1ο ΕΙΔΟΣ

:
Γενικό Σχήμα:
Υπόθεση
Απόδοση

εἰ + οριστική κάθε χρόνου
-------------------------------------------------------------------------------> κάθε έγκλιση

Παραδείγματα:
α) Εἰ εἰσὶ βωμοί, εἰσὶ καὶ θεοί.
[Έγκλιση απόδοσης: οριστική]
β) Εἰ σὺ βούλει, ἐπανέλθωμεν.
[Έγκλιση απόδοσης: υποτακτική]
γ) Εἰ δέ τις ἄλλο ὁρᾷ βέλτιον, λεξάτω. [Έγκλιση απόδοσης: προστακτική]


Όταν έχουμε τόσο στην υπόθεση, όσο και στην απόδοση οριστική
μέλλοντα, τότε ο υποθετικός λόγος δηλώνει το πραγματικό με
σημασία προσδοκωμένου (εἰ μὴ βοηθήσετε, οὐ περιέσται τακει, αν
δε βοηθήσετε, τα πράγματα εκεί θα χαθούν).
Μετάφραση υπόθεσης: αν, αν πράγματι, σε περίπτωση που, άμα +
αντίστοιχος χρόνος της οριστικής.
Μετάφραση απόδοσης: κατά περίπτωση, ανάλογα με την έγκλιση.
Το πρώτο είδος εκφράζει:
ΤΟ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟ
____________________________________

2ο ΕΙΔΟΣ:
Γενικό Σχήμα:
Υπόθεση

Απόδοση
εἰ + οριστική ιστορικού χρόνου
---------------------------------------------------------------> δυνητική οριστική
Διευκρινήσεις:
α) Ιστορικοί χρόνοι θεωρούνται: ο παρατατικός, ο αόριστος και ο
υπερσυντέλικος.
β) Δυνητική οριστική: θεωρείται η οριστική ιστορικού χρόνου με το δυνητικό ἄν.
γ) Απόδοση: εκτός από δυνητική οριστική, ενδέχεται να υπάρχει οριστική
ιστορικού χρόνου απρόσωπου ρήματος ή έκφρασης + απαρέμφατο
(δηλώνεται το μη πραγματικό του απαρεμφάτου και το απρόσωπο ρήμα παίζει το
ρόλο του δυνητικού ἂν), σπάνια ενδέχεται να υπάρχει και δυνητική ευκτική.
Παραδείγματα:
α) Εἰ ἦσαν ἀγαθοί, οὐκ ἂν ἔπασχον.
[Έγκλιση απόδοσης: δυν. οριστική – πρτ +
ἄν]
β) Εἰ ἐκεκτήμην οὐσίαν, ἐπ’ ἀστράβης ἂν ὠχούμην. [Έγκλιση απόδοσης: δυν.
οριστική – πρτ + ἄν]
γ) Εἰ μὲν ἠδίκησέ με, προσῆκεν αὐτῷ δίκην διδόναι. [Έγκλιση απόδοσης:
οριστική ιστορικού χρόνου
απρόσωπου ρήματος]
γ) Ει προύλεγον ότι εγώ προήγαγον υμάς άξια των
[Έγκλιση
απόδοσης: δυνητική ευκτική]
προγόνων φρονείν, πας τις αν επιτιμήσειε μοι.

1

Το δυνητικό ἂν μπορεί να παραληφθεί από την απόδοση του μη
πραγματικού, όταν η συνέπεια παριστάνεται ως αναπόφευκτη, ως σίγουρη και όχι
σαν απλή πιθανότητα: εἰ ἐξ ἀρχῆς Θηραμένης ταῦτα ἐγίγνωσκε, πολέμιος ἦν.


Μετάφραση υπόθεσης: αν + (θα) παρατατικός ή υπερσυντέλικος
Μετάφραση απόδοσης: όπως η δυνητική έγκλιση.
Το δεύτερο είδος εκφράζει:
ΤΟ ΜΗ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟ
____________________________________

3ο ΕΙΔΟΣ
Γενικό Σχήμα:
Υπόθεση

Απόδοση
ἐάν, ἄν, ἤν +
υποτακτική------------------------------------------------------------------------->
οριστική μέλλοντα
Διευκρινήσεις:
α) Απόδοση: εκτός από οριστική μέλλοντα, ενδέχεται να υπάρχει προστακτική
και φράσεις ισοδύναμες με μέλλοντα (π.χ. ευκτική).
Παραδείγματα:
α) Ἐὰν ζητῇς, εὑρήσεις.
[Έγκλιση απόδοσης: οριστική
μέλλοντα]
β) Ἐὰν πάντα ἀκούσητε, κρίνατε.
[Έγκλιση απόδοσης:
προστακτική]
γ) Ἤν σε τοῦ λοιποῦ ποτ’ ἀφέλωμαι χρόνον, κάκιστα ἀπολοίμην.
[Έγκλιση
απόδοσης:
φράση
ισοδύναμη
με
μέλλοντα

