Kermanen harrikada

Ulermena
Kerman mendian ibili da eta han, Iñaki Perurenarekin egin du topo. Harria jasotzen saiatuko da, baina ez da oso trebea eta kostatu egingo zaio. Han dagoen bitartean, Iñaki Perurenak bere zaletasunei buruz hitz egingo dio. Interesgarria gizona! • Bideoa ikusi aurretik, galderak irakurri • Ondoren, aurkitu informazioa bideoan • Azkenik, erantzun galderak Kermanek eskultura batzuk aurkitu ditu mendian. Nork jarri ditu han? Ez daki. Aspalditik omen daude han Iñaki Perurenarenak dira eta berak utzi ditu han Udalak jarri ditu, erakusketa bat egiteko Iñaki Perurena zer da? Aktorea Eskultorea Harakina Harrijasotzailea Lau aukerak zuzenak dira Kermanek ulertu al du eskultura horiek zer diren Iñakiren azalpenarekin? Bai Ez Iñaki Perurenari jendeak esaten dio erotuta dagoela. Baina iruditzen zaio Kermanek... harri-tokia daukala harria daukala harrikada daukala Non erakutsi dio harria jasotzen? baserrian herriko plazan mendian

Hiztegia: harria
Harria hitza askotan entzun duzu bideoan. Batzuetan, bera bakarrik, baina beste batzuetan, harria beste hitz batzuk sortzeko erabili da. Ezagutzen al dituzu? Hemen dituzu hitz horiek deskribatzeko definizio labur batzuk. • Lotu definizioak eta hitzak DEFINIZIOA HITZA Harriak gordetzeko lekua Harria jaso Harria hartu eta gora altxatu Harria landu

1

Harri txikia Harri-jasotzailea Harriarekin lan egin forma emateko Harrikada Herri-kiroletan, harria jasotzen duen pertsona Harri-tokia Pertsona batek "ttantto" berezia daukala adierazteko erabiltzen daHarri koskorra

Zehar / Ondoan
Bideoan azaldu diren bi kontu aztertuko ditugu: 1. Leku batera joateko nondik igarotzen garen adierazi nahi badugu NON ZEHAR (a través de) erabiltzen dugu: • • • • DurangoN ZEHAR joan naiz Aramaiora. mendiAN ZEHAR ibiltzeak asko nekatzen du Arraldeko kaleETAN ZEHAR ikusi zaitut Algortaraino joango naiz korrika basoAN ZEHAR

Kontuan izan pasa behar dugun lekua singularra ala plurala den, NON kasuaren atzizkia egoki jartzeko: • • KaleAN ZEHAR (sing) KaleETAN ZEHAR(pl)

Lekuaz gain, denbora ere adierazten du (noiz?): asteAN ZEHAR, egun osoAN ZEHAR 2. ONDOAN adberbioa erabili nahi dugunean zerbait edo norbait non dagoen esateko, kontuan izan behar dugu Zeren edo Noren kasuarekin erabiltzen dela, eta aurrekoan bezala, singularrean edo pluralean: • • • HarriAREN ondoan EtxeEN ondoan AmaiaREN ondoan

Dena dela, askotan entzungo dituzu: mahai ondoan, etxe ondoan... (hitz amaierako -A gabe). Forma horiek asko erabiltzen dira, baina pertsona denean, beti NOREN ONDOAN erabili behar duzula gogoratu: Amaiaren ondoan, Aitorren ondoan... Azkenik, ez nahastu, Zeren ondoan eta Non zehar erabiliko dugu eta EZ etxeA ondoan, kaleAK zehar, harriA ondoan, etxeAK ondoan. • Azalpenak kontuan hartuta, bete esaldietako hutsuneak.
þÿ þÿ
þÿ

Tunel (1)

zehar pasa da autobusa ondoko dendan erosi ditut zehar joan direla Atlasera zehar pasa dira untxiaren atzetik, (5)
þÿ

Zapatak zure (2)

Maitek esan dit (3) Txakurrak (4) geratu arte
þÿ

ondoan

2

Egun (6)

þÿ þÿ

zehar zure bila ibili naiz zehar ibili dira aparkatzeko leku baten bila

Donostiako (7)

Hutsuneetako aukerak 1. horretan horren hori 2. etxearen etxeko etxea 3. basamortu o o o o o o basamortu an basamortu a 4. zuloetan zuloak zuloen 5. zuhaitzaren o o o o o o o o zuhaitz zuhaitza 6. osoaren osoan osoa 7. kaleak kaleetan kaletan

o o o o o o o

Hobe / Hobeto
Nola dagoen eta nolakoa den esateko garaian, Kermanek nahastu egin ditu HOBE eta HOBETO formak. Izan ere, "mejor" era batera bakarrik esaten da gaztelaniaz. Baina euskaraz, ez. HOBE erabiliko dugu NOLAKO galderari erantzuteko. Izan aditza eskatuko du forma honek (da, zen...) eta singularra eta plurala (hobe, hobea, hobeak...) hartzen ditu, adjektibo bat delako: • • • HOBE da ez joatea Etxe hori HOBEA da nire semearen notak HOBEAK dira

HOBETO erabiliko dugu, berriz, NOLA galderari erantzuteko: nola dago? HOBETO Adberbio bat da eta beti forma bera erabiltzen da. Beraz, hitzaren bukaeran ez dugu ezer erantsi behar: • • • • HOBETO dago horrela Zer moduz zaude? HOBETO, eskerrik asko Ikasi ondoren HOBETO egingo dituzu ariketak HOBE ala HOBETO, zer erabiliko zenuke esaldi hauetan? Idatzi hutsuneetan forma egokia.
þÿ

Munduko artistak baino Zuk zer egiten duzu
þÿ

zara , harria jaso ala harria landu?
þÿ

Uste dut zu Kerman baino ikasle

zarela
þÿ

Oso koadro politak margotu ditu aurten, baina iazkoak Liburua gehiago hurbiltzen baduzu
þÿ

ziren

irakurriko duzu

3

Zurea ikusita, iruditzen zait nirea
þÿ

þÿ

aterako zaidala. Baina Aiorarena bi hauek baino

izango da

Hika / Zuka
Iñaki Perurenak, Kermanekin hitz egiteko, hika (hi, bigarren pertsonarako) erabili du, zuka ordez. Erregistro informala da eta hurbileko pertsonekin erabiltzen da. Berezia da, aditza pixka bat aldatzen delako, baina, tira, seguru inoiz entzun dituzula hauek edo antzekoak: • • • • • Hau duk hau! (Hau da hau!) Aizak Patxi, Mikel etorri al duk? (Aizu Patxi, Mikel etorri al da?) Hemen ez zeudek! (hemen ez daude) Gaur ez nauk joango. (gaur ez naiz joango) Hire lagunak ez dituk etorriko? (zure lagunak ez dira etorriko?)

Horiek denak gizonezkoarekin hitz egiteko erabili dira, eta horregatik daramate -k bukaeran. Emakumezkoa bada -n jartzen da: • • • Ez naun joango. (Ez naiz joango) Ez dun erraza hirekin hitz egitea! (Ez da erraza zurekin hitz egitea!) Irakurri Iñaki Perurenak esan dituen esaldi hauek. Nola esango zenituzke azpimarratuta dauden horiek zuka ari bazara?

1. Lasai mutil, ez izutu, neu izan nauk eta! Lasai mutil, ez izutu, neu izan (1) 2. Hau nire baserria duk hau nire baserria (2)
þÿ

þÿ

eta!

3. Mendi horretan hiru eskultura zeudek Mendi horretan hiru eskultura (3) 4. Hi, aizak! Hi, (4)
þÿ
þÿ

!

5. Horiek ez dituk erraldoiak Horiek ez (5)
þÿ

erraldoiak

6. Mutil hori oso ederra dun. Mutil hori oso ederra (6)
þÿ

7. Liburu hauek oso aspergarriak ditun. Liburu hauek oso aspergarriak (7)
þÿ

4

• • • •

Hutsuneetako aukerak dira aizu dituk

• • •

da dun naiz

daude

Erantzunak - Ulermena
Kermanek eskultura batzuk aurkitu ditu mendian. Nork jarri ditu han? Ez daki. Aspalditik omen daude han Iñaki Perurenarenak dira eta berak utzi ditu han Udalak jarri ditu, erakusketa bat egiteko (Iñaki Perurenarenak dira eta berak utzi ditu han) Iñaki Perurena zer da? Aktorea Eskultorea Harakina Harrijasotzailea Lau aukerak zuzenak dira (Lau aukerak zuzenak dira) Kermanek ulertu al du eskultura horiek zer diren Iñakiren azalpenarekin? Bai Ez (Ez) Iñaki Perurenari jendeak esaten dio erotuta dagoela. Baina iruditzen zaio Kermanek... harri-tokia daukala harria daukala harrikada daukala (harrikada daukala) Non erakutsi dio harria jasotzen? baserrian herriko plazan mendian (baserrian) KERMAN: Uf! Leher eginda nago, e? Mendia zehar ibiltzea asko nekatzen du. Eta ze gose, ama! Bokata jango dut. Etxea ondoko tabernan erosi dut. Harria ondoan eseriko naiz. IÑAKI PERURENA: Kaixo, egun on! KERMAN: e! Nondik dator ahots hori? Ama! Erraldoia! Lagundu! IÑAKI PERURENA: Lasai mutil, ez izutu neu izan nauk eta! Eta horiek ez dituk erraldoiak, eskultura koxkor

5

batzuk. KERMAN: Bai? Ba bi erraldoi orduan, bat bestea ondoan. Baina... zu Iñaki Perurena zara, harri-jasotzailea! IÑAKI PERURENA: Bai, eta normala duk hemen ikustea. Hau nire baserria duk eta! KERMAN: Ah! Nik beti ikusten zaitut telebistan, Goenkalen eta Arraldeko kaleak zehar. Bai, eta asko gustatzen zait. Eskerrak etorri zaren, bestela, Algortaraino joango nintzen korrika basoa zehar. Gogoan izan NON ZEHAR esan behar dugula: mendian zehar, Arraldeko kaleetan zehar... GAIZKI egongo dira, horrenbestez:mendia zehar eta antzekoak. Era berean, ZEREN ONDOAN esango dugu normalean: etxearen ondoan eta harriaren ondoan. Baina EZ etxea ondoan. KERMAN: Bueno, Iñaki, orduan hau da zure museoa. IÑAKI PERURENA: Bueno, nahi duana, museoa, parkea, harri-tokia... bueno, harri-jasotzailearen ingurua azaltzeko toki bat. KERMAN: Aizu, harri-jasotzailea, harakina, aktorea eta artista. Bueno, munduko artista guztiak baino hobeto zara. IÑAKI PERURENA: Ba! Ez dugu hainbeste esango, ez dugu hainbeste esango... KERMAN: Aizu, eta horko erraldoi horrek zer esan nahi du? IÑAKI PERURENA: Bueno, hor goiko mendi horretan hiru eskultura zeudek eta, nolabait, indar metaketa bat harri-jasotzailearen sorrera azaltzeko, ez? Jentilaren indarra, pertsonaren barruko indarra eta mitoaren indarra. KERMAN: A? Oso ondo, bai. Polita. Baina, beharbada, hor dagoen eskua hobe dago. Zer esan nahi du horrek? IÑAKI PERURENA: Esku horrek, pixka bat... horrekin azaldu nahi izan diat eskulana. Eta gero baita ere, beharbada, euskara eta eskuera, edo, bien arteko harreman hori. KERMAN: Baina, zuk zer egiten duzu hobe, harria jaso, ala, harria landu? IÑAKI PERURENA: Harriak jasotzeko niretzako gero eta astunagoak dituk. Hi, aizak! Niregatik esaten ditek harrikada pixka bat badaukadala, baina, hik ere pixka bat bai, e? KERMAN: Nik harrikada? Ez. Nik euskaldun berri ... ez, ni euskaldun berri onena naiz. Ai ama! Ez nahastu HOBE eta HOBETO. HOBEAk nolako? Galderari erantzuten dio: eskultura hau bestea baino hobea da. HOBETO, berriz, nola? Galderaren erantzuna da: Nola zaude gaur? Ondo, atzo baino hobeto. KERMAN: Erakutsiko didazu harria jasotzen? IÑAKI PERURENA: Bai gizona! KERMAN: Eta harria zer daukazu, baserriaren ondoan, ala basoan zehar abiatuko gara harriak jasotzera? IÑAKI PERURENA: Ez mutil, hementxe barruan. KERMAN: Lehenengo zuk jaso, nik ikusteko, e? Eta nik gero hobe egingo dut IÑAKI PERURENA: Egon pixka bat. Lehenengo probatu egingo diagu. Aber ze maila ematen duan. E? Benga! KERMAN: Bueno, nik uste dut euskaltegiko liburuak balira hobeto altxatuko nituzke, e? Ai! Ezin dut Iñaki, ezin dut. Zu ni baino hobea zara, e? Harri-jasotzaile hobea, aktore hobea eta artista hobea. Bueno, bueno... hori bai, e? Ni euskaldun berri hobea. IÑAKI PERURENA: Hi euskaldun berri oso ona, bai, bai, bai. Leitzan zehar zebilela Iñaki Perurenarekin egin du topo gaur Kermanek eta ikusi dugu NON ZEHAR esan behar dela, eta oro har ZEREN ONDOAN esaten dugula. Adibidez, basoan zehar ibili da, mendian zehar ibili da eta ez mendia zehar. Eta bestalde, Perurenaren baserriaREN ONDOAN eskulturak ikusi dituzte eta eskultura baten ondoan Kermanek ogitartekoa jan du. Bestalde, HOBETO eta HOBE landu ditu gaur Kermanek. Gogoratu, Nolakoa? Galdetzen dugunean HOBEA erantzuten dugula eta Nola? Galdetzen dugunean, HOBETO erantzun behar dela. Adibidez, nola zaude gaur

6

goizean?Ongi baino hobeto. Baina nolakoa galdetuko bagenu, ona edo HOBEA erantzun beharko genuke. Eta zuek, badakizue, euskaraz ongi baino HOBETO hitz egiteko, gauzarik onena, horixe bera, hitz egitea. Beraz, Badakizue, honekin edo harekin, baina egin!

7

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful