH

Nha rezit

OH
CH2

OH
CH 2

CH 2

CH 2OH

Mot oan mach phan t nha rezol

OH

OH
CH 2

OH
CH2

CH2

CH2
CH2

CH 2

CH2

CH2

Mot oan mach phan t nha rezit

Hot ng 2

II T

* HS c SGK v cho bit nh ngha 1. Khi nim


v t v cc c im ca t.

- T l nhng polime hnh si di v


mnh vi bn nht nh.

- Trong t nhng phn t polime mch


khng phn nhnh sp xp song song
vi nhau.
* GV yu cu HS nghin cu SGK v 2. Phn loi
cho bit cc loi t v c im ca a) T thin nhin (sn c trong thin
n.

nhin) nh bng, len, t tm.


b) T ho hc (ch to bng phng
php ho hc)
- T tng hp (ch to t polime tng
hp): t poliamit (nilon, capron), t
vinylic th (vinilon, nitron,)
- T bn tng hp hay t nhn to
(xut pht t polime thin nhin nhng
c ch bin thm bng con ng ha
hc

* HS c SGK sau vit PTHH ca 3. Mt s loi t tng hp thng gp


phn ng tng hp t nilon-6,6 v nu a) T nilon-6,6
nhng c im ca loi t ny.

nH2N CH2]6 NH2 + nHOOC-[CH2]4-COOH

t0

NH [CH2]6 NHCO [CH2]4 CO n + 2nH2O

poli(hexametylen aipamit) hay nilon-6,6

- Tnh cht: T nilon 6,6 dai, bn, mm


mi, ng mt, t thm nc, git mau
kh nhng km bn vi nhit, vi axit
v kim.
- ng dng: Dt vi may mc, vi lt
sm, lp xe, dt bt tt, bn lm dy cp,
dy d, an li,
* HS c SGK, sau vit PTHH ca b) T nitron (hay olon)

phn ng tng hp t nitron v nu


nhng c im ca loi t ny.

n CH 2 CH
CN

RCOOR', t0

acrilonitrin

CH 2 CH
CN n
poliacrilonitrin

Tnh cht: dai, bn vi nhit v gi


nhit tt
- ng dng: Dt vi, may qun o m
bn len an o rt.
Tit 2
HOT NG CA GV V NI DUNG KIN THC
HS
Hot ng 1

III CAO SU

* HS c SGK v quan st si 1. Khi nim: Cao su la vat lieu co tnh


dy cao su lm mu ca GV cho an hoi.
bit nh ngha cao su v phn
loi cao su.
* GV yu cu HS nghin cu 2. Phn loi: C hai loi cao su: Cao su thin
SGK v cho bit cu trc phn t nhin v cao su tng hp.
ca sao su thin nhin.

a) Cao su thin nhin

* HS nghin cu SGK v cho * Cu to:


bit tnh cht ca cao su thin Cao su thien nhien 250-3000C isopren
nhin v tnh cht ca n.
Cao su thin nhin l polime ca isopren:
* GV lin h nc ta do iu
kin t ai v kh hu rt thun

CH2 C CH CH2
n
CH3

n~
~ 1.500 - 15.000

tin cho vic trng cy sao su, * Tnh cht v ng dng


cy cng nghip c gi tr cao.

- Cao su thin nhin c tnh n hi, khng

BT Sm lp c c lm t cao dn in v nhit, khng thm kh v nc,


su gy nh hng ti mi trng khng

tan

trong

nc,

etanol,

axeton,nhng tan trong xng, benzen.

nh th no? Bin php khc - Cao su thin nhin tham gia c phn
phc?

ng cng (H2, HCl, Cl2) do trong phn t

HS Cao su l cht lu mn, c cha lin kt i. Tc dng c vi lu


khng tan trong nc, kh b hunh cho cao su lu ho c tnh n hi,
phn hu trong t nn gy chu nhit, lu mn, kh ho tan trong cc
nhim mi trng. Bin php dung mi hn so vi cao su thng.
khc phc: ngi ta c th thu - Bn cht ca qu trnh lu ho cao su (un
hi mt lng ln sm lp c nng 1500C hn hp cao su v lu hunh
sn xut du m c cht lng vi t l khong 97:3 v khi lng) l to
cao.

cu ni SS gia cac mach cao su to


thnh mng li.
S

S
S

S
0

,t
nS

* HS nghin cu SGK v cho b) Cao su tng hp: L loi vt liu polime


bit nh ngha cao su tng hp.

tng t cao su thin nhin, thng c

* HS nghin cu SGK, sau iu ch t cc ankaien bng phn ng


vit PTHH ca phn ng tng trng hp.
hp cao su buna v cho bit * Cao su buna
nhng c im ca loi cao su
ny.

nCH2 CH CH CH2
buta-1,3-ien

Na

CH2 CH CH CH2 n

t0, xt

polibuta-1,3-ien

* HS nghin cu SGK v sau Cao su buna c tnh n hi v bn km


vit PTHH ca phn ng tng cao su thin nhin.
hp cao su buna-S v cao su * Cao su buna-S v buna-N
buna-N v cho bit c im ca
loi cao su ny.

t0

nCH2 CH CH CH2 + nCH CH2 xt


C6H5
buta-1,3-ien
stiren

CH2 CH CH CH2 CH CH2


n
C6H5
cao su buna-S
t0,p

nCH2 CH CH CH2 + nCH2 CH xt


CN
buta-1,3-ien
acrilonitrin

CH2 CH CH CH2 CH CH2


n
CN
cao su buna-N

* HS nghin cu SGK cho bit IV KEO DN TNG HP


nh ngha keo dn v bn cht 1. Khi nim: Keo dn l vt liu c kh
nng kt dnh hai mnh vt liu rn ging

ca keo dn.

nhau hoc khc nhau m khng lm bin i


bn cht ca vt liu c kt dnh.
* HS nghin cu SGK v lin h 2. Mt s loi keo dn tng hp thng dng
thc t sau cho bit nh a) Nha v sm: L dung dch c ca cao su
ngha nha v xm v cch dng trong dung mi hu c.
n.

b) Keo dn epoxi: Lm t polime c cha

* GV yu cu HS nu nhng c nhm peoxi


im cu to ca keo dn epoxi,
sau khi nghin cu SGK.
* GV yu cu HS nghin cu
SGK, sau vit PTHH ca
phn ng tng hp keo dn ure-

CH2 CH
O

c) Keo dn ure-fomanehit
nH2N-CO-NH2 + nCH2=O

t0, xt

HN CO NH CH 2 n + nH2O

fomaehit v nu c im ca
loi keo dn ny.
nH2N-CO-NH2 + nCH2O
ure

fomanehit

H+, t0

nH2N-CO-NH-CH2OH
monomemetylolure

3. CNG C
GV yu cu hc sinh tr li: nh hng ca cc vt liu polime i
vi mi trng?

Bi Kim Tra S 1
A. Phn trc nghim (6 im)
Cu 1. Thuc th phn bit glucoz v fructoz l
A. [Ag(NH3)2] NO3

C. dung dch brom.

B. Cu(OH)2

D. Na

Cu 2. T du thc vt lm th no c c b?
A. Hiro ho axit bo.
B. Hiro ho lipit lng.
C. hiro ho lipit lng.
D. X phng ho lipit lng.
Cu 3. Metyl-2-aminobenzoat c mi hoa cam c s dng lm hng
liu trong cng ngh thc phm. CTCT ng ca cht ny l:
A.

B.

C.

COOCH3

COOC2 H5

NH 2

NH2

D.
COOCH2 NH2

COOCH3

NH 2

Cu 4. Tnh khi lng glucoz cha trong nc qu nho sau khi ln


men cho ta 100 lt ancol vang 10 0. Bit hiu sut phn ng ln men t
95%, ancol etylic nguyn cht c khi lng ring l 0,8g/ml. Gi thit
rng trong nc qu nh ch c mt cht ng glucoz.
A. 15,26kg

B. 17,52kg

C. 16,476kg

D. Kt qu

khc
Cu 5. Thu phn hon ton 10 g mt loi cht bo cn 1,2 g NaOH. T 1
tn cht bo trn em nu vi NaOH th lng mui (dng sn xut x
phng) thu c l
A. 1028 kg

B. 1038 kg

C. 1048 kg

D. 1058kg

Cu 6.. ng dng no khng phi l ng dng ca glucoz?


A. Lm thc phm dinh dng v thuc tng lc
B. Trng gng, trng phch
C. Nguyn liu sn xut ancol etylic
D. Nguyn liu sn xut PVC
Cu 7. Hp cht ng chim thnh phn ch yu trong mt ong l:
A. Glucoz

B. Fructoz

C. Saccaroz

D. Mantoz

Cu 8. gi cho mt ong khng b bin cht cn y mt ong vo cc


chai sch, kh, y nt tht cht v ni kh ro. Ti sao cn lm nh
vy?
A. trnh s oxi ha ca oxi trong khng kh lm chuyn ha cc cht
trong mt ong.
B. mt ong khng b bay hi v kt tinh.
C. trnh s ln men ca glucoz trong mt ong v s xm nhp ca vi
khun.
D. trnh s xm nhp ca vi khun v s bay hi ca mt ong.
Cu 9. Glucoz khng c tnh cht no di y?
A. Tnh cht ca nhm anehit

B. Tnh cht poliancol

C. Tham gia phn ng thy phn

D. Ln men to ancol etylic

Cu 10. Cho m gam glucoz ln men, kh thot ra c dn vo dung dch


nc vi trong d c 55,2g kt ta trng. Tm m, bit hiu sut ln men
l 92%.
A. 46

B. 58

C. 84

D. 54

Cu 11. X phng v cht ty ra tng hp gy nhim ngun nc nh


th no
A. Lm h hi cc cng trnh thu in .
B. To ra dung dch ho tan cht bn.

C. Lm tiu hao lng dng kh ho tan trong nc, ph hoi mi


trng sinh thi ca nc.
D. Lm rng ngp mn b thu hp.
Cu 12. Mt s este c dng trong hng liu, m phm l do cc este
c c tnh g?
A. l cht lng d bay hi
B. c mi thm, an ton vi ngi
C. c th bay hi nhanh sau khi s dng
D. u c ngun gc t thin nhin
Cu 13: Cht git ra tng hp c u im:
A. D sn xut.
B. C th dng git ra c trong nc cng.
C. R tin hn x phng.
D. C kh nng ha tan tt trong nc.
Cu 14: Du m (thc phm) lu b i thiu l do
A. cht bo b va ra.
B. cht bo b thy phn vi nc trong khng kh.
C. b vi khun tn cng.
D. cht bo b oxi ha chm bi oxi khng kh
Cu 15. xc nh glucoz trong nc tiu ca ngi b bnh i tho
ng ngi ta dng
A. axit axetic

B. ng (II) oxit

C. natri hiroxit

D. ng (II) hiroxit

Cu 16. Pht biu no di y l ng?


A. ng ha hc cng thuc loi cacbohirat nn rt an ton khi s
dng.
B. ng ha hc ngt hn nhiu so vi cc loi gluxit nn c s
dng thay th cc loi ng gluxit.

C. ng ha hc l cht to ngt nhn to v s dng ng liu


lng cho php th an ton cho ngi s dng.
D. ng ha hc khng b cm s dng trong ch bin mn n v
sn xut gii kht.
Cu 17. Phn ng no sau y chuyn glucoz v fructoz thnh mt sn phm
duy nht?
A. Phn ng vi Cu(OH)2, un nng.

B. p vi dd AgNO 3/NH3.

C. Phn ng vi H2 (Ni, t0).

D. Phn ng vi dung dch Br 2.

Cu 18. chng minh glucoz c nhm chc anehit, c th dng mt


trong ba phn ng ho hc. Trong cc phn ng sau, phn ng no khng
chng minh c nhm chc anehit ca glucoz?
A. Oxi ho glucoz bng AgNO 3/NH3.
B. Oxi ho glucoz bng Cu(OH) 2 /OH- un nng.
C. Ln men glucoz bng xc tc enzim.
D. Kh glucoz bng H2/Ni, t0.
Cu 19. c im ging nhau gia glucoz v saccaroz l
A. u c trong c ci ng
B. u tham gia phn ng trng gng
C. u ho tan Cu(OH)2 nhit thng cho dung dch mu xanh
D. u c s dng trong y hc lm huyt thanh ngt
Cu 20. Cho axit salixylic (axit o-hiroxibenzoic) phn ng vi anhirit
axetic, thu c axit axetylsalixylic (o-CH3COO-C6H4-COOH) dng lm
thuc cm (aspirin). phn ng hon ton vi 43,2 gam axit
axetylsalixylic cn va V lt dung dch KOH 1M. Gi tr ca V l
A. 0,72.

B. 0,48.

C. 0,96.

D. 0,24.

B. Phn t lun
Cu 1. Cho axit salixylic (axit o-hiroxibenzoic) phn ng vi metanol c
axit sunfuric xc tc, ngi ta thu c metyl salixylat (C 8H8O3) dng lm

thuc xoa bp gim au. Cho axit salixylic (axit o-hiroxibenzoic) phn
ng vi anhirit axetic (CH3CO)2O thu c axit axetylsalixylic (C 9H8O4)
dng lm thuc cm (aspirin).
T kh thin nhin cha thnh phn chnh l metan hy vit cc
phng trnh ha hc ca cc phn ng iu ch metyl salixylat v axit
axetylsalixylic.
Cu 2. T 10 kg go np (85% tinh bt) khi ln men s thu c bao nhiu
lit ancol etylic nguyn cht? bit rng hiu sut ca qu trnh ln men t
80% v ancol etylic c D=0,789 g/ml.

Bi Kim Tra S 2
Cu 1. Mi tanh ca c l hn hp cc amin v mt s tp cht khc.
kh mi tanh ca c trc khi nu nn
A. ngm c tht lu trong nc amin tan i.
B. ra c bng gim n.
C. ra c bng dung dch Na 2CO3.
D. ra c bng dung dch thuc tm st trng.
Cu 2. L ca cy thuc l c cha mt loi amin rt c vi c th l:
A. Ccain

B. Hroin

C. Nictin

D. Anilin.

Cu 3. Khi lm vic vi cc ho cht cha kim loi nng nh Pb, Hg


trnh b nh hng ti sc khe, ngi ta thng ung:
A. cafe

B. sa

C. nc chanh

D. nc mui

Cu 4. Sa ti lu s b vn cc, to thnh kt ta. Hin tng ny l


do?
A. lng ng trong sa b kt tinh
B. sa ti lu nc bay hi lm vn cc
C. sa ti lu b ln men lm ng t protein
D. oxi khng kh oxi ha protein trong sa chuyn thnh cht khc
Cu 5. Lm th no phn bit la sn xut t t nhn to ( t visco, t
xenluloaxtat ) v t thin nhin ( t tm, len)
A. t t nhn to cho mi kht, t thin nhin khng cho mi kht
B. t t nhn to khng cho mi kht, t thin nhin cho mi kht
C. t t nhn to khng chy, t thin nhin chy
D.t t nhn to chy, t thin nhin khng chy
Cu 6. c tnh no ca teflon m teflon c s dng lm cht trng ph ln
cho hoc ni chng dnh?
A. bn cao vi cc dung mi v ha cht

B. bn nhit tt
C. chu c ma st tt, dn nhit tt
D. c A v B.
Cu 7. Hp xp ng thc n c lm t 2 loi nha PS v PP. Cc loi
nha d c iu ch t cc monome no?
A. stiren v propen

B. axit stearic v propen

C. stiren v propan

C. ancol sec-butylic v propen

Cu 8. Loi nha ch to hp xp ng thc n ch an ton khi ng cc


thc n c nhit khng vt qu
A. 120oC

B. 100oC

C. 50oC

D. 150oC

Cu 9. T kh thin nhin ngi ta sn xut nha PVC theo s :


t cao
HCl
TH
CH4
C2H2
C2H3Cl
PVC
0

Th tch kh thin nhin cn ly (ktc) sn xut 1 tn PVC (hiu


sut ca c qu trnh l 90%) l
A. 716,8 m3

B.796,4m3

C. 358,4 m3

D. 398,2 m3.

Cu 10. T l s ngi cht v bnh phi do ht thuc l gp hng chc ln


s ngi khng ht thuc l. Cht gy nghin v gy ung th c trong
thuc l l:
A. Aspirin B. Moocphin

C. Cafein

D. Nicotin

Cu 11. Mnh no sau y pht biu sai khi ni v qun o lm bng


cht liu t nilon,len,t tm?
A. Khng nn l, i qun o trn nhit qu cao
B. Khng nn git qun o trn bng x phng c kim cao
C. Khng nn git qun o trn trong nc my
D. T t c cc phng n trn.
Cu 12. Nicotine l mt cht hu c c trong thuc l. Hp cht ny c
to bi ba nguyn t l Cacbon, Hiro v Nit. em t chy ht 2,349

gam nicotine, thu c Nit n cht, 1,827 gam H2O v 6,380 gam
CO2.Cng thc n gin ca nicotine l:
A. C3H5N

B. C5H7N

C. C3H7N2

D. C4H9N

Cu 13. PS l loi nha ch to hp xp ng thc n. Hy tnh h s


polime ha ca loi nha ny khi bit khi lng ca phn t bng 104
000.
A. 500

B. 1000

C. 800

D. 1040

Cu 14. .Khi trng ngng 13,1 gam -aminocaproic vi hiu sut 80%,
ngoi amino axit cn d ngi ta thu c m gam polime v 1,44 gam nc.
Gi tr ca m l
A. 10,41.

B. 9,04.

C. 11,02.

D. 8,43

Cu 15. Ch ra pht biu no sau y l sai?


A. Bn cht cu to ho hc ca t tm v len l protit
B. Bn cht cu to ho hc ca t nilon l poliamit
C. Qun o nilon, len, t tm khng nn git vi x phng c
kim cao
D. T nilon, t tm, len rt bn vng vi nhit.
Cu 16. PVC c iu ch t kh thin nhin theo s sau
%
%
%
CH4 15
C2H2 95
CH2=CH-Cl 90
PVC. Th tch kh thin

nhin(ktc) cn ly iu ch ra mt tn PVC l bao nhiu ( kh thin


nhin cha 95% metan v th tch )
A. 1414m3

B. 5883,242m3

C. 2915m3

D. 6154,114m3

Cu 17. tng hp 120 kg poli (metyl metacrylat) vi hiu sut ca qu


trnh to este l 60% v qu trnh trng hp l 80% th cn cc lng axit
v ancol ln lt l
A. 215 kg v 80kg

B. 172 kg v 84 kg

C. 85 kg v 40 kg

D. 86 kg v 42 kg

Cu 18. Khi b axit nitric dy vo da th ch da c mu

A. vng

B. tm

C. xanh lam

D. hng.

Cu 19. ng dng ca polime no di y l khng ng ?


A. PE c dng lm mng mng, ti ng.
B. PVC c dng lm ng dn nc, vi che ma.
C. poli(metyl metacrylat) c dng lm knh t, rng gi.
D. nha novolac c dng lm vt liu cch in, v my.
Cu 20. Melamin C3N3(NH2)3 c a vo thc phm lm tng ch s
nit ton phn . Nit trong melamin khng c tnh dinh dng nh nit
trong m tht v th gi l lng m "gi". % khi lng ca N trong
melamin bng bao nhiu?
A. 66,67%

B. 73,21%

C. 57,14%

D. 51,85%

T Lun:
Cu 1. Cho 52,2 gam hn hp X gm glyxin v axit glutamic tc dng vi
350ml dung dch HCl 2M d thu c dung dch Y. Dung dch Y tc dng
va vi 400 ml dung dch NaOH 3,5M. Tnh Phn trm khi lng axit
glutamic v glyxin

A. MU PHIU THAM KHO KIN GIO VIN


Knh cho qu thy/c!
Hin nay chng ti ang thc hin ti nghin cu Tuyn chn,
xy dng v s dng h thng bi tp thc tin trong dy hc phn ha hc
hu c 12 trng THPT. Chng ti xin c gi n qu thy/c Phiu
tham kho kin, xin qu thy/c nh du vo nhng phn mnh chn.
Rt mong nhn c s ng gp kin nhit tnh ca qu thy/c.
H v tn gio vin:..........................................................................
Trng..........................................Lp ging dy..........................
1. Trong ging dy ho hc trng THPT thy, c s dng bi tp
c ni dung lin quan n thc tin:
A. Thnh thong

B. Thng xuyn

C. t khi

D. Khng bao gi

2. Thy, c khai thc v s dng nhng ni dung ho hc gn vi thc


tin trong tit:
A. Nghin cu bi mi

B. Thc hnh

C. n tp, luyn tp

D. Kim tra

3. Vic khai thc v s dng bi tp ho hc c ni dung gn vi thc


tin theo thy, c l:
A. Cn thit

B. Khng cn thit

C. kin khc

5. Theo thy, c nguyn nhn ca vic t hoc khng a bi tp ha


hc c ni dung gn vi thc tin trong dy hc ha hc l:
A. Khng c nhiu ti liu
B. Mt nhiu thi gian tm kim, bin son
C. Thi gian tit hc hn ch
D. Trong cc k kim tra, k thi khng yu cu

6. Nu c cung cp mt ti liu gm h thng bi tp thc tin trong


dy hc ha hc THPT, thy c c sn sng s dng trong tit dy ca
mnh?
A. C

B. Khng

XIN CHN THNH CM N V NHNG KIN CA THY,


C!
-------------------------------------------------

B. PHIU IU TRA KIN CA HC SINH


H v tn hc sinh:. ..........................................................................
Trng:......................................................................Lp:..................
Hy khoanh trn vo kin mnh chn!
1. Trong khi hc mn ha hc c cc bi tp lin quan n cc vn thc
tin, em thy:
A. Thch

C. Bnh thng

B. Khng thch

2. Em c thch lm bi tp ho hc c ni dung gn vi thc tin khng?


A. C

B. Khng

3. Theo em c cn thit s dng nhng bi tp thc tin trong chng trnh


ha hc?
A. Cn thit

B. Khng cn thit

C. kin khc

4. Em thch ni dung ho hc c lin quan n vn no ca ni dung thc


tin:
A. Sn xut cng nghip, nng nghip
B. Sc khe, v sinh an ton thc phm
C . Du lch, quc phng, pht trin kinh t x hi
E. Trong i sng hng ngy
F. Mi trng
5. Nu c lm cc bi tp c ni dung gn vi thc tin trong khi hc
ha hc, theo em iu c ch g?
......................................................................................................................
......................................................................................................................
............................................................................................................
Xin cm n v chc cc em hc tt!