ευκτική]


Μετάφραση υπόθεσης: αν, άμα + υποτακτική
Μετάφραση απόδοσης: με μέλλοντα ή ανάλογα με τη μελλοντική έκφραση
Το τρίτο είδος εκφράζει:
ΤΟ ΠΡΟΣΔΟΚΩΜΕΝΟ
____________________________________

4ο ΕΙΔΟΣ
Γενικό Σχήμα:
Υπόθεση

Απόδοση
ἐάν, ἄν, ἤν +
υποτακτική------------------------------------------------------------------------->
οριστική ενεστώτα

2

Διευκρινήσεις:
α) Απόδοση: εκτός από οριστική ενεστώτα, ενδέχεται να υπάρχει γνωμικός
αόριστος και φράσεις ισοδύναμες με ενεστώτα (π.χ. παρακείμενος).
β) Γνωμικός αόριστος: είναι ο αόριστος που μεταφράζεται σαν ενεστώτας με την
προσθήκη του «συνήθως…» και χρησιμοποιείται γνωμικά στη θέση του.
Παραδείγματα:
α) Ἢν ἐγγὺς ἔλθῃ ὁ θάνατος, οὐδεὶς βούλεται θνῄσκειν.
οριστική ενεστώτα]
β) Ἤν τις τούτων τι παραβαίνῃ, ζημίαν αὐτοῖς ἐπέθεσαν.
γνωμικός αόριστος]


[Έγκλιση απόδοσης:
[Έγκλιση απόδοσης:

Μετάφραση υπόθεσης: αν, αν κάποτε, όσες φορές, όταν, όποτε
Μετάφραση απόδοσης: με ενεστώτα ή με το συνήθως + ενεστώτα
Το τέταρτο είδος εκφράζει:
ΑΟΡΙΣΤΗ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΣΤΟ ΠΑΡΟΝ – ΜΕΛΛΟΝ
____________________________________

5ο ΕΙΔΟΣ:
Γενικό Σχήμα:
Υπόθεση

Απόδοση
εἰ + ευκτική
---------------------------------------------------------------------------------------------->
δυνητική ευκτική
Διευκρινήσεις:
α) Δυνητική ευκτική: θεωρείται η ευκτική με το δυνητικό ἄν και εκφράζει κάτι
που μπορεί να γίνει στο παρόν ή στο μέλλον (απαντά σ’ όλους τους χρόνους, πλην
του μέλλοντα).
β) Απόδοση: εκτός από δυνητική ευκτική, ενδέχεται να υπάρχει οριστική
αρκτικού χρόνου (κυρίως ενεστώτα και μέλλοντα), προστακτική ή ευκτική ή
δυνητικό απαρέμφατο (μόνο στην περίπτωση που αυτό βρίσκεται σε
εξάρτηση).
γ) Αρκτικοί χρόνοι θεωρούνται: ο ενεστώτας, ο μέλλοντας και ο παρακείμενος.
δ) Δυνητικό απαρέμφατο: θεωρείται το απαρέμφατο που συνοδεύεται από το
δυνητικό ἄν. Είναι δε εξαρτημένο, όταν προηγείται μέσα στην απόδοση του
υποθετικού λόγου κάποιο ρήμα εξάρτησης (βλέπε παρακάτω παράδειγμα [ε]).
Παραδείγματα:
α) Εἴ τις μὴ τρέφοιτο, οὐκ ἂν ζώῃ.
[Έγκλιση απόδοσης: δυνητική
ευκτική]
β) Εἰ ῥᾳθυμίᾳ μᾶλλον ἢ πόνων μελέτῃ ἐθέλοιμεν κινδυνεύειν, περιγίγνεται ἡμῖν μὴ
προκάμνειν τοῖς μέλλουσιν ἀλγεινοῖς.
[Έγκλιση απόδοσης: οριστική
ενεστώτα]
γ) Εἴ τις τάδε παραβαίνοι, ἐναγὴς ἔστω τοῦ Ἀπόλλωνος.
[Έγκλιση
απόδοσης: προστακτική]
δ) Εἰ συμβουλεύοιμι ἃ βέλτιστά μοι εἶναι δοκεῖ, πολλὰ
[Έγκλιση
απόδοσης: ευκτική]
μοὶ καὶ ἀγαθὰ γένοιτο
δ) Εἰ γένοιτο φανερὸν τὸ μέλλον συνοίσειν τῇ πόλει,
[Έγκλιση απόδοσης: δυνητικό
απαρέμφατο]
νομίζω ἂν ἑλέσθαι ὑμᾶς ἀντὶ πολλῶν χρημάτων.

3


Μετάφραση υπόθεσης: αν, αν τυχόν + παρατατικός
Μετάφραση απόδοσης: κατά περίπτωση, ανάλογα με την έγκλιση
Το πέμπτο είδος εκφράζει:
ΤΗΝ ΑΠΛΗ ΣΚΕΨΗ ΤΟΥ ΛΕΓΟΝΤΟΣ
____________________________________

6ο ΕΙΔΟΣ
Γενικό Σχήμα:
Υπόθεση
Απόδοση
εἰ + επαναληπτική ευκτική-----------------------------------> οριστική
παρατατικού με ή χωρίς το ἄν
οριστική αορίστου με το ἄν
οριστική
υπερσυντελίκου [σπάνια]
Διευκρινήσεις:
α) Επαναληπτική ευκτική: είναι μία μορφή ευκτικής σε δευτερεύουσα πρόταση,
που αναφέρεται σε γεγονότα του παρελθόντος και βρίσκεται κυρίως σε χρόνο
αόριστο. Με τη βοήθεια της κύριας πρότασης, η επαναληπτική ευκτική εκφράζει
την αόριστη επανάληψη στο παρελθόν.
β) Δυνητική οριστική: θυμίζουμε ότι θεωρείται η οριστική ιστορικού χρόνου με
το δυνητικό ἄν.
Παραδείγματα:
α) Εἴ τινα τῶν ἐχθρῶν λάβοιεν, ἀπέκτεινον.
[Έγκλιση απόδοσης: οριστική
παρατατικού]
β) Εἴ τις ἀντείποι, ἐτεθνήκει.
[Έγκλιση απόδοσης: οριστική
υπερσυντελίκου]
γ) Εἰ Ἀγησίλαος ἴδοι τοὺς νέους γυμναζομένους, ἐπῄνεσεν ἄν.
[Έγκλιση απόδοσης: δυνητική οριστική
αορίστου]


Μετάφραση υπόθεσης: όταν, όποτε, όσες φορές, κάθε φορά που +
παρατατικός
Μετάφραση απόδοσης: με παρατατικό
Το έκτο είδος εκφράζει:
ΑΟΡΙΣΤΗ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ
____________________________________
Μερικές παρατηρήσεις για υπενθύμιση:

1. Υποθετικές ονομάζονται οι δευτερεύουσες προτάσεις που εκφράζουν
κάποια υπόθεση, κάτι που υποθέτουμε.

2. Οι υποθετικές προτάσεις εισάγονται με τους υποθετικούς συνδέσμους: εἰ,
ἐάν, ἄν, ἤν.

3. Οι υποθετικές προτάσεις κατά το περιεχόμενο είναι προτάσεις κρίσεως
κατά κανόνα (στο: 1ο, 2ο, 5ο και 6ο είδος)· είναι όμως και προτάσεις επιθυμίας
(στο: 3ο και 4ο είδος).

4. Οι υποθετικές προτάσεις αποτελούν τη βάση του νοήματος μιας κύριας
πρότασης, και γι’ αυτό κανονικά βρίσκονται μπρος από αυτή.

4

5. Σε κάθε υποθετική πρόταση αντιστοιχεί και μια κύρια. Και οι δύο μαζί
αποτελούν ένα λογικό σύνολο, που ονομάζεται υποθετικός λόγος.

6. Στον υποθετικό λόγο η υποθετική πρόταση ονομάζεται υπόθεση ή
ηγούμενο (=προηγούμενο) και η κύρια ονομάζεται απόδοση ή επόμενο ή
συμπέρασμα.

7. Ο υποθετικός λόγος που έχει μόνο μία υπόθεση και μία απόδοση
ονομάζεται απλός. Σε κάθε περίπτωση που υπάρχουν περισσότερες από μία
υποθέσεις ή αποδόσεις ή και τα δύο μαζί, ο υποθετικός λόγος καλείται
σύνθετος.

8. Ο υποθετικός λόγος που είναι ενταγμένος μέσα στον πλάγιο λόγο
ονομάζεται εξαρτημένος.

Σημείωση:
Διακρίνουμε τους υποθετικούς λόγους σε έξι είδη, από τα οποία το κάθε ένα
δηλώνει διαφορετικό πράγμα. Κάποια Συντακτικά της Αρχαίας Ελληνικής
Γλώσσας δεν κάνουν αυτήν την κατηγοριοποίηση και εντοπίζουν τέσσερα
(διακρίνοντας το 4ο είδος σε τρεις περιπτώσεις) διαφορετικά είδη υποθετικών
λόγων, ενώ κάποια άλλα έχουν διαφορετική αρίθμηση στα είδη των υποθετικών
λόγων. Σε όλες τις περιπτώσεις, υπογραμμίζουμε ότι δεν υπάρχει καμία διαφορά
στην εκφορά και δήλωση των υποθετικών λόγων. Θυμίζουμε δε ότι ο
χαρακτηρισμός τους δεν εξαρτάται από απαριθμήσεις, οι οποίες σε κάθε
περίπτωση είναι τυχαίες και βοηθητικές της μελέτης μας.

5

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